ሓደ ኣዝዩ ነዊሕ ውግእ
ውግእ ምእንቲ ኣእምሮታት
ሰይጣን ነዊሕ እዋን ዝወስድ ዕላማታት ኣለዎ። እዚኦም ብቐንዱ ንኹሉ እቲ ንኣምላኽን ንሓቂ መጽሓፍ ቅዱስን ዝቐውም ዘበለ ንምጥፋእ እዮም። ከምቲ ምስ እስራኤል ዝገበሮ፡ እቲ ክፉእ ንክርስትያናት ብዝኾነ ይኹን ኣገባብ ንምጥፋእን ንምድኻምን ንምብልሻውን ይጥምት፤ ንሓሳባት ዓለም ድማ ካብቲ ጽቡቕን ቅኑዕን ሓቀኛን ዘበለ የርሕቖ። ዕላማ ድያብሎስ፡ ንኹሉ ኣብ ዓለም ዘሎ ሰብ፡ ድሕሪ ምጥፋእ እቲ ናይ ኣምላኽነት ዝተረፈ ምልክት፡ ብኣንቲክርስቶስ ኣቢሉ ብምሉኡ ንርእሱ ንምግዛእ እዩ።
እቲ ንሓቂ ዝግበር ውግእ ካብ መጀመርታ ኣትሒዙ ዝቕጽል እዩ። ሰይጣን ንሄዋን ሓሰዋ (ዘፍጥረት 3:1)። እተን ኣብ ራእይ 2-3 ንመላእኽቲ ኣብያተ ክርስትያን ዝተጻሕፋ ደብዳበታት፡ እቲ ውግእ ናብዚ ዘመን እዚ ከመይ ከም ዝመጸ ይነግራ። ካብ ፍቕሪ ኣምላኽ ናብ ሃይማኖታዊ ልምምዳትን ስርዓታትን ምምላስ ሓደ ናይ እኩያት ሓይልታት ተንኮል እዩ። ካልኦት ኣብ ኣብያተ ክርስትያን ዝተራእዩ ስልትታት ድማ ኣብ ምዕባለ ክህነት፡ ምስጢራዊ ጥበባት፡ ምዉት ትዕቢትን ዘይቅዱስ ስርዓትን እዮም።
ኣብ ዘመናዊ እዋን እዩ ሓድሽ ዓይነት ውግእ ዝተራእየ። እዚ ድማ ካብ ግዜ ታይንደልን ኤራስመስን (ኣብ ከባቢ 1500 ድ.ክ.) ኣትሒዙ ዝተራእየ ኮይኑ፡ ሽዑ ሚእቲታት ናይ ፓፒረስ ቅዱሳት ጽሑፋት ንተርጎምቲ ተረኺቦም፡ ንትርጉማት መጽሓፍ ቅዱስ ካብ ምዉት ኢድ ክርስትና ሓራ ኣውጺኦም።
እቲ ድሕሪ ፕሮተስታንታዊ ምምሕያሽ ዝሰዓበ ሃይማኖታዊ ውግኣት፡ ሓደ ኣእምሮኣዊ ካብ ሃይማኖት ምምላስ ኣምጺኡ፡ ቢያንስ ኣብ ኤውሮጳ። «ሓሳባት» ንመንፈሳዊ ነገር ገዲፎም ኣብ ስጋዊ ነገርን ኣብ ፖለቲካን ካብ ሃይማኖት ንላዕሊ ኣተኩሮ ገበሩ። እዚ ድማ ንሰባት ካብ ኣምላኽን ቃሉን ኣቓልቦኦም ከም ዝርሕቕ ገበሮ።
ብምሕረት ኣምላኽ፡ ብዙሓት ሰባት ካብ ዝሰርሑን ካብ ታሕተዋይ ማእከላይ ደረጃን ዝኾኑ ንመጽሓፍ ቅዱስን ንህይወት ስድራቤትን ንኣምላኽነትን ተጣበቑ። ንርእሶም ኪሓስቡ ይፈትዉ ነበሩ። እቲ ኣብ መጽሓፍ ቅዱስ ዝተመስረተ ኣተሓሳስባ ኣብዚኦም ክፍሊ ሕብረተሰብ ናብ ኩሎም እንግሊዘኛ ዝዛረቡ ሃገራትን ካልኦትን ተዘርግሐ። ብዙሓት ካብዚኦም ሰባት ንርእሶም ዝመሃሩ ነበሩ፡ ስለዚ ድማ ብቓል ኣምላኽ ብርቱዕ ተጽዕኖ ይረኽቡ ነበሩ።
ካብ መበል ዓሰርተ ሾመንተ ክፍለ ዘመን ኣትሒዙ ክሳብ መበል ዓሰርተ ትሽዓተን ናብ መበል ዕስራን ክፍለ ዘመናት፡ ክርስትና ኣብ መላእ ዓለም ምዝርጋሑ ቀጸለ። ግናኸ ሰይጣን ቅድሚ ሕጂ ተቓውሞ የለዓዕልን ንሓቂ ወንጌል የዳኽምን ነበረ። ኣዕዋፍ ነቲ ጽቡቕ ዘርኢ ወሰዳኦ፡ ወይ ድማ ኣብ ከውራዊ መሬት ወደቐ (ማቴዎስ 13:1-9)። ብፍላይ እቲ ናይ ዘይምእማንን ሓሶትን ኣረም ንብዙሕ ጥዑይ ዕብየት ሓነቖ።
ንዝርጋሐ ወንጌል ንምሕናቕ ዝግበር ጻዕርታት
ሳይንስ፡ ብክርስትያናዊ ድሌት ኣብ ፍጥረት ኣምላኽ ዝተባብዐ እኳ እንተኾነ፡ ብፍልስፍናዊ ንስጋዊ ዓለም ጥራይ ንምርኣይ ብምእባይ ተበላሽዩ። እዚ ንብዙሓት ካብ ታሕተዋይ ክፍሊ ሕብረተሰብ ኣይጸለዎን፡ ግናኸ ሰይጣን ንዘይረብሑ ሰባት ንምልዓል ካልእ ተንኮል ረኺቡ፡ እዚ ድማ ኣዝዩ ዝተጋነነ ሃገራዊ ስምዒትን ዓመጽን እዩ። እዚ ድማ ንመንፈሳዊ ነገር ገዲፍካ ንስጋዊ ነገር ምምራጽ የጠቓልል።
ብዙሕ ከይጸንሐ ሳይንስ ናብ ሰብኣዊ ኣምላኽ ዘይምእማንን ዓለማውነትን ተቐየረ። ኣብ ኣዒንቲ ሓጺር ርእይቶ ዘለዎ ሰብ ዝነበረ ኩሉ ስጋዊ ጥራይ እዩ ነይሩ። እቲ ናይ ሰብ ንኣምላኽ ዝነበሮ ተፈጥሮኣዊ ጽልኢ ብቐሊሉ፡ ብዝያዳ ድሌት፡ ሰብኣዊ ክብርታት ተቐበለ እሞ ነቲ ኣረጊትን ዝሓለፈን ክርስትና ገደፎ። እቲ ዘይኣምላኻዊ ቲኦሪ ፍልቀት ንሰብኡትን ኣንስትን ካብ መጽሓፍ ቅዱስን ኣምላኽን ብብዝሒ ኣርሓቖም። ሳይንስ ንመጽሓፍ ቅዱስ ከም ዝፈረሰ ኣእሚኖም ተታለሉ። ኣብዚ ከምዚ ዝበለ እዋን ድማ ክልተ ካልኦት ዝኸፍኡ ምንቅስቓሳት ተላዒሎም፡ ንሰብኣዊ ትዕቢትን ዘይምእማንን ኣለዓዓሉ።
ቀጥታዊ መጥቃዕቲ ኣብ መጽሓፍ ቅዱስ
ሃይማኖት ደኸመ፡ እምነት ድማ «ናብ ጸልማት ምዝላቕ» ተባሂላ ተረኣየት (ኪርከጋርድ)። ሮማንቲሲዝምን ራሽዮናሊዝምን ተረከቡ፡ ስጋዊ ሳይንስ ድማ ንቓል ኣምላኽ ዝትርጉም ኣገባብ ኮነ። ብዙሓት ድምጻውያን ሰባት፡ ኣብቲ ላዕለዋይ ትችት ዝተባህለ፡ ንመጽሓፍ ቅዱስ ካብ ልዕለ ተፈጥሮኣዊ ነገር ንምጽራይ ፈተኑ። ብርግጽ እዚ እንተገበርካ፡ ብዙሕ ዝተረፈ የብልካን። እዚ ድማ ሰይጣን ዝደለዮ እዩ ነይሩ። መጽሓፍ ቅዱስ ድሕሪ ሕጂ ቃል ኣምላኽ ተባሂሉ ኣይተኣምነሉን፡ ግናኸ ስብስብ ሰብኣዊ ሰነዳት ኮይኑ፡ ሒደት ካብኡ ኣብቲ ቅዱሳት ጽሑፋት ዝተጠቕሰሉ ግዜ ዘይተጻሕፈ፡ ከምኡ’ውን በቶም መጽሓፍ ቅዱስ «ቅዱሳት ሰባት ኣምላኽ [ብመንፈስ ቅዱስ] ተደሪኾም ዝተዛረቡ» (2 ጴጥሮስ 1:21 KJV) ዝበሎም ጸሓፍቲ ዘይተጻሕፈ። ብርግጽ፡ በዞም ደገፍቲ ዘይምእማን መሰረት፡ መንፈስ ቅዱስ ኣይነበረን።
ኣካዳሚያ ኣብ መላእ ምዕራባዊ ዓለም ናብዚ ዝተታለለ ኣተሓሳስባ ምምላሳ ብሰይጣናዊ ምትላል ጥራይ ክኸውን ይኽእል እዩ። ሕጂ መብዛሕትኦም ኣብያተ ትምህርቲ መጽሓፍ ቅዱስን ሴሚናሪታትን ንስብከትን ጓሶትን ንምልምማድ ብዘይምእማን ተበኪሎም ኣለዉ። ተምሃሮ ብዝተሓጽበ ኣእምሮ ይወጹ እሞ ንሓቂ ኣምላኽ ከምህሩ ኣይክእሉን፡ ጥራይ ዝደኸመ ሃይማኖታዊነት ይዝርግሑ።
ሒደት እሙናት ሰብኡትን ኣንስትን ንሓቂ — ንመጽሓፍ ቅዱስን ንመጽሓፍ ቅዱስ ጥራይ — የምህሩ ኣለዉ። ምናልባት ኣምላኽ እዚ ከምዚ ክኸውን ዝፈቕደሉ እዚ እዩ፡ ከመይሲ ንሱ «ንጥበበኛታት ኬሕፍር፡ ንዕሽነት ዓለም ሐረየ፡ ንብርቱዓት ኬሕፍር ድማ፡ ንድኻታት ዓለም ሐረየ፡ ንዘይረብሑን ንዝተናዕቑን ዓለም፡ ንዘየለውን ኣምላኽ ሐረየ፡ ነቲ ዘሎ ኸንቱ ኺገብሮ፡ ሓደ እኳ ስጋ ኣብ ቅድሚኡ ኸይመክሕ» (1 ቈረንቶስ 1:27-29)።
ሓይሊ እኩይ ተላዒሉ፡ ይለዓል ኣሎ፡ ሓጺር ዓወት ድማ ክህልዎ እዩ
ሓደስትን ዝያዳ ተላባዕትን ስልትታት ጸላኢ ኣለዉና ንምምካት። ስለዚ፡ ኣምላኽ ብሃዋርያ ጳውሎስ ኣቢሉ ዝነግረና ንዘክር፡ «ስጋውያን እኳ እንተኾንና፡ ብስጋ ኣይንዋጋእን ኢና እሞ፡ (መሰለጥታ ውግእና ስጋዊ ኣይኮነን፡ ግናኸ ንጽኑዕ ዕርድታት ንምፍራስ ብኣምላኽ ብርቱዕ እዩ)፡ ሓሳባትን፡ ንኹሉ እቲ ንፍልጠት ኣምላኽ ዝጻረር ልዑል ነገርን እናፍረስና፡ ንኹሉ ሓሳብ ድማ ንምእዛዝ ክርስቶስ እናማረኽና» (2 ቈረንቶስ 10:3-5)።
ሓሳባትን ኣተሓሳስባን
ቅድም ንናይ ገዛእ ርእስና ናብራ ሓሳባት ክንምክት ኣሎና፡ እዚ ድማ ንመጽሓፍ ቅዱስ መዓልታዊ ብምንባብን ብምምርማርን ጥራይ ክኸውን ይኽእል (ፊልጲ 4:8-9 ተመልከት)። ነቲ ኣብ ቅድሜና ዘሎ ከቢድ ዕማም ክንዳሎ ኣሎና፡ ከመይሲ ሕጂ ሰይጣን ትርጉም ቃላት እውን ይቕይር ኣሎ። «ኣስዋር»፡ ንኣብነት፡ ርኹስ ቃል ኮይኑ፡ እዚኦም ክንፈርስ ከም ዘሎና ድማ ይነግሩና። እዚ ድማ፡ ኣምላኽ ኣብ ፍጥረቱ ዝገበሮ ፍልልያት የጠቓልል ይብሉና። ኣምላኽ ኣብ «መጀመርታ ወድን ጓልን ገበሮም» (ማቴዎስ 19:4)።
ብሓዘን፡ «ክብርታት» ሓደ ሃገር ምስ ፍጹም ስነ-ምግባራዊ ክብርታት መጽሓፍ ቅዱስ ክጋገዩ ይኽእሉ እዮም — ግናኸ ፍልይቲ እዮም! መንግስታት ሎሚ ንኣምላኽ ከም ዝሞተ ገይሮም፡ ኣብ ሕብረተሰብ ናይ ገዛእ ርእሶም ክብርታት ንምምስራት ይደልዩ። ሰባት ንዓለም ይገዝኡ፡ ከም ዝደለና ድማ ክንገብር ንኽእል ኢና ተባሂሉ እዩ። ኩሉ ነገር ክትዕገስ ኣሎካ፡ ብዘይካ፡ ብርግጽ፡ እቲ ዝተረኣየ ዘይምትዕግጋስ ናይ መጽሓፍ ቅዱሳዊ ክርስትና።
ይኹን እምበር፡ ኣምላኽን ክብርታቱን ዘለኣለማውያን እዮም፡ ከመይሲ «ቃል እግዚኣብሔር ግና ንዘለኣለም ይነብር። እዚ ድማ እቲ ብወንጌል ዝተሰብከልኩም ቃል እዩ» (1 ጴጥሮስ 1:25)! ንእኡ እሙናት ንኹን።
ብሮጀር ፔኒ
