ክርስትያናዊ ጽልዋ ኣብ ባህሊ: ንቕኑዕ ምውጋሕ

ባህሊ:

ርእይቶ፣ ኣድልዎ ከምኡ'ውን ኣተሓሳስባ

ባህሊ ብዙሕ ነገራት ዝሓዘ እዩ፣ ታሪኽን ሃይማኖትን ከኣ ካብኣቶም እዮም። ንኣተሓሳስባና ይጸሉ፣ ስለዚ ርእይቶታትን ኣድልዎታትን መብዛሕትኡ ግዜ ናይ ፍሉይ ማሕበራዊ ወይ ሃይማኖታዊ ጉጅለናን ልምድታቱን እዩ። ብሓሳብ ካልኦት ሰባት ብሓይሊ ክንመሓደር ንሕግግ፣ ብወለድናን ስድራቤትናን፣ ድሕሪኡ ድማ ብማሕበረሰብና ንጽለ።

ኣብ 1904 ጉስታቭ ለቦን ዝበሎ መጽሓፍ ኣሕተመ «እቲ ህዝቢ»። እዚ ኣዶልፍ ሂትለር ብብዙሕ ህዝባዊ ሰልፍታት፣ ዜና፣ መዘናግዒን ኣብያተ ትምህርትን ናይ ምቁጽጻር ኣገባባቱ ከውጽእ ዓሰርተታት ዓመታት ቅድሚኡ እዩ ነይሩ። ለቦን ንህዝቢ ከም ሓያል ጽልዋ ገይሩ ይርእዮ ነይሩ። ክርስትያን ምዃን መብዛሕትኡ ግዜ ንጽልዋ ህዝቢን ካልኦት ምንጭታትን ብምእባይ፣ በይኑ ደው ምባልን ብቓሉ መሰረት ከም ብዙሓት ነብያት ጥንቲ ንርእሱ ምሕሳብን የጠቓልል።

ናብ ሓቂ ክንመጽእ ከለና፣ ከም ኣምልኾ ዝናን ምኽታል እምነታቶምን ዝኣመሰሉ ባህላዊ ልምድታት ከም ዝገጥመና ንረክብ። እዚ ሓድሽ ኣይኮነን። ንዓበይቲ ሰባት ዝኾኑ ታሪኽ ዝመዝገቦም ፍቕርን ተኣማንነትን ብጽቡቕ ተመዝጊቡ ይርከብ። ፍቕሪ ቄሳር ብወተሃደራቱ ብጽቡቕ ዝፍለጥ እዩ፣ ከምኡ'ውን ናይ ናፖሊዮን፣ ሂትለር፣ ስታሊን ከምኡ'ውን ብዙሓት ንኣሽቱ ጨካናት።

ንምንታይ ደው ምባል?

እቲ ዝተሓተ ዝፍለጥ ግን፣ ንህዝባዊ ባህሊ ተጻሪሮም ኣብ ቅድሚ ኣዒንቲ ኣምላኽ ቅኑዕን ባህ ዘብልን ዝገበሩ ደፋራት ሰብኡትን ኣንስትን ትብዓትን ጽንዓትን እዩ። ኣብ እንግሊዝ ምንቅስቓስ ባርነት ምጽራር ብዊልበርፎርስ፣ ክላርክሰን፣ ቶርንቶን ከምኡ'ውን ሙር ዝኣመሰሉ ሰብኡትን ኣንስትን ይመሓደር ነይሩ። ኣብ ሕቡራት መንግስታት ኣመሪካ ካልኦት ደፋራት ሰባት ንህዝባዊ ርእይቶ ተጻሪሮም፣ ንጸለምቲ ባሮት ከም ንኣሽቱ ፍጡራት ዝርእዩ፣ «ትሕተ-ምድራዊ ባቡር» ተባሂሉ ዝፍለጥ ነገር መስረቱ። እዚ ካብቲ ባሮት ዝውንን ደቡብ ናብ ሰሜን ወይ ናብ ካናዳ ዝዝርጋሕ ናይ ድሕንነት ኣባይቲ መርበብ ነይሩ፣ ንዝሃድሙ ባሮት፣ ሰብኡትን ኣንስትን፣ ካብ መሬት ሕርሻ ናብ ሓርነት ንምሕጋዝ።

እቶም ኣብ ብሪጣንያን ኣመሪካን ዝነበሩ ወነንቲ ባሮትን ነጋዶን ብዛዕባ ዕድል ባሮት ሓሰኻ ሓበሬታ ኣሕተሙ፣ ባሮት ኣብ ስልጡን ሃገር ካብቲ «ዝድሓኑሉ» ተባሂሉ ዝንገር ኣረማውነት ዝሓሹ ምዃኖም ዘርኢ ስምዒት ሂቦም። ንቀሳውስት ካብ ኣፍሪቃ ናብ ኤውሮጳ ወይ ኣመሪካ ሰባት ምውሳድ ናብ ክርስትና ንምልዋጥ ዕድል ከም ዝኸፍት ተነጊርዎም። ሚልዮናት ነዚ ሓሶት እዚ ኣመኑ።

ምንቅስቓስ ኳከር፣ ኣብ ዓሰርተ ሸውዓተ ክፍለ ዘመን ጀሚሩ፣ ብዛዕባ እቲ ጽዩፍ ንግዲ ሰብኣዊ ስጋ ሓቂ ንምዝራብን ንምቁራጹን ዘመተ ጀመረ። ኣባላት «ማሕበር ኣዕሩኽ» ባሮት ክውንኑ ወይ ክነግዱ ኣይፍቀደሎምን ነይሩ። ዝገበረ እንተሎ ካብቲ ምንቅስቓስ ይወጽእ ነይሩ። መስራቲኡ ጆርጅ ፎክስ፣ ንገዛኢ ባርባዶስ እውን፣ «ባርያ ክትከውን ደስ ይብለካዶ?» ዝብል ሕቶ ኣቕረበ።

ኣብ ብሪጣንያ፣ ዊልበርፎርስ ኣብ 1807 ንንግዲ ባርነት ዝኽልክል ሕጊ ኣብ ባይቶ ኣሕለፈ። ባርነት ኣብቲ ሽዑ ዝነበረ ሰፊሕ ግዝኣት ብሪጣንያ ንኽኽልክል ድማ ካልእ 27 ዓመታት ወሰደ። እቲ ዓብዪ ዕማም ንርእይቶ ሃብታማትን ሓያላትን፣ ከምኡ'ውን ናይቶም ባሮት ነጋዶ ባዕላቶም ምቕያር ነይሩ። ኣብዚ ድማ ሓያል መሓዛ ነይርዎም: ቃል ኣምላኽ።

ሰብ ዝሰርቕን ዝሸይጥን፣ ወይ ኣብ ኢዱ እንተ ተረኺቡ፣ ብርግጽ ክቕተል እዩ (ዘጸኣት 21:16 KJV)።

እዚ ኣብቲ መጽሓፍ ቅዱስ ቃል ኣምላኽ ምዃኑ ብሓፈሻ ዝኣምን ማሕበረሰብ ሓያል ምትብባዕ ነይሩ። ሓቂ ጥራይ ዘይኮነስ፣ ንኣምላኽ ከም ሓሳባት፣ ቃላትን ተግባራትን ሰባት ዝፈልጥን ዝፈርድን ገይሮም ይርእይዎ ነይሮም። ኣብ ከምዚ ዝኣመሰለ ከቢድ ጉዳይ፣ ብቅዱስ ጽሑፍ ሞት ዝፍረደሉ፣ ንኣምላኽ ከም ዘይተኣዘዝካ ምፍላጥ ኣብቶም ነጋዶ ባሮትን ካልኦት ካብቲ ጽዩፍ ንግዲ ዝረብሑን ዓሚቕ ጽልዋ ገይሩ ክኸውን ኣለዎ።

እቲ ኣብ ብሪጣንያ ዝተፈጸመ ፍጻመ ንሓላፍነት ዝነበሮም ሰባት ናይቲ ፍርቂ-ስዉር ትሕተ-ምድራዊ ባቡር ኣተባብዖም፣ ብዙሕ ህዝባዊ ርእይቶ ኣብ ሕቡራት መንግስታት ኣመሪካ ድማ ኣብ መወዳእታ ንባርነት ተጻረረ። ኣብርሃም ሊንከን ድማ ሽዑ ንእሽቶ ከሎ፣ ንባርነት ንመጀመርታ ግዜ ምስ ረኣየ፣ «ነዚ ነገር እዚ ክወቅዖ እየ» ዝብል መብጽዓኡ ክፍጽም ክኢሉ።

እዚ እንግሊዝኛ ዝዛረብ ዓለም ክርስትያናዊ መሰረቱ እናሰኣነ ክንርኢ ከለና ተስፋ ከይንቖርጽ ከተባብዓና ይኽእል እዩ። ብሓቂ፣ ባህላዊ ክብርታት እናኸፍአ ይኸይድ ኣሎ፣ ክርስትና ከም ዝሓለፈን ከም ዝተነጽገን ብዝርእዩ ሰባት ብስውር ይፈርስ ኣሎ። «ፍርሃት ኣምላኽ ኣብዚ ቦታ እዚ የለን» (ዘፍጥረት 20:11)።

ብምንታይ ምምርኳስን ምሕሳብን?

ቅዱስ ጽሑፍ ነገራት «ከም ዘመን ኖህ» ከም ዝኸውን የጠንቅቐና (ማቴዎስ 24:37)። ብዛዕባ ምትንሳእ ግዝኣት ሮሜን ኣብ ዳሕሮት መዓልታት ምብራቓን እውን ተጠንቂቕና ኣለና። ኣብ ቀዳማይ ግዝኣት ሮሜ እቶም ታሕተዋይ ክፍሊ ብንጉስን ሴኔት ሮሜን ብኽልተ ሓያላት መንገዲ ይቆጻጸሩ ነይሮም። ቀዳማይ፣ ንዜጋታት ኣብ ወሰን ጥሜት ንዝነብሩ ስርናይ ይወሃቦም ነይሩ። እዚ ካብ ምብጻዕን ካብቲ ሰፊሕ ድኻታት ቦታ ናብ ክቡር ከባቢታት ከተማ ምብጻሕን ንምክልኻል ነይሩ። ካልኣይ፣ ኣብዚ ብጉጅለታትን ዓመጽን ዝመልአ ምድረበዳ፣ ሰባት «ብዙሕ ከይሓስቡ» ጸወታታት ይወሃቦም ነይሩ። ኣብ ሰርከስ ማክሲመስ ውድድር ሰረገላታት ከምኡ'ውን ውግእ ግላዲያቶራትን ኣራዊት ምፍላምን፣ ብብዙሕ ደምን መከራን፣ ኣብ ኮሎሲየም ነይሩ። ዜጋታት ይዘናግዑ ነይሮም፣ ናይ ዕረፍቲ ሰዓታቶም ድማ ይውሰድ ነይሩ፣ ከምኡ'ውን ንመንግስቲ ከይትንስኡ። ንጉስን ሴኔት ድማ ብሰላም ክቕጽሉ፣ ንግዝኣት ክመርሑን ካብቲ ዝረኽብዎ ሃብቲ ክህብትሙን ይኽእሉ ነይሮም።

ስለዚ እንታይ ተቐይሩ? ብዙሕ ዝተቐየረ የለን። ስነ-ምግባር ዓበይቲ ንግድን ፖለቲከኛታትን መብዛሕትኡ ግዜ ኣዝዩ ሕቶ ዝፈጥር እዩ፣ እቶም ታሕተዋይ ክፍሊ ድማ ረብሓታትን ተለቪዥንን ኣለዎም። መንእሰያት ኣብ ስማርትፎናቶምን ካልኦት መሳርሒታቶምን ኣእምሮ ዝደፍን መዘናግዒን ሙዚቃን ይሰምዑ፣ ኣብዚ ምድረበዳ ዓለም እዚ ድማ ዝሓሸ ዝገብርዎ ነገር ከይብሎም ብዘይ ዕላማ ይዘዋወሩ።

ባህላዊ ተቐባልነት ዘለዎም ልምድታት ኣብ ዝሓለፈ ብግብሪ ኣምላኽ ተቐይሮም። ግን ኣብ ናይ ሎሚ ዓለም፣ «ሓደ ኣማኒ እንታይ ክገብር ይኽእል?» ኢልና ንሓስብ ንኸውን። ሓደ ኣብነት ከካፍለኩም እፈቱ።

እንታይ ምቕራብ?

ቅርብ እዋን ሓደ ክርስትያናዊ ማእከል ኣብ ለንደን ሃይ ስትሪት ተኸፊቱ። ሰባት ንሻይን ዕላልን ይመጹ። እዚ ብሉጽ ሓሳብ እዩ፣ ቅድሚ ሕጂ ወንጌል ዝሰብከሉ ቦታ ኣብ ሰንበት ንግሆ ወይ ምሸት ኣብ ሚስዮን ኣዳራሽ ጥራይ ዝነበረ ይመስለና ነይሩ። ኩላትና ማእከላት ክንከፍት ኣይኮንኩን ዝብል ዘለኹ፣ ከመይሲ ከምቲ እቶም ራእይ ዝነበሮም ሰብ ሓዳር፣ ብዛዕባ እዚ ነገራት እዚ ብዙሕ ክንጽሊ ኣለና። ግን ኣብ ማእከል ጸላኢ ማሕበረሰብ፣ ቃል ወንጌል ናብ ሰባት ከምጽእ ንኽእል ኢና። እንተ ሓቲትና ኣምላኽ ክመርሓና እዩ።

«ኣብ ምድሪ ገጋንቲ» ኣለዉ (ምስላ 13 ተመልከት)፣ ገጋንቲ ናይ ኣምላኽ ዘይምእማን፣ ፍልቀት፣ ስስዔ፣ ሓሰኻ ሃይማኖት፣ ርእሰ-ፍቕሪ ከምኡ'ውን ንኣምላኽን ወዱን ጽልኢ። እዚ ኣገዳሲ ድዩ? መዝሙራዊ ጽሒፉ:

ኣህዛብ ስለምንታይ ይዓብዱ፣ ህዝብታትከ ስለምንታይ ከንቱ ነገር ይሓስቡ? ነገስታት ምድሪ ይትንስኡ፣ ገዛእቲ ድማ ብሓንሳእ ይማኸሩ፣ ንእግዚኣብሔርን ንቕቡኡን ተጻሪሮም፣ «ንመሰረታቶም ንስበር፣ ንገመዳቶም ድማ ካባና ንደርቢ» እናበሉ (መዝሙር 2:1-3)።

ትብዓት ይሃልወኩም! ተግባር ሰብ ንእግዚኣብሔር የሱስ ክርስቶስን ንቓል ኣምላኽ ዘይምእዛዝን ከንቱ እዩ።

ክንፍጽሞ ዘለና ትእዛዝ ኣሎና፣ ግን ቅድም ገዛና ክነስተኻኽል ኣለና። ኣብ መንጎና ከቢድ ፍልልያት እንተሎን እንታይ ክንኣምን ከም ዘሎና ዘይንፈልጥ እንተኾይናን፣ ሽዑ ንርእስና ጥራይ ኢና ክንወቕስ ዘለና። ቃል ጳውሎስ ንቤተ ክርስትያን ፊልጲ ኣብዚ እዋን እዚ ፍሉይ ኣገዳስነት ኣለዎ:

ሓሳብኩም ሓደ ብምግባር፣ ሓደ ፍቕሪ ብምሓዝ፣ ሓደ ልቢ ብምዃን፣ ሓደ ሓሳብ ብምሓዝ ሓጎሰይ ፍጽሙ ... ነፍሲ ወከፍ ንናይ ርእሱ ዘይኮነስ፣ ነፍሲ ወከፍ ድማ ንናይ ካልኦት ይርአ። እዚ ሓሳብ እዚ ኣብ ክርስቶስ የሱስ ዝነበረ፣ ኣብ ኣባኻትኩም ድማ ይሃሉ (ፊልጲ 2:2-5)።

እዚ ኣብዚ ወገን ሰማይ ዘይከኣል ሃናጺ ነገር ገይርና ንርእዮ ንኸውን። ግን ቅዱስ መንፈስ ጳውሎስ ክጽሕፎ ኣይመተባብዖን ነይሩ እንተ ዘይከኣል ዝነበረ። ንኣምላኽ ዘኽብር ነገር ክንበጽሕን ክርስትያናት ብሓቂ ንሓድሕዶም ከም ዝፋቐሩ ከነርእን ምስ ጀመርና፣ ሽዑ ጥራይ ኢና ነቲ ኣብ ከባቢና ዘሎ ዓለም ክንጸሉ እንጅምር።

ንሓድሕድኩም ፍቕሪ እንተ ኣልያትኩም፣ በዚ ኹሉ ሰብ ደቀ መዛሙርተይ ምዃንኩም ክፈልጥ እዩ (ዮሃንስ 13:35)።

ዓለም እንተ ዘይሰምዐትከ? እወ፣ እዚ ናይ ዓለም ጸገም እዩ! እንተ ወሓደ ሰሚዖም ክኾኑ እዮም፣ እግዚኣብሔር ድማ «ጽቡቕ ገበርካ፣ ኣታ ጽቡቕን እሙንን ባርያ» (ማቴዎስ 25:21) ክብለና ክኽእል እዩ። ኣብ ቀረባ ግዜ ምትሕድዳስ ኣሎ ኢልና ኣይንሕሰብ። ከምኡ ከይኸውን ይኽእል እዩ። ሰባት ነቲ እንምጽኦ መልእኽቲ ክነጽጉ እዮም – ንቓል ኣምላኽን ንኣምላኽ ባዕሉን ምእባይ፣ ክፉእ ነገር እዩ!

ህዝቅኤል ሓላዊ ምዃኑን ሓደጋ ከም ዝቐርብ መጠንቀቕታ ክህብ ከም ዘለዎን ተነግሮ። መጠንቀቕታ ምሃብ ናይ ባዕሉ ሓላፍነት ምፍጻም ነይሩ፣ ህዝቢ ይስማዕ ወይ ኣይስማዕ (ህዝቅኤል 3:4-7,10-11, 33:1-11)። ንኣብ ከባቢና ዘለዉ ሰባት ዕዳ ኣሎናዶ? ንቃል ኣምላኽ እንፈልጥ ንሕና ነዚ ወለዶ እዚ ክንነግሮ ኣለና፣ ኣብ ቅድሚኦም ድማ ብቓሉ ክንነብር ኣለና።

ኣምላኽ እንታይ ከም ዝገብር፣ እንታይ ከም ዝሓሰበን ከምኡ'ውን ብመሰረትኡ እንታይ ከም ዝተነበየ ብርግጽ ክንርኢ ንኽእል ኢና።