ብ: ኤርኒ ብራውን
እቲ ሰብን መልእኽቱን
ክፋል 1: ምዕራፋት 1ን 2ን
ዕላማ እዚ ስርያ እዚ ገለ ካብቶም ቀንዲ ባህርያት፣ ጭብጥታት፣ ከምኡ እውን ኣንፈታት ናይ መጽሓፍ ነብዪ ዘካርያስ ንምምዕባል እዩ።
ገለ ሰባት ምምርማር ትንቢት ኣብ ብሉይ ኪዳን ብቑዕ ጥራይ እዩ ይብሉ፣ ከመይሲ ንክርስትያናዊት ቤተ ክርስቲያን ወይ ንሕጂ ዘሎ ግዜ ብቐጥታ ኣይትንከፍን። ግን ኣብ ቃል ኣምላኽ ዝተሓዙ ነገራት ንኽብሪ ክርስቶስን ንምፍጻም ፍቓድ ኣምላኽን እዮም። ንጐይታ የሱስ ንዝፈትዉ ሰባት ድማ ብርግጽ ኣገዳሲን ኣቓልቦ ዝሓትትን ክኸውን ኣለዎ።
ዘካርያስ ካብ ኣምላኽ ራእይ ተቐቢሉ ነይሩ። እዚ ድማ ንኣቓልቦኡ ኣለዓዓሎ። እዘን ልምምዳት እዚኤን ንርእሱ በረኸት፣ ንኣገልግሎቱ ከዳልዋኦ፣ ከምኡ እውን ንመንፈሳዊ በረኸት እቶም ኣብ መንጎኦም ንኣምላኽ ዘገልገለሎም ሰባት እዩ ነይሩ።
ነብያት ብሉይ ኪዳን ብጥንቃቐ ዝተመርጹ እዮም ነይሮም፣ ስሞም፣ ህይወቶም፣ ኣገልግሎቶም ኩሉ ነቲ ክገብርዎ ዝነበሮም ዕዮ ባህርያዊ እዩ ነይሩ። ኣብ መጽሓፍ ቅዱስ፣ ኣስማት መብዛሕትኡ ግዜ ንሰብ ባህርያዊ እዩ። ዘካርያስ ወዲ በረኪያ፣ ወዲ ኢዶ፣ እቲ ነብዪ እዩ ነይሩ። ኣብዚ ሰለስተ ተኸታተልቲ ኣምላኻዊ ወለዶታት ኣሎና። ኢዶ ማለት «እቲ ዝተመደበ ግዜ» ማለት እዩ። በረኪያ ማለት «እግዚኣብሔር ብርግጽ ክባርኽ እዩ» ማለት እዩ። ዘካርያስ ማለት «እግዚኣብሔር ክዝክር እዩ» ማለት እዩ። እዚ ምትእስሳር እዚ ነቲ ጠቕላላ መልእኽቲ ይህብ። ኣብቲ ዝተመደበ ግዜ፣ እግዚኣብሔር ንህዝቡ ክዝክር እዩ፣ ብርግጽ ድማ ክባርኾም እዩ። ትልሚ ኣምላኽ ብተቓውሞ ጸላእቱ ወይ እውን ብዘይምእዛዝ ህዝቡ ኣይክዕንቀፍን እዩ። እስራኤል፣ ከም ሃገር፣ ነቲ ትምህርቲ ክመሃር ነይርዎ። ዘካርያስ ነብዪ ጥራይ ኣይነበረን። ኻህን እውን ነበረ። ነቲ ክገብሮ ዝነበሮ ዕዮ ፍጹም ብቑዕ ነበረ።
ዑደት ዘይምእዛዝን ምምላስን
ቁጽርታት 3-6 ካብ ምዕራፍ 1 ኣገዳሲ መግለጺ ይህቡና። እቲ ነብዪ ነቶም ኣምላኻዊ ንኡስ ጉጅለ ታሪኽ እታ ሃገር ክምርምሩ የተባብዕ። ሓደ ዝተወሰነ፣ ቀጻሊ፣ ተደጋጋሚ፣ ዑደታዊ ተኸታታሊ ኣተሓሳስባን ፍጻሜታትን ኣሎ። እቲ ዑደት ብኣምላኽ ንህዝቡ ንምባራኽ ብምምራጽ ይጅምር። ንሱ ድማ ይገብር። ቅድሚ ነዊሕ ግዜ፣ እታ ሃገር ነቲ ብግሩም መገዲ ዝባረኻ ኣምላኻ ዘይትእዘዝ ትኸውን። ከም ውጽኢት ድማ፣ ኣምላኽ ነቲ ህዝቢ ንመገዶም ከዐርዩ ከም ዘድልዮም ንምጥንቓቕ ነብዪ የልዕል።
ብሓዘን፣ እቲ ብዙሕ ህዝቢ ነቲ ዝተዋህበ መጠንቀቕታ ይሓድጎ። ኣምላኽ ካልኦት ነብያት ጸውዐ። ንመጠንቀቕታ የብርትዑ፣ ግን ውሑድ ውጽኢት ኣለዎ። ብዘይጥርጥር፣ እቲ ዝተهدደ ቅጽዓት ይመጽእ። ኣምላኽ ነቲ ህዝቢ ይቐጽዖ፣ ንምጥፍፋእ ጥራይ ዘይኮነስ፣ ከመይሲ ካብ ስሕተት መገዶም ምስ ተጠንቀቑ፣ ዘይምእዛዞምን ጣኦት ኣምልኾኦምን ክሓድጉ ኣበዩ። ኣብ መወዳእታ ኣብቶም ንኣምላኾም እሙናት ክኾኑ ዝደልዩ ኣምላኻዊ ንኡስ ጉጅለ መጠን ናይ ንስሓ ኣሎ። እምነቶም ይኽፈሎም። ኣምላኽ ነቲ ቅጽዓት ንግዜኡ ከልዕሎ ባህ ይብሎ። ምስ ኣምላኾም ናብ መጠን ናይ ሓድነት ምስ ተመልሱ፣ እቲ ኣምላኽ ብግሩም ጸጋኡ ዝህቦም በረኸት ካብቲ ቅድሚ ሕጂ ዝረኸብዎ ዝሓይሽ እዩ። ግን፣ ቅድሚ ነዊሕ ግዜ፣ እቲ ዑደት እንደገና ይጅምር፣ ከምቲ ኣብቲ ስእሊ ዝተራእየ።
ኣብ ብዙሓት ጉዳያት ኣብ ታሪኽ እታ ሃገር፣ ንስሓ ኣብ ገለ ካብ ህዝቢ ጐይታ ዝመጽእ፣ ብቓላት ነብዪ ኣቢሉ፣ ኣምላኽ ንኣኦም እንታይ ከም ዝሓሰበሎም ንነዊሕ ግዜ ብምርኣይ እዩ። እቲ ስርዓት ምስ ምሳሌ 4:25 ብብዙሕ ዝሰማማዕ እዩ።
ኣዒንትኻ ብቕንዕና ይርኣያ።
ነቲ ሕጂ ዝፍጸም ዘሎ ነገራት ብቕኑዕ ኣረኣእያ ብምርኣይ፣ ኣምላኽ እንታይ ከም ዝሓሰበ ንምርኣይ ብምጥማት፣ መንፈሳዊ በረኸት ኩሉ ግዜ ኣሎ። ዘካርያስ እዚ ይገብር። ብዛዕባ እቲ ብጸጋ ኣምላኽ ኣብ መጻኢ ዝኸውን ብምነጋር፣ ንስሓ ይፍጠር፣ መጠን ናይ ምምላስ ድማ ይወሃብ።
ታሪኻዊ ኣውድእን ጻውዒት ንንስሓን
መበገሲ እቲ ትንቢት ካብ ባቢሎን ምምላስ ኣምላኻዊ ንኡስ ጉጅለ፣ ንእሽቶ ክፋል እታ ሃገር እዩ ነይሩ። ንሳቶም ነቲ ብቂሮስ ፋርስ ዝወጸ ፍቓድ፣ ናብ የሩሳሌም ንምምላስ፣ ተቐቢሎም ነይሮም። እዚ ናይ ዝዓበየ ዕድል ቅድመ-ርእየት እዩ፣ ዝዓበየ ምምላስ፣ ዝዓበየ ብልጽግናን ሰላምን፣ ካብቲ ንኡስ ጉጅለ ዘካርያስ ኣብ ዘመኑ ክፈልጦ ዝኽእል ዝነበረ። እዚ ጐይታ የሱስ ክርስቶስ ብሓይሊን ብዓብዪ ክብሪን ምስ ዝግለጽ ክኸውን እዩ። ሽዑ፣ ሽዑ ጥራይ፣ ሓቀኛ ሰላምን ሓቀኛ ብልጽግናን ብእታ ሃገር ክረአ እዩ።
እቲ መኽፈቲ መልእኽቲ፣ ቁጽርታት 2 ክሳዕ 6፣ ጻውዒት ንንስሓ እዩ። እቲ ነብዪ ይብል:
«ትምህርቲ ታሪኽ ተማሃሩ። ኣቦታትኩም ብዘይምእዛዞም ንኣምላኽ ንኣህዛብ ስልጣናት ተገዚኦም እዮም። ተነስሑ። ኣብ ምሕረት ኣምላኽ ተወከሉ። ናብ ኣምላኽ ዝምለስ ካልእ መገዲ የለን።»
ራእያት ዘካርያስ
ሽዑ ካብ መጀመርታ ቁጽሪ 7 ናይ ምዕራፍ 1 ክሳዕ መወዳእታ ምዕራፍ 2 ንዘካርያስ ዝተዋህቡ ሰለስተ ራእያት ተዋሂብና ኣሎና። እቲ ቀዳማይ ራእይ ብዛዕባ እቲ ኣብ መንጎ ኣውልዕ ዘሎ ሰብ እዩ። እቲ ካልኣይ ራእይ ኣብ መወዳእታ ምዕራፍ ሓደ ንቐርንታትን ንጸራብትን የጠቓልል። ሳልሳይ፣ ኣብ ምዕራፍ 2፣ እቲ ብመስፈሪ ገመድ ዝሓዘ ሰብ።
እቲ ኣብ መንጎ ኣውልዕ ዘሎ ሰብ
ቀዳማይ፣ እቲ ኣብ መንጎ ኣውልዕ ዘሎ ሰብ። እቲ ትምህርቲ ግልጺ እዩ። ምድራዊ ህዝቡ ምስ ዝጠፍኡ፣ ኣምላኽ ንኣህዛብ ሃገራት ንህዝቡ ንምቕጻዕ ይጥቀም። እስራኤል፣ እታ ኣብ ርእሲ ሃገራት ክትከውን ዝነበራ፣ ሓንቲ ኣህዛብ ሃገር ድሕሪ ሓንቲ ትግዛእ። እዚ ብጣዕሚ ይጸልእዎ ነይሮም። ብርግጽ ንኣኦም ውርደት ነበረ። ካብኡ ንላዕሊ፣ ንእግዚኣብሔር፣ ኣምላኾም፣ ዘይኽብሪ እዩ። እዚ እዩ እቲ ሓቀኛ ውርደት። ግን እዘን ኣህዛብ ስልጣናት ኣብዚ ቅጽዓታዊ ልምምድ እዚ ካብቲ ኣምላኽ ዝሓሰቦ ንላዕሊ ርሒቐን ነይረን። ንሱ ድማ ንኣኦም ብዛዕባ እዚ ክሓትተን እዩ። ኣይሁድ ብዘይምእዛዞም ተገዚኦም ነይሮም። ኣህዛብ ንግዜኡ ኣብ ላዕሊ ክኾኑ ተፈቒዱሎም ነይሩ፣ ግን ንዝገበርዎ ንኣምላኽ ተሓተቲ እዮም።
እቶም ቐርንታትን ጸራብትን
እቲ ካልኣይ ራእይ ንቐርንታትን ንጸራብትን የጠቓልል። ቐርንታት ምልክት ሓይሊ እዮም። ኣብ ቁጽርታት 18ን 19ን ካብ ምዕራፍ 1፣ ንሱ ይብል:
«እንሆ ኣርባዕተ ቐርንታት።»
እንታይ ማለቱ እዩ? እዘን ኣርባዕተ ኣህዛብ ሃገራት እየን፣ ንይሁዳ ዝበተናን ንየሩሳሌም ዘጥፍኣን። ኣምላኽ ይብል፣ «እዚ ንፈለማ ግዜ ኣይኮነን፣ ንመወዳእታ እውን ኣይክኸውንን እዩ።» ንታሪኽ ኣህዛብ ሃገራት ብሰፊሑ ብምርኣይ፣ ቀዳማይ ሓንቲ፣ ድሕሪኡ ካልእ፣ ድሕሪኡ ካልእ፣ ድሕሪኡ ካልእ፣ ኣብ መወዳእታ ኣርባዕተ ኣህዛብ ሃገራት ብኣምላኽ ብቅጽዓታዊ መገዲ ተኸታቲለን ክመጻ እየን፣ ንምድራዊ ህዝቡ ንምግዛእ።
ባቢሎን መጺኣ ሓሊፋ። ሜዶንን ፋርስን ሽዑ ስልጣን ሒዞም ነይሮም። ብግሪኻውያን ክትክኡ እዮም፣ ድሕሪኡ ብሮማውያን፣ ኣብ መወዳእታ ድማ ብዝተሓደሰ ግዝኣት ሮማ። ኣብዚ ዘካርያስ ነቲ ኩሉ ይምርምር። ዓይኑ ብቕንዕና ይርኢ። እዚ ከም መጠንቀቕታ ናይ ዘድሊ ቅጽዓት፣ ግን ኣብ መወዳእታ፣ ከም ተስፋ ሰላምን በረኸትን ይሕዞ ኣሎ።
እሞ እዞም ነዞም ኣህዛብ ዘውጽኡ ጸራብቲኸ መን እዮም? ብግልጺ እቶም ዝመጹ ሓይልታት እዮም፣ እቶም ነዘን ኣርባዕተ ቐርንታት ተኸታቲሎም ዝዋግኡ። ቀዳማይ ቐርኒ፣ ድሕሪኡ ጸራቢ፣ ድሕሪኡ ቐርኒ፣ ድሕሪኡ ጸራቢ፣ ወዘተ ይብል። እቲ ካልኣይ ቐርኒ እውን እቲ ቀዳማይ ጸራቢ ነበረ፣ ከመይሲ ዳርዮስ ሜዳዊ ንባቢሎን ስዒሩ እዩ። ብርግጽ ኣሌክሳንደር ዓብዪ ናይ ግሪክ ንፋርስ ስዒሩ፣ ብርግጽ ድማ ሮማውያን ነዚ ግዝኣት ግሪክ ኣፍሪሶም። እዚ ናብ ምፍራስ ናይ መወዳእታ ቅርጺ ግዝኣት ሮማ ይወስደና፣ እዚ ድማ ብቐጥታዊ ጣልቃ ምትእትታው ኣምላኽ ባዕሉ ብኣካል ጐይታ የሱስ ክርስቶስ፣ መሲሕ እስራኤል፣ ብሓይሊን ብዓብዪ ክብሪን ምስ ዝግለጽ ክኸውን እዩ (ማቴዎስ 24:30)። ስለዚ፣ እዚ ምስቲ ኣርባዕተ ቐርንታት ኣርባዕተ ኣህዛብ ዓለም ግዝኣታት፣ ከምኡ እውን ኣርባዕተ ጸራብቲ ከምቶም ናይ መወዳእታ ሰለስተ ካብኦም ግዝኣታት፣ ኣብ መወዳእታ ድማ ጐይታ የሱስ ክርስቶስ ባዕሉ ምውሳድ ዝሰማማዕ እዩ። ኣብ ነፍሲ ወከፍ ደረጃ ኣምላኽ ካልእ ሓይሊ የምጽእ፣ ነቲ ዝሓለፈ ሓይሊ ንምግታት። ክሳዕ ክንደይ ከም ዝኸዱ ጥራይ ይፈቕደሎም፣ ካብኡ ንላዕሊ ግን ኣይፈቕደሎምን።
እቲ ብመስፈሪ ገመድ ዝሓዘ ሰብ
ኣብ ምዕራፍ 2፣ ብዛዕባ እቲ ብመስፈሪ ገመድ ዝሓዘ ሰብ ንብብ። ኣምላኽ ጠቕላላ ትልሚ ከም ዘለዎ ምግንዛብ ንዝሳቐዩ ቅዱሳን ኣብ ዝኾነ ግዜ ዓብዪ ምጽንናዕ እዩ። ሰብ ክነጽጎ ኣይክእልን። ኣምላኽ ዝወሰኖ ኣብ መወዳእታ ክኸውን እዩ። ኣምላኽ ነቲ ናይ መወዳእታ፣ ጠቕላላ ቁጽጽር ንርእሱ ይሕዝ። ንሱ እዩ እቲ ብመስፈሪ ገመድ ዝተሳእለ ሰብ። ትልሚ ኣምላኽ ኣይክዕንቀፍን እዩ።
ዘካርያስ፣ ብተግባር፣ ይብል:
«ኣዒንትኻ ብቕንዕና ይርኣያ።»
ኣምላኽ ኣብ መወዳእታ ብኣካል ወዱ ክኣቱ እዩ፣ ንሱ ድማ ኣብ ጸላእቲ ኣምላኽን ህዝቡን ቅኑዕ ፍርዲ ክገብር እዩ። ኩሎም ጸላእቲ ምስ ኣውረደ መንግስቱ ከምጽእ እዩ። ሽዑ እቲ ኣምላኽ ንነዊሕ ግዜ ዝተጸበዮ «እቲ መዓልቲ» ይመጽእ። እዚ ናብቲ ዘካርያስ «እቲ መዓልቲ» (2:11) ዝብሎ፣ እቲ ክብራዊ መዓልቲ ጐይታ የሱስ ክርስቶስ፣ ንጉስ ነገስታትን ጐይታ ጐይቶትን፣ መንግስቱ ምስ ዘምጽእ ይጥምት። ክሳዕ ሽዑ እታ ዓለም ብጽድቂ፣ ብዝተመደበ ሰብ ኣምላኽ (ግብሪ ሃዋርያት 17:31) ኣይክትግዛእን እያ።
ድሕሪ እቲ ክብሪ (2:8)፣
ማለት፣ ድሕሪ ምግላጹ፣ እዛ ዓለም እዚኣ ፈጺማ ዘይረኣየቶ መንግስቲ ሰላም፣ ብልጽግና፣ ክብሪ ክህሉ እዩ፣ እዚ ድማ ፍጻሜ መገዲ ኣምላኽ ኣብ ምድሪ እዩ፣ ሽዑ እዘን ኩለን ንነዊሕ ግዜ ዝተዋህባ ትንቢታት ኣብ ዘመን ዘካርያስ ብሓቂ ክፍጸማ እየን።
እዘን ከፊላዊ ንስሓታት፣ ከፊላዊ ምምላሳት፣ ከፊላዊ ምምላሳት፣ ናብቲ ሃገራዊ ንስሓ፣ ሃገራዊ ምድሓን፣ ሃገራዊ ምዕባይ፣ ሃገራዊ በረኸት ዝኸውንሉ ግዜ ይጥምታ።
