እንሆ እቲ ገንሸል
እቲ «እንሆ ገንሸል ኣምላኽ» ዚብል ሓረግ ኣብ ሓድሽ ኪዳን ጥራይ እዩ ተጠቒሱ ዘሎ፣ እቲ ተግባር ግና እዘን ክቡራት ቃላት ኣብ ቅዱሳት ጽሑፋት ከም ዝረኣያኦ ካብ ነዊሕ እዋን ኣቐዲሙ ዝጀመረ ዕዮ እዩ። ሎሚ እውን እንተኾነ፡ እዘን ልብን ስምዒትን ዜለዓዕላ ቓላት ብዮሃንስ መጥምቕ ካብ ዝእወጃ ንልዕሊ ኽልተ ሽሕ ዓመታት ጸኒሑ፡ እቲ ዜወድሳኦ ተግባር ብዅሉ ሰብ ኪተግበር ይግባእ። ንዘይድሓኑ ሰባት፡ ናብ ምድሓን ዚወስድ ኣገዳሲ ስጉምቲ እዩ፣ ንምእመናን ከኣ፡ ናብ ኣምልኾ ዚዕድም እዩ።
ትርጉም ገንሸል
ኣብ ብሉይን ሓድሽ ኪዳንን፡ ገንሸል ካብ ንእሽቶ በጊዕ ንላዕሊ እዩ። ንእግዚኣብሔር የሱስ ክርስቶስ ከም ስእሊ (ወይ ዓይነት) ኰይኑ ብዕምቆት ትርጉም ኣለዎ። ንሱ ንኣምልኾናን ኣቓልቦናን ብቑዕ እዩ።
ብዙሓት ኣምለኽቲ ሰባት «በዅሪ መጓሰኦምን ስብሕታን» ንእግዚኣብሔር ከም ህያብ ምቕራብ በረኸት ቀዲሞም እንተተመኪሮም እውን (ዘፍጥረት 4:4)፡ እስራኤላውያን ንግብጺ ኺሓድጉ ቕድሚ ምዃኖም ኣምላኽ ንገንሸል ኪርእዩ ትእዛዝ ዝሃቦም ሽዑ እዩ። ንፋስጋ ንምድላው — መልኣኽ ሞት ነቶም ብደም እተሸፈኑ ኺሓልፎም ከሎ — ንሳቶም ብዘይ ነውሪ ገንሸል፡ ወዲ ሓደ ዓመት፡ ወሲዶም ንኣርባዕተ መዓልቲ ኣብ ገዛኦም ኪሕዝዎ ነበሮም፣ ድሕሪኡ ኸኣ ኪሓርድዎ እሞ ደሙ ኣብ መዓጹኦም ኪለኽዩ ነበሮም፣ እዚ ኸኣ ንህይወት በዅሪ ንምክልኻል እዩ (ዘጸኣት 12:5-30)። እቲ ዝዓበየ ቘልዓን ወለዱን ነዚ ንጹህ ገንሸል ክርእዩ ከለዉ ዝነበሮም ሓሳባት ምግማት ኣይከኣልን እዩ። እቲ ቐዳማይ ፋስጋ እናቐረበ ምስ ከደ፡ ንሳቶም ከም መገዲ ምድሓኖም ገይሮም ረኣይዎ። ኩሉ ዓመት ብገንሸሎም ኪዝክሩ እዮም!
ክንሓስቦም ዚግባእ ኣብነታት
ኣብ ቢያንስ 16 ኣጋጣሚታት፡ እተን ሓሙሽተ መጻሕፍቲ ሙሴ ንመስዋእቲ ገንሸል ወዲ ሓደ ዓመት (ወይ በዅሪ) ይገልጻ፣ እዚ ኸኣ ንንጽህና ዜመልክት እዩ። ካልኦት ትርጉማት እውን ኣለዉ፣ እዚኣቶም ግና ድሕሪ ግዜ ኣብ ብሉይ ኪዳን፡ ብፍላይ ከኣ ኣብ ወንጌላት ከም እግዚኣብሔር የሱስ ክርስቶስ ኰይኖም ክሳዕ ዚረኣዩ ኣይተፈልጡን ወይ ኣይተረድኡን። ንእሽቶ ገንሸል ዝረኣየ ሰብ ኩሉ ንንጽህና ኸመይ ከም ዚውክል ኪርድኦ ይኽእል እዩ። እዚ ንእሽቶ ፍጡር ኣብ ግራት ሓረስታይ ክርአ ኸሎ፡ ተፈጥሮኣዊ ምላሽ ደው ምባልን ምዕዛብን እዩ። ከምዚ ዝኣመሰለ ሓሳባት «ንገንሸል ኣምላኽ ንርአ» ክንብል የተባብዓና። ንእኡ ብዕምቆት ንምርኣይ ግዜ ምውሳድ ብዙሕ ዚርከብ ነገር ኣለዎ።
ኣምላኽ ብትርጉም እቲ ገንሸል ባህ ይብሎ። ንኣብነት፡ ፍልስጥኤማውያን ንእስራኤል ኪወግኡ ኸለዉ ሳሙኤል «ንሓደ ገንሸል ዚጠቡ ወሲዱ፡ ንእግዚኣብሔር ምሉእ ምሕራር ገይሩ ኣቕረቦ... እሞ... ንእስራኤል ናብ እግዚኣብሔር ጨደረ» (1 ሳሙኤል 7:8-9)። ገንሸል ዚጠቡ ወሰደ። ከመይ ዝበለ ስእሊ! ነዚ ንእሽቶ ፍጡር ንምዕዛብ ብዙሕ ግዜ እኳ እንተዘይነበረ፡ ሓደ ሰብ ነቲ ርህራሄ ናይዚ መስዋእቲ ኪፈልጦ ይኽእል እዩ። ሳሙኤል ነቲ እዚ ገንሸል ንእግዚኣብሔር ዘለዎ ትርጉም ብርግጽ ተረዲእዎ ኪኸውን ኣለዎ። እቲ ክቡር መስዋእቲ ብኣምላኽ ባዕሉ ተራእየ እሞ ንጸሎት ሳሙኤል ንምድሓን እስራኤል መለሰሉ።
ኣብ ካልእ ኣብነት፡ ንጉስ ዳዊት ነዚ ልብን ስምዒትን ዚትንክፍ ዛንታ (ንጽባቐ ገንሸል እውን ዜርኢ) ንኸቢድ ሓጢኣቱ ኼንቕሖ ተነግሮ። «ኣብ ሓንቲ ኸተማ ኽልተ ሰብኡት ነበሩ፣ ሓደ ሃብታም፡ እቲ ሓደ ድኻ። እቲ ሃብታም ብዙሕ መጓሰን ኣባጊዕን ነበሮ፣ እቲ ድኻ ግና ሓንቲ ንእሽቶ በጊዕ ጥራይ ነበራቶ፣ ንሳ ኸኣ ዝዓደጋን ዝመገባን እያ ነይራ፣ ምስኡን ምስ ደቁን ከኣ ዓበየት። ካብ ምግቡ ትበልዕ፡ ካብ ጽዋኡ ትሰቲ፡ ኣብ ሕቕፉ ትድቅስ ነበረት፡ ከም ጓሉ ኸኣ ነበረት። ሓደ ተጓዓዛይ ናብቲ ሃብታም ሰብኣይ መጸ፣ ንሱ ኸኣ ካብ መጓሰኡን ካብ ኣባጊዑን ወሲዱ ነቲ ዝመጾ ተጓዓዛይ ኬዳልወሉ ኣይደለየን፣ ግናኸ ነቲ በጊዕ እቲ ድኻ ወሲዱ ነቲ ዝመጾ ሰብኣይ ኣዳልዎ» (2 ሳሙኤል 12:1-4)። ናታን «ሓንቲ ንእሽቶ በጊዕ» ከም መምሃሪ ስለምንታይ ተጠቕመ? ምኽንያቱ ከምዚ ዝኣመሰለ ፍጡር ነቶም ብሓቂ «ንገንሸል ዚርእዩ»ን ብእኡ ባህ ዚብሎምን ዘለዎ ስሕበት (ዘይውሽጣዊ ዘይኮነስ፡ ዝያዳ ስምዒታዊ ምትእስሳር) የርኢ እዩ።
ገንሸል ኣምላኽ
ገንሸል ንየሱስ ክርስቶስ ጐይታና ዜርኢ ስእሊ እዩ፣ ንሱ ኸኣ ነቲ ገንሸል ዚውክሎ ኩሉ ብሓቂ ዜንጸባርቕ እዩ። ኢሳይያስ ከም ዝተጨቈነ፡ ከም ዝተሰቐየን ከም ገንሸል ናብ መሕረዲ ከም ዝተወስደ እዩ ተነቢኡ (ኢሳይያስ 53:7)። ኣብ ትንቢታዊ ፍቕድታት ኢሳይያስ 53 ንእኡ ንርእዮ፣ ነቲ ዋጋ፡ ነቲ ውርደት፡ ነቲ ስቓይን ነቲ ዓወት ናይቲ ንምድሓንና ዝሞተ ንሓስቦ።
ሓድሽ ኪዳን ነዚ ኣብ መስዋእቲ ብሉይ ኪዳን እተሳእለን ኢሳይያስን ካልኦትን ዝተነበይሉን ብፍላይ ይስምዮ። ዮሃንስ መጥምቕ ብቐሊል ግና ብዕምቆት ዝመልኦ ቃል ክልተ ሳዕ ለለዮ። ንእግዚኣብሔር የሱስ ንመጀመርታ ግዜ ምስ ረኸቦ፡ ዮሃንስ «እንሆ ገንሸል ኣምላኽ፡ ንሓጢኣት ዓለም ዜርሕቕ» ኢሉ ኣወጀ (ዮሃንስ 1:29)። ኣብዚ ምስክርነት እዚ ዮሃንስ ንየሱስ ከም መድሓኒ ኣመልከተ። ጴጥሮስ፡ ነቲ ዕምቆት ትርጉም ናይቲ ኣዋጅ ዮሃንስ እናዓበየ ምስ ከደ፡ ድሕሪ ግዜ «ብኽቡር ደም ክርስቶስ፡ ከም ገንሸል ብዘይ ነውሪን ብዘይ ነጥብን» ከም ዝደሓንና ብምጥቃስ ኣመልከተሉ (1 ጴጥሮስ 1:18-19)። እዘን ቃላት ዮሃንስን ጴጥሮስን እቶም ዘይድሓኑ «ንገንሸል ኣምላኽ ኪርእዩ» ከም ዘለዎም የጕልሓ። ብእምነት ናብ እግዚኣብሔር የሱስ ኣብ መስቀል ምጥማት ንንስሓ ዝመልኦ ልቢ ምድሓን የምጽእ (ዮሃንስ 3:14-16፣ ዘሁልቍ 21:8)።
ዮሃንስ ንየሱስ ንኻልኣይ ግዜ ምስ ረኣዮ፡ ኣዋጁ ብቐሊሉ «እንሆ ገንሸል ኣምላኽ» ኢሉ ኣሕጸሮ (ዮሃንስ 1:36)። እዚ ኣዋጅ እዚ ንእኡ ብዝያዳ ብዕምቆትን ብዝያዳ ብቐረባን ንምርኣይ ዕድመ ኪኸውን ይኽእል እዩ። ኣብ ገለ ደቀ መዛሙርቲ ዮሃንስ ዓብዪ ጽልዋ ነበሮ እሞ ንየሱስ ሰዓብዎ፣ ንሳቶም ከኣ ንዝቕጽሉ ሰለስተ ዓመትን ፈረቓን ንእኡ ብግብሪ ኺርእይዎ ዘደንቕ ዕድል ረኸቡ። እዚ ቅርበት እዚ ንሃዋርያ ዮሃንስ ብዛዕባ ዘይርሳዕ ተመክሮኡ ኺጽሕፍ ገበሮ፡ «ክብሩ ኸኣ ረኤና፡ ከም ክብሪ ሓደ ወዲ ንኣቦኡ፡ ብጸጋን ሓቅን ምሉእ» (ዮሃንስ 1:14)።
ንገንሸል ምርኣይ
ንምእመን፡ ንገንሸል ምርኣይ ምርግጋጽ ምድሓን፡ መዘክር ፍቕሪ ኣምላኽ፡ ሓንቲ ቕንጣብ ፍጽምና ክርስቶስን ካልእን የምጽእ። ንእኡ ዝበለጸ እንተረኣናዮ፡ ዝያዳ ክቡር ይኸውን። በዚ ምኽንያት እዚ፡ ምእመናን ንእግዚኣብሔር የሱስ በዘን ዝቕጽላ ቃላት ኪሰግዱ እዮም፡ «እቲ ዝተሓርደ ገንሸል ስልጣንን ሃብትን ጥበብን ሓይልን ክብርን በረኸትን ኪቕበል ብቑዕ እዩ» (ራእይ 5:12)።
መጽሓፍ ራእይ ን«ገንሸል» ቢያንስ 26 ሳዕ ይጠቅስ (ራእይ 5:6,8,12,13፣ 6:1,16፣ 7:9,10, 14,17፣ 12:11፣ 13:8፣ 14:1,4,10፣ 15:3፣ 17:14፣ 19:7,9፣ 21:14,22,23፣ 22:1,3)። ነፍሲ ወከፍ ጥቕሲ ሓንቲ ቕንጣብ ፍሉይ ክብርታት ጐይታናን መድሓኒናን የሱስ ክርስቶስ ይህበና። ኣብዘን ፍቕድታት ምምስጣር «ንገንሸል ኣምላኽ ንሓጢኣት ዓለም ዜርሕቕ» ክንርኢ ኪሕግዘና እዩ።
እንሆ ንእኡ ኽንርእየሉ እንኽእል ካልእ መገድታት፦
- ወንጌላት ብጸሎት ብምምብባይ እሞ ንእኡ ኣብኣቶም ኪገልጽልና ብምሕታት።
- ብሉይ ኪዳን ብምምብባይ እሞ ንእኡ ኣብኡ እውን ኪገልጽልና ብምሕታት።
- ከም ዝሓተተ፡ ካብ ምሳሕ ጐይታ ብምስታፍ፡ እሞ ብትርጉም እቲ እንጌራን ወይንን ብምምስጣር።
- ኣብ ዘሌዋውያን 1-7 ዘለዉ መስዋእቲ ብምጽናዕ፡ ነፍሲ ወከፍ ከመይ ገይሩ ፍሉይ ገጽ ናይ ሰብነቱን ዕዮኡን ንኣና ከም ዜርኢ ንምርካብ።
- ኣብ ዘጸኣት 25-27 ዘሎ ኣሰራርሓ ድንኳን ኣብ ምድረ በዳ ብምምርማር፡ ኣብ ኩሉ ዝርዝር ኣሰራርሓኡ ዘሎ ውበታት ንምርካብ።
- ካብ «ንገንሸል ኣምላኽ ንሓጢኣት ዓለም ዜርሕቕ» ንላዕሊ ኽንሓስቦ ዚግባእ ዝዓበየ ዕላማ የልቦን። እዚ ኸኣ ናይ ኩሉ ግዜ ዕዮና ይኹን።
