መጀመርታ እቲ ሕጂ ኣብ ቅድሜና ዘሎ ርእሲ ናይ እምነት መሰረት ዘይኮነስ ናይ ልዕሊኡ ዝመስል ይኸውን፡ ግናኸ ከምኡ ኣይኮነን። ብሓቂ መሰረታዊ እዩ፡ እዚ ድማ እናቐጸልና ክንርእዮ ኢና። እዞም ንዛ ምዕራፍ ዝጅምሩ ክልቲኦም መግለጺታት ኣብቲ ብዛዕባ ትንሳኤ ኣብ 1 ቈረንቶስ 15 ዘሎ ዓቢ ክርክር ይርከቡ። ሓይሎም ንምርዳእ፡ ካብ ፍቕዲ 35–49 ክንበብ ኣለዎ። እቲ ኣብዚ ፍቕድታት እዚ ተላዒሉ ዘሎ ነጥቢ ብዛዕባ እቲ ትንሳኤ ዝረኸቡ ቅዱሳን ዝቐርቡሉ ስጋ እዩ፡ እቲ ሃዋርያ ድማ ኣብ መንጎ እቲ ዝቕበር ስጋን እቲ ዝትንስእ ስጋን ምሉእ ምትእስሳር እኳ እንተሃለወ፡ እቲ ዝትንስእ ስጋ ግና ብኩነታቱን ብባህሪኡን ምሉእ ብምሉእ ሓድሽ ከም ዝኸውን የርኢ። ብኩነታት፡ እቲ ቀዳማይ ብምብልሻው፡ ብውርደት፡ ብድኻም ይምልከት፡ እቲ ዳሕረዋይ ድማ ብዘይምብልሻው፡ ብኽብሪ፡ ብሓይሊ። ብባህሪ፡ እቲ ቀዳማይ ስጋዊ ስጋ እዩ፡ እቲ ዳሕረዋይ ድማ መንፈሳዊ ስጋ።
እቲ ዝቕጽል ዝገጥመና ሓቂ ድማ ከምቲ ስጋዊን መንፈሳዊን ስጋ ከም ዘሎ፡ ከምኡ ድማ ስጋዊን መንፈሳዊን ወለዶ ኣሎ። “እቲ ቐዳማይ ሰብኣይ ኣዳም ህያው ነፍሲ ዀነ፡ እቲ ዳሕረዋይ ኣዳም… ህያው መንፈስ” (ፍ. 45)።
ኣዳም ኣብ ቅዱሳት ጽሑፋት ከምቲ ናይ ወለዶ ደቂ ሰብ ቀዳማይ ኣቦ ኮይኑ ይቐርብ። ከምቲ ኣብ ዘፍጥረት 2:7 ተመዝጊቡ ዘሎ፡ ካብ ኢድ ኣምላኽ ሓድሽ ኮይኑ መጸ። ስግኡ ካብ ሓመድ ተሰርሐ፡ ግናኸ መንፈሳዊ ክፋል ኣካሉ ብትንፋስ ኣምላኽ ተቐበለ፡ በዚ ድማ ህያው ነፍሲ ኾነ። እዚ ሰለስተ ባህሪ ዘለዎ ሰብ ብንጹር ኣብ 1 ተሰሎንቄ 5:23 ተገሊጹ ኣሎ። እቲ ንኣዳም ኣብ ፍጥረት ዝገለጾ ግና ህያው ነፍሲ ምዃኑ እዩ—ህያው ነፍሲ፡ መንፈስን ስጋን ዝውንን፡ ክንብል ንኽእል ኢና። እቲ ዳሕረዋይ ኣዳም፡ ካብ ጐይታና የሱስ ክርስቶስ ሓሊፉ ካልእ ዘይኮነ፡ ብዘይገደብ ዝለዓለ ባህሪ ኣለዎ። ንሱ “መንፈስ” እዩ እምበር “ነፍሲ” ኣይኮነን። ከምኡ ድማ “ህያው” ጥራይ ዘይኮነስ “ህይወት ዝህብ” ወይ “ህይወት ዝፈጢሩ” እዩ።
ኣብዚ እቲ ናይ ጐይታ የሱስ ናይ ሓቂ መለኮታዊ ክብሪ ይግለጸልና። ንሱ መንፈስ እዩ—ኣምላኽ ከምኡ እዩ። ህይወት ዝህብ እዩ ምኽንያቱ ህይወት ዝህብ እዩ። “ኣምላኽዶ እየ ንምቕታልን ንምሕዋይን?” ኢሉ እቲ ዝተጨነቐ ንጉስ እስራኤል ሓተተ (2 ነገስት 5:7)። ኣይፋሉን፡ ንሱ ኣይነበረን። የሱስ ግና ነበረን ኣሎን። ግናኸ እቲ ህይወት ዝህብ መንፈስ እቲ ዳሕረዋይ ኣዳም እዩ፡ ማለት ብሓቂ ሰብ እዩ። ናይ ሓድሽ ወለዶ ደቂ ሰብ ርእሲን ምንጪን፡ መንፈሳዊ ባህሪኡ ብንጹር ከምቲ ስጋዊ ባህሪ ኣብ ቀዳማይ ኣዳምን ወለዶኡን ዝተሰርሐ።
ከምኡ ድማ “እቲ ዳሕረዋይ ኣዳም” ምዃኑ ኣስተብህል። እቲ ኣብዚ ዘሎ ምጽብባቕ ኣብ መንጎ እቲ ቀዳማይን እቲ ዳሕረዋይን እዩ እምበር ኣብ መንጎ እቲ ቀዳማይን እቲ ካልኣይን ኣይኮነን። ስለምንታይ ዳሕረዋይ? እዚ ቃል እዚ ሳልሳይ ወይ ዝቕጽል ወለዶ ፈጺሙ ከም ዘየድሊ ወይ ከም ዘይመጽእ ስለ ዘርኢ እዩ። “ንኻልኣይ ምእንቲ ኼቕውም፡ ነቲ ቐዳማይ የርሕቖ” እዩ እቲ ኣብ እብራውያን 10:9 ዝብሎ። ንኻልኣይ ንሳልሳይ ኢሉ ፈጺሙ ኣየርሕቖን! እቲ ካልኣይ ተመስሪቱ ኣሎ። እቲ ዳሕረዋይ ኣዳም ብዘይ ተቐናቓኒ ወይ ወራሲ ይነብር፡ ምኽንያቱ ፍጽምና—መለኮታዊ ፍጽምና እምበር ሰብኣዊ ጥራይ ዘይኮነ—ኣብኡ በጺሑ እዩ። እቲ ናይ ምዕራፍና ፍቕዲ ኣርብዓን ሽዱሽተን ናይ ክልቲኦም ኣዳማት ታሪኻዊ ቅደም ተኸተል የርኢ። መጀመርታ ስጋዊ፡ ድሕሪኡ መንፈሳዊ። እኳ ደኣ ብኣገዳስነትን ብሓሳባትን ዕላማታትን ኣምላኽ፡ እቲ ዳሕረዋይ ኩሉ ግዜ ቀዳማይ ነበረ።
ፍቕዲ 47 እንደገና ብዛዕባ እቶም ክልተ ርእስታት ይዛረብ፡ ከምቲ ኣብ ፍቕዲ 45 ዘሎ፡ ንባህርያቶም ዘይኮነስ ንዝገለጾም ኩነታት ኣጕሊሑ። ሓደ “ካብ ምድሪ፡ ምድራዊ” እዩ፡ ወይ ከም ዝትርጎም፡ “ካብ ምድሪ፡ ካብ ሓመድ ዝተሰርሐ።” እቲ ሓደ ድማ “ካብ ሰማይ” እዩ። ኣብዚ ፍቕዲ እዚ “እቲ ቀዳማይ ሰብኣይ”ን “እቲ ካልኣይ ሰብኣይ”ን ተባሂሎም ተጸዊዖም ኣለዉ። ኣብዚ ግዜ እዚ “እቲ ቀዳማይ”ን “እቲ ዳሕረዋይ”ን ኣይኮነን። ሕጂ ስለምንታይ ካልኣይ? ምኽንያቱ ኣብዚ፡ ናይ ክርስቶስ ሰብኣውነት እምበር ርእስነቱ ኣብ ቅድሜና ስለ ዘሎ፡ ዕላማ መንፈስ ኣምላኽ ንኹሉ ካልእ ሰብ ንምርሓቕ እዩ። ድሕሪ እቲ ቀዳማይ ኣዳም ክሳብ እቲ ዳሕረዋይ ኣዳም ብታሪኽ ዝቐርብ፡ ዝኾነ ሰብ ኣይተቖጽረን።
እቲ ዳሕረዋይ ኣዳም እቲ ካልኣይ ሰብኣይ እዩ ነይሩ እምበር ቃየል ኣይኮነን፡ ከምቲ ክንሓስቦ እንኽእል ዝነበርና። ቃየል እንታይ እዩ ነይሩ? ብቐሊሉ ኣዳም ዝተደገመ እዩ። ኣዳም “ብምስሉ፡ ብምስሊኡ” ወለደ (ዘፍጥረት 5:3)። “ኣምላኽ ንሰብ ኣብ ዝፈጠረሉ መዓልቲ፡ ብምስሊ ኣምላኽ ገበሮ” (ዘፍጥረት 5:1)። እዚ ምስሊ እዚ፡ ወዮ፡ ብውድቀት ተበላሸወ፡ ኣዳም “ብገዛእ ምስሉ” ዝወለደ ድማ ወዲቑ ዝነበረ ፍጥረት ክሳብ ዝኸውን ኣይነበረን። ንሱ ወዲቑ ዝነበረ ባህሪኡ ብሞራልን ብኣካላውን ደገመ። ስለዚ ካብ ኣረኣእያ እዚ ኣብ 1 ቈረንቶስ 15 ዘሎ ሓሳብ፡ ክሳብ እቲ ካልኣይ ዝኾነ ክርስቶስ ዝቐርብ፡ “እቲ ቀዳማይ ሰብኣይ” ጥራይ ነበረ። ኣዳም ዘደንቕን ውስብስብን ፍጥረት ነበረ፡ ኩሎም ሚልዮናት ወለዶኡ ድማ ኣብቲ ግዜ እቲ ብገጽ ዝረአዩ ባህርያት ዘለዎም ውልቀሰባት ነበሩ፡ ከምኡ ድማ ገለ ሓድሽ ምትእስሳር ወይ ምትእኽኻብ ናይቶም ንኣዳማዊ ባህሪ ዝፈጥሩ ብዙሓት ባህርያት የርእዩ ነበሩ። ግናኸ ብመሰረቱ ኩሎም ብባህሪን ብባህሪን ሓደ ነበሩ።
ኣብዚ ነጥቢ እዚ፡ እቲ ጐይታ የሱስ ክርስቶስ ካብ ድንግል ከም ዝተወልደ ዘሎ ዓቢ ሓቂ ዝያዳ ብምሉእ ክንርድኦ ንኽእል ኢና። ብዛዕባኡ ዝተዋህበ ናይ መጀመርታ ትንቢት ናይዚ ዓቢ ሓቂ እዚ ፍንጪ ነበሮ። እቲ ብዛዕባ “እታ ሰበይቲ”ን “ዘርኣ”ን ዝተዛረበ እቲ ጐይታ ኣምላኽ ባዕሉ እዩ ነይሩ (ዘፍጥረት 3:15)። ስለዚ፡ “ምሉእ ግዜ ምስ በጽሐ፡ ኣምላኽ ወዱ ካብ ሰበይቲ ተወሊዱ ለኣኾ” (ገላትያ 4:4)፡ ግናኸ ብቐጥታዊ ተግባር መንፈስ ቅዱስ ተጸንሰ (ሉቃስ 1:35)። ስለዚ፡ እቲ መድሓኒ ብሰበይቲ እኳ እንተነበረ፡ ብሓፈሻዊ ኣዳማዊ ወዲ ኣይነበረን። እቲ ድንግልናዊ ልደት ጐይታ የሱስ ብሓቂ ሰብ እኳ እንተነበረ፡ ግናኸ ናይ ሓድሽ ስርዓት ሰብ ምዃኑ የርኢ።
ፍቕዲ 48 ናብቶም ክልተ ወለዶታት ይምለስ፡ ብትሕቲ እቶም ክልተ ርእስታት ዝተሰርዑ፡ እቲ ምድራዊ ወለዶ ናይቲ ቀዳማይ ሰብኣይ ናይ ኣዳም ባህሪን ቦታን ከም ዝካፈል፡ እቲ ሰማያዊ ወለዶ ድማ ናይ ክርስቶስ ከም ዝካፈል ይገልጽ። ነቲ ወለዶ ብግቡእ ንምርዳእ፡ ነቲ ርእሲ ብግቡእ ክንርድኦ ኣለና።
ፍቕዲ 49 ነቲ ሓቂ ናይቶም ቅድሚኡ ዝነበሩ ፍቕድታት ምስቲ ዓቢ ርእሲ ናይቲ ምዕራፍ፡ ማለት ትንሳኤ፡ የራኽቦ፡ እቲ ኣብ መንጎ እቲ ዳሕረዋይ ኣዳምን ወለዶኡን ዘሎ ምትእስሳር ክሳብ ስጋዊ ኣካል ምሉእ ከም ዝኸውን ብምርኣይ። ብሓቂ ምስሊ ኣዳም ኣብ ስጋዊ ኣካላትና ጸይርና ኢና። ከምኡ ድማ ምስሊ እቲ ዳሕረዋይ ኣዳም፡ እቲ ሰማያዊ ሰብ፡ ብሓቂ ክንጸውር ኢና። ኣካላት ትንሳኤና ምስ ስጋ ክብሩ ክሰማማዕ እዩ።
እቲ ዳሕረዋይ ክፋል ናይ ሮሜ 5፡ ካብ ፍቕዲ 12 ጀሚሩ፡ ክንበብ ኣለዎ። ኣብዚ ድማ እቲ መንፈሳዊ ውጽኢታት ካብቲ ባህርያዊ ተግባራት ናይቶም ክልተ ርእስታት ዝፍስስ ንረክብ።
እቲ ባህርያዊ ተግባር ኣዳም ዘይምእዛዝ ነበረ፡ እቲ ናይ ክርስቶስ ግና ምእዛዝ ክሳብ ሞት መስቀል ነበረ። ካብ ሓጢኣት ኣዳም ሞትን ኩነኔን ፈሰሰ። ካብ ምእዛዝ ክርስቶስ ክሳብ ሞት ህይወትን ጽድቅን ይፍስስ። እቲ ቀንዲ መስመር ናይ ክርክር ሃዋርያ ካብ ፍቕዲ 12 ናብ ፍቕዲ 18 ብቐጥታ ይኸይድ። ፍቕድታት 13 ክሳብ 17 ኣብ ቅንፍ ዘለዉ እዮም፡ ኣብ መንጎ እቶም ክልተ ነጥብታት ከም ዑደት መስመር ኮይኖም ዝኸዱ፡ እሞ ድማ እቲ ብየሱስ ክርስቶስ እቲ ትንሳኤ ዝረኸበ ርእሲ ናይቲ ሓድሽ ስርዓት ዝቐርብ ንዝኾነ ክፋል ደቂ ሰብ፡ ከም እስራኤል፡ ክሕጸር ከም ዘይከኣል ዝሕብር ዝርዝራት ይህቡ። ነቲ ክስዕሮ ዝተነድፈ መዓት ከምኡ ድማ ዓለማዊ ክኸውን ኣለዎ። ከምኡ ድማ እቲ በዚ ዝኣተወ በረኸት ነቲ ብውድቀት ኣዳም ዝመጸ መቕጻዕቲ ንምምላእ፡ ካብኡ ንላዕሊ ድማ ንምምላእ ዝኽእል ባህሪ ኣለዎ።
ፍቕድታት 18ን 19ን ነቲ ኩሉ ነገር ስለ ዝጠቕልሉ ኣገደስቲ እዮም። ሓደ ኣብቲ ጽቡቕ ዝኾነ ትርጉምና ዘይተነጸረ ፍልልይ ክንጥቀስ ኣለዎ። ስለዚ ካብቲ ሓድሽ ትርጉም ናይቲ ዝሓለፈ ጄ. ኤን. ዳርቢ ንጠቅስ። ፍቕዲ 18 ብዛዕባ “ሓደ በደል ናብ ኩሉ ሰብ ንኩነኔ”ን “ሓደ ጽድቂ ናብ ኩሉ ሰብ ንጽድቂ ህይወት”ን ይዛረብ። ፍቕዲ 19 ድማ “ብዙሓት ሓጥኣን ኮይኖም”ን “ብዙሓት ጻድቃን ክኾኑ እዮም”ን ይገልጽ።
ኣብዚ ቓላት እዚ፡ ከምቲ ቅድሚ ሕጂ ኣብ ሮሜ 3:22 ሓጢኣት ኣብ ዝነበረሉ እዋን ዝረኣናዮ፡ ተመሳሳሊ ፍልልይ ንዕዘብ። ኣብዚ ብዛዕባ ሓጢኣት—ባህሪ—እዩ ዝሓትት፡ ግናኸ እንደገና እቲ ሓደ ጽድቂ ክርስቶስ፡ ብሞቱ ዝተፈጸመ፡ ካብቲ ናይ ሓቂ ውጽኢቱ ይፍለ። ኣገባቡ ናብ ኩሉ ብጽድቂ ከም ዕላማ እዩ፡ ኣብዚ ግና እቲ ጽድቂ ካብ በደላት ዝመጸ ዘይኮነስ፡ “ጽድቂ ህይወት” ኮይኑ እዩ ዝርአ። እቲ ቀዳማይ፡ ብርግጽ፡ ፍጹምን ፍጹምን እዩ፡ ግናኸ ብኣገባቡ ገለ ኣሉታዊ እዩ፡ ማለት፡ ብእኡ ጥፋትን ኩነኔን ንስእን። እቲ ዳሕረዋይ ዝያዳ ኣወንታዊ እዩ፡ ንምሉእ ፍጹም ምጽራይ ድማ የርኢ፡ እዚ ድማ ናይ ኩሉ ምእመን ብምኽንያት ኣብ ህይወትን ብድሕሪኡ ባህሪ ናይቲ ዝተንስአ ክርስቶስ ከም ሰብ ዘለዎ ቦታ እዩ። ኣምላኽ ካብ ጥፋት ሓጢኣትና ከንጽሓና፡ ነቲ ምስቲ ዝወደቐ ኣዳም ዝነበረና ጥንታዊ ምትእስሳር ከይበተኸ፡ ኣብቲ ዝተንስአ ክርስቶስ ከይተኸለና፡ ክፈትዎ ይኽእል ነይሩ። እዚ ዝያዳ ዓቢ ሞገስ ግና ከም ምእመናን ናትና እዩ፡ ስለዚ ሕጂ “ጻድቃን ኮይና” ኣለና። ኣብዛ ዓለም እዚኣ ክንህሉ ከለና፡ እቲ ብዘይተቐየረ ዝንባሌኡ ዝነበረ ጥንታዊ ባህሪ ገና ኣብ ውሽጥና ኣሎ፡ ከምቲ ካልኦት ቅዱሳት ጽሑፋት ዘርእዩ። ግናኸ ኣብዚ ፍቕዲ እዚ መንፈስ ኣምላኽ ኣብ ክርስቶስ እንታይ ምዃንና፡ ኣምላኽ ከም ዝርኣየና፡ ይሓስብ ኣሎ።
ሮሜ 8:1 ነዚ ክፋል ናይቲ መልእኽቲ ይጠቕልል፡ ናብቲ ሕጂ ዝሓሰብናዮ ሓቂ ድማ ይምለስ። “ስለዚ ሕጂ ኣብ ክርስቶስ የሱስ ንዘለዉ ዅነኔ የብሎምን።”
ኣብ መዓልቲ ፍርዲ ንሕና ምእመናን ካብ ኩነኔ ከም እንድሕን እንተዝገልጽ፡ እዚ ዘደንቕ ምኾነ። እቲ ዝገልጾ ግና ሕጂ ኩነኔ ከም ዘየለ እዩ። እቲ ኩነኔ ብዛዕባና ክሳብ ዝምልከት ተጸይሩን ተወዲኡን እዩ፡ ሕጂ ድማ ኣብ ህይወት ናይቲ ዝተንስአ ክርስቶስ ኣለና፡ ስለዚ ድማ ከምኡ ካብ ኩነኔ ንጹሃት ኢና። ብዙሓት ክርስትያናት፡ ንፈርህ፡ ነዚ ኣገዳሲ ሸነኽ ሓቂ እዚ ብቑምነገር ሓሲቦምሉ ኣይፈልጡን። ብዛዕባ ህይወትን ባህሪን እዩ ዝዛረብ እምበር ብዛዕባ እቲ ህይወትን ባህሪን ዝገልጽዎ ግሉጽ ተግባራት ኣይኮነን፡ ወይ ከምቲ ብሓፈሻ እንብሎ፡ ብዛዕባ እንታይ ምዃንና እምበር ብዛዕባ እንታይ ከም ዝገበርና ኣይኮነን፡ ስለዚ ድማ ንምርዳእ ቀሊል ኣይኮነን። ገና፡ ብሓቂ ናብቲ ናይቲ ንክርስትና ዝገልጽ ዓሚቕ በረኸት ምስጢር ይመርሓና፡ እንተዘይተገንዚብናዮ ድማ ዓበይቲ ከሳራታት ኢና።
ኣብ መንጎ “እቲ ቀዳማይ ሰብኣይ”ን “እቲ ብሉይ ሰብኣይ”ን እንታይ ፍልልይ ኣሎ?
እቲ ቀዳማይ ሰብኣይ፡ ከምቲ ኣብ 1 ቈረንቶስ 15 ዘሎ ሓሳብ ዘርእዮ፡ እቲ መግለጺ ብቐዳማይ ትርጉሙ እንተተወሰደ፡ ኣዳም ብውልቁ እዩ። ግናኸ ካልኣይ ትርጉም ኣሎ፡ ከምቲ እቲ ካልኣይ ሰብኣይ ክሳብ ክርስቶስ ዝቐርብ ከም ዘይንረኽቦ ንጹር እዩ። እሞ እቶም ኣብ መንጎ ዝነበሩ ሚልዮናት ደቂ ሰብ ከመይ ኢልና ንሰይሞም? ኩሎም ብባህሪኦም “ቀዳማይ ሰብኣይ” ነበሩ። ስለዚ ብካልኣይ ትርጉም “እቲ ቀዳማይ ሰብኣይ” ንኣዳምን ወለዶኡን የጠቓልል።
እቲ “ብሉይ ሰብኣይ” ግና፡ ብንጹር ረቂቕ ሓሳብ እዩ። ንዝኾነ ፍሉይ ሰብ ወይ ጉጅለ ሰባት ኣይጠቕስን፡ የግዳስ ንኹሎም እቶም ንዝወደቐ ኣዳምን ወለዶኡን ዝገልጹ ሞራላዊ ባህርያት ዝውክል እዩ። እቲ ዝወደቐ ኣዳማዊ ባህሪ ዝውክል እዩ። “ኣብ ክርስቶስ” ኣብ መልእኽታት ጳውሎስ ብዙሕ ግዜ ዝርከብ ሓረግ እዩ። ብሓጺር ቃላት፡ ትርጉሙ እንታይ እዩ?
ከምቲ 1 ቈረንቶስ 15:22 ዘርእዮ፡ ምስ “ኣብ ኣዳም” ዝጻረር መግለጺ እዩ። ኩላትና ብባህሪና “ኣብ ኣዳም” ኢና፡ ማለት ካብኡ ኢና ዝመጻእና፡ ኣብ ቅድሚ ኣምላኽ ድማ ብልክዕ ብባህሪኡ፡ ቦታኡ፡ ኩነታቱ ንቐውም። እቲ ምእመን ብጸጋ “ኣብ ክርስቶስ” እዩ፡ ምኽንያቱ ናይ ሓቂን መንፈሳዊን ህላዌና ንህይወት ዝህብ ተግባሩ ከምቲ ዳሕረዋይ ኣዳም ዕዳና እዩ። ስለዚ ኣብ ቅድሚ ኣምላኽ ብልክዕ ብባህሪኡ፡ ቦታኡ፡ ኩነታቱ ናይቲ ዝተንስአ ክርስቶስ፡ ከም ሰብ፡ ንቐውም።
እቲ ናይ ምትካል መስርሕ ከም ኣብነት ክንጥቀመሉ ንኽእል ኢና፡ እቲ ኣትክልተኛ ብሓቂ ዝፍጽሞ ብልክዕ ንምግልባጥ እንተተፈቒዱልና። ንሱ ነቲ ጽቡቕ ኣብቲ ዋጋ ዘይብሉ ይተክል፡ በዚ ድማ እቲ ዋጋ ዘይብሉ ይኹነን፡ እቲ ጽቡቕ ድማ ነቲ ኦም ይገዝኦን ይገልጾን። ኣብ ሮሜ 11 ምትካል ከም ኣብነት ናይ ኣገባብ ኣምላኽ ምስ ኣይሁድን ኣህዛብን ይጥቀስ፡ እቲ ሃዋርያ ድማ ኣብ ፍቕዲ 24 እቲ ምስሊ “ብባህሪኡ ዝጻረር” ብዝኾነ መገዲ ከም ዝጥቀመሉ የርኢ፡ እቲ በረኻዊ ኦም ዘይቲ ኣብቲ ጽቡቕ ኦም ዘይቲ ተተኺሉ፡ በዚ ድማ ካብቲ ባህርያት ናይቲ ጽቡቕ ከም ዝካፈል ይሓስብ። እዚ እቲ ንኣብነትና እንደልዮ ምትዕርራይ ናይቲ መስርሕ እዩ። እቲ ክርስትያን ብግብሪ ኣምላኽ ካብቲ “ኣዳም” ዝብል ምንጪ ዝተፈልየ፡ ኣብ ክርስቶስ ዝተተኸለ፡ ካብ ምሉእነቱ ዝካፈል እዩ። ንሱ “ኣብ ክርስቶስ” እዩ፡ እቲ ስጋ ግና ገና ኣብኡ ኣሎ።
እሞ “ኣብ ክርስቶስ” ንሓድሽ ቦታ ወይ ኩነታት ምእመን ኣብ ቅድሚ ኣምላኽ ጥራይ ድዩ ዝጠቕስ?
እቲ ቀዳማይ ክፋል ናይ ሮሜ 8 እንተተነቢቡ፡ ፍቕዲ 1 “ኣብ ክርስቶስ” ይህበና፡ እዚ ግና ኣብ ፍቕድታት 8ን 9ን ብ“ስለዚ እቶም ብስጋ ዘለዉ ንኣምላኽ ኬሐጕስዎ ኣይክእሉን እዮም። ንስኻትኩም ግና መንፈስ ኣምላኽ ኣባኻትኩም ዚነብር እንተ ዀይኑ፡ ብስጋ ዘይኰነስ፡ ብመንፈስ ኢኹም” ይስዕብ።
ሕጂ “ብመንፈስ” ከምቲ “ኣብ ክርስቶስ” ምስ “ኣብ ኣዳም” ዝጻረር፡ ብንጹር ምስ “ብስጋ” ይጻረር፡ እሞ ድማ ነቲ ምስቲ ኣብ ክርስቶስ ዘሎ ቦታ ዝሰማማዕ ሓድሽ ኩነታት ወይ ሃለዋት የርኢ። ሕጂ እዞም ክልተ ነገራት፡ ኣብ ቅዱሳት ጽሑፋት ከምዚ ኮይኖም ዝተፈልዩን ዝተፈላለዩን እኳ እንተኾኑ፡ ክፈላለዩ የብሎምን። ሓደ ሰብ ኣብ ክርስቶስ ኮይኑ “ብመንፈስ” ዘይኮነ፡ ወይ ብኣንጻሩ ዝኾነ ሓሳብ የለን። ክልተ ክፋላት ናይ ሓደ ምሉእ እዮም። ብሓፈሻ ክንዛረብ እንተኾይና፡ እቲ “ኣብ ክርስቶስ” ዝብል መግለጺ ብዙሕ ግዜ ነቲ ናይ ሓድሽ ሃለዋትና “ብመንፈስ” ዝብል ሓቂ የጠቓልል፡ ግናኸ ናብ ዝያዳ ዝርዝራዊ ትንተና እንተመጺእና፡ ከምቲ ኣብ ሮሜ 8:1–9 ዘሎ፡ ንሓድሽ ቦታ ምእመን እምበር ንሓድሽ ኩነታቱ ኣይጠቕስን።
እዚ ኩሉ ምስቲ ቅዱሳት ጽሑፋት ዝዛረበሉ “ሓድሽ ፍጥረት” ዝብል ነገር ዝምድና ኣለዎዶ?
ብርግጽ ኣለዎ። “ሓደ እኳ ኣብ ክርስቶስ እንተሎ፡ ንሱ ሓድሽ ፍጥረት እዩ” ወይ “ሓድሽ ፍጥረት ኣሎ” (2 ቈረንቶስ 5:17) ይብል።
ሓድሽ ፍጥረት ብንጹር ምጥፋእ ውልቀሰባዊነት ወይ መንነት ማለት ኣይኮነን። እቲ ዝተገለበጠ ዓይነት ምትካል—“ብባህሪኡ ዝጻረር”—ናይቲ ሮሜ 11 ዝዛረበሉ ኣብ ባህሪ ክካየድ እንተዝኽእል፡ እቲ ሓደ ግዜ በረኻዊ ዝነበረ ኦም ዘይቲ ጽቡቕ ፍረ ክፈርይን ብሓፈሻ ከምቲ ዝተተኽለ ኦም ክኸውንን ምረኣና። ብሓቂ ሓድሽ ፍጥረት ምኾነ፡ ግናኸ መንነት ናይቲ ዝተተኽለ ጨንፈር ምተረፈ።
ገና፡ ፍጥረት እዩ፡ ከምቲ ፍጥረት ዘፍጥረት ብኣወንታዊ ተግባር ኣምላኽ ዝተፈጸመ፡ ከምቲ ኤፌሶን 2:10 ዝብሎ፡ “ንሕና ፍጥራቱ ኢና፡ ንሰናይ ግብሪ ኣብ ክርስቶስ የሱስ ዝተፈጥርና…” ፍጥረት ኣምላኽ ምዃን ዘደንቕ ነገር እዩ።
እቲ ቀዳማይ ሰብኣይ ብንጹር ብኻልኣይ ሰብኣይ ተተኪኡ እዩ። እዚ መዓስ እዩ ዝኸውን?
ነገራት ካብ ኣረኣእያ ዕላማ ኣምላኽ እንተሓሲብናዮም፡ ንሱ ካብቲ ካልኣይ ሓሊፉ ዝኾነ ኣይነበሮን። ብዝኾነ ይኹን ትርጉም ኣብ ኣዳም ተመሪጽና ኣይፈልጥን። ኣምላኽ “ቅድሚ ምፍጣር ዓለም ኣብኡ [ክርስቶስ] መሪጹና” (ኤፌሶን 1:4)። ግናኸ፡ ነገራት ካብ ኣረኣእያና እንተሓሲብናዮም፡ እቲ ናይቲ ቀዳማይ ሰብኣይ ናይ ሓቂ ባህሪ ኣብ መስቀል ምሉእ ብምሉእ ተገሊጹ ክንብል ንኽእል ኢና። ኣብኡ ተፈረደ፡ ኣብቲ ሓደ እዋን ድማ ፍጽምና ናይቲ ካልኣይ ሰብኣይ ምሉእ ብምሉእ ብርሃን ረኸበ፡ ተኸብረ ድማ (ዮሃንስ 13:31 ተመልከት)። ስለዚ ብታሪኽ፡ መስቀል እቲ ዝለዓለ እዋን ነበረ። እቲ ቀዳማይ ተፈሪዱ ብኻልኣይ ተተኪኡ፡ እዚ ድማ ክሳብ ዝለዓለ ደረጃ ተፈቲኑ ካብ ምዉታት ተንስአ። ኣብቲ ሓድሽ ሰማይን ሓድሽ ምድርን ናይ ራእይ 21:1–7 ሓድሽ ፍጥረት ነቲ ምሉእ ትርኢት ክገልጾ እዩ። “እንሆ፡ ኩሉ ሓድሽ እገብር ኣሎኹ” እዩ እቲ ቃል ዝብል። እቲ ምትካእ ናይቲ ቀዳማይ ብኻልኣይ ድማ ሽዑ ፍጹምን ምሉእን ክኸውን እዩ።
