ምምላስ ናብ ጽሑፋት

ክርስትያናዊ ኣረኣእያ ብዛዕባ ኣእምሮኣዊ ጥዕናን ሓደጋታቱን

ኤች. አር. ብሪሊንገር
11 ታሕ 2023
9 ዝተሓተ ንባብ

ትርጉም ኣእምሮኣዊ

ሎሚ ብዛዕባ ኣእምሮኣዊ ሳይካትሪስትን ሳይኮሎጂስትን ብዙሕ ምኽሪ ይገጥመና ኣሎ። እቲ ማእከላይ ሰብ ብዛዕባ ምውሳኽ ኣእምሮኣዊ እናፈለጠን ነቲ ናይ ሕክምና ኣብ ምሕካም እዚ ኩነታት እዚ ዝገብሮ ምዕባለ ብዓብዪ ሃንቀውታ ይዕዘብ ኣሎ። ብዙሓት ሰባት ክርስትና ብመገዲ ምሕካምን ምክልኻልን ኣእምሮኣዊ ዝህቦ ነገር እንተሃለዎ ይሓቱ ኣለዉ። እቲ መልሲ ኣብ ቅዱስ ክርከብ እዩ።

እቲ ኣእምሮኣዊ ንሓደ ምስ ኣምላኽ ከም ዘለዎ ዝፈልጥን ንሰብ ድማ ጽቡቕ ድሌት ዘለዎ ሰብ ንቡር፣ ሚዛናዊ፣ ሕጉስ የረድእ። ኣእምሮኣዊ ኣወንታዊ እዩ። ንሱ ጥራይ ዘይምህላው ኣእምሮኣዊ ኣይኮነን። ንሱ ጥራይ ልቦና ከም ተጻራሪ እብደት ኣይኮነን። ንሱ ኣወንታዊ ስምዒት እዩ። ንሱ ባዕሉ ሓጎስ እዩ።

ኩሎም ሳይካትሪስትታት ምስዚ ትርጉም ኣእምሮኣዊ ኣይሰማምዑን። ብዙሓት ነዚ ኩነታት እዚ ንዝኾነ ይኹን ከባቢ ንምምጥጣን ብምኽኣል ይገልጽዎ። ኣእምሮኣዊ ንምህላው ሓደ ሰብ ክምጥጥ፣ ማእከላይ መገዲ ኸኣ ክረክብ ኣለዎ ይብሉ። ንብዙሓት ሳይካትሪስትታት፣ ምምሃር ከም «ቅኑዕን ጌጋን» ከምኡ'ውን «ሓጢኣትን ቅጽዓትን» ዝኣመሰሉ ጽንሰ-ሓሳባት ከም ሕማቕ ኣእምሮኣዊ ይርአ። ንክርስትና ከም ድርብ ይርእይዎ።

እዞም ሳይካትሪስትታት ነቲ ሰለስተ-ክፋል ሰባት ክፈልጡ ይሓስሩ። ከምቲ ኣምላኽ ሰለስተነት ኣቦ፣ ወድን መንፈስ ቅዱስን ዝኾነ፣ ከምኡ'ውን ሰብ ሰለስተነት መንፈስ፣ ነፍሲ (ወይ ኣእምሮ)ን ስጋን እዩ፣ ከመይሲ «ኣምላኽ ንሰብ ብምስሉ ፈጠሮ፣ ብምስሊ ኣምላኽ ፈጠሮ» ( NKJV)። ስለዚ፣ ሰብ ሰለስተ-ሓደ እዩ፣ ብዛዕባ ምዝራብ ከኣ ንኩነታት ህላዌ የረድእ። መንፈሳዊ ጥዕናና ኣብ ኣእምሮኣዊን ስጋዊን ጥዕናና ጽልዋ ይገብር። ብሓቂ፣ ኣብ ዝኾነ ሓደ ካብቶም ሰለስተ ህላዌና ኣብቶም ካልኦት ክልተ ገጻት ጽልዋ ክገብር ይኽእልን ይገብርን እዩ። ብዘይ መንፈሳዊ ሓቀኛ ኣእምሮኣዊ ዘይከኣል እዩ።

ሓደጋታት ንኣእምሮኣዊ

ንኣእምሮኣዊ ሓደጋ ዝኾኑ ኣርባዕተ ፍሉያት ኣእምሮኣዊ ኣተሓሳስባታት ኣለዉ: 1. ፍርሂን መሓዙቱን፣ ጭንቀትን ስግኣትን፤ 2. ቅሬታን መሓዙቱን፣ ምርርን ጽልእን፤ 3. ሓፍረትን ውጽኢታቱን፣ ስምዒታት ንእስነትን ምግላጽን፤ 4. ገበንን ውጽኢታቱን፣ ተስፋ ምቑራጽን ርእሰ-ጥፍኣትን። ነፍስ ወከፍ ካብዚ ሓደጋታት እዚ ንርአ፣ ከምኡ'ውን ብምስዓብ ትምህርቲ ቅዱስ ቅዱስ ከመይ ከም እንከላኸለሎም።

1. ፍርሂ/ጭንቀት/ስግኣት

ብዙሓት መጽናዕትታት ኣርእዮም – ሓካይም ድማ ይፈልጡ – ፍርሂ፣ ጭንቀትን ስግኣትን ነዚ ዝስዕብ ስጋዊ ኩነታት ከም ዝፈጥሩን ይፈጥሩን: ምሕቓቕ ምብላዕ ምብላዕ፤ ምውሳኽ ምትኳር ፤ ምውሳኽ ጸቕጢ ፤ ምውሳኽ ተግባር ኩላሊት፤ ምጥባቕ ጭዋዳታት ብውጽኢት ቁርጥማትን ሕመምን፤ ምውሳኽ ስምዒት ነርቭታት ምስ ልዕሊ ምላሽ ንድምጺ፣ ፣ ምትንካፍ፤ ዘይሓልፍ ድኻም፤ ፤ ሕማምን ቃንዛን ኣብ ዝኾነ ቦታ ፤ ከምኡ'ውን ከም ዓይኒ፣ ቁስሊ ፣ ኣስምማ፣ ፣ ኤክዜማን ኣርትራይትስን ዝኣመሰሉ ዘይሓልፉ ።

ፍርሂ፣ ጭንቀትን ስግኣትን ንሓደ ዕላማ ተዋሂቡና። ብዘይካኦም ንሓደጋ ክንፈልጥን ንምክልኻል ከኣ ገለ ክንገብር ስለ ዘይንኽእል ንነዊሕ እዋን ዘይንነብር ዓያሹ ምኾንና። ዕላማ ፍርሂ፣ ጭንቀትን ስግኣትን ንተግባር ንምድላው እዩ። እዚ እዩ ምኽንያት እቶም ኣብ ላዕሊ ዝተጠቕሱ ስጋዊ ለውጥታት። እዞም ለውጥታት እዚኦም ንሕማም ዝመርሑና ፍርሂና፣ ጭንቀትናን ስግኣትናን ብዘይጥበብ እንተሓዝናዮም ጥራይ እዩ። ብዘይካኦም ገለ ከይገበርና ብፍርሂ፣ ጭንቀትን ስግኣትን ክንነብር ምቕጻል ኣዝዩ ዘይጥበብ እዩ።

እዞም ኩነታት እዚኦም ምስና ብልምዲ ክኾኑ ይኽእሉ እዮም። ብሓቂ፣ ስግኣት ከምዚ ዝበለ ልምዲ ክኸውን ይኽእል እዩ፣ ስግኣት ከም ዘሎና ኣይንፈልጥን እሞ ስጋና ብቐጻሊ ኣብ ውጥረት ይጸንሕ። እዚ ብዙሕ ምኽንያት ዘይሓልፍ ድኻም እዩ። ገለ ሰባት ኩሉ ዝድክሙሉ ምኽንያት ብዙሕ ዘይተፈልጠ፣ ቀጻሊ ስግኣት እዩ።

ገለ ሰባት ስግኣቶም ክዓብሱ ይፍቅዱ። ነቲ ፍርሂ፣ ጭንቀትን ስግኣትን ዝፈጥረሎም ነገራት ክርስዕዎ ወይ ኣእምሮኦም ከውጽእዎ ይፍቅዱ። ይኹን እምበር፣ ክንሓስቦ ከለና፣ ሓደ ኣእምሮ ምውጻእ ወይ ክርስዕዎ ምፍታን ንሱ ናብ ድሕሪት ወይ ናብ ዓሚቕ ኣእምሮ ምድፋእ እዩ፣ ኣብኡ ድማ ዓይኒ ጥራይ ይርሕቕ።

ኣእምሮ ከም ቁምጣ እዩ፣ ኣብኡ ኩሉ ተመክሮና ዝተቐመጠ። ኩሉ እንርእዮ፣ እንሰምዖ፣ እንስምዖን እንመክሮን ኣብኡ ይቕመጥ። ኣብ ቅድሚት እቲ ቁምጣን ብቐሊሉ ዝዝከርን እቶም ክንዝክሮም ዘድልዩና ነገራት እዮም፣ እቶም ናብ እንጥቀመሎም። ኣብ ቅድሚት እውን እቶም ክንዝክሮም እንደልዮም ነገራት ኣለዉ፣ ከምኡ'ውን እቶም ንምርሳዕ ኣዝዮም ዓበይትን ኣገደስትን ዝኾኑ ተመክሮታት። ነቶም ዘሕርቁናን ክንሓስቦም ዘይንደልዮምን ነገራት ናብ ድሕሪት እቲ ቁምጣ ኣእምሮና ንድፍኦም።

ንሓደ ደቒቕ ኣብ ዝኾነ ቁምጣ እንታይ ከም ዝኸውን ሕሰብ፣ ኣብኡ ኩሉ ናይ ገዛ ዕዮናን ብፍላይ እቶም ዘይንፈትዎም ምግቢን ካልኦት ነገራት እንድፍእ። እቶም ናብ ድሕሪት ዝደፋእናዮም ነገራት ሓመድ፣ ፣ ዝገንዘብ ወይ ከም ዝፈጥሩ ፍሉጥ እዩ። እቲ ቁምጣ እቲ ብኡብኡ ሓፍረትን ምቾት ዘይምህላውን ክፈጥረልና እዩ፣ ክሳብ ዝጸረ።

ከምኡ እዩ ድማ ነቶም ኣእምሮኦም ብዘይውሳነታት፣ ብዘይተወሰኑ ድሌታት፣ ብምድሓር፣ ብዘይተፈትሑ ሽግራት፣ ብቕሬታታት፣ ብቕንኣት፣ ብሓቀኛ ወይ ብሓሳባዊ ጌጋታትን ብዘይምርዋሕን ዝመልኡ። እዚኦም ይፈላለዩን ይበስሉን ነርቫዊን ስምዒታዊን ውጥረት ከምኡ'ውን ጭንቀት ይፈጥሩ። እዚኦም እዮም ነቲ ስራሕ ዝተፈላለዩ ክፋላት ስጋና ዘበላሽዉን ዝፈጥሩን ውጥረት ስግኣት። ነዞም እዚኦም ከም ምልክት ስጋዊ ከም ዘሎና እንተረኣናዮምን ብጥዕናና እንተሰጋእናን፣ ውጥረትና ንውስኽን ሓደ ዑደት ንፈጥርን። ስለዚ ኩላትና ኣእምሮና ናብ ከነጽሪ ኣሎና።

የሱስ ከይንስጋእ ይእዝዘና። ኣብ ከምዚ ንብብ:

«እንታይ ክንበልዕ ኢና?» ወይ «እንታይ ክንሰቲ ኢና?» ወይ «እንታይ ክንለብስ ኢና?» እናበልኩም ኣይትጨነቑ። () ድሕሪኡ ኣብ ከምዚ ንብብ:ብዛዕባ ጽባሕ ኣይትጨነቑ። () ምጥቃም ስግኣት ኣብ ተጠቒሱ ኣሎ: ንስኻትኩም «ሎሚ ወይ ጽባሕ ናብ ከምዚን ከምቲን ከተማ ኽንከይድ ኢና፣ ኣብኡ ሓደ ዓመት ክንነብር፣ ክንገብሕን ክንሸይጥን፣ ረብሓ ኸኣ ክንረክብ ኢና» እትብሉ፣ ጽባሕ እንታይ ከም ዝኸውን ኣይትፈልጡን ኢኹም። ()

ግን የሱስ ኣብ ንዘይምስጋእ እቲ ናይ መወዳእታ ምኽንያት ይህበና:

ኣብ ዘሎ ኣቦኹም እዚ ኩሉ ከም ዘድልየኩም ይፈልጥ እዩ። () ኣብ ዘሎ ኣቦ እንተሃለወና ክንስጋእ ኣየድልየናን። ንደቁ ክሓልየሎም እዩ። ይኹን እምበር፣ ንኣምላኽ ከም ኣብ ዘሎ ኣቦና ክንብሎ እንተዘይከኣልና፣ ኣብ መን ክንእምን ንኽእል? ደቂ ኣምላኽ እንተዘይኮንና፣ ዓብዪ ምኽንያት ንስግኣት ኣሎና።

ጐይታና የሱስ ንስግኣትን ጭንቀትን ብኣሉታዊ ተግባር ዝሕከምሉ መገዲ ከም ዘየለ ይፈልጥ እዩ። ንሓደ ሰብ «ኣይትጨነቕ» ምባል ዘይጠቅም እዩ። ሰባት ብዙሕ «ምስጋእ ኣይክእልን እየ» ይብሉ። ንፍርሂ፣ ጭንቀትን ስግኣትን ሓደ ጥራይ ሕክምና ኣሎ፣ ንሱ ኸኣ ብዛዕባኡ ገለ ኣወንታዊ ነገር እዩ።

የሱስ ኣብ ንኹሉ ስግኣት መፍትሒ ይህበና:

ቅድም መንግስቲ ኣምላኽን ጽድቁን ድለዩ፣ እዚ ኩሉ ድማ ክውሰኸልኩም እዩ። () ጐይታና ኣብ «መንግስቲ ኣምላኽ ከመይ ጌርና ከም እንደሊ» ይነግረና፣ ከምዚ እናበለ:ሓደ ሰብ ማይን መንፈስን እንተዘይተወልደ፣ ናብ መንግስቲ ኣምላኽ ክኣቱ ኣይክእልን እዩ። () ብዛዕባ ክንዛረብ ከለና፣ ብዙሓት ሰባት ከም ይደናገሩ። ሓደ ወይ ክልተ ደቒቕ ምሕሳብ ግን ንጐይታና ዝገለጾ ክንደይ ቐሊል ምዃኑ የርእየና።

ናብዛ ዓለም እዚኣ ምስ ተወለድና ኣብ ካልኦት ተደርቢና። ቅድሚ ብኣውቶማቲክ ነይሩ እሞ ብዛዕባ ናይ ባዕልና ድሌታትን ምንጪ ምምላኦምን ኣይፈልጥናን። እቲ ዘይተወልደ ህጻን ንኣዲኡ ኣይፈልጣን። ድሕሪ ብኣውቶማቲክ ኣይኮነን። እቲ ህጻን ንሙቐትን ምግቢን ኣቓልቦን ዘድልዮ ይስምዖ፤ ምቾት ዘይምህላው ይስምዖ። እቲ ህጻን ንጭንቀቱን ዘይምሕጎሱን እንታይ ከም ዝፈጥሮ እኳ እንተዘይፈለጥ፣ እቲ ህጻን ብዘይምቾቱ ክበኪ ከሎ ድሕሪኡ ድማ ንምርዋሕ ረብሓ ምስ ፈለጠ፣ ንምንጪ ሓልዮቱ፣ ነቲ ዝፈትዎ ሰብ እውን ይፈልጥ።

እቲ እንደገና ዘይተወልደ ሰብ ኣብ ይንሳፈፍ ኣሎ፣ ዝተዋህቦ ብዘይሓልዮ ወይ ይወስድ። እንደገና ምውላድ ማለት ንዘይምቾትና ምፍላጥን ንኣምላኽ ከም ኣቦና ንምሕረቱን ይቕረታኡን ምብካይን እዩ፣ ብምኽንያት እቲ ዝተፈጸመ ስራሕ መድሓኒና የሱስ ። ሽዑ ናብ ምፍላጥ ሓድነትና ምስ ኣምላኽ ንውለድ። ኣምላኽ ኣቦና ስለ ዝኾነ፣ ድሕሪ ክንስጋእ ኣየድልየናን።

ከም ሓደ ፍቓድ ኣቡኡ ዝገብር ቈልዓ፣ ሽዑ ኣብ ኩሉ ውሳነታትናን መደባትናን ኣብ ከም ዝተመሃርናዮ ክንብል ኢና:

እንተፈቒዱ፣ ክንነብርን እዚ ወይ እቲ ክንገብርን ኢና። () ብዚ ኣተሓሳስባ እዚ፣ ኣብ ውሽጥና ንመንፈስ ቅዱስ ኣምላኽ ብቐጻሊ ክንፈልጦ ኢና። ኣብ ቅድሚኡ ክንስጋእ ኣይንኽእልን። ስለዚ ሕክምና ጭንቀትን ስግኣትን ንህላዌኡ ምምምማር እዩ።

ክንፈርህን ክንጨነቕን ክንስጋእን ክንፍተን ኢና። እቲ ፈተና ኣምላኽ ከም ዝሓደገና ክንፈርህ ክሳብ ዝበጽሕ ይኽእል እዩ። ግን ንሱ ፈጺሙ ኣይሓደገናን ፈጺሙ'ውን ኣይሓድገናን። ስለዚ፣ ክንስጋእ ክንፍተን ከለና፣ ብዛዕባ 1 ጴጥሮስ ሕሰብ:

ኩሉ ሓልዮትኩም ኣብኡ ደርብዩ፣ ንሱ ይሓልየልኩም እዩ እሞ። (1 ጴጥሮስ ) ፈጺምካ ኣይትጠራጠር፣ ቈልዓ ኣምላኽ – «ንሱ ይሓልየልካ እዩ።» ኣይትጠራጠር፣ ፈራሂ፣ ጭንቀት ዝመልኦ፣ ስግኣት ዝመልኦ ሓጥእ – «ንሱ ይሓልየልካ እዩ።» ንሱ ሞይቱን ተንሲኡን እዩ፣ ንስኻ እንደገና ምእንቲ ክትውለድ እሞ ኣብታ ዓባይ ስድራቤት ኣምላኽ ቈልዓ ምእንቲ ክትከውን፣ ኣባላታ ንፍርሂ፣ ጭንቀትን ስግኣትን ምኽንያት የብሎምን።

ተዛማጅ ጽሑፋት

ብመጀመርታ ኣብ GTPress ተኣሊዩ። ብሰውራዊ ኣእምሮ ተተርጒሙ፣ ጥቕስታት መጽሓፍ ቅዱስ ከኣ ተኣቲቶም — ዝኾነ ኣገናዕቲ ክፈቱ ኣብ መፅሓፍ ቅዱስ ንኽትንብቡ።

© Bible Society of Ethiopia