ሕቶ፦
ፊሊፕ ሜላንክቶን፡ ኣማኻሪ ማርቲን ሉተር ኣብ እዋን ምምሕያሽ፡ ንመጀመርታ ግዜ፡ «ኣብ ኣገደስቲ ነገራት፡ ሓድነት፤ ኣብ ዘየገደስቲ ነገራት፡ ሓርነት፤ ኣብ ኩሉ ነገራት ድማ ፍቕሪ።» ዝበለ እዩ። እዞም ኣገደስትን ዘየገደስትን ዝበሎም እንታይ እዮም?
መልሲ፦
እዚ ንክርስትያናት ንሓድሕዶም ከመይ ገይሮም ክተሓሓዙ ከም ዘለዎም ዝገልጽ ዘረባ፡ ኣብቲ ኣገዳሲ እንታይ ምዃኑን ዘየገዳሲ እንታይ ምዃኑን ዘሎ ስምምዕነት ዝምርኮስ እዩ። ማርቲን ሉተር ቅዱሳት ጽሑፋት ንእምነትን ንህይወትን እንኮ ሕጊ ምዃኖም ስለ ዝኣመነ፡ ነቲ «ኣገዳሲ»ን «ዘየገዳሲ»ን ናይ ክርስትያናዊ እምነት ንምፍላይ መጽሓፍ ቅዱስ ምጥቃሙ ኣይተርፍን። ይኹን እምበር፡ ከምቲ ኣብ ገለ ክፍሊ መጽሓፍ ቅዱስ ኣብ ምትርጓም ፍልልያት ክህሉ ዝኽእል፡ ኣብ መንጎ ኣገደስትን ዘየገደስትን ዘሎ መስመር ኣበይ ከም ዝሰፍር እውን ፍልልያት ክህሉ ይኽእል እዩ። ብሓቂ እውን፡ ኣብዚ ርእሲ እዚ ብዙሓት መጻሕፍቲ ተጻሒፎም እዮም።
ኣገደስቲ ነገራት ናይ ክርስትያናዊ እምነት
ኣገደስቲ ነገራት ግዴታታት፡ ዘይተርፉን ኣገደስትን ስለ ዝኾኑ፡ ብኹሎም ናይ ሓቂ ክርስትያናት ብመንፈስ ሓድነት ክካፈሉ ይግባእ። ጳውሎስ ከምዚ ኢሉ ጸሓፈ፡ «ሓድነት መንፈስ ብማእሰር ሰላም ክትሕልዉ ትግሁ። ሓደ ስጋን ሓደ መንፈስን ኣሎ፡ ከምቲ ናብ ሓንቲ ተስፋ እተጸዋዕኩም፡ ሓደ ጐይታ፡ ሓንቲ እምነት፡ ሓንቲ ጥምቀት፡ ሓደ ኣምላኽን ኣቦን ናይ ኩሉ፡ ንሱ ኣብ ልዕሊ ኩሉን ብኹሉን ኣብ ኩሉን ዘሎ» (ኤፌሶን 4:3-6 TNIV)። ንሱ ንክርስትያናት ብሰላምን ብሓድነትን ክሰርሑ ኣተባብዖም፡ ምኽንያቱ መሰረት ሓድነቶም እዞም ዝስዕቡ ምካፋሎም እዩ ነይሩ፦
- ሓደ ስጋ – ዘይገድስ ዓሌቶም፡ ዜግነቶም፡ ባህሎም፡ ቋንቋኦም ወይ ኩነታቶም፡ ኩሎም ምእመናን ኣካል ቤተ ክርስትያን፡ ስጋ ክርስቶስ እዮም (1 ቈረንቶስ 12:13)።
- ሓደ መንፈስ – መንፈስ ቅዱስ ኣብ ውሽጢ ኩሎም ምእመናንን ኣብ ውሽጢ ስጋ ክርስቶስን ይነብር (1 ቈረንቶስ 3:16፤ 6:19)።
- ሓንቲ ተስፋ – ኣብ መጻኢ፡ ኩሎም ምእመናን ምስ ጐይታ ክኾኑን ንዘለኣለም ከምኡ ክኾኑን እዮም (1 ጴጥሮስ 1:3-5፤ 1 ዮሃንስ 3:2-3)።
- ሓደ ጐይታ – የሱስ ክርስቶስ፡ ወዲ ኣምላኽ፡ ናይ ኩሎም መድሓኒ እዩ ነይሩ (1 ቈረንቶስ 8:6)።
- ሓንቲ እምነት – ነቲ ኣብ ሓድሽ ኪዳን ንቤተ ክርስትያን እተሓልወ ትምህርቲ ብሓባር ይሕዙ ነይሮም (ይሁዳ 3)።
- ሓንቲ ጥምቀት – ኩሎም ምእመናን ብመንፈስ ቅዱስ ናብቲ ሓደ ስጋ ተጠሚቖም፡ እዚ ሓድሽ ህይወት እዚ ድማ ብጥምቀት ማይ ተመሲሉ ነይሩ (ሮሜ 6:3-4፤ 1 ቈረንቶስ 12:13)።
- ሓደ ኣምላኽ – ኣምላኽ ኣቦ፡ ልዑል ገዛኢ ናይ ፍጥረት እዩ (1 ቈረንቶስ 8:6)።
ሓድሓደ ግዜ እዞም ኣገደስቲ ነገራት ናይ ክርስትያናዊ እምነት ብእምነት ወይ ብመግለጺ እምነት ይጠቃለሉ እዮም።
ካልኦት ሓቅታት ከም ኣገደስቲ ዝርኣዩ፡ ስልጣን ቅዱሳት ጽሑፋትን ትምህርቲ ሓድሽ ኪዳንን እዮም፡ ከም፡ ሓጢኣትናን ፍርዲ ኣምላኽን፤ ሓቂ ሰማይን ሲኦልን፤ ምሕረት ሓጢኣት ብጸጋ ብንስሓን ብእምነትን ኣብ ሞትን ትንሳኤን ክርስቶስ።
ምስቶም ኣብ ኣገደስቲ ነገራት ናይ ክርስትያናዊ እምነት ዝኣምኑ ሰባት ክንተሓሓዝ ኣይንፍራሕ። ኣምላኽ ከም ናቱ እንተ ተቐቢልዎም፡ ንሕና እውን ክንቅበሎም ይግባእ (ግብሪ ሃዋርያት 10:34-35)። ሓድነትና ክሳዕ ዘይበሰልና፡ «ክሳዕ ምሉእ ልክዕ ምልኣት ክርስቶስ» (ኤፌሶን 4:13) ኣይፍጸምን። ኣብዚ እዋን እዚ ናብ ብስለት ንዓቢን ነዚ ሓድነት እዚ ድማ ብ«ሓቂ ብፍቕሪ ብምዝራብ» ንሕልዎን፡ እዚ ማለት ነቶም ኣገደስቲ ነገራት ብፍቕራዊ መንገዲ ምሓዝ ማለት እዩ (ኤፌሶን 4:15)።
ዘየገደስቲ ነገራት ናይ ክርስትያናዊ እምነት
ብዛዕባ ዘየገደስቲ ነገራት፡ ክርስትያናት ኣብዚኦም ክፈላለዩ ይኽእሉ እዮም። ቅኑዕ ወይ ጌጋ ስለ ዘይኮኑ፡ ንዝተፈላለዩ ኣረኣእያ ቦታ ኣሎ። ኣብ መንጎ ምእመናን ብዛዕባ ገለ መዳያት መጽሓፍ ቅዱስን ሳዕቤናቶምን ዝተፈላለየ ደረጃታት ምስትውዓል ኣሎ። ንኣብነት፡ ኣብ ሮሜ እዚ ንኣብነት፡ ስጋ ጣኦታት ዝቐረበ እንተ ትበልዕን ኣይትበልዕን ዝብልን፡ ኣይሁዳውያን በዓላት እንተ ትሕሉን ኣይትሕሉን ዝብልን እዩ ነይሩ (ሮሜ 14:1–15:7)። ጳውሎስ ብዛዕባ እዚኦም ንሓድሕዶም ከይፈርዱ መሃሮም (ሮሜ 14:4, 10-13)። ኣብ ክንድኡ፡ ኣምላኽ ከም ዝተቐበሎም ንሓድሕዶም ክቕበሉ ነይሮም፡ ምኽንያቱ ፍልልያት ኣብዚኦም ከም ዝተፈላለዩ ጉዳያት ስለ ዝተፈቕዱ (ሮሜ 14:1,3፤ 15:7)። እዚ ኣብ መንጎ ብዙሕነት ንሓፈሻዊ ሓድነትን ሰባት ንዘይምስምማዕ ስምምዕነትን ከቕርብ እዩ።
ሓድሽ ኪዳን ብዙሓት ስርዓታት ይሓዝ፡ ግናኸ ብዛዕባ ከመይ ገይርካ ከም እትትግብሮምን ከም እትፍጽሞምን ብዙሕ ዝርዝር የብሉን። እዚ ድማ እዞም ስርዓታት እዚኦም ኣብ ዝተፈላለዩ ባህልታት፡ ኩነታት፡ ግዜያትን ልምድታትን ብዝተፈላለየ መንገዲ ክትግበሩ የፍቅድ። ብዙሓት ኣብ ዕለታዊ ህይወትና እንገጥሞም ኩነታት ድማ ብፍሉይ ኣብ ቅዱሳት ጽሑፋት ኣይተገልጹን። ኣብ ዘየገደስቲ ቦታታት ሓርነት ኣሎ፡ ክርስትያናት ብፍቕሪ እንተ ተዋፊሮም፡ ምስ ትምህርቲ ሓድሽ ኪዳን ዝሰማማዕ።
ዝተመሓየሸ መርሖ
ገሊኦም «ኣገደስቲ»ን ገሊኦም «ዘየገደስቲ»ን ናይ ክርስትያናዊ እምነት ለሊና ኢና። ይኹን እምበር፡ ብሰንኪ ጽንኩርነት እዚ ዕማምን እቲ ዝኽእል ብዙሕነት ጉዳያትን፡ ክልተ ዘይኮነስ ሰለስተ ምድባት ክንሓስብ ከም ዝግባእ እሰግእ። እቲ ሓድሽ ምድብ፡ ካልኣይ ኣገደስቲ ነገራት፡ ኣብ መንጎ እቶም ካልኦት ክልተ ክሰፍርን ናይ ካልኣይ ደረጃ ኣገዳስነት ዘለዎም መጽሓፍ ቅዱሳዊ ትምህርቲ ክሓዝን እዩ፡ ግናኸ ዝተፈላለዩ ትርጉማት ዘለዎምን ምስ ምድሓን ዘይተሓሓዙን ሓድነት ዘይብድሁን። እዚ ድማ ነዞም ትምህርቲ እዚኦም ከም ዘየገደስቲ ምጥቃስ የርሕቕ። እዚ ሞዴል እዚ ንሓድነትን ብዙሕነትን ናይ ክርስትያናዊ እምነትን ነቲ ኣብ ክርስትያናዊ ዝምድናታት ዘድሊ ስምምዕነትን ምትሕግጋዝን ክውክል ይኽእል እዩ።
እቲ ዝተመሓየሸ ዘረባ ንክርስትያናዊ ዝምድናታት ከምዚ ክኸውን ይኽእል፡ «ኣብ ኣገደስቲ ነገራት (ቀዳማይ ትምህርቲ)፡ ሓድነት፤ ኣብ ካልኣይ ኣገደስቲ ነገራት (ካልኦት ትምህርቲ)፡ ምትሕግጋዝ፤ ኣብ ዘየገደስቲ ነገራት፡ ሓርነት፤ ኣብ ኩሉ ነገራት ፍቕሪ።»
«መጀመርታን መወዳእታን ምድሓንን ድምር ክርስትናን፡ ብእምነት ኣብ ክርስቶስ ከም ዝርከብ ንኣምን፡ ንሱ ብደምኡ ጥራይ እምበር ብገዛእ ግብርና ኣይኮነን፡ ሓጢኣት ኣርሒቑ ስልጣን ሞት ኣጥፊኡ።» — ማርቲን ሉተር
