ኣምላኽ ንኸመይ ዝኣመሰሉ ሰባት ከም ዝፈቱ ትሓስብ ዲኻ? መጽሓፍ ቅዱስ ክንበብ ከለና፣ ንሱ ንጉድለት ዘለዎም ሰባት ከም ዝፈቱ ንረክብ። እንተ ዘይኮይኑ፣ ኩላትና ብሓጢኣት ጉድለት ስለ ዘሎና፣ ኣብ ከቢድ ጸገም ምሃለና። ዳዊት እውን ጉድለት ነበሮ፤ ግናኸ ንሱ ካብቶም ፍቑራት ኣምላኽ እዩ፣ ኣምላኽ “ሰብ ብልበይ” ኢሉ ዝጸውዖ ፍሉይ ሰብ እዩ (ግብሪ ሃዋርያት 13:22 NIV)። ካብ ህይወት ዳዊት – ብዛዕባኡን ብዛዕባ ኣምላኽን – ክንመሃሮም ዘለና ኣገደስቲ ትምህርትታት ኣለዉ።
ታሪኻዊ ኩነታት
ዳዊት ኣብቲ እስራኤል ንኣምላኽ፣ ነቲ ካብ ባርነት ግብጺ ዘድሓና፣ ብ40 ዓመት ምድረ በዳ ዝሓለፋን ብተኣምር ዝሓለፋን፣ ከምኡ’ውን ኣብ ምድሪ ተስፋኡ ንሓያላት ጸላእቲ ብምስዓር ዝመርሓን፣ ዝኸሓደትሉ ግዜ ተራእየ። ሕጂ ኣብኡ ምስ ተቐመጡ፣ ህዝቢ ንኣምላኽ ከም ንጉሶም ክደልይዎ ከም ዘይደልዩ ወሰኑ፤ ኣብ ክንድኡ፣ “ከም ኩሎም እቶም ካልኦት ኣህዛብ ዘለዎም” ንጉስ ደለዩ (1 ሳሙኤል 8:4-5)። ብተኣምራዊ ታሪኾምን ፍሉይ ዝምድናኦምን ምስ ኣምላኽ ኣብ መንጎ ኣህዛብ ፍሉያት ነበሩ። ግናኸ ሕጂ ከም ኩሉ ሰብ ንጉስ ደለዩ፤ ንኹነታቶም ናብ “status quo” ክቕንሱ ደለዩ፣ እዚ ድማ ካልእ ዓይነት እቲ ድሕሪ ግዜ ንጽልኡ ቤተ ክርስቲያን ኣብ ላኦዲቅያ ዝገለጸ (ራእይ 3:14-22)፣ ንኣምላኽ ዘሕረቐ ምዃኑ እዩ።
ኣምላኽ ንጥ요ቕ እስራኤል ምላሽ ሃበ – እቲ ኣምላኻዊ ሳሙኤል እኳ ብምርጫኦም ሓዘነን ንኣምላኽ ዝበደሉ ከም ዝተሰምዖን (1 ሳሙኤል 8:6-7) – ንሳኦል ድማ ሃቦም፣ ንጉሳዊ “ኣብ መንጎ እስራኤላውያን ማዕረ ዘይብሉ ዘደንቕ መንእሰይ – ካብ ኩሎም ካልኦት ሓደ ርእሲ ዝረዘመ” (1 ሳሙኤል 9:2)። ሳኦል ጽቡቕ ጀመረ፣ ግናኸ ብቕልጡፍ ስልጣን ኣምላኽ ኣብ ህይወቱ ነጸገ፣ ከምቲ እታ ሃገር ዝገበረቶ። ኣምላኽ ንሳኦል ንጉስ ሃቦም፣ ንሱ ድማ ሞራላዊን መንፈሳዊን መርኣያኦም ነበረ። ከምኡ’ውን፣ ሃገርን ንጉስን ንኣምላኽ ስለ ዝነጸጉ፣ ኣምላኽ ድማ ነቲ ጉድለት ዘለዎ ንጉስ ብመወዳእታ ነጸጎ (1 ሳሙኤል 15:26፤ 1 ሳሙኤል 16:1)።
ሳሙኤል ንሳኦል ቀቢኡዎ ነበረን ከም ኣቦ ድማ ይፈትዎ ነበረ። ኣምላኽ ንሳኦል ንምትካእ ክቐብእ ምስ ለኣኾ፣ ሳሙኤል ሓዘነ – ከምኡ’ውን ሳኦል ምስ ሰምዐ ርእሱ ከም ዝቖርጾ ፈሪሑ ነበረ (1 ሳሙኤል 16:1-2)።
ዳዊት ገና መንእሰይ ይኸውን፣ ካብ ሸሞንተ ኣወዳት እቲ ዝነኣሰ ነበረ፣ መብዛሕትኡ ግዜ ኣብ ግራት ንኣባጊዕ ስድራቤቱ እናሓለወ ይርአ ነበረ። ክሳዕ እቲ ምምራጽ ንሳሙኤል ዳዊት እቲ ናይ ሓቂ እንግዳ ምዃኑ ዘፍለጠሉ ግዜ፣ ንሱ እኳ ናብ ቅብኣቱ ኣይተጸውዐን፣ ንሱ ድማ ንዕኡ ለኣኸ (1 ሳሙኤል 16:1-13)።
ሳኦልን ዳዊትን፡ ክፉእን ሰናይን
ዳዊት ከም ንጉስ እግዚኣብሔር ዝተመርጸ እኳ እንተ ተቐብአ (1 ሳሙኤል 16:1)፣ ብትሕትና ናብ ምሕላው ኣባጊዑ ተመልሰ፣ ናብ ንጉሳዊ ህይወት ንምእታው ዝኾነ ድሌት ኣየረኣየን። ሳኦል ብኣጋንንቲ ምስ ተጨነቐ፣ ብቑዕ በገና ተጫዋቲ ምስ ደለየ፣ ዳዊት ተመልሚሉ ነቲ ዝተጨነቐ ንጉስ ብሙዚቃኡ ኣጸናንዖ። ግናኸ ንሱ ብዙሕ ግዜ ናብ ስድራቤታዊ ሓላፍነታቱ ይምለስ ነበረ (1 ሳሙኤል 16:14-23፤ 1 ሳሙኤል 17:15)። እቲ “ሰብ ብልቢ ኣምላኽ” ትጉህን እሙንን ኣገልጋሊ ነበረ።
ኣገልገልቲ ሳኦል ንኣገልግሎት ዳዊት ንንጉስ ክምክርዎ ከለዉ፣ ብተወሳኺ ሓያል ተዋጋኢ ምዃኑ፣ “እግዚኣብሔር ምስኡ እዩ” ኢሎም ጠቐሱ (1 ሳሙኤል 16:18)። እዚ ምስቲ “መንፈስ እግዚኣብሔር ካብ ሳኦል ሓሊፉ ነበረ፣ ሓደ ክፉእ መንፈስ ካብ እግዚኣብሔር ድማ የጨንቖ ነበረ” (1 ሳሙኤል 16:14) ዝብል ይጻረር፣ እዚ ድማ እቲ ናይ ሓቂ መሰረት እቲ ብቕልጡፍ ንልቢ ሳኦል ንዳዊት ዝመልኦ ጽልኢ ነበረ፣ ከምቲ ናይ ኣምላኽ ናይ መወዳእታ ጸላኢ፣ ሰይጣን፣ ንክርስቶስ ዝጻረር ጽልኢ ዘለዓዓለ።
ዳዊት ንፍልስጥኤማዊ ግዙፍ ጎልያድ ብዘደንቕ ምዕዋቱ (1 ሳሙኤል 17) ትሕትናኡን ዘይምፍላጡን ኣወገደ፣ ብቕልጡፍ ድማ ሃገራዊ ጅግና ገበሮ። ደቂ ኣንስትዮ ኩለን ንሳኦልን ንዝተመልሰ ሰራዊቱን ብምድናስን ብመሰንቆን ተቐበልኦ፣ “ሳኦል ሽሕታት ቀተለ፣ ዳዊት ድማ ኣሽሓት ኣሽሓት” እናበላ ዘመራ። ካብቲ ግዜ እቲ ጀሚሩ መሪር ቅንኣት፣ ጥርጣረን ፍርህን ንነፍሲ ሳኦል ሓዛ (1 ሳሙኤል 18:6-16)።
ጽልእን ፍርህን ሳኦል ንዳዊት ዝኸፍአ ኮነ፣ ምኽንያቱ ወዱ ዮናታን ብዳዊት ተመሲጡ ነበረን እቶም ክልተ ድማ ንህይወቶም ክቡራት ኣዕሩኽ ኮኑ። ዮናታን ኣብ ውግእ ምስ ሞተ፣ ዳዊት ብኸምዚ ዝኣመሰለ ቃላት ሓዘኖ፡ “ዮናታን ሓወይ፣ ኣዝዩ ክቡር ነይርካኒ። ፍቕርኻ ንዓይ ... ካብ ናይ ደቂ ኣንስትዮ ዝበለጸ ነበረ” (2 ሳሙኤል 1:26)። ገለ ዝተበላሸወ ኣእምሮ ከም ዝጠቐሰ፣ ኣብዚ ዝምድና ዝተበላሸወ ነገር ከም ዘሎ ክንሓስብ ዝኾነ ምኽንያት የለን። ንሱ ብቐሊሉ እቲ ሰሎሞን ኣብ ምሳሌ 18:24 ዝጸሓፎ ኣዝዩ ኣዕጋቢ ዕርክነት እዩ፡ “ካብ ሓው ዝቐርብ ዓርኪ ኣሎ።” ኣሕዋት ዳዊት ንዕኡ ይንዕቕዎ ነበሩ (1 ሳሙኤል 17:28)፣ ከምቲ ኣሕዋት የሱስ ንዕኡ ዝነዓቕዎ (ዮሃንስ 7:2-8)።
ሳኦል ንዳዊት ፈሪሑዎ ነበረ፣ ምኽንያቱ እግዚኣብሔር ካብኡ ሓሊፉ ምስ ዳዊት ነበረ (1 ሳሙኤል 18:12)፣ ብሰንኪ ወተሃደራዊ ዓወት ዳዊት (1 ሳሙኤል 18:15)፣ ከምኡ’ውን ጓሉ ሚካል ንዳዊት ስለ ዝፈተወቶ (1 ሳሙኤል 18:28-29)። ከምኡ’ውን፣ ሳኦል ብሰንኪ ዕርክነት ዳዊት ምስ ዮናታን ይቕየም ነበረ (1 ሳሙኤል 20:30-31)። ሳኦል ብዘይ ኣምላኽ ዝነብር ህይወት ዘይምርግጋእ ዓብዪ ኣብነት እዩ። ህይወት ዳዊት ድማ ናይ ኣምላኽ በረኸትን ምክልኻልን ንቶም፣ ጉድለት እኳ እንተ ሃለዎም፣ ንእኡ ዝነብሩ ዓብዪ ኣብነት እዩ።
ድሕሪ ዓወት ጎልያድ (1 ሳሙኤል 17)፣ ንዝተረፈ ህይወቱ እቲ ቀንዲ “ተልእኾ” ሳኦል ንዳዊት ምጥፋእ ነበረ። ንሱ ደጋጊሙ ብጦር ናብ መንደቕ ክሰኽሮ ፈቲኑ (1 ሳሙኤል 18:10-11፤ 1 ሳሙኤል 19:9-10)፣ “ከምቲ ሓደ ኣብ ኣኽራን ሓርማዝ ዝሃድኖ” ብዘይ ምቁራጽ ሰዓቦ (1 ሳሙኤል 26:20)። ብዓመታት ምድረ በዳ ምጥፋእን ኣብ ዋሻታት ብቐጻሊ ካብ ምትላል ሳኦል ምህዳምን፣ ዳዊት እሙን ኮይኑ ጸንሐ።
ዳዊት ንሳኦል ክቐትሎ ክልተ ግዜ ዕድል ረኺቡ ነበረ፣ ግናኸ ኣበየ፣ ነቶም ክቐትልዎ ዝደለዩ ሰባቱ ድማ ገደቦም (1 ሳሙኤል 24-26)። እምነት ዳዊት ሳኦል “ቅቡእ እግዚኣብሔር” ምዃኑ ንንጉስ ኢድ ክገብር ኣይፈቐደሉን (1 ሳሙኤል 24:3-13፤ 1 ሳሙኤል 26:7-20)። ንዙፋን ዝኾነ ድሌት ኣየረኣየን፣ ግናኸ ንዓመታት ዘይምርድዳእ፣ ስደት ከምኡ’ውን ስግኣት ሞት ብምሕላፍ ንግዜ ኣምላኽ ጸበየ።
ብመወዳእታ፣ ሓቀኛ እምነት ዳዊት ብዘይምሕጓሱ ብሞት ሳኦል፣ ወይ ከም ጽቡቕ ዜና ብዘይምውሳዱ ተረጋገጸ። ብሓቀኛ ሓዘነን ብቃላት ድማ ንሳኦል ገና ብዕምቆት ከም ዝፈትዎ ድሕሪ ኩሉ ኣርኣየ (2 ሳሙኤል 1:17-27)።
ዳዊት፣ ቅቡእ ኣምላኽ
ኣብ ኣመለኻኽታን ባህሪን ዳዊት ነጸብራቕ መንፈስ ናይቲ ናይ መጻኢ ወዱ፣ የሱስ ክርስቶስ (ማቴዎስ 1:1-6፤ ሉቃስ 3:23-31) ንምርኣይ ዓሚቕ መንፈሳዊ ምስትውዓል ኣየድልየናን። የሱስ እውን ትሑት፣ ትሑት፣ ኣገልጋሊ ህይወት ንፍቓድ ኣቦኡ ተገዚኡ ነበረ፣ ከምኡ’ውን ከምኡ ዝኣመሰለ ዘይምርድዳእን ዘሕርቕ ሓሳዊ ክስታትን ተጻዊሩ፣ ብቐጻሊ ብሃይማኖታዊ ስርዓት ይዕገት ነበረ፣ ንትምህርታቱ ዘይእመንዎ፣ ብመወዳእታ ድማ ዝቐትልዎ። ዳዊት ብሓቂ “ሰብ ብልቢ ኣምላኽ” ነበረ።
ብዙሕ ዓመታት ጸኒሑ፣ ኣብ ዝፋን ብጽኑዕ ምስ ተቐመጠ፣ ዳዊት ንዕርክነቱ ምስ ዮናታን – ከምኡ’ውን ንሓድሕዳዊ መብጽዓኦም (1 ሳሙኤል 20:13-17) – ዘከረ፣ ገለ ወለዶ ሳኦል ድማ ደለየ “ንዮናታን ኢለ ጸጋ ክገብረሉ ዝኽእል” (2 ሳሙኤል 9)። ፍቕራዊ ደግነቱ ንሜፊቦሼት ናብ ንጉሳዊ ስድራቤት ምውሳዱ ክርስቶስ ዝመስል እዩ። ምላሽ ሜፊቦሼት ድማ ኣብዚ እዋን እዚ ንክርስትያናት ክገልጽ ዘለዎ ምስጋና ኣብነት እዩ (2 ሳሙኤል 9:8፤ 2 ሳሙኤል 19:26-30)።
ጽልኢ ሳኦል ንዳዊት ንኹሉ ስድራቤት ካህናት (ብዘይካ እቲ ዝሃደመ ኣብያታር) ንምጥፋእ ኣምርሖ፣ ምኽንያቱ ምስ ዳዊት ከም ዝተማኸሩ ኣሚኑ ነበረ (1 ሳሙኤል 22:6-23)።
ዳዊት ብዘይምቕባልን ብህይወት ምህዳምን ብሕድሕዱ ኣይተሰቀየን። ኣስታት 400፣ ድሕሪኡ 600 ሰባት፣ “ዝተጨነቑ ወይ ዕዳ ዘለዎም ወይ ዘይተሓጐሱ ኣብ ከባቢኡ ተኣኪቦም፣ ንሱ ድማ መራሒኦም ኮነ” (1 ሳሙኤል 22:2፤ 1 ሳሙኤል 23:13፤ 1 ሳሙኤል 30:9-10)። እቲ መንእሰይ ካህን፣ ኣብያታር፣ እውን ናብ ዳዊት ሃደመ፣ ንሱ ድማ ከምዚ በለ፡ “ምሳይ ጽናሕ፤ ኣይትፍራህ፤ እቲ ንህይወትካ ዝደሊ ዘሎ ንናተይ እውን ይደሊ ኣሎ። ምሳይ ድሕንነት ክትረክብ ኢኻ” (1 ሳሙኤል 22:23)። ከም ክርስቶስ፡ “ኣቱም ኵልኹም ዝጽዕርኩምን ዝኸበደኩምን ናባይ ምጹ” (ማቴዎስ 11:28)፤ “ናባይ ዝመጽእ ዝኾነ ሰብ ኣይሰጕጎን” (ዮሃንስ 6:37)፤ “መምህርኩም ምስ ቀረጥቲን ሓጥኣንን ስለምንታይ ይበልዕ?” (ማቴዎስ 9:11)፤ “ኣብ ፈተናታተይ ምሳይ ዝጸናዕኩም ንስኻትኩም ኢኹም። ኣነ ድማ መንግስቲ እህበኩም” (ሉቃስ 22:28-30)።
ዳዊት፣ ክሳዕ ክንድዚ ሰብኣዊ
ኣምላኽ ንዳዊት ፍጹም ስለ ዝነበረ ኣይፈተዎ። ኣይነበረን። ሰብኣዊነቱ ኣዝዩ ንጹር ነበረ፣ ብፍላይ ኣብ ጉዳይ ባትሸባ። ኣብ ሓደ ኣሳዛኒ ተኸታታሊ ስሕተታት፣ ዳዊት ፈለማ ሰራዊቱ ኣብ ውግእ ከሎ ኣብ ገዛኡ ጸንሐ፤ ብምርጫኡ ኣብ ጌጋ ቦታ ኮይኑ፣ ን“ፍትወት ኣዒንቱ” (1 ዮሃንስ 2:16) ተሰሊቡ፣ እዚ ድማ ናብ ምንዝርና ኣምርሖ። ጥንሲ ምስ ተረኽበ፣ ንዝተበደለ ሰብኣይ፣ ኦርያ፣ ካብ ውግእ ብምጽዋዕ ንምርካብ ፈተነ፣ ንሱ ድማ ብምስጢር ምስ ሰበይቱ ብምድቃስ ሓጢኣት ዳዊት ክሽፍን ተስፋ ገበረ። ግናኸ ንንጉሱን ንብጾት ወተሃደራቱን ብዘለዎ እምነት፣ ኣበየ። ስለዚ ዳዊት ንሞት ኦርያ ኣብ ውግእ ኣሰናደወ፣ ከምኡ ድማ ንሱ፣ ዳዊት፣ ንመበለት ብምምርዓው ካብ ቅሌት ክድሕን (2 ሳሙኤል 11)። “ግናኸ እቲ ዳዊት ዝገበሮ ነገር ንእግዚኣብሔር ኣየሐጐሶን” (2 ሳሙኤል 11:27)።
ንዕኡ ድርብ ሓጢኣት ምንዝርናን ቅትለትን ኣምላኽ ከምዚ ኢሉ ፈረደ፡ “ካብ ገዛእ ቤትካ መከራ ከምጽኣልካ እየ” (2 ሳሙኤል 12:11)። ሓዘናት ድማ ንስድራቤት ዳዊት ንዝተረፈ ህይወቱ ኣጨነቑዎም። ፈለማ፣ እቲ ብምንዝርናኡ ዝተወልደ ህጻን ሞተ (2 ሳሙኤል 12:12-18)። ድሕሪኡ ወዱ፣ ኣምኖን፣ ንንጉሳዊ ስድራቤት ብምድፋር ንሓፍቱ ታማር ኣሕፈረ (2 ሳሙኤል 13:1-22)። ድሕሪኡ ሓው ታማር፣ ኣብሳሎም፣ ንኣምኖን ንኽትበቕል ንኽትቐትሎ ኣሰናደወ (2 ሳሙኤል 13:23-39)። ድሕሪኡ ኣብሳሎም ንኣቦኡ ናብ ስደት ብምስጓግ ዕልዋ መንግስቲ ኣሰናደወ (2 ሳሙኤል 15:7-14)። መንግስቲ ምስ ሓዘ፣ ኣብሳሎም ንኣቦኡ ብምብዳም ብህዝቢ ምስ ንጉሳዊት መስተንገዲት ብምድቃስ ወሰኸ (2 ሳሙኤል 16:15-22)፣ ብከፊል ቃል ኣምላኽ ፈጸመ (2 ሳሙኤል 12:11-12)። ድሕሪኡ ኣብሳሎም ባዕሉ ተቐትለ (2 ሳሙኤል 18:1-18)።
ዳዊት ኣብ ጋንታ ኣምላኽ “ዋና ተጻዋታይ” እኳ እንተ ነበረ፣ ግናኸ ንሞራላዊ ሕጉ ተገዚኡ ነበረ፣ ከምቲ ኩላትና ዘሎና። “ኣይትታለሉ፡ ኣምላኽ ኣይዕየቕን እዩ። ሰብ ዝዘርኦ ይዓጽድ” (ገላትያ 6:7)፤ እዚ ብተፈጥሮን ብሞራልን ሓቂ እዩ።
ንክብሪ ዳዊት፣ ሰብኣዊ ድኽመት እኳ እንተ ሃለዎ፣ ኣብዚ ኣሳዛኒ ኩነታት እውን ባህሪኡ ከም “ሰብ ብልቢ ኣምላኽ” ኣርኣየ። ዓርኩን መንፈሳዊ መማኸርቱን፣ ናታን፣ ብኸቢድ ሓጢኣቱ ምስ ገጠሞ፣ ብቕልጡፍ ርእሱ ኣትሓተን ሓጢኣቱ ኣመነን – ኣምላኽ ድማ እቲ ዝድለ ሞት ፈረደ። “ሽዑ ዳዊት ንናታን፡ ንእግዚኣብሔር በዲለ ኣሎኹ፡ በሎ። ናታን ድማ፡ እግዚኣብሔር ንሓጢኣትካ ኣርሒቑልካ ኣሎ። ኣይትመውትን ኢኻ። ግናኸ ብምግባርካ ንጸላእቲ እግዚኣብሔር ንምጽራፍ ምኽንያት ስለ ዝሃብካዮም፡ እቲ ዝውለደልካ ወዲ ክመውት እዩ፡ በሎ” (2 ሳሙኤል 12:13-14)። ኣብ መንጎ ሓጢኣት ዳዊት ምስ ባትሸባን ምዝራቡ ምስ ናታንን ኣስታት ሓደ ዓመት ከም ዝሓለፈ ይእመን። በቲ ግዜ እቲ ዳዊት መዝሙር 51 ጸሓፈ፣ ዓሚቕ ንስሓኡ፣ ሓቀኛ ምእማን ልቢ ምስ ኣምላኽ ዝሰማማዕ ድማ ገለጸ።
ኣረኣእያ ኣምላኽ
መጽሓፍ ዜና መዋእል፣ እቲ ንሓደ ንጉሳዊ ታሪኽ ዝሽፍን፣ ንዓብዪ ሓጢኣት ዳዊት ዝኾነ ፍንጪ ኣይህብን። ዜና መዋእል ኣብቲ ኣወንታዊ ዝያዳ የተኩር፣ እዚ ድማ ናይ ጸጋ ኣምላኽ ኣብ ምዝካር ታሪኽ ብዙሕ ግዜ ዝርአ ባህሪ እዩ። ብተመሳሳሊ፣ እብራውያን 11 ንንቁሕ እምነት ብዙሓት ቅዱሳን ብሉይ ኪዳን የጕልሕ፣ ንጉድለታቶም ድማ ብመብዛሕትኡ ይርስዖም። ዳዊት ኣብ መዝሙር 130:3 ብዛዕባ እዚ ዘደንቕ ምግንዛቡ ገለጸ፡ “ኣቱም እግዚኣብሔር፣ ንሓጢኣት እንተ ትሕዝ፣ ኣቱም እግዚኣብሔር፣ መን ደው ክብል ይኽእል?” ንሓጢኣትናን ድኽመታትናን እኳ እንተ ዘይዓወረ፣ ከምኡ’ውን ንምሕሳብ ይጽውዓና፣ ኣምላኽ ንእምነትን ንእኡ ንምሕጓስ ዝደሊ ልብን ይደሊ፣ እዚ ድማ እቲ ክዝክርዎ ዝመርጽ እዩ። “ንሓጢኣቶምን ንዓመጻኦምን ድማ ደጊም ኣይዝክሮምን እየ” (እብራውያን 10:17)። እዚ ብሰንኪ መስዋእታዊ ስራሕ የሱስ ክርስቶስ ኣብ መስቀል ጥራይ ከም ዝኸውን ንፈልጥ ኢና። “ኣምላኽ ንሓጢኣት ሰባት ከይሓሰበ፣ ንዓለም ብክርስቶስ ናብ ርእሱ የዐርቃ ነበረ” (2 ቈረንቶስ 5:19)።
ካብ ህይወት ዳዊት ካብ ዝመሃርናዮ ሰናይ ክንነብር ንኽእል ዲና?
