“ራእያት ብለይቲ” ቀዳማይ ክፋል፡ ኣምላኽ ብምሉኡን ፍጹምን ተቖጻጻሪ ምዃኑ ብምዝኽኻር ተዛዚሙ፡ እዚ ድማ ንዝሳቐዩ ቅዱሳን ኣብ ምድሪ ኣብ ዝኾነ ይኹን ሕጂ ዘሎ ጭንቂ ዓብዪ ምጽንናዕ እዩ።
ነብዪ ዘካርያስ ኣብ ሓንቲ ለይቲ ሾሞንተ ራእያት ክርኢ ዕድል ረኺቡ። እቶም ኣብ ቀዳማይ ክፋል ዝተመልከቱ ሰለስተ ራእያት፡ ነቲ ናይ በረኸት ደጋዊ፡ ዝርአ፡ ስጋዊ ሸነኽ ይህቡ። እቶም ዝተረፉ ራእያት፡ ኣብ ምዕራፋት 3-6 ዘለዉ፡ ነቲ ናይ ራእያት ዝበለጸ፡ ውሽጣዊ፡ መንፈሳዊ ትርጉም ይምልከቱ።
ምዕራፍ 3 - ራእይ 4 - እያሱ ሊቀ ኻህናት
ብመሰረት እቲ ብደም ፋስጋ በጊዕ ዝተገብረ ናይ መጀመርታ ምጽራይ ህዝቢ፡ ህዝቢ እስራኤል ካብ ኢድ ግብጽን ፈርኦንን ሓራ ወጺኦም ነበሩ። ምስ ኣምላኾም ቅኑዕ ዝምድና ነበሮም፡ ግን እቲ ብሰንኪ ሓጢኣት ዝመጸ ርኽሰቶምን ብልሽውናኦምን እውን ሓንሳብን ንሓዋሩን ክፍታሕ ነበሮ። ኣብዚ ዘሎ ሕቶ፡ ኣብ ቅድሚ ኣምላኽ ዘለዎም ፍርዳዊ ቦታ ዘይኮነስ፡ ስነ-ምግባራዊ ኩነታቶም እዩ።
ኣብ ፍቕዲ 1፡ እያሱ ሊቀ ኻህናት ኣብ ቅድሚ ኣምላኽ ደው ኢሉ ንረኽቦ። ሰይጣን፡ ጸላኢ ህዝቢ ኣምላኽ፡ ከም ወትሩ፡ ንኣምላኽ ይጻረር ኣሎ። ኣብ ፍቕዲ 2፡ ኣምላኽ ከምዚ ይብል፡
እዚ ኻብ ሓዊ ዝነቀልኩዎ ሓዊዶ ኣይኮነን። እቲ ክግበር ዘለዎ ንምግባር ክጥቀመሉ እየ።
እያሱ ኣብዚ ንርእሱ ወኪሉ ደው ኣይበለን። ንህዝቢ ብምሉኡ ይውክል ኣሎ። ንሱ እውን ንመሲሕ ዝምስል እዩ፡ እቲ ድማ እያሱ ዝምስሎ ተራ ኣብ መወዳእታ ክፍጽሞ እዩ።
ቅድም፡ ኣሉታዊ ድሌት ኣሎ። ርኹስ ክዳውንቲ እያሱ ክእለይ ኣለዎ። እዚ ድማ ኣምላኽ ጥራይ እዩ ክገብሮ ዝኽእል። ብጻድቕ ክዳውንቲ ክኽደን ድማ ኣወንታዊ ድሌት ኣሎ። እዚ ድማ ኣምላኽ ጥራይ እዩ ክገብሮ ዝኽእል። እቶም ርኹሳት ክዳውንቲ እንታይ እዮም፧ ብገዛእ ርእስኻ ዝተሰርሑ ክዳውንቲ። ጽድቂ ርእስኻ። ንሰብ ዘደንቑ ግን ኣብ ቅድሚ ኣምላኽ ምንም ዋጋ ዘይብሎም ነገራት። ሰብ ብገዛእ ባህርያዊ ኩነታቱ ንኣምላኽ ቅቡል ኣይኮነን። ብኸመይ ክንጠግኖ፡ ክንሓጽቦ፡ ክነጽብቖ፡ ክነግንጾ እንተ ፈተንና፡ ሕጂ እውን ናይ ገዛእ ርእስና ክዳውንቲ እዩ፡ እቲ ብገዛእ ርእስና ዘሎና። ኣምላኽ ንእያሱ ኣጽሪዩ፡ ብመሰረት ናይ ኣምላኽ ጽድቂ መለክዒታት ስነ-ምግባራዊ ኩነታት ሂቡዎ። እያሱ ሕጂ ከም ሊቀ ኻህናት ክዓዪ ዝኽእል ጥራይ ዘይኮነስ፡ ንእኡ ዝኸውን ስነ-ምግባራዊ ኩነታት እውን ነበሮ።
ኣብ ፍቕዲ 8 ኣምላኽ ንኣቓልቦና ናብ መሲሕ፡ “ባርያይ፡ ጨንፈር”፡ እቲ ብሾብዓተ ኣዒንቲ ዝምሰል ልዑል ምስትውዓል ዘለዎ፡ የቕንዕ። ንሱ ጥራይ እዩ እቲ ናይ እስራኤል በረኸትን ናይ ዓለም ምምሕዳርን ዝተመርኮሰሉ ርግጽ መሰረት። ጐይታናን መድሓኒናን ኢየሱስ ክርስቶስ ጥራይ እዩ ነዚ ተራ እዚ ክፍጽሞ ዝኽእል። ብሓይልን ብዓብዪ ክብረትን ክመጽእ ከሎ (ማቴዎስ 24:31)፡ ንሱ ብውልቁ ነቲ በረኸት ከምጽእ እዩ፡ ንዓለም ድማ ብጽድቂ ነቲ መጽሓፍ ቅዱስ ዝገልጾ ሽሕ ዓመት ክገዝእ እዩ።
ፍቕድታት 9ን 10ን ነቲ ትንቢታዊ ስእሊ የጠቃልሉ።
- ዓመጻ ክእለይ እዩ።
- መንግስቲ ኣምላኽ ኣብ የሩሳሌም ክትምስረት እያ።
- ሰላም፡ ምልኣት፡ ከምኡ’ውን ብልጽግና ብምሉኡ መንግስቲ ጐይታና ኢየሱስ ክርስቶስ፡ መስፍን ሰላም፡ ክትምስረት እያ።
ምዕራፍ 4 - ራእይ 5 - እቲ ወርቃዊ ቐንዴል ክልተ ኣውልዕታት
እቲ ቐንዴል፡ ኣብ ፍቕድታት 1-7፡ ከምኡ’ውን እቶም ኣውልዕታት ኣብ ፍቕድታት 11-14፡ ክልቲኦም ንሓይሊ ብርሃን፡ ንዓለም ብርሃን ምምጻእ፡ ንዓብይነት ኣምላኽ ዝምስክር ምስክርነት፡ ከምኡ’ውን ንሱ ዝህቦ በረኸት የርእዩ።
ይኹን እምበር፡ ኣብ ፍቕዲ 6 ከምዚ ንብብ፡
ብሓይሊ ኣይኮነን፡ ብብርታዐ እውን ኣይኮነን፡ ብመንፈሰይ ግና እዩ፡ ይብል እግዚኣብሔር።
ፍቕዲ 7 ከም ዝነግረና፡ ብሰንኪ ግብሪ መንፈስ ኣምላኽ፡ ኣምላኽ ኣብ መወዳእታ ዘምጽኦ፡ ንሕጋዊ ድሌታት ሕጊ ንምምላእ ዘይኮነስ፡ ብምሉኡ ብጸጋ ክኸውን እዩ። እስራኤል ድማ ከም ብርሃን ዓለም ናይ ኣምላኽ ክትምለስ እያ።
ኣብ ፍቕዲ 14፡ ክልተ ቅቡኣት፡ ኣብ መሲሕ ዝረኣዩ ኽልተ ባህርያት የርእዩ። ንሱ ክገዝእ ዝመጽእ ንጉስ ጥራይ ኣይኮነን። ንሱ ናብ ኣምላኽ ክቐርብ ዝኽእል ኻህን እውን እዩ። በቲ ግዜ እቲ፡ ዘሩባቤል እቲ ሓላፊ ነቲ ንጉሳዊ መስመር ሒዙ ነበረ፤ እያሱ ድማ ሊቀ ኻህናት ነበረ። ኣብ መወዳእታ፡ ክልቲኡ ባህርያት ብፍጹምን ብምሉእን ኣብ ጐይታና ኢየሱስ ክርስቶስ ክረአ እዩ።
እቲ ዝተረፈ ህዝቢ ናብ ስነ-ምግባራዊ ኣድናቖት ናይቲ ነገራት ከም ዘለዉ ይመጽእ። በዚ ድማ ንኩነታት እቲ ህዝቢ ብምሉኡ ክምስክሩ ይኽእሉ። ንሳቶም ነቲ ህዝቢ ኣብ መወዳእታ ናብ በረኸት ኣምላኽ ክመጽእ እንተኾይኑ ክበጽሖ ዘለዎ ነገር የርእዩ።
ምዕራፍ 5 - ራእይ 6 - ፍቕድታት 1-4 እቲ በራሪ ጥቅልል
ኣብ ፍቕዲ 3 ክልተ ዓይነት ሓጢኣት ተጠቒሱ ኣሎ። ቀዳማይ፡ “ዝሰርቕ ዘበለ ኩሉ”። ሓጢኣት ንጎረቤት። እዚ ሕማቕ እዩ። ካልኣይ፡ “ዝምሕል ዘበለ ኩሉ”። ስም ኣምላኽ ብኸንቱ ምጥቃም። ሓጢኣት ንኣምላኽ። እዚ ዝኸፍአ እዩ። ህዝቢ እስራኤል ምስ ኣምላኽን ምስ ጎረቤቶምን ቅኑዕ ክኾኑ ከም ዘድልዮም ተነጊሮም፡ ንኹሉ ነገርን ንኹሉ ሰብን ብጽድቂ መሰረት ክሕዙ፡ ቅድሚ እቲ ህዝቢ ኣብ መወዳእታ ናብ በረኸት ምምጽኡ።
እዚ ድማ ከም በራሪ ጥቅልል ዝፍጸም ምስክርነት ክኸውን እዩ፡ ናብ ዝድለ ቦታ ዝበጽሕ፡ ብእቶም ምስክርነቶምን ህይወቶምን ምስቲ ዝጽውርዎ መልእኽቲ ዝሰማማዕ ዝጽወርን ዝወሃብን። እቲ ካብ ባቢሎን ዝተመልሰ ዝተረፈ ህዝቢ ብንእሽቶ መጠን እዚ ጽልዋ ነበሮ።
ድሕሪ ምምጻእ ቤተ ክርስቲያን ብምርካብ፡ ነገራት ንህዝቢ እስራኤል እናኸበዱ ክኸዱ ከለዉ፡ ሓቀኛታት ዝኾኑ ንኣሽቱ ውሑዳት ክህልዉ እዮም። ንሳቶም እሙን ምስክርነት ክህቡ እዮም። እቲ ዝተረፈ ህዝቢ፡ ድሕሪኡ ድማ ብምሉኡ ህዝቢ እስራኤል፡ ኣብ ዓለም ስነ-ምግባራዊ ሓይሊ ክኾኑ እዮም፡ ቃል ኣምላኽ እናተጠቕሙን እናተግበሩን። እዚ ድማ ብበራሪ ጥቅልል ይምሰል።
ምዕራፍ 5:5-11 - ራእይ 7 - እቲ ኤፋ።
እቶም ኣብ ራእያት 4፡ 5፡ ከምኡ’ውን 6 ዝተገለጹ ፍጻሜታትን ኩነታትን ቅድሚ ምምጻኦም፡ እቲ እኩይ ክጸሪ ኣለዎ። ካልእ መለክዒ ይምጻእ፡ እዚ ግዜ እዚ ናይ ዓቕሚ፡ ሓደ ታለንት ሓጺን ዝጸውር። ፍቕዲ 8 ከምዚ ይገልጽ፡
እዚ እኩይነት እዩ።
ድሕሪኡ፡ ኣብ መወዳእታ ፍቕዲ 10፡ “እዚኣቶም ነቲ ኤፋ ናበይ እዮም ዝጽውርዎ፧” መልሲ – “ኣብ ምድሪ ሺንኣር ገዛ ንምስራሕ።” ብቐጻሊ፡ ሺንኣር ኣብ መጽሓፍ ቅዱስ ኣብ ዝተጠቕሰሉ ቦታ ኩሉ፡ ከም ምንጪ ጣኦትን ንኣምላኽ ምብዳህን ይረአ።
ኣብዚ፡ እቲ ህዝቢ ካብ ምርኮ ባቢሎን ብምውጻኡ ይሕጐስ ነበረ። እቲ ዝተረፈ ህዝቢ ተመሊሱ፡ ቤተ መቕደስ ኣብ የሩሳሌም ምድሓስ ጀሚሩ ግን ኣይወድአን። ከም ባቢሎን ሕማቕ እዮም። እቲ ብቐጻሊ ዝወድቑሉ ዝነበሩ ጣኦት ኣምልኾ ኣብ ሺንኣር፡ ምንጪን መበገሲን እኩይነት ጣኦት ኣምልኾ፡ ሱር ኣለዎ። እዚ ክሳዕ ዘይተፈልጠን ዘይተናዘዘን ናይ በረኸት ተስፋ የለን።
እቶም ተስፋታት ኣለዉ። ክፍጸሙ እዮም፡ ግን ቅድም እቲ ህዝቢ ብሰንኪ ዝገበሮ ሓጢኣት ናብ ሃገራዊ ንስሓ ክመጽእ ኣለዎ።
ምዕራፍ 6:1-8 - ራእይ 8 - እቶም ኣርባዕተ ሰረገላታት
ኣምላኽ ንኹሉ ነገር ንመወዳእታ በረኸት ናይ ምድራዊ ህዝቡ ይቆጻጸሮ። ንሱ ነቲ ናይ ኣርባዕተ ዓበይቲ ኣህዛባዊ መንግስታት ኣገልግሎት ይጥቀም። ንሱ እቲ ናይ ተግባራቶም ውጽኢት፡ ግን ብርግጽ እቲ ዝርዝር ናይ ተግባራት ባዕሉ ዘይኮነስ፡ ብመሰረት ፍቓዱ ምዃኑ የረጋግጽ። ንሱ ብኸመይ ንፍቑር ህዝቡ ከም ዝሓዙዎ ንርእሱ ተሓተቲ ይገብሮም። ንሱ ነዚ ኩሉ ይፈቅድ፡ ህዝቡ ናብቲ መንፈሳዊን ስነ-ምግባራዊን ኩነታት ምእንቲ ክመጽኡ፡ በዚ ድማ ኣብ መወዳእታ ነቲ ንሱ ዝሓሰበሎም በረኸት ክረኽቡ።
ምዕራፍ 6:9-15 - እቲ ናይ መወዳእታ ትንቢት
ፍቓድ ኣምላኽ ብሰብ “ስሙ ጨንፈር ዝብሃል” (ማለት፡ ኢየሱስ፡ ጐይታና፡ ኣብ ወንጌል ሉቃስ ብዝርዝር ዝተመልአ) ክትምስረት እያ። ንሱ ጥራይ እዩ እቲ ብስም ኣምላኽ ሃገራዊ ድሕሪኡ ድማ ዓለማዊ በረኸት ከምጽእን ክሕዝን ዝኽእል ሰብ።
ነቲ ኣቓልቦ ኣስተብህል። ንሱ ክዓቢን ቤተ መቕደስ እግዚኣብሔር ክሰርሕን እዩ። ምኽሪ ሰላም ኣብ መንጎ ክልቲኦም ክኸውን እዩ (እግዚኣብሔርን መሲሕን “ብጾት” እዮም፡ ብሰብነት ማዕረ እዮም፤ ፍ. 12-13)። ንሱ መስቀሉ ጸይሩ ወጺኡ (ዮሃንስ 19:17)። ንሱ ስሞም ኣብ መንኵቡን ኣብ ደረቱ ይጸውር (ዘጸኣት 25:12, 29)። ንሱ ኣብ መወዳእታ ክብሪ ክጸውር እዩ (ፍ. 13)፡ እዚ ድማ ሓጢኣቶም ስለ ዝጸወረ ክገብሮ ይግባእ (ኢሳይያስ 53:5)። ኣብ ዝፋን ክቕመጥ፡ ከም ንጉስ ክገዝእ፡ ኣብ ዝፋኑ ድማ ኻህን ክኸውን እዩ (ፍ. 13)። ንሱ ነገራት ብቕኑዕ ብስም ኣምላኽ ክቆጻጸር እዩ። ኣብ ፍቕዲ 14፡ ኣብቲ ዝመጽእ ዓለም ዘለዉ ዓሰርተው ክልተ ነገዳት ንረአ፡ መሲሕ ብሓይልን ብዓብዪ ክብረትን ክመጽእ ከሎ፡ ንኹሎም እቶም ዝተዋህቡዎም ተስፋታት ይረኽቡ። ኣብ ፍቕዲ 15፡ “እቶም ርሑቓት” ንረአ። ማለት፡ መሲሕ ቅኑዕ ቦታኡ ምስ ተዋህቦ፡ ህዝቢ እስራኤል ኣብ ቅኑዕ ቦታኦም ምስ ኮኑ፡ ሽዑ ጥራይ እዮም ኣህዛብ ብቕኑዕ መንገዲ ክባረኹ።
መጠቃለሊ
ሓጢኣት ሰብ፡ ነቲ ኣብ ፍትሓዊ ፍጥረት ኣምላኽ ዘሎ ሚዛን ብምብዳህ፡ ነቲ ኣብ ፍርያት ዘሎ ዘይምዕሩይነት ጥራይ ዘይኮነስ፡ ነቲ ምምሕዳር እቲ ምህርቲ እውን ይብድል። ግን መሲሕ ምስ ተቖጻጸረ፡ በረኸት ድማ ብህዝቢ እስራኤል ምስ ተዘርግሐ፡ ምቕራብን ድሌትን ብፍጹም ሚዛን ክኸውን እዩ። እቲ በረኸት ኣብ ጥዑም ምድሪ እስራኤል ጥራይ ኣይክሕጸርን፡ ግን ብምሉኡ ምድሪ ክረአን ክንረኽቦን እዩ፡ ምኽንያቱ ኩሉ ነገር ብቕኑዕ ኣረኣእያ ክኸውን እዩ፡ ምኽንያቱ እቲ ሓቀኛ ንጉስን ኻህንን ኣብ ዝፋኑ ክኸውን እዩ።
