ባህርይ ንስሓ (Μετάνοια)
Μετάνοια = ለውጢ ኣተሓሳስባ፡ ድሕሪ ምሕሳብ፡ ድሕሪ ምምርማር ብዝተፈላለየ ምሕሳብ—ተቃራኒ ናይ ቅድሚ ምሕሳብ። νοΰς = ኣእምሮ፡ ኣካል ወይ ክእለት ንሓቂ ንምርዳእ፡ ምስትውዓል—ናይ ምሕሳብ ክእለት ዘይኮነስ፡ ኣካል ሓሳብን ስምዒትን፤ ወይ ድማ፡ ብቐሊሉን ዘይተለመደን ምቕይያር፡ ሓሳባት ብተጨባጢ ኣብ ቅድሚ ዝኾነ ይኹን ዘለዉ፡ ፍርዱ፡ ኣብ ዝኾነ ይኹን ጉዳይ ዘለዎ ርእይቶ።ንስሓ ድማ ብኡኡ መሰረት ምስ ኣእምሮ፡ ሓሳብ፡ ምምርማር፡ ምስትውዓል፡ ፍርዲ ብመሰረት ሓቂ፡ ብኣእምሮኣዊ ልምምድ ዝረኸብናዮ ፍልጠት፡ ከምኡ’ውን ኣብኡ ዝሓቖፎ ነገር ብቐጥታ ዝተኣሳሰረ እዩ።
ንሱ ንክፉእ መገዲ ምጥላም ጥራይ ኣይኮነን—ፍርሂ ሳዕቤናት ነዚ ከምጽኦ ይኽእል እዩ—ግናኸ ለውጢ ፍርድን ምስትውዓልን ብዛዕባኡ። ንሱ ውጽኢት ናይ ተግባር ኣእምሮ እዩ፡ ናይ ስምዒታት ጥራይ ዘይኮነስ፡ እኳ ደኣ እቶም ስምዒታት ነቲ ናብ ንስሓ ዝመርሕ ልምምዳት ከበግስዎ ይኽእሉ እዮም። “ናይ ኣምላኽ ሓዘን ንንስሓ ናብ ምድሓን ይገብር።” ሓዘን ምስ ስምዒታት ዝተኣሳሰረ እዩ፡ ግናኸ ኣእምሮ ካብ ስምዒታት ዝበለጸ እዩ። ንሳቶም ይቕየሩ፡ ግናኸ ኣእምሮ ክፋል ናይቲ ሰብ ባዕሉ እዩ፤ ይነብር፡ ኣይቅየርን፡ እኳ ደኣ ብምሳሌ “ለውጢ ኣተሓሳስባ” ንብል። እቶም ስምዒታት ምስቲ ውሽጣዊን ግላዊን ዝተኣሳሰሩ እዮም፤ ኣእምሮ ንተጨባጢ ሓሳብ ክኽእል ይኽእል እዩ። ሓጎስ፡ ሓዘን፡ ከምኡ’ውን ከምዚኦም ዝኣመሰሉ ስምዒታት ብዝኾነ ነገር ብምትእስሳር ምስ ገዛእ ርእስኻ ዝለዓሉ እዮም። ንሳቶም ምንቅስቓሳት ነፍሲ፡ ግላዊን ኣንስታይን እዮም። እቲ ምስ መንፈስ ዝተኣሳሰረ፡ ከምኡ’ውን ዝለዓለ ተባዕታይ ክፋል ሰብ ዝኾነ ኣእምሮ፡ ብዛዕባ ነገራት ብፍጹም ይዛረብ፡ ከምቲ ባዕላቶም ዘለዉ። ሽዑ ድማ “ንስሓ ዝገብር” ናይ ኣምላኽ ሓዘን ኣሎ፤ ከምኡ’ውን ዘይገብር ሓዘን ኣሎ፡ “ሞት ዝገብር” ሓዘን (2 ቈረንቶስ 7:10)። ፍርዲ ሓጢኣት፡ ብመሰረት ኣምላኽ፡ ኣብቲ ቀዳማይ እዩ፡ ጸጸት ወይ ንስሓ ጥራይ ኣብቲ ዳሕረዋይ እዩ።
ንስሓ (Μετάνοια) ካብ ጸጸት (Μεταμέλομαι) ምፍላይ
ካልእ ቃል ድማ ኣብ A.V. ንንስሓ ዝትርጎም ኣሎ—μεταμέλομαι (ማቴዎስ 21:29, 32፤ 27:3፤ 2 ቈረንቶስ 7:8፤ እብራውያን 7:21 ርአ)—እዚ ድማ ድሕሪ ምሕሳብ፡ ጸጸት፡ ንስሓ፡ ከምቲ ናይ ይሁዳ ዝኣመሰለ፡ ማለት እዩ፤ ግናኸ ነቲ ሓደ ዓይነት ተግባር ናይ “ኣእምሮ” ዝሓቖፈ ኣይመስልን እዩ፤ ግናኸ ናይ ስምዒታት ዝያዳ እዩ፡ ከምቲ ንንስሓ፡ μετάνοια፡ “ናብ ኣምላኽ” (ግብሪ ሃዋርያት 20:21) ተባሂሉ ዝተባህለ ኣይኮነን።
ፍሬን ምዕባለን ሓቀኛ ንስሓ
ንስሓ ድማ፡ ኣብ ብርሃን ኣምላኽ ኣብ ሓጢኣትን ኣብ ገዛእ ርእስኻን ከምቲ ምስኡ ዝተኣሳሰረ—እቲ ገባሪኡ—ዝሓለፈ ምምርማር ፍርዲ እዩ። ንሱ ለውጢ ፍርዲ ብዛዕባ ኣምላኽ ዘይኮነስ፡ ለውጢ ፍርዲ ብዛዕባ ሓጢኣት ኣብ ቅድሚኡ እንታይ ምዃኑ፡ ከምኡ’ውን ብዛዕባ ገዛእ ርእስኻ ምስኡ ሓቢርካ እዩ። ስለዚ እቲ ጠፋኢ ወዲ፡ “ንሰማይን ኣብ ቅድሜኻን ሓጢኣት ገበርኩ፡ ወድኻ ክበሃል ድማ ኣይበቅዕን እየ” ይብል። ኣብዚ ኩሉ ድሕሪ ምሕሳብን ነቀፌታን ብዛዕባ ገዛእ ርእሱ ከምኡ’ውን ብዛዕባ ዝገበሮ እዩ፡ እቲ መለክዒ ፍርዱ ድማ ብመሰረት ሰማይ እንታይ ምዃኑን ኣብ ቅድሚ ኣቦኡን እዩ። እዚ ሓቀኛ ንስሓ እዩ፤ ፍረ ጸጋ ናብ ቅኑዕ ፍርዲ ገዛእ ርእሱ ዘምጽኦ፡ ከምኡ’ውን ናብ ቤቱ ንምምጻእ ዝበቅዕ እምነት ኣብኡ ዝገብር፡ ነቲ እምነት ድማ ካብቲ ዝሓሰቦ ንላዕሊ ዝፍጸም ዝረክብ።
እዚ ንስሓ፡ ፈለማ ብዮሃንስ መጥምቕ ዝተሰብከ (ሉቃስ 3)፡ ድሕሪኡ ድማ ብጐይታ ዝተደጋገመ (ሉቃስ 13)፡ ሕጂ ድማ ኣብዚ ዘይተወዳደር ስእሊ (ሉቃስ 15) ተገሊጹ ኣሎ፡ እዚ ድማ ካብ ሽዑ ንነጀው ንጸጋ ንስሓ ዝገብርን ነቲ ካብ ፈለማ ምብራቕ ፍርሓዊ እምነት ዝጅምር፡ ክሳዕ ኣብ ሓጎስ ስዒም ኣቦን ኣብ ባህታ ናይ ኣቦ ናብ ቤት ምቕባልን ዝዓርፍ ልምምዳት ነፍሲ ንምግላጽ ዘይውዳእ ሃብቲ ኣቕሪቡ እዩ።
እዚ ንስሓ፡ ብፍልጠት ወንጌል ክምረት ወይ ክሰሓብ ይኽእል ወይ ኣይክእልን እዩ፤ ግናኸ ባዕሉ ኩሉ ግዜ “ናብ ኣምላኽ” እዩ፡ ኩሉ ግዜ ድማ ንእኡ የጽድቕ፡ ከምቲ ንገዛእ ርእሱ ዝኹንን። ከምኡ ድማ ዳዊት—
ንኣኻ፡ ንኣኻ ጥራይ፡ ሓጢኣት ገበርኩ፡ እዚ ክፉእ ድማ ኣብ ቅድሜኻ ገበርኩ፡ ምእንቲ ኽትዛረብ ከለኻ ኽትጸድቕ፡ ክትፈርድ ከለኻ ድማ ንጹህ ክትከውን (መዝሙር 51:4)።
ከምኡ’ውን፡ እንደገና፡ እቲ ዝመውት ዝነበረ ሰራቒ—
ንሕና ብሓቂ ብቕንዕና፤ ምኽንያቱ ንግብርና ዝግባእ ደሞዝ ንቕበል ኣሎና፡ እዚ ሰብ ግን ዝኾነ ይኹን ጌጋ ኣይገበረን (ሉቃስ 23:41)።
ግናኸ ንስሓ ፍርዲ ገዛእ ርእስኻ ብመሰረት ኣምላኽ እንተኾይኑ፡ ብዛዕባ ኣምላኽን ብዛዕባ ገዛእ ርእስኻን ብዝያዳ ክንመሃር ከለና ብግድ ይዓሚቝ። ግናኸ ካብ መጀመርታ ባህርዩ ብዓይነቱ ሓደ እዩ፡ ብደረጃ ጥራይ ይፈላለ፡ ብዛዕባ ነገራት ብሓቂ ከምቲ ዘለዉ ብዝበለጸ ክንፈልጥ ከለና። ንሱ እቲ ቀዳማይ ስጉምቲ ኣብ መገዲ ሓቀኛ ምቕያር እዩ፤ ብፍልጠት ኣምላኽ ክንዓቢ ከለና ኩሉ መገዲ ይዓሚቝ።
