ሓቂ እንታይ እያ፧ ሕቶ ጲላጦስን መልሲ ክርስቶስን

ገለ ዳራ

ጲላጦስ እዛ ሕቶ እዚኣ ኣብ ዮሃንስ 18:38 (NKJV) ተጠቒሳ ዘላ፡ ቅድሚ ምስማሩ ገለ ሰዓታት ንጐይታና የሱስ ክምርምሮ ከሎ እዩ ሓቲትዋ። ጐይታ ንፕራይቶርዮም – ወግዓዊ መንበሪ ገዛ ኣመሓዳሪ – ንግሆ በጺሑ ነበረ፡ ግናኸ ተኸሰስቱ “ከይረኽሱ፡ ግናኸ ፋሲካ ምእንቲ ኺበልዑ” (ቁ.28) ኣይኣተዉን። ጲላጦስ “ኣብዚ ሰብኣይ እዚ እንታይ ክሲ ኢኹም እተምጽኡ፧” ምስ ሓተቶም፡ “እዚ እከይ ዝገብር እንተ ዘይከውን፡ ንዓኻ ኣይነሕልፎን ኔርና” ኢሎም መለሱሉ (ቁ.29-30)። እቲ ክሲ፡ ወይ እቲ ክሲ፡ ኣብ ልዕሊ ጐይታ ሰለስተ እዩ ነይሩ፡ “ንሕና ነዚ ሰብኣይ እዚ ንህዝቢ ዜስሕት፡ ንቄሳር ግብሪ ኸይከፍሉ ዚኽልክል፡ ንሱ ርእሱ ክርስቶስ፡ ንጉስ እዩ ዚብል ኾይኑ ረኺብናዮ” ኢሎም ኪኸስዎ ጀመሩ (ሉቃስ 23:2)።

ጲላጦስ ድሕሪኡ ንጐይታ የሱስ ሓተቶ እሞ “ብፍጹም ገለ በደል ኣይረኸበሉን” (ዮሃንስ 18:38)። ኣብቲ ምምርማር ጲላጦስ፡ “የሱስ መለሰ፡ ‘መንግስተይ ካብዛ ዓለም እዚኣ ኣይኮነትን። መንግስተይ ካብዛ ዓለም እዚኣ እንተ ትኸውን ኔራ፡ ኣገልገልተይ ምተዋግኡ ነይሮም፡ ምእንቲ ኸይሕለፍ ንኣይ ንኣይሁድ፤ ግናኸ ሕጂ መንግስተይ ካብዚ ኣይኮነትን።’ ስለዚ ጲላጦስ ከኣ፡ ‘እምበኣር ንጉስ ዲኻ፧’ በሎ። የሱስ መለሰ፡ ‘ንጉስ ምዃነይ ቅኑዕ ኢኻ እትብል ዘለኻ። በዚ ምኽንያት እዚ ተወለድኩ፡ በዚ ምኽንያት እዚ ድማ ናብ ዓለም መጻእኩ፡ ምእንቲ ሓቂ ኽምስክር። እቲ ኻብ ሓቂ ዝኾነ ዘበለ ድምጸይ ይሰምዕ’ (ቁ.36-37)። ብሓቂ፡ ጐይታ መልስታቱ ብዛዕባ ርእሱ ገለ ኣገደስቲ ሓቅታት ንምግላጽ ተጠቒሙሉ እዩ።

ቀዳማይ፡ “ንጉስ ምዃነይ ቅኑዕ ኢኻ እትብል ዘለኻ። በዚ ምኽንያት እዚ ተወለድኩ” (ቁ.37) ንሰብነቱ፡ ን ሰብኣዊ ባህሪኡዝገልጽ ቃል እዩ። ድሕሪኡ ብዛዕባ ኣምላኽነቱኸምዚ ንብብ፡ “… በዚ ምኽንያት እዚ ድማ ናብ ዓለም መጻእኩ።” እዘን ክልተ ነገራት እዚኣተን ኣብ ምሉእ ዮሃንስ (1:1-3,9-10,14, 3:17-19, 9:39, 10:36) ይርከባ። ሳልሰይቲ ሓቂ ድማ ብዛዕባ ኣገልግሎቱእያ፡ ስለምንታይ ከም ዝመጸ፡ “ምእንቲ ሓቂ ኽምስክር” (ቁ.37)።

እዘን መልስታት እዚኣተን ክንሰምዕ ከለና፡ ቅድሚ ሕጂ ዝበሎ ነጥብታት የዘኻኽረና፡ “ግናኸ ሓቂ ስለ ዝነግረኩም፡ ኣይትኣምኑንን ኢኹም። ካባኻትኩምሲ ሓጢኣት ዝኸስሰኒ መን እዩ፧ ሓቂ እንተ ዝነግረኩምሲ፡ ስለምንታይ ኣይትኣምኑንን ኢኹም፧ እቲ ኻብ ኣምላኽ ዝኾነ፡ ቃላት ኣምላኽ ይሰምዕ እዩ፤ ስለዚ፡ ኣይትሰምዑን ኢኹም፡ ምኽንያቱ ኻብ ኣምላኽ ኣይኮንኩምን” (8:45-47)። ገለ ጸኒሕና ኸምዚ ዝኣመሰለ ሓሳባት ንብብ፡ “የሱስ መለሰሎም፡ ‘ነጊረኩም እየ፡ ግናኸ ኣይትኣምኑን ኢኹም። እቲ ብስም ኣቦይ ዝገብሮ ግብሪ፡ ንኣይ ይምስክር እዩ። ግናኸ ኣይትኣምኑን ኢኹም፡ ምኽንያቱ ኻብ ኣባጊዔይ ኣይኮንኩምን፡ ከምቲ ዝበልኩኹም። ኣባጊዔይ ድምጸይ ይሰምዓ፡ ኣነ ድማ እፈልጠን፡ ንሳተን ድማ ይስዕባኒ’ (10:25-27)።

ናብ ዮሃንስ 18 ክንምለስ ከለና፡ ጐይታ የሱስ መልስታቱ ምስ ሰምዐ፡ “ጲላጦስ ከኣ፡ ‘ሓቂ እንታይ እያ፧’ በሎ” (ቁ.38)። ጲላጦስ እዛ ሕቶ እዚኣ ብምዝባዕ ድዩ ወይስ ብቕንዕና ከም ዝሓተታ ኣይንፈልጥን፡ ግናኸ ብዘየገድስ ኣገባብ፡ ኣዝያ ከቢድን ኣገዳስን ሕቶ እዩ ሓቲቱ! ንሕና ኸኣ ክንሓስበላ ኣሎና፡ ምኽንያቱ ብዙሓት ሰባት ንሓደ ሰብ ሓቂ ዝኾነ ንኻልኦት ሓቂ ኣይኮነን ይብሉ። ገሊኦም ድማ ፍጹም ሓቂ የለን ይብሉ። ስለዚ ንሕና ኸኣ፡ “ሓቂ እንታይ እያ፧” ንብል።

ትርጉም ሓቂ

ሓቂ ካብ ምፍላጥ ሓቅታት ንላዕሊ እያ። ብዛዕባ እቲ ዳሕረዋይ ዘመን ክገልጽ ከሎ፡ ጳውሎስ እቲ እንነብረሉ ዘለና ዓለም “ኵሉ ሳዕ እትመሃር፡ ናብ ፍልጠት ሓቂ ግና ከቶ ኽትበጽሕ ዘይትኽእል” (2 ጢሞቴዎስ 3:7) ምዃኑ ጠቒሱ። ሓቂ ካብና ወጻኢ እያ፡ ምስ ኣእምሮ፡ ፍቓድ፡ ባህሪ፡ ክብሪ፡ ከምኡ’ውን ህላዌ ኣምላኽ ትሰማማዕ እያ። ንርእሱ ዝገልጽ ኣምላኽ እዩ። ሓቂ ንስምዒታትና ትሰግሮ እያ። እዚ ማለት ብዛዕባ ሓደ ነገር እንታይ ከም ዝስምዓና ምስ ሓቂ ምዃኑ ወይ ዘይምዃኑ ዝምድና የብሉን። ሓቂ ፍጹም መለክዒ እያ።

ኣብቲ ሓዳስ ኪዳን ኪንግ ጀምስ ቨርዥን፡ እታ “ሓቂ” እትብል ቃል 105 ግዜ ኣብ ሓዳስ ኪዳን ተጠቒሳ ኣላ። ካብኣተን ዕስራን ሰለስተን ኣብ መጽሓፍ ዮሃንስ – ነቲ ጐይታ የሱስ ከም ወዲ ኣምላኽ ዝገልጽ ወንጌል – ይርከባ። ቀዳማይ ዮሃንስ እታ ቃል ዓሰርተ ግዜ፡ ሮሜ ድማ ትሽዓተ ግዜ ተጠቒሙላ። እታ ናይ ግሪኽ ቃል ንሓቂ ኣሌቴያእያ፡ እዚ ድማ “ጽኑዕ፡ ድልዱል ወይ ኣሳሪ” ማለት እዩ።

ምልክታት ሓቂ

ሓቂ ብዙሕ ፍሉያት ባህርያት ወይ ምልክታት ኣለዋ። ሕጂ ንሕሰብለን።

ምልክት #1. ሓቂ ኻብ ኣምላኽ እያ እትመጽእ፡ ነፍሲ ወከፍ ሰብ ናይ ኣምላኽነት ድማ ሓቂ እዩ።

ኣብ ዘዳግም 32:4 ከምዚ ንብብ፡ ኣምላኽና “እቲ ኸውሒ እዩ፡ ግብሩ ፍጹም እዩ፤ ኵሉ መገዱ ፍትሒ እዩ፡ ኣምላኽ ሓቂ እዩ፡ ዓመጻ ኸኣ የብሉን፤ ጻድቕን ቅኑዕን እዩ።” ኣብ መዝሙር 31:5 ከምዚ ንብብ፡ “ኣብ ኢድካ ንመንፈሰይ ኣማሕጽነካ፤ ኣቱም ጐይታ ኣምላኽ ሓቂ፡ ኣድሒምካኒ ኢኻ።” ዜገርም እዩ፡ ጐይታ የሱስ ነቲ ናይዛ ጥቕሲ ቀዳማይ ፍርቂ ኣብ መስቀል ከሎ ምስ ኣቦ ክዛረብ ከሎ ጠቒሱዎ እዩ (ሉቃስ 23:46)። ብዛዕባ ኣቦ “ኣምላኽ ሓቂ” ምዃኑ ድማ ክልተ ግዜ ኣብ ኢሳይያስ 65:16 ንብብ፡ “ስለዚ፡ እቲ ኣብ ምድሪ ርእሱ ዚባርኽ፡ ብኣምላኽ ሓቂ ርእሱ ኺባርኽ እዩ፤ እቲ ኣብ ምድሪ ዚምሕል ድማ፡ ብኣምላኽ ሓቂ ኺምሕል እዩ፤ ምኽንያቱ እቲ ናይ ቀደም ሽግራት ተረስዑ፡ ካብ ኣዒንተይ ድማ ተሓብኡ።” ካብዘን ጥቕስታት እዚኣተን፡ ኣምላኽ ኣቦ ሓቂ ምዃኑ ንርዳእ።

ኣብ ዮሃንስ 14:6 ጐይታ የሱስ ከምዚ ኢሉ ኣወጀ፡ “ኣነ እየ መገዲ፡ ሓቅን ህይወትን። ብዘይ ብኣይ ሓደ እኳ ናብ ኣቦ ኣይመጽእን።” ብሓቂ ንሱ እዩ እቲ ብዛዕባኡ ኸምዚ ንብብ፡ “ኣብ መጀመርታ ቃል ነበረ፡ እቲ ቃል ድማ ምስ ኣምላኽ ነበረ፡ እቲ ቃል ድማ ኣምላኽ ነበረ። ንሱ ኣብ መጀመርታ ምስ ኣምላኽ ነበረ … እቲ ቃል ድማ ስጋ ኮይኑ ኣብ ማእከልና ሓደረ፡ ክብሩ ድማ ረኤና፡ ከም ክብሪ ሓደ ወዲ ኻብ ኣቦ፡ ብጸጋን ብሓቅን ምሉእ … ሕጊ ብሙሴ ተዋህበ፡ ጸጋን ሓቅን ግና ብየሱስ ክርስቶስ መጸ” (1:1-2,14,17)። ኣብዘን ጥቕስታት እዚኣተን፡ ጐይታ የሱስ ከም ዝተሰወረ ሓቂ ምዃኑ ብንጹር ንርኢ።

ኣምላኽ መንፈስ ቅዱስ ኣብ ዮሃንስ 14:17, 15:26, 16:13 “መንፈስ ሓቂ” ተባሂሉ ተጠቒሱ ኣሎ። እዚ ኹሉ ምስ ኣዋሃድናዮ፡ ሃዋርያ ጳውሎስ ከምዚ ምስ ጸሓፈ እንታይ ማለቱ ምዃኑ ንርዳእ፡ “ኣምላኽ ግና ሓቂ ይኹን፡ ኵሉ ሰብ ግና ሓሳዊ” (ሮሜ 3:4)። እብራውያን 6:18 ከምዚ ይነግረና፡ “ኣምላኽ ኪሕሱ ዘይከኣል እዩ” – እዚ ሓቂ እዚ ኣብ ቲቶስ 1:2 እውን ተጠቒሱ ኣሎ። ኣምላኽና ኪሕሱ ኣይክእልን እዩ፡ ምኽንያቱ ንሱ ሓቂ እዩ!

ምልክት #2. ሓቂ ልዕልቲ እያ።

እዚ ማለት ሓቂ ፍጹም እያ፤ ቀዳማይን ዳሕረዋይን ቃል – እቲ ናይ መወዳእታ ውሳነ – ኣለዋ! ሓቂ ከቶ ኣንጻራዊ፡ ዘይተወሰነ ወይ ብመሰረት ኩነታት ዝቕየር ኣይኮነን። ምስቲ ኣቦ ሓሶት ዝኾነ (ዮሃንስ 8:44) ይጻረር።

ገሊኦም ፍጹም ሓቂ የለን ይብሉ። ንርእሶም ዝጻረር ርእይቶ ብምሃብ፡ ብኣወጃኦም ፍጹም ሓቂ ከም ዘሎ ብዘይ ጥርጥር ዝሕብር ፍጹም ቃል ይዛረቡ።

ምልክት #3. ሓቂ ሓቀኛን ቅኑዕን እያ፡ እዚ ማለት ንሳ ትህሉን ተጨባጢትን እያ።

ንሳ ኣይትምርኮስን እያ ወይ ብኩነታት ኣይትቕየርን። ሓቂ ሕቡእ ኣይኮነን፡ ምኽንያቱ ክንፈልጣ ንኽእል ኢና። ጐይታ የሱስ ነቶም ዝኣመንዎ ከምዚ በሎም፡ “ንሓቂ ኽትፈልጥዋ ኢኹም፡ እታ ሓቂ ድማ ሓራ ኽትገብረኩም እያ” (ቁ.32)።

ምልክት #4. ኵሉ ሓቂ ብሓንሳብ ይቐውም፡ እዚ ማለት ሓቂ ሓንቲ እያ።

ጐይታ የሱስ ብዛዕባ “እታ” ሓቂ (ቁ.32, 14:6, 18:37) ተዛሪቡ፡ ብዛዕባ “ሓንቲ” ሓቂ ወይ “ሓንቲ ኻብ ብዙሓት” ሓቅታት ኣይኮነን። መጽሓፍ ቅዱስ ብዛዕባ ናትካ ሓቂን ናተይ ሓቂን ዝፈልጦ የብሉን። ንሱ ዝፈልጦ ሓንቲ ሓቂ እያ፡ እታ

ምልክት #5. ሓቂ ከቶ ኣይትቕየርን!

ከምቲ ኣምላኽ “ኣይቕየርን” (ሚልክያስ 3:6)፡ “የሱስ ክርስቶስ ትማልን ሎምን ንዘለኣለም ሓደ እዩ” (እብራውያን 13:8)፡ ሓቂ ኣይትቕየርን። እቲ መዝሙራዊ ከምዚ ኢሉ ኣወጀ፡ “ኣቱም ጐይታ፡ ቃልካ ንዘለኣለም ኣብ ሰማይ ጸኒዑ ኣሎ” (መዝሙር 119:89)። ኢሳይያስ ከምዚ ኢሉ ኣወጀ፡ “ሳዕሪ ይነቅጽ፡ ዕምባባ ይቕምስል፡ ቃል ኣምላኽና ግና ንዘለኣለም ይነብር” (ኢሳይያስ 40:8)። ጐይታ የሱስ፡ ንሱ ባዕሉ እቲ ህያው ቃል፡ ከምዚ ኢሉ መሃረ፡ “ብሓቂ እብለኩም ኣሎኹ፡ ሰማይን ምድርን ከይሓለፉ፡ ሓንቲ ፊደል ወይ ሓንቲ ነጥቢ ኻብ ሕጊ ከቶ ኣይሓልፍን እዩ፡ ክሳዕ ኵሉ ዚፍጸም” (ማቴዎስ 5:18)።

ምልክት #6. ሓቂ ትሓትት፡ ስልጣናዊት እያ።

ኣብ መዝሙራት ከምዚ ንብብ፡ “ምሉእ ቃልካ ሓቂ እዩ፡ ኵሉ ጽድቂ ፍርድታትካ ድማ ንዘለኣለም ይነብር” (119:160)። እቲ ብኣምላኽ ዝተነፍሰ ቅዱስ ጽሑፋት፡ ብጽሑፍ ዝተገልጸ ምግላጽ እዩ (2 ጢሞቴዎስ 3:15-16)። ካብ ኣምላኽ ሓንቲ ጥራይ ዝተጻሕፈት ምንጪ ኣላ፡ ንህዝቢ ጐይታ ኣብ ቤተ ክርስቲያን ድማ ሓንቲ ጥራይ መሰረት ስልጣን ኣላ፡ እታ ሓቂ።

ምልክት #7. ሓቂ ብዕምቆት ትቘርጽ።

እዚ ኣብ እብራውያን 4:12 ንርእዮ፡ እዚ ድማ ከምዚ ይብል፡ “ቃል ኣምላኽ ህያውን ሓያልን እዩ፡ ካብ ዝኾነ ይኹን ክልተ ዝኣፉ ሰይፊ ድማ ዝበለጸ እዩ፡ ክሳዕ ምፍልላይ ነፍስን መንፈስን፡ መሓውርን ኣንጕዕን እውን ይስጥም፡ ሓሳባትን ትርጉማትን ልቢ ድማ ይምርምር።” ቃል ኣምላኽ ህያው እዩ፡ ምኽንያቱ ኣምላኽ “ህያው ኣምላኽ” እዩ (3:12)። ጐይታ የሱስ ከምዚ በለ፡ “እቲ ኣነ ዝነግረኩም ቃል መንፈስ እዩ፡ ህይወት ድማ እዩ” (ዮሃንስ 6:63)። ኣብ ምሳሌ ዘራኢ (ማቴዎስ 13:1-9,18-23) ንቃል ኣምላኽ ምስ ዘርኢ ኣነጻጺሩዎ። ዘርኢ፡ ከም ቃል፡ ህያው ፍጥረት እዩ፡ ኣብ ለምለም ምድሪ ምስ ተዘርአን ምስ ተተኽለን ብዙሕ ህይወት የፍሪ።

ኣብ እብራውያን 4:12 እታ “ሓያል” እትብል ቃል ኣብ ገለ መጽሓፍ ቅዱሳት “ንጡፍ” ተባሂላ ተተርጒማ ኣላ። እዚ ድማ “ውጽኢታዊ፡ ዝሓሰብካዮ ውጽኢት ዘፍሪ ወይ ከፍሪ ዝኽእል” ማለት እዩ። ቃል ኣምላኽ ህያው፡ ተዋሳኢ፡ ሓይሊ ዝህብን ፍርያማይን እዩ። ኣብ ህይወት ናይ ሓቀኛታት ምእመናን ስራሕ ኣይብሉን። ቀዳማይ ተሰሎንቄ ቃል ኣምላኽ “ኣብ ኣመንቲ ዝኾንኩም ንኣኻትኩም ብውጽኢት ይዓዪ” (2:13) ይብል። ከምቲ ቅድሚ ሕጂ ዝረኣናዮ፡ እብራውያን ንቃል ኣምላኽ “ካብ ዝኾነ ይኹን ክልተ ዝኣፉ ሰይፊ ዝበለጸ” (4:12) ኢሉ ይገልጾ። ኤፌሶን ድማ “ሰይፊ መንፈስ፡ እዚ ድማ ቃል ኣምላኽ እዩ” (6:17) ይብሎ። ቃል ኣምላኽ ንመንፈሳዊ ጸላኢ ንምክልኻል ዘሎና ፍሉይ መሳርሒ እዩ። ሰይጣን ንጐይታ የሱስ ኣብ ምድረ በዳ ምስ ፈተኖ፡ ጐይታ ንመጥቃዕቲ ድያብሎስ ንምምካት ቃል ኣምላኽ ተጠቒሙሉ እዩ (ማቴዎስ 4:1-11)።

ምልክት #8. ሓቂ ዕድላት ትውስን።

ምላሽ ሰብ ንሓቂ ኣብ ነፍሲ ወከፍ ክፋል ናይ ህይወት ኣብዚ ሕጂን ድሕሪ ሕጂን ጽልዋ ክገብር እዩ፡ ከምኡ’ውን ንዘለኣለማዊ ዕድሉ ክውስን እዩ! እዚ እዩ እቲ መዝሙራዊ ንቃል ኣምላኽ “መብራህቲ ንኣእጋረይ፡ ብርሃን ድማ ንመገደይ” (መዝሙር 119:105) ዝበሎ።

ሓይሊ ሓቂ

ኣብ ዮሃንስ 8–9 ብዛዕባ ጐይታ የሱስ ከም ሓቀኛ ብርሃን ምስ ጸልማት ተነጻጺሩ ንመሃር። ብርሃንን ሓቂን ብሓንሳብ ምኻዶም መምህር እዩ፡ ምኽንያቱ ብርሃን ንጸልማት የቃልዕ፡ ሓቂ ድማ ንሓሶት የቃልዕ። ብሓቂ፡ ኣብ ዮሃንስ 8 ብዙሓት ኣንጻራዊ ነገራት ንርኢ፡ ጸጋ ምስ ሕጊ (ቁ.1-11)፡ ብርሃን ምስ ጸልማት (ቁ.12-20)፡ ህይወት ምስ ሞት (ቁ.21-30)፡ ሓርነት ምስ ባርነት (ቁ.31-47)፡ ከምኡ’ውን ክብርን ዘይምኽባርን (ቁ.48-59)።

ኣብዛ ምዕራፍ እዚኣ፡ እታ ብዝሙት ተታሒዛ ዝነበረት ሰበይቲ ንሓቂ መሰረት ኣንቢራ። እቶም ሃይማኖታውያን መራሕቲ ኣብዚ ጸብጻብ እዚ ብዛዕባ ሕጊ ብሓቂ እንተ ዝሓስቡ ኔሮም፡ ነቲ ሰብኣይ ኣብኡ ምምጽኡ ነይሮም፡ ከምቲ ዘሌዋውያን 20:10 ዝብሎ። ኣብ መጀመርታ ጐይታና ኣብ መወዳእታ ናይዚ ምርኻብ እዚ፡ “ኣነ ብርሃን ዓለም እየ። እቲ ዚስዕበኒ ኣብ ጸልማት ኣይከይድን እዩ፡ ብርሃን ህይወት ግና ክህልዎ እዩ” (ዮሃንስ 8:12) ምባሉ ዜገርም ክመስል ይኽእል እዩ። እዚ ዝበለሉ ምኽንያት፡ ንሓቀኛ ኩነታት ልቦም የቃልዕ ስለ ዝነበረ እዩ።

እቲ ዝቕጽል ክፋል ናይዛ ምዕራፍ (ቁ.13-32) ብዛዕባ ትምህርቲ ጐይታ የሱስ ከም ብርሃን ዓለም፡ ንህዝቢ ዘድልዮም ነገራት ብምግላጽን ናብ መፍትሒ ብምምልካት ይዛረብ። “እቶም ፈሪሳውያን … ከኣ፡ ‘ንስኻ ንርእስኻ ትምስክር ኢኻ፤ ምስክርነትካ ሓቂ ኣይኮነን’ በልዎ። የሱስ መለሰሎም፡ ‘ኣነ ንርእሰይ እንተ ዝምስክር እውን፡ ምስክርነተይ ሓቂ እዩ፡ ምኽንያቱ ኻበይ ከም ዝመጻእኩን ናበይ ከም ዝኸይድን እፈልጥ እየ፤ ንስኻትኩም ግና ኻበይ ከም ዝመጻእኩን ናበይ ከም ዝኸይድን ኣይትፈልጡን ኢኹም። ንስኻትኩም ብመሰረት ስጋ ትፈርዱ ኢኹም፤ ኣነ ንሓደ እኳ ኣይፈርድን እየ። እንተ ፈረድኩ እውን፡ ፍርድየይ ሓቂ እዩ፤ ምኽንያቱ በይነይ ኣይኮንኩን፡ ምስቲ ዝለኣኸኒ ኣቦ ግና ኣሎኹ። ኣብ ሕግኹም እውን ተጻሒፉ ኣሎ፡ ምስክርነት ክልተ ሰባት ሓቂ እዩ። ኣነ ንርእሰይ ዝምስክር እየ፡ እቲ ዝለኣኸኒ ኣቦ ድማ ንኣይ ይምስክር’ (ቁ.13-18)። እዚ ምስቲ ጐይታና ኣብ ቁጽሪ 31-32 ዝበሎ ብቐጥታ ይራኸብ፡ “ኣብ ቃለይ እንተ ጸናዕኩም፡ ብሓቂ ደቀ መዛሙርተይ ኢኹም እሞ፡ ንሓቂ ኽትፈልጥዋ ኢኹም፡ እታ ሓቂ ድማ ሓራ ኽትገብረኩም እያ።” ብዘይምፍላጥ ተገዚኦም ነበሩ፡ ንሱ ድማ ነቲ ኻብ ሓቂ ዝመጽእ ሓርነትሃቦም።

ድሕሪኡ ኣብዚ ግጭት እዚ ጐይታ ከምዚ ኢሉ ኣወጀ፡ “ኣነ እኸይድ ኣሎኹ፡ ንስኻትኩም ድማ ክትደልዩኒ ኢኹም፡ ብሓጢኣትኩም ድማ ክትሞቱ ኢኹም። ናብ ዝኸዶ ኣይትመጹን ኢኹም” (ቁ.21)። ኣይሁድ ብዚ ቓል እዚ ተደናገሩ፡ “ንሱ፡ ‘ናብ ዝኸዶ ኣይትመጹን ኢኹም’ ስለ ዝበለ፡ ንርእሱ ኺቐትል ድዩ፧” በሉ። ግናኸ ጸኒሑ ከምዚ ኢሉ ኣመልከተ፡ “ብሓቂ እብለኩም ኣሎኹ፡ ሓጢኣት ዚገብር ዘበለ ባርያ ሓጢኣት እዩ። ባርያ ድማ ንዘለኣለም ኣብ ቤት ኣይነብርን እዩ፡ ወዲ ግና ንዘለኣለም ይነብር” (ቁ.34)። ኣብዚ ጐይታ የሱስ ብሓጢኣት ብዛዕባ እተገዝኡ ተዛሪቡ፡ ግናኸ ሓርነት ካብ ሓጢኣት

ድሕሪኡ ጐይታ ከምዚ በሎም፡ “ንስኻትኩም ካብ ታሕቲ ኢኹም፤ ኣነ ኻብ ላዕሊ እየ። ንስኻትኩም ካብዛ ዓለም እዚኣ ኢኹም፤ ኣነ ኻብዛ ዓለም እዚኣ ኣይኮንኩን። ስለዚ፡ ብሓጢኣትኩም ክትሞቱ ኢኹም ኢለኩም፤ ምኽንያቱ ኣነ ምዃነይ እንተ ዘይኣመንኩም፡ ብሓጢኣትኩም ክትሞቱ ኢኹም” (ቁ.23-24)። ጐይታ የሱስ ብሞት ከም እተገዝኡን ንሱ ድማ ሓርነት ካብ ሞትከም ዝሃቦምን ንምግላጽ ይጽዕር ነበረ፡ “ስለዚ፡ ወዲ እንተ ሓራ ገበረኩም፡ ብሓቂ ሓራ ኽትኾኑ ኢኹም” (ቁ.36)።

ኣብ ማእከል እዚ ዝርርብ እዚ ኣይሁድ ከምዚ ኢሎም ሓተቱ፡ “‘ንስኻ መን ኢኻ፧’ የሱስ ድማ ከምዚ በሎም፡ ‘ካብ መጀመርታ ንኣኻትኩም ዝነገርኩኹም እዩ። ብዙሕ ክነግረኩምን ክፈርደኩምን ኣሎኒ፡ ግናኸ እቲ ዝለኣኸኒ ሓቂ እዩ፤ ኣነ ድማ ነቲ ኻብኡ ዝሰማዕኩዎ ንዓለም እዛረብ’ (ቁ.25-26)። ነዛ ምዕራፍ እዚኣ ብጥንቃቐ ክንከታተል ከለና፡ ጐይታ የሱስ ኣምላኽነቱ ከም ዝጠለበ ብንጹር ንርኢ (ቁ.12,18,23-24,28,36)።

ምስ ሓቂን ወድን ዘሎ ምትእስሳር ኣስተብህል። ኣብ ቁጽሪ 31-32 ጐይታ የሱስ ከምዚ ኢሉ ኣወጀ፡ “ኣብ ቃለይ እንተ ጸናዕኩም፡ ብሓቂ ደቀ መዛሙርተይ ኢኹም እሞ፡ ንሓቂ ኽትፈልጥዋ ኢኹም፡ እታ ሓቂ ድማ ሓራ ኽትገብረኩም እያ።” ኣብ ቁጽሪ 36 ከምዚ በለ፡ “ስለዚ፡ ወዲ እንተ ሓራ ገበረኩም፡ ብሓቂ ሓራ ኽትኾኑ ኢኹም”። ኣብዛ ምዕራፍ እዚኣ ጐይታና ቃላቱ ሓቂ ምዃኖም ሸውዓተ ግዜ ዝተረጋገጸ እዩ (13-14,16-18,26,31-32,40,45,46)።

ኣብ ካልእ ክፋል ናይዛ መጽሓፍ እዚኣ ከምቲ ዝተሰወረ ቃል – “እቲ ቃል ስጋ ኮነ” – “ብጸጋን ብሓቅን ምሉእ” (1:14) ከም ዝነበረ ንብብ። ሓቂ ብእኡ መጸት፡ “ሕጊ ብሙሴ ተዋህበ፡ ጸጋን ሓቅን ግና ብየሱስ ክርስቶስ መጸ” (ቁ.17)። ንሱ እዩ ሓቂ፡ ከምቲ ዝበሎ፡ “ኣነ እየ መገዲ፡ ሓቅን ህይወትን። ብዘይ ብኣይ ሓደ እኳ ናብ ኣቦ ኣይመጽእን” (14:6)። ከም ሓቂ፡ ንሱ ሓራ ኽገብረና ይኽእል እዩ (8:32-36፤ ገላትያ 5:1)። ሓቂ ትፈልየና እያ፡ “ብሓቂኻ ቅድሰቶም። ቃልካ ሓቂ እዩ” (ዮሃንስ 17:17)።

መደምደምታ

ሎሚ፡ ከም ወትሩ፡ ኣብ ልዕሊ ሓቂ ውግእ ከም ዘሎ ምስጢር ኣይኮነን! ሰይጣን ስልትታቱ ኣይቀየረን። ግናኸ ጳውሎስ ከምዚ ኢሉ ኣዘኻኸረና፡ “ሰይጣን ከይጥቀመና፤ ንሕና ንተንኮላቱ ኣይንፈልጥን ኢና” (2 ቈረንቶስ 2:11)። ካብ መጀመርታ ጀሚሩ፡ “ኣምላኽዶ በለ … ፧” (ዘፍጥረት 3:1) ብምባል፡ ኣብ ልቢ ሰብ ብዛዕባ ቃል ኣምላኽ ጥርጣረ ንምእታው ጸዓረ።

ሰይጣን ንቃል ኣምላኽ ንምጥምዛዝ ይጽዕር። እዚ ድማ ኣብ ዘፍጥረት 3:1-4 ሰይጣን ኣምላኽ ከም ዝበሎ ዝጠለቦ ምስቲ ኣምላኽ ብሓቂ ኣብ ዘፍጥረት 2:16-17 ዝበሎ ብጥንቃቐ ክነነጻጽር ከለና ንርእዮ። እቲ ምጥምዛዝ ንሄዋን ምስ ኣምላኻ ዝነበራ ዝምድና ንኸይትረኢ መገዲ ከፈተላ። ካብቲ ኣምላኽ ዝሃባ መምርሒታት ወሰደት፡ “ኵሉ” ኣወገደት፡ “ከይትትንክፍ” ድማ ወሰኸት። ሄዋን ድማ ቃላት ኣምላኽ “ብርግጽ” እትብል ቃል ብምውጋድ ኣልዘበተቶም። ክሳዕ ዘፍጥረት 3:4 ክንበጽሕ ከለና፡ ንሓቂ ብምሉኡ ኣወጊዳቶ ነበረት።

እዚ እዩ ጳውሎስ ንጢሞቴዎስ “ንርእስኻ ንኣምላኽ ቅቡል ጌርካ ንምቕራብ፡ ዘይሓፍር ዓያዪ፡ ቃል ሓቂ ብቕንዕና ዚመቕል” (2 ጢሞቴዎስ 2:15) ዝበሎ። ኣብዘን ዳሕረዋይን ኣጸጋምን መዓልታት እዚኣተን፡ “ነቲ ኻባይ ዝሰማዕካዮ ናይ ጥዑይ ቃል ምሳሌ፡ ብእምነትን ብፍቕርን ኣብ ክርስቶስ የሱስ ዘሎ” (1:13) ክንጸምድ ኣሎና። ነቲ ሓቂ ክሰምዑ ዘይደልዩ ክህልዉ እዮም። ጳውሎስ ከምዚ ኢሉ ኣጠንቀቐና፡ “እቲ ግዜ ኺመጽእ እዩ፡ ጥዑይ ትምህርቲ ዘይጸግቡሉ፡ ግናኸ ብመሰረት ትምኒቶም፡ ምኽንያቱ ጆሮኦም ሓካኺ ስለ ዝኾነ፡ ንርእሶም መምህራን ኪእክቡ እዮም፤ ጆሮኦም ድማ ካብ ሓቂ ኺመልሱ፡ ናብ ጽውጽዋያት ድማ ኺምለሱ እዮም” (4:3-4)። እቲ ግዜ በጺሑ ኣሎ፡ ሓቂ ድማ ኣገዳሲት እያ። እዚ እዩ “ነቲ ቃል ስበኽ! ብግዜኡን ብዘይግዜኡን ድሉው ኩን። ብምሉእ ትዕግስትን ትምህርትን ኣእምን፡ ገስጽ፡ ምዓድ” ከምኡ’ውን “ኣብ ኵሉ ንቑሕ ኩን፡ መከራ ተጻወር፡ ስራሕ ወንጌላዊ ግበር፡ ኣገልግሎትካ ፍጽም” (ቁ.2,5) እንብለሉ ምኽንያት። ንሓቂ ክንዛረብ ኣሎና፡ ነቲ ሰብ ሕጂ እውን ዝሓትቶ ሕቶ ክንምልስ ኣሎና፡ “ሓቂ እንታይ እያ፧” GT

መወከሲ እቲ ጸሓፊ ነቲ ብስቲቨን ጄ. ላውሰን ኣብ መጽሓፉ ዝቐረበ ነጥብታት የድንቕ፡ እቲ ግዜ ሓቂ፡ ገሊኡ ድማ ንክፋላት ናይዛ ጽሑፍ መምርሒ ኮይኑ ኣገልጊሉ እዩ።