ክርስቶስ፡ ጥበብ ኣምላኽ
ንኣምላኽ ጥበብ ክንሓትት ንኽእል ኢና
ግናኸ ሓደ ኻባኻትኩም ጥበብ እንተ ጐደሎ፡ ንኹሉ ብልግሲ ዚህብን ዘይነቅፍን ኣምላኽ ይለምኖ እሞ ኪወሃቦ እዩ። —ያእቆብ 1:5 JND
ንጥበብ ኣበይ ንኸይድ? ብዙሓትና ነዚ ፍቕዲ እዚ ነመስግን ኢና። ምናልባት መብዛሕትና ንሓበሬታን ሓቅታትን ኢንተርነት ፈቲሽና ንኸውን፣ እዚ ፍቕዲ እዚ ግና ጥበብና ከም ምእመናን ካብ ኣምላኽ ከም ዝመጽእ ይነግረና። ጥበብ ከም ዝጐደለና እንተ ተሰሚዑና፡ ንኣምላኽናን ኣቦናን ክንሓትት ጥራይ እዩ ዘሎና። ሙሴ ንኣብነት፡ ብኹሉ ጥበብ ግብጺ ተማሂሩ ነበረ። ድሕሪኡ ኣምላኽ ናብ በረኻ ለኣኾ እሞ ኣብ ቤት ትምህርቲ ኣምላኽ ን40 ዓመት ተማህረ። ከም ምእመናን፡ ነዚ ሕጂ ዘሎ እኩይ ዓለም ዝውክል ጥበብ ግብጺ ኣይንደልን ኢና። ኣብ ክንዳኡስ፡ ጥበብ ኣምላኽ ንደሊ። ብእኡ ተሰንቢትና እንተ ሓቲትና፡ ንሱ ኺህበና እዩ።
ንሰሎሞን እውን እስከ ንርአ። ቅዱሳት ጽሑፋት «ጥበብ ሰሎሞን ንጥበብ ኩሎም ደቂ ምብራቕ ይበልጻ ነበረ ... ካብ ኩሎም ሰባት ዝጥበበ ነበረ» (1 ነገስት 4:30-31) ይብለና። ሰሎሞን ነዚ ጥበብ እዚ ከመይ ገይሩ ረኸቦ? ንኹሉ ሎሚ ዘሎ ውሉድ ኣምላኽ ብዝኸፈተሉ መገዲ እዩ፡ ንኣምላኽ ሓተተ! ሕቶ የሆዋ ንሰሎሞንን እቲ ንጥበብ ዝገበሮ ጸሎትን ኣብ 1 ነገስት 3:5-9 ከምኡ ድማ መልሲ ኣምላኽ ኣብ ፍቕዲ 12ን 4:29ን ክንርኢ ንኽእል ኢና። ብዙሕ ዘሎ እኳ እንተኾነ፡ ገለ ነጥብታት ጥራይ ክንዛረብ ኢና።
ሰሎሞን ኣምላኽ ንሱ ኣብ ዝነበሮ ቦታ ከም ንጉስ ከም ዘንበሮ ኣፍሊጡ። ኣብ ሰሎሞን ዘይምምካሕ ንርኢ። ብትሕትና ኣምላኽ ዝገበሮ ገለጸ።
- ሰሎሞን «ኣነ ንእሽቶ ቘልዓ እየ፡ ከመይ ገይረ ኽወጽእን ክኣትወን ከም ዘይፈልጥ» (3:7) ኢሉ ኣመነ። ንድንቊርናኡን ንሓገዝ ኣምላኽ ዘድልዮ ምዃኑን ንምእማን ኣይሓፈረን። ሓድሓደ ግዜ ትዕቢት ይዓግተና፡ ወይ ካብቲ ካብ ላዕሊ ዝመጽእ ጥበብ ንምድላይ ይዓግተና። ነቲ ቓላት ክንዛረብ ንኽእል ኢና፡ እግዚኣብሔር ግና ንልብና ይምርምር። ኣብ ቅድሚኡ ትሑታትን ሓቀኛታትን ንኹን።
- ሰሎሞን ንህዝቡ ብፍቕሪ የሆዋ ርግጸኛ ነበረ። «ባርያኻ ኣብ ማእከል እቲ ዝመረጽካዮ ህዝብኻ እዩ ዘሎ፡ ብዙሕ ህዝቢ እዩ፡ ብብዝሒ ኺቑጸር ወይ ኺጽብጸብ ኣይከኣልን እዩ።» (ፍ.8)። ሎሚ ምስ ህዝቢ እግዚኣብሔር ኣብ ዝሓገዝ ጥበብ ዘድልዮም ኩነታት ክትሰርሕ ከለኻ፡ እግዚኣብሔር ንህዝቡ ካብ ንሕና ንበልጾም ንላዕሊ ከም ዝፈትዎምን ከም «ብዙሕ ህዝቢ» ከም ዝርእዮምን ዘክር።
- ሰሎሞን፡ ኣብቲ ሓደ ፍቕዲ ከም እንርእዮ፡ ነቲ ኣብ ቅድሚኡ ዝነበረ ዓብዪ ዕማም ተገንዘበ። ንኣምላኽ «ንቡር ሰብ መሪጽካ፡ ኣነ ክሕዞ እኽእል እየ!» ኣይበሎን። የግዳስ፡ ንየሆዋ «ስለዚ ንባርያኻ ንህዝብኻ ኽፈርድ፡ ኣብ መንጎ ጽቡቕን ክፉእን ክፈላልይ፡ ልቢ ምስትውዓል ሃቦ፡ ከመይሲ ነዚ ብዙሕ ህዝብኻ ኺፈርድ ዝኽእል መን እዩ» (ፍ.9) ኢሉ ሓተቶ።
- ጸሎት ሰሎሞን ንእግዚኣብሔር ከም ዘሐጐሶን፡ ንሱ ድማ «ከም ቃልካ ገይረ እየ፡ እንሆ፡ ልቢ ጥበብን ምስትውዓልን ሂበካ ኣለኹ» (ፍ.12) ከም ዝበሎን ንሓንብብ። እዚ ድማ ኣብ ዝቕጽል ምዕራፍ ተረጋጊጹ ኣሎ፡ «ኣምላኽ ድማ ንሰሎሞን ጥበብን ብዙሕ ምስትውዓልን ሰፊሕ ልብን ሃቦ፡ ከምቲ ኣብ ገምገም ባሕሪ ዘሎ ሓዊ» (4:29)።
ኣንባቢ፡ ትዕቢት ካብ ጥበብ ኣምላኽ ይዓግተካ ድዩ? ኩነታት ከመይ ክሕዙ ከም ዘለዎም ወይ ንሰባት ከመይ ክንሕግዝ ከም እንኽእል ክንደይ ግዜና ናይ ገዛእ ርእስና ሓሳባት ኣሎና። ኣብ ህጹጽ ኩነታት ንእዋን ዘድልየና ጥበብ ኣምላኽ ክህልወና ይኽእል እዩ ኢልና ንኣምን። ንሱ ለዋህ እዩ። ይኹን እምበር፡ ኣብቲ ንቡር ናይ ህይወት ጉዳያት፡ ንድንቊርናኻ ንልቢ-ዝፈልጥ ኣምላኽ ኣፍሊጥካ ንጥበቡ ሓቲትካ ዲኻ? ንኸምዚ ዝኣመሰለ ጩኸት ክምልስ ድሉው እዩ።
ጥበብ እንታይ እዩ?
ፍርሃት የሆዋ መጀመርታ ጥበብ እዩ፡ ፍልጠት ቅዱስ ድማ ምስትውዓል እዩ። —ምሳሌ 9:10
ጥበብ ብዙሕ ግዜ ከም ፍልጠት ንምጥቃም ዘሎ ዓቕሚ ተባሂሉ ይግለጽ። ኣዝዮም ብልህታት ዝኾኑን ብዙሕ ሓቅታት ዝፈልጡን ሰባት ኣለዉ፡ ግናኸ ነቲ ዝፈልጥዎ ኣብ ምጥቃም ኩሉ ግዜ ኣዝዮም ጥበበኛታት ኣይኮኑን። እቲ «ጥበብ» ተባሂሉ ዝተተርጐመ እብራይስጢ ቃል «ክእለት ኣብ ውግእ፡ ጥበብ ኣብ ምምሕዳር፡ ጥንቃቐ ኣብ ሃይማኖታዊ ጉዳያት» ማለት እዩ። መዝገበ ቓላት ዌብስተር (1913 ሕታም) ጥበብ «ፍልጠት፡ ከምኡ ድማ ብግቡእ ንምጥቃም ዘሎ ዓቕሚ» ይብል።
እቲ ኣብ ቅዱሳት ጽሑፋት ንጥበብ ዝምልከት ቀዳማይ ምጥቃስ ኣብ ዘጸኣት፡ ምስ ህንጻ ድንኳን እዩ (28:3, 31:3,6, 35:26,31,35, 36:1-2)። ቤዛሌልን ኣሆልያብን ከምቶም ንፕሮጀክት ህንጻ ሓላፍነት ዝነበሮም ጥበብ የድልዮም ነበረ፡ ግናኸ ነፍሲ ወከፍ ሰራሕተኛ ንኽፋሉ ጥበብ ካብ ኣምላኽ የድልዮ ነበረ። እተን ንጸጕሪ ፍየል ዝፈተላ ደቂ ኣንስትዮ ንመጋረጃታት ንምጥቃም ጥበብ የድልየን ነበረ (35:26) ከምቲ ካልኦት ኣብ ዕማማቶም ዝገበሩ። ሎሚ እውን ንኣባላት «መንበር ኣምላኽ ብመንፈስ» (ኤፌሶን 2:22) ከምኡ እዩ። መራሕቲ ይኹኑ ተኸተልቲ፡ ዓበይቲ ይኹኑ ንኣሽቱ ቅዱሳን፡ ንኹላትና ንኽብርቲ እግዚኣብሔር የሱስ ኣምላኽ ዝሃበና ተራና ከመይ ገይርና ከም እንፍጽም ንምፍላጥ ጥበብ የድልየና እዩ፡ ንመንበር ኣምላኽ ሎሚ – ንቤተ ክርስቲያን ኣምላኽ ንምህናጽ።
ጥበብ ካብ ላዕሊ
ኣብ ልብኹም መሪር ቅንኣት [«ቅንኣት፡» KJV]ን ባእስን እንተ ኣሎኩም፡ ኣይትምከሑን ንሓቂ ኣይትሕሰዉን። እዚ ኻብ ላዕሊ ዝወርድ ጥበብ ኣይኮነን፡ ግናኸ ምድራዊ፡ ስጋዊ፡ ሰይጣናዊ እዩ ... እቲ ኻብ ላዕሊ ዝመጽእ ጥበብ ግና ቅድም ንጹህ እዩ፡ ድሕሪኡ ሰላማዊ፡ ለዋህ፡ ተሰማሚዒ፡ ምሕረትን ጽቡቕ ፍረታትን ዝመልኦ፡ ዘይሓትት፡ ዘይተዋስአ። —ያእቆብ 3:14-15,17
ኣብ ያእቆብ 3 ኣብ መንጎ እቲ ኻብ ላዕሊ ዝመጽእ ጥበብን እቲ ኻብ ታሕቲ ዝመጽእ ጥበብን ፍልልይ ኣሎና። እዚ ድማ ጥበብ ካብ ኣምላኽ ከም ዘሎን ጥበብ ድማ ናይ ኣምላኽ ከም ዘይኮነን የርእየና። ጥበብ እቲ ንዓለም ዝገዝእ «ምድራዊ» እዩ፡ ንምድርን ንሰባትን ኣብ ግምት ዘእቱ እምበር ንኣምላኽ ወይ ንፍቓዱ ኣይኮነን። «ስጋዊ» እዩ፡ ነቲ ንስጋዊ ሰብ – ንሰብ ካብ ኣምላኽ ወጻኢ – ዝስሕብ የቕርብ፡ ንስጋ – ነቲ ኣረጊት ሓጢኣተኛ ባህሪ – እውን ይስሕብ። እዚ ጥበብ እዚ «ሰይጣናዊ» እዩ፡ ምንጩ ኻብ ታሕቲ ምዃኑ የርኢ። ሰይጣን ብፍልጠት ተንኮለኛን ተንኮለኛን እዩ። «ተንኮላቱ» ወይ «ተንኮላቱ» (KJV) እዮም ክንጥንቀቐሎም ዘሎና (ኤፌሶን 6:11)። ከም ምእመናን ነዚ ጥበብ እዚ ኣይንደልን ኢና፡ ክንቃወሞ ድማ የድልየና።
ብዝሕደስ ፍልልይ፡ እቲ ኻብ ላዕሊ ዝመጽእ ጥበብ – ጥበብ ኣምላኽ – ሸውዓተ ጽቡቕ ባህርያት ኣለዎ (JND)፦
- ንጽህና. ሓደ ዘይንጹህ ነገር እንተ ተጠቒሱልና፡ እዚ ጥበብ ኣምላኽ ከም ዘይኮነ ብኡብኡ ንፈልጥ። ጥበቡ ከም ባህሪኡ እዩ፡ ንጹህን ቅዱስን።
- ሰላማዊ. እቲ ኻብ ታሕቲ ዝመጽእ ጥበብ ናብ ቅንኣትን ባእስን ይመርሕ። እዚ ጥበብ እዚ ንእግዚኣብሔር የሱስ ናብ መስቀል ኣንበሮ፡ ጲላጦስ እውን እቶም ሊቃውንቲ ካህናትን ጸሓፍትን ብሰንኪ ቅንኣት ንእግዚኣብሔር ከም ዘረከብዎ ይፈልጥ ነበረ (ማርቆስ 15:10)። እቲ ኻብ ላዕሊ ዝመጽእ ጥበብ ኣብ መንጎ ህዝቡ ናብ ሰላም ይመርሕ፡ ምስ ኩሎም ሰባት ብሰላም ክንነብር ድማ የኽእለና (ሮሜ 12:18)።
- ለዋህ. እዚ ምስቲ ዝቕጽል ባህሪ ይኸይድ።
- ተሰማሚዒ. እቲ ኻብ ታሕቲ ዝመጽእ ጥበብ ናይ ገዛእ ርእሱ መገዲ ይሓትት፡ ኣብ ምውሳዱ መን ከም ዝጎድእ ኣይግደስን። ንኣብነት፡ ህዝቢ ካብ ጲላጦስ ሞት እግዚኣብሔር የሱስ ክሓቱ ከለዉ ንርኢ። ንጲላጦስ ብምጽዋር ከመይ ገይሮም ከም ዝረኽቡ ይፈልጡ ነበሩ፡ «ነዚ ሰብኣይ እዚ እንተ ፈቲሕካዮ፡ ናይ ቄሳር ዓርኪ ኣይኮንካን» (ዮሃንስ 19:12)። እዚ ኣብ መንጎ ህዝቢ እግዚኣብሔር ክርአ የብሉን። ጥበብ ኣምላኽ ለዋህ እዩ፡ ዘይጨካን። ተሰማሚዒ እዩ፡ መሰላቱ ኣይሓትትን እዩ፡ ግናኸ እንተ ኣድለየ ንኻልኦት ንምስማዕን ንምእዛዝን ድሉው እዩ። ንሓቂ ክንደራደር የብልናን፡ ግናኸ ሓደ ካልእ ምእመን ነገራት ክገብር ወይ ብዛዕባ ነገራት ካብ ናተይ ዝተፈልየ ኣረኣእያ ስለ ዘለዎ ኣብ መንጎ ኣሕዋት ክንደይ ግዜ ባእሲ ነይሩ። እግዚኣብሔር የሱስ ለዋህን ተሰማሚዕን ነበረ።
- ምሕረትን ጽቡቕ ፍረታትን ዝመልኦ. ኣብ ክንዲ ምስ ሰባት ምብኣስ፡ ጥበብ ኣምላኽ ንኻልኦት ዘድልዮም ምሕረት ይገብር። እዚ ጥበብ እዚ ገለ ካብ ህዝቢ እግዚኣብሔር ከም ዝጎድኡ ይፈልጥ፡ ሓገዝ ንምሃብ ድማ ይደሊ። ምሕረት ናብ ሰብ እንተኾይኑ፡ ፍረታት፡ ከምቲ ብሓፈሻ ኣብ ቅዱሳት ጽሑፋት፡ ናብ ኣምላኽ እዩ። እዚ ጥበብ እዚ ንኽብሪ ኣምላኽን ንምስጋናኡን ናብ ፍረ ይመርሕ። ነዚ ጥበብ እዚ እንተ ኣርኢና፡ በቲ መጠን ክርስቶስ ኣብ ቅድሚ ኣምላኽ ኣብዛ ዓለም እዚኣ ከነርኢ ኢና። እዚ እቲ ዝዓበየ ፍረ እዩ ክንፈሪ እንኽእል!
- ዘይሓትት፡ ወይ ዘይኣድልዎ (KJV)። እቲ ኻብ ላዕሊ ዝመጽእ ጥበብ ኣይመርጽን ወይ ንሓሳባት ካልኦት ኣይሓትትን።
- ዘይተዋስአ (JND)። ብኻልእ ኣዘራርባ፡ ሓቀኛ እዩ፡ ንዓና ድማ ሓቀኛታት ይገብረና። እግዚኣብሔር የሱስ ብዛዕባ ሓሰውቲ ነብያት «ብኽዳውንቲ በጊዕ ናባኻትኩም ዝመጹ፡ ኣብ ውሽጦም ግና ዝነጥቑ ተዃሉ እዮም» (ማቴዎስ 7:15) ኢሉ ተዛረበ። ሎሚ ኣብ ከባቢና ዘሎ ብዙሕ ነገር ሓሶት እዩ ወይ ሓሳዊ ስምዒት ይህብ። እዚ ኣብቲ ዝኣምን ቤተ ክርስቲያን እውን ሓቂ እዩ። ካብ ኣምላኽ ዝመጽእ ጥበብ እንተ ደሊና፡ ንኻልኦት ምእመናን ከምኡ ድማ ንዘይድሓኑ ሰባት ሓቀኛታት፡ ሓቀኛታትን ግሉጻትን ክንከውን ይገብረና።
- ነዚ ኻብ ላዕሊ ዝመጽእ ጥበብ ንደሊ!
ጥበብ ኣምላኽ መን እዩ?
ግናኸ ንዝተጸውዑ፡ ኣይሁድን ግሪኻውያንን፡ ክርስቶስ ሓይሊ ኣምላኽን ጥበብ ኣምላኽን እዩ። —1 ቈረንቶስ 1:24
ግናኸ ንስኻትኩም ብእኡ ኣብ ክርስቶስ የሱስ ኢኹም፡ ንሱ ድማ ካብ ኣምላኽ ጥበብን ጽድቅን ቅድስናን ምድሓንን ኮይኑልና እዩ፡ ከምቲ ተጻሒፉ ዘሎ፡ ዝምካሕ ብእግዚኣብሔር ይምካሕ። —1 ቈረንቶስ 1:30-31
ካብ ዘለኣለም፡ ካብ መጀመርታ፡ ምድሪ ቕድሚ ምፍጣራ ተሰሪዐ ነይረ ... ኣነ ኣብ ጥቓኡ ሕጻንኡ ነበርኩ፡ ኩሉ ግዜ ድማ ባህታኡ ነበርኩ፡ ኩሉ ግዜ ኣብ ቅድሚኡ ባህ ይብለኒ ነበረ፡ ኣብቲ ዝነብረሉ ክፋል ምድሩ ባህ ይብለኒ ነበረ፡ ባህታይ ድማ ምስ ደቂ ሰባት ነበረ። —ምሳሌ 8:23,30-31
ጥበብ ናይ ኣምላኽ ባህሪ ምዃኑን ንዓና ኸኣ ክህበና ከም ዝኽእልን ርኢና ኢና። ኣብ መወዳእታ፡ ጥበብ ባህሪ ጥራይ ዘይኮነስ፡ ሰብ እውን ምዃኑ ክንርኢ ኢና፡ ንሱ ድማ ወዲ ኣምላኽ ባዕሉ፡ ጐይታና የሱስ ክርስቶስ። ኣብ ምሳሌ 8፡ ሰሎሞን ብዛዕባ ጥበብ ክዛረብ ጀመረ፡ ካብ ፍቕዲ 22 ግና ብዛዕባ እቲ ጥበብ ዝኾነ ቀጸለ። እግዚኣብሔር የሱስ ኣብ ፍጥረት ነበረ፡ ሓድሽ ኪዳን ድማ ንሱ ፈጣሪ ምዃኑ ይነግረና (ቈሎሴ 1:16)። ኣብ ከባቢና ኣብ ዘሎ ፍጥረት ክንደይ ዓብዪ ጥበብ ከም ዝረኣና፡ ኣብ ዓለም ማይክሮስኮፕ እንተ ኣተና ወይ ናብ ከዋኽብትን ጋላክሲታትን እንተ ወጻእና! ኩሉ ነገር ብሓንሳብ ከመይ ከም ዝሰርሕ ክንርኢ ከለና፡ ብክርስቶስ፡ ጥበብ ኣምላኽ፡ ንኹሉ ነገር ብስርዓት ዘንበረ፡ ክንገረም ንኽእል ኢና። ኣብ መክብብ 1:7 ብዛዕባ ዑደት ማይ ተነጊሩና ኣሎ፡ እዚ ድማ መብዛሕትና ብዘይካ ብዙሕ ወይ ሒደት ዝናብ እንተ ረኺብናዮ ንሓልፎ። መን እዩ ነዚ ዘንበረ? ዓብዪ ኣምላኽናን መድሓኒናን የሱስ ክርስቶስ! ብጥበብ ኣብ ፍጥረት ዝረኣናዮ ክንገረምን ከነመስግኖን ንኽእል ኢና። ስሙ ይኽበር!
ከምኡ ድማ ንኣቦን ንወልድን ብጥበብ ኣብ ምድሓን ዝረኣናዮ ከነመስግኖም ንኽእል ኢና። ዕዮ እግዚኣብሔር የሱስ ኣብ መስቀል፡ ሞቱን ትንሳኤኡን፡ ንኣምላኽ «ጻድቕን ነቲ ብየሱስ ዝኣምን ጻድቕ ዝገብርን» ክኸውን ኣፍቂዱሉ እዩ (ሮሜ 3:26 KJV)! ክንደይ ዘገርም ፍቕርን ጸጋን፡ ግናኸ ኣብ መደብ ኣምላኽ ንምድሓን ክንደይ ጥበብ ከም ዝረኣና!
ቃል ኣምላኽ ክርስቶስ «ጥበብ ኮይኑልና» (1 ቈረንቶስ 1:30) ይብለና። ንሱ ብሓቂ እዩ ኩሉ ነገር ንህዝቡ! ኣቦና ነቲ ንምድራዊ መገዲና ዘድልየና ጥበብ ኣብ ፍቑር ወዱ ኣቕሪቡልና እዩ፡ ከምቲ ጽድቅን ቅድስናን ምድሓንን ብክርስቶስ ኣቢሉ ዘቕረበልና።
ነዚ ጥበብ እዚ ከመይ ገይርና ክንጥቀመሉ ንኽእል? ንእግዚኣብሔር ብቐረባ ብምቕራብን መዓልታዊ ገጹ ብምድላይን እዩ። መዓልታዊ ቓሉ ክንሓንብብን «ብዘይ ምቁራጽ ክንጽሊ» (1 ተሰሎንቄ 5:17) የድልየና። እግዚኣብሔር ኣብ ህጹጽ ኩነታትና ክረኽበና ዝኽእል እኳ እንተኾነ፡ ንሱ ድማ ለዋህ እዩ፡ ንሱ ብሓቂ ኩሉ መዓልቲ፡ ብህይወትና ምሉእ፡ ኣብ ጥቓኡ ክንጸንዕ ይደልየና። ኩላትና ንእኡ ከም ጥበብና ዝያዳን ዝያዳን ንፍለጥ!
