ሓሙሽተ ኣብ መስቀል ሞይቶም
ምስቓል ብሮማውያን ኣብ ባሮቶም፣ ገበነኛታቶምን ጸላእቶምን ዝተተግበረ ኣረመኔያዊ ኣፈጻጽማ ሞት እዩ። ካብ ቀዳማይ ክፍለ ዘመን ቅድሚ ልደተ ክርስቶስ ክሳብ ራብዓይ ክፍለ ዘመን ድሕሪ ልደተ ክርስቶስ ብብዝሒ ይጥቀሙሉ ነይሮም። ብሮማውያን ዝተሰቕሉ ሰባት ክንደይ ምዃኖም ምግማት ኣጸጋሚ እኳ እንተኾነ፡ ጸብጻባት ታሪኽ ጸሓፍቲ ግን ኣሽሓት እንተዘይኮይኖም፡ ሚእቲ ኣሽሓት ከም ዝተሰቕሉ ይሕብር። ንኣብነት፡ እቲ ኣይሁዳዊ ታሪኽ ጸሓፊ ዮሴፉስ፡ ብ70 ድ.ክ. ኣብ እዋን ከበባ የሩሳሌም፡ ብትእዛዝ እቲ ድሕሪ ግዜ ንጉሠ ነገስት ዝኾነ ሮማዊ ኣዛዚ ቲቶስ (79–81 ድ.ክ.)፡ ሮማውያን ኣሽሓት ኣይሁዳውያን ዓመጸኛታት ከም ዝሰቐሉ ሓቢሩ።
እቲ ዝበለጸ ፍሉጥ መስቀል ናይ ጐይታና የሱስ ክርስቶስ እዩ፣ ጳውሎስ ግን ካልእ ሰብ ምስ ክርስቶስ ከም ዝተሰቕለ ነጊሩና ኣሎ፣ ከምዚ እናበለ፡ “ምስ ክርስቶስ ተሰቒለ እየ። ድሕሪ ሕጂ ኣነ ኣይኮንኩን ዝነብር ዘሎኹ፣ የግዳስ ክርስቶስ እዩ ኣብ ውሽጠይ ዝነብር ዘሎ። ሕጂ ድማ ብስጋ ዝነብሮ ዘሎኹ ህይወት፡ ብእምነት ወዲ ኣምላኽ፡ ንኣይ ዝፈተወኒን ንርእሱ ምእንታይ ዝሃበኒን እየ ዝነብር” (ገላትያ 2:20 ESV)። ምስ ክርስቶስ ምሟት እንታይ ማለት እዩ? ጳውሎስ እዚ ብዛዕባ እቶም ኣብ መስቀል ክርስቶስ ዝሞቱ ሓሙሽተ ሰባት ብምምልካት ገሊጽዎ።
1. እቲ ኣረጊት ባህርይ ኣብ መስቀል ሞተ
ኣብ ሮሜ 6:6 ጳውሎስ ከምዚ ኢሉ ጸሓፈ፡ “እቲ ኣረጊት ባህርይና ምስኡ ከም ዝተሰቕለ ንፈልጥ ኢና፣ ምእንቲ ኸኣ እቲ ስጋ ሓጢኣት ከም ዘይነብር ክኸውን፣ ድሕሪ ሕጂ ድማ ንሓጢኣት ከም ዘይንግዛእ።” እቲ ኣረጊት ባህርይ፡ ወይ ኣብ ገለ ካልኦት ትርጉማት “እቲ ኣረጊት ሰብ”፡ ምስ ኣዳም ዝተኣሳሰረ ምሉእ ባህርይ እዩ። ንኣረጊት ዘርእናን መንነትናን የንጸባርቕ። ብዛዕባ መንነትና ኣብ ኣዳም ክትሓስብ ከለኻ እንታይ እዩ ናብ ኣእምሮኻ ዝመጽእ? ምናልባት ብዛዕባ ስስዔ፡ ፍትወት፡ ትዕቢት፡ ቅንኣት ወይ ካልኦት ከምኡ ዝኣመሰሉ ነገራት ትሓስብ ትኸውን። እዞም ኩሎም ባህርያት ነቲ ኣረጊት ባህርይ ይገልጽዎ። ብሕጊ፡ ኣምላኽ ነቲ ኣረጊት ባህርይ ኣብ መስቀል ሰቒልዎ፡ ምእንቲ ኻብዚ ሕማቕ መንነት ነጻ ክንከውን፡ “ድሕሪ ሕጂ ድማ ንሓጢኣት ከም ዘይንግዛእ”፡ ምስ ኣዳም ዝነበረና ምትእስሳር ከኣ ይብተኽ። ከም ክርስትያናት፡ ኣምላኽ ናብ ሓዳስ ስድራ ቤት ኣትዩና ኣሎ፡ እቲ ርእሳ ክርስቶስ እዩ፡ ነቲ ኣብ ኣዳም ዝነበረና ኣረጊት ስድራ ቤት ከኣ ተካኢዎ። እዚ ኻብ ኩሉ ምስ ስድራ ቤት ኣዳም ዝተኣሳሰረ ሓጢኣተኛ ተግባራት ነጻ የውጽኣና።
ብተግባራዊ ትርጉም ጳውሎስ “ነቲ ኣረጊት ባህርይኩም፡ ንቀደም ዝነበርኩምዎ ኣነባብራ ዝምልከት፡ ኣውጽእዎ … ነቲ ሓዳስ ባህርይ ድማ ልበስዎ፡ ብምስሊ ኣምላኽ ዝተፈጥረ” (ኤፌሶን 4:22,24) ኢሉ ጸዊዑና። እቲ “ኣውጽእዎ” ዝብል ኣበሃህላ ምምሳል ወይ ምምሳል ኣይኮነን ዝሕብር፡ ከመይሲ እዚ ግብዝነት ከም ዝኸውን ይገብረካ። ምልባስ ናይ ውሽጣዊ ባህርይና ለውጢ ናይ ወጻኢ መግለጺ እዩ። ጳውሎስ እዚ ሓሳብ እዚ ከምዚ ብምጽሓፍ ገሊጽዎ፡ “ስለዚ ኸኣ፡ ከምቶም ኣምላኽ ዝሓረዮም፡ ቅዱሳትን ፍቑራትን ዝኾንኩም፡ ልቢ ምሕረት፡ ለውሃት፡ ትሕትና፡ ህድኣትን ትዕግስትን ልበሱ” (ቆሎሴ 3:12)። እዞም ኩሎም ባህርያት – ልቢ ምሕረት፡ ለውሃት፡ ትሕትና፡ ህድኣትን ትዕግስትን – ውሽጣውያን እዮም ግን ምስኦም ዝተኣሳሰሩ ናይ ወጻኢ ተግባራት ኣለዎም። ብሓጺሩ፡ እቲ ኣረጊት ባህርይ ምስቲ ሓጢኣተኛ “ተግባራት” (ቁ.9) ዝተኣሳሰረ እዩ።
2. ዓለም ተሰቒላ እያ
“ዓለም” ኣብ መጽሓፍ ቅዱስ ሰለስተ ትርጉማት ኣለዋ። ብመሰረት እቲ ሓሳብ፡ “ዓለም” ኣብ ምድሪ ዝነብሩ ሰባት ክትከውን ትኽእል እያ፡ በዚ ትርጉም እዚ ኸኣ “ኣምላኽ ንዓለም ክሳዕ ክንድዚ ፈተዋ” (ዮሃንስ 3:16)። ወይ ድማ ፍጥረት፡ ምድሪ፡ ከዋኽብቲ፡ ኣእዋምን እንስሳታትን ሓዊሱ፡ ከምቲ ኣብ ሮሜ 1:20 ዘሎ ክትከውን ትኽእል እያ። ሳልሳይ ትርጉም ድማ ሰይጣን ንዓለም ንምግዛእን ንምቁጽጻርን ዘዳለዎ ስርዓት የመልክት፡ ንሰባት ካብ ኣምላኽ ንምጥፍፋእ ዝዓለመ (2 ቈረንቶስ 4:4 ኣስተብህል።) እዚ እያ እታ ኣብ መስቀል ክርስቶስ ዝተሰቕለት ዓለም።
ኣብ ገላትያ 6:14 ጳውሎስ ከምዚ ኢሉ ጸሓፈ፡ “ግን ካብ መስቀል ጐይታና የሱስ ክርስቶስ ወጻኢ ምምካሕ ካብ ኣነ ይርሓቕ። በዚ መስቀል እዚ ዓለም ንኣይ ተሰቒላ እያ፡ ኣነ ድማ ንዓለም።” ዓለም ንኣይ ከመይ ገይራ እያ እትስቀል? ሓደ ኣብነት ኖህ እዩ፡ ብማይ ኣይሂ ኻብታ ከባቢኡ ዝነበረት ዓለም ዝደሓነ። ኣብ ግዜኡ ኩሉ ሰብ ናብ መርከብ ምእታው ወይ ኣብ ወጻኢ ምጽናሕ ምርጫ ነበሮ። እታ መርከብ እቲ ዝፈላሊ ነገር ነበረት። መስቀል ካብ ዓለም ይፈልየና፡ ከመይሲ ንኹሉ ሰብ ናይ ውሳነ ነጥቢ እዩ፡ ክርስቶስ ምቕባል ወይ ምእባይ።
ክርስቶስ ዝስዕቡ ሰባት ዓለም ይጸልእዋ ብኽልተ ምኽንያታት፡
ክርስትያናት ኣካል ቤተ ክርስቲያን እዮም፡ እታ መርዓት ክርስቶስ እያ (ኤፌሶን 5:25-27)። እታ መርዓት ምሉእ ስምዒታ ኣብ መርዓዊኣ ከተተኩር ኣለዋ፡ ከም መግለጺ ናይ ዓባይ ፍቕሩ ንኣኣ። ንዓለም ምፍቃር ናይ ክርስትያን ንክርስቶስ ዘለዎ ተወፋይነት ከንቱ ይገብሮ።
- ዓለም ንኣምላኽ ጸላኢት ዝኾነት ስርዓት እያ። እቲ ብሪጣንያዊ ጸሓፊ ሲ. ኤስ. ሌዊስ ንክርስትያናት ከም ወተሃደራት ኣብ ዝተታሕዘት ምድሪ (ምድሪ)፡ ካብ ማእከላይ ትእዛዝ ብገመድ ኣልቦ ርክብ (መንፈስ ቅዱስ) ትእዛዛት ዝቕበሉ ከም ዝኾኑ ገሊጽዎም። ዓለም ጸላኢትና እንተኾይና፡ ክርስትያን ንዓለም ዝፈትወሉ ቦታ የለን።
- ያእቆብ ነዞም ክልተ ምኽንያታት ከምዚ ኢሉ ሓጺር ገይርዎም፡ “ኣቱም ዘማውያን! ምስ ዓለም ምዕርክነት ምስ ኣምላኽ ጽልኢ ምዃኑዶ ኣይትፈልጡን ኢኹም? ስለዚ ኸኣ፡ ምስ ዓለም ዓርኪ ክኸውን ዝደሊ ዘበለ፡ ንርእሱ ጸላኢ ኣምላኽ ይገብር” (ያእቆብ 4:4)። ከም መርዓት ክርስቶስ፡ ንዓለም ክንፈትዋ ኣይንኽእልን ኢና፡ ከመይሲ እዚ “ዘማውያን” ከም ዝገብረና። ከም ኣካል ህዝቢ ኣምላኽን ኣባላት ቤተ ክርስቲያንን፡ ንዓለም ክትፈትዋ ኣይትኽእልን ኢኻ፡ ከመይሲ በዚ ምግባርካ “ንርእስኻ ጸላኢ ኣምላኽ ትገብር”፡ በዚ ኸኣ ክሕደት ትፍጽም።
ተግባራዊ ግዴታና ክርስቶስ ልብናን ኣቓልቦናን ክሕዝ ምግባር እዩ፡ ምእንቲ ዓለም ካብ ኣዒንትና ክትጠፍእ።
3. ጽልኢ ወይ ዕርቂ
ብመላእ ታሪኽ ኣይሁድን ኣህዛብን ንሓድሕዶም ይጻላእሉ ነይሮም፡ ግን ኣብ ጽልኦም ንኣምላኽ ሓድነት ነበሮም (እዮብ 21:14)። ጳውሎስ ኣምላኽ ነዚ ጸገም እዚ ከመይ ገይሩ ከም ዝፈትሖ ነጊሩና፡ “ነቶም ክልቲኦም ብሓደ ስጋ ብመስቀል ምስ ኣምላኽ ከዕርቖም፡ በዚ ኸኣ ነቲ ጽልኢ ቐተሎ” (ኤፌሶን 2:16)። ኣምላኽ ነቲ ጸገም ጽልኢ ከመይ ገይሩ ፈቲሕዎ? ኣምላኽ ኣይተለወጠን። የግዳስ፡ ንምሉእ ዓለም ቅድሚ መስቀልን ድሕሪኡን ፈትዋ። ስለዚ፡ ነቲ ጽልኢ ንምቕታል፡ ክንልወጥ ነበረና። መጽሓፍ ቅዱስ ነዚ ሂደት እዚ “ዕርቂ” ይብሎ፡ መስቀል ነቲ ጽልኢ ብምዕራቕና ምስ ኣምላኽ ቐተሎ።
መጀመርታ፡ ኣምላኽ ነቲ ዝምድና ኣዐረየ ኣብ መንጎኡን ኣብ መንጎ ደቂ ሰባትን፡ ንምሉእ ዓለም ብምዕራቕ፡ “ኣብ ክርስቶስ ኣምላኽ ነበሮ ንዓለም ምስኡ የዕርቕ ነበረ ኣበሳኦም ኣይሓስበሎምን፡ መልእኽቲ ዕርቂ ድማ ኣማሕጺኑና” (2 ቈረንቶስ 5:19፡ ጽሩይ ፊደላት ተወሰኹ)። በዚ ትርጉም እዚ ኣምላኽ ንሰባት ናብኡ ንምምላስ ማዕጾ ከፈተ። ካልኣይ፡ ኣምላኽ ኣዐረየና “ከምኡ ድማ፡ ክንጸላእቲ ከለና ብሞት ወዱ ምስ ኣምላኽ ተዓሪቕና እንተኾይና ሕጂ ድማ ተዓሪቕና ስለ ዘሎና፡ ብህይወቱ ክንደይ ዝበለጽና ክንድሕን ኢና” (ሮሜ 5:10፡ ጽሩይ ፊደላት ተወሰኹ)። ኣምላኽ ኣብ ልቢ ብዙሓት ሰባት ድሕሪ ጸላእቱ ምዃኖም ናብ ክርስቶስ ንምምላስ ስራሕ ሰርሐ። እቲ ውጽኢት ድማ ሕጂ ምስ ኣምላኽን ምስ ሓድሕድናን ዝምድና ንምምስራት ብቑዓት ምዃንና እዩ። ተግባራዊ ግዴታና ድማ ነዚ ዝምድና ምስ ኣምላኽ ብጸሎት፡ ብምጽናዕ ቅዱሳት ጽሑፋት፡ ብምስታፍ ኣብ ክርስትያናዊ ኣኼባታት፡ ብምንባብ ክርስትያናዊ መጻሕፍቲ፡ ከምኡ’ውን ምስ ክርስትያናት ብምሕብረት ምጥቃምን ምምዕባልን እዩ።
4. ሰርቲፊኬት ዕዳ ወይ ስርዓታት
ሕጊ ብሉይ ኪዳን ብዛዕባ ድኻም ደቂ ሰብ ንምምሃር ተዋሂቡ ነይሩ፡ ክሳዕ ክርስቶስ መልእኽቲ ጸጋ ሒዙ ዝመጽእ (ገላትያ 3:24)። ሕግን ሕጋዊ ጠለባትን ንዓና ይጻረሩና ነይሮም፡ ከመይሲ ድኻምና የርእዩ ነይሮም፡ ነፍሲ ወከፍ ሓጢኣት ንኣይሁዳዊ ዕዳ ነበረት፡ እታ ኣብ መዓልቲ ዕርቂ ክትከፈል ዝነበራ (ዘሌዋውያን 23:27-28 ኣስተብህል።)። ጳውሎስ ከምዚ ኢሉ፡ “ንስኻትኩም … ኣምላኽ ምስኡ ህያዋን ገበረኩም፡ ኩሉ ኣበሳኹም ይቕረ ብምባል፡ ነቲ ብሕጋዊ ጠለባቱ ዝጻረረና ዝነበረ ሰነድ ዕዳ ሰረዞ። እዚ ኸኣ ኣብ መስቀል ብምስማር ኣርሓቖ” (ቆሎሴ 2:13-14)። እቲ ሕጊ ኣይሞተን፡ ተጽዕኖኡ ወይ ስፍሓቱ ግን ደኸመ፡ ከመይሲ ንሕና ንኡ ሞትና። ዝሞተ ሰብ ክፍረድ ኣይከኣልን።
ንሕና ንሕጊ ክንመውት ኣሎና ምኽንያቱ፡
ንገሊኦም፡ እቲ ሕጊ ናይ ኣምላኽ ጠለባት ስጋ እዩ፡ ድኻሙ ንምርግጋጽ። ድኻምና ምስ ኣረጋገጽና፡ ንሕጊ ንመውት እሞ ብጸጋ ንነብር።
- ንኻልኦት ድማ፡ ናይ ሰባት ጠለባት ስጋ እዩ፡ ዓወቱ ንምርግጋጽ። ኣብዚ እዋን እዚ፡ እቲ ሕጊ ድኻምና ከረጋግጽ እሞ ናብ ሞት ክፈርደና እዩ።
- ካብ ዕዳ ሕጊ ምድሓን ማለት ኣብ ስጋና ጽቡቕ ነገር ከም ዘየለ ምስ ኣምላኽ ምምስካር እዩ፡ እቲ ንስጋ ዝግባእ ድማ ምስቃሉ እዩ። ነዚ ሰርቲፊኬት ዕዳ እዚ ዝፈረምናዮ ኣብ ግብራትና ጥራይ ምስ ተመርኮስና ኢና። ነቲ ሰርቲፊኬት ዕዳ እዚ ከንቱ ንገብሮ ኣብ ትሕቲ ግዝኣት ጸጋ ምስ ኣተና፡ ድኻምና ብምእማን (ሮሜ 7:4)። ብተግባር፡ ንርእስና ሕግታት ብምግባር ወይ ብሰብ ዝተሰርሑ ሃይማኖታት ብምስዓብ ጽድቂ ርእስና ክንደሊ የብልናን። ሕግታትን ስርዓታትን ብገዛእ ርእስና ክንስዕብ እንተፈቲና፡ ንኣምላኽ ኣብ ምኽባር ከም እንደክም ኣስተውዕል፡ ግን ብሓዳስ ህይወትና ኣብ ክርስቶስ፡ ፍረ መንፈስ ቅዱስ ብኣውቶማቲክ ክንፈሪ ኢና፡ እዚ ድማ ንኣምላኽ ክብሪ ይህብ።
5. ስጋ
“ስጋ” ኣብ መጽሓፍ ቅዱስ ብሓፈሻ ንሓጢኣተኛ ባህርይ፡ ንኣረጊት ባህርይ፡ ወይ ብሓፈሻ ንሓጢኣት ዝፍሪ ፋብሪካ የመልክት። ጳውሎስ ከምዚ ኢሉ ጸሓፈ፡ “እቶም ናይ ክርስቶስ የሱስ ዝኾኑ፡ ንስጋ ምስ ፍትወታቱን ትምኒታቱን ሰቒሎምዎ እዮም” (ገላትያ 5:24)። ኣምላኽ ንሓጢኣት ይጸልኦ እዩ፡ ስለዚ ኸኣ ሰቒልዎ። ጳውሎስ ንሓጢኣት ይጸልኦ ነይሩ፡ ስለዚ ኸኣ “ኣነ ምስኪን ሰብ!” (ሮሜ 7:24) ኢሉ ጨደረ። ናይ ሓቂ ክርስትያናት ምስ ኮንና፡ ኣብ ግዜ ንስሓናን ምልዋጥናን፡ ምስ ኣምላኽ ብዛዕባ ምስቃል ስጋ ንሰማማዕ። ስለዚ፡ ንስጋና ኣብ ቦታ ሞት ንገብሮ።
እዚ ናይ ስጋ ምስቃል ዘርእስቲ ብቐጻሊ ክሕደስ ኣለዎ (ቆሎሴ 3:5፡ ሮሜ 8:13)። ንኣእምሮና፡ ንስጋና፡ ንስምዒትናን ንፍቓድናን – ንመንፈስ ቅዱስ ክንህቦ ኣሎና። እዚ ድማ ንስጋ ብምጥማይ ክሳዕ ዝመውት፡ ንሓዳስ ባህርይና ድማ ብምምጋብ ክኸውን ይኽእል እዩ።
ንህይወት ምሟት
ናይ ጳውሎስ ዕድመ ኣብ ገላትያ 2:20 ንኹሎም ክርስትያናት ንርእሶም ከም ዝሞቱ – ምስ ክርስቶስ ከም ዝተሰቕሉ – ክሓስቡ እዩ፡ ምእንቲ ኣብ ህይወቶም ባህርያት ክርስቶስ ክጥቀሙ። ኣምላኽ ነቲ ኣረጊት ባህርይ፡ ንዓለም፡ ንጽልኢ፡ ንሰርቲፊኬት ዕዳን ንስጋን ኣብ መስቀል ከም ዝሰቐሎ ምሉእ ብምሉእ ምስ ተረድእና፡ ሽዑ ክርስቶስ ኣብ ውሽጥና ክነብር ዝኽእለሉ ኣገባብ ንምምራሕ ናይ ነጻነት ደስታ ክንረክብ ኢና።
መስቀል ሓጢኣትናን ምሉእ ስርዓት ሕጋዊ ስርዓታትን፡ እዚ ድማ ንዓና ይጻረር ነይሩ፡ ደምሰሰ። እቲ ሕጊ ኣይተደምሰሰን፡ ካብኡ ርሑቕ እዩ፡ ከመይሲ ብሞት ክርስቶስ ተረጋገጸን ዓበየን። ንሕና ብሞቱ ካብ ትሕቲ ሕጊ ሞትና፡ ሕጂ ድማ ኣብ ትሕቲ ጸጋ ኢና፡ ኩሎም እቶም ኣረጊት ሕጋዊ ስርዓታት ድማ ተኣልዮም። እቲ “ጽሕፈት ኢድ” (ቆሎሴ 2:14 KJV) ዝብል ሓሳብ፡ ሰብ ብፊርማኡ ዝግዛእ ግዴታ እዩ። ንሕና ብፊርማና ንኣይሁዳዊ ስርዓታት ተኣሲርና ነይርና፡ ግን እቲ ሰነድ ብሞት ክርስቶስ ከንቱ ኮይኑ። ክሳዕ ክንደይ ንሕና ንምልከት፡ ንሱ ኣብ መስቀል ምስ ተሰቕለ፡ እቲ ሰነድ ኣብ መስቀል ተሰቕለ። በዞም ቃላት እዚኦም፡ ብርግጽ ጳውሎስ ብፍላይ ንኣይሁድ ኣብ ኣእምሮኡ ነበሮ። ቆሎሴ 2 ሰለስተ ምትእስሳራት የቕርብ። ነዚኦም ከምዚ ገይርና ክንሓጽሮም ንኽእል፡ መስቀል ብምትእስሳር ምስ ገዛእ ርእስና፡ ብፍላይ ድማ ምስ ስጋ (ቁ.11)። መስቀል ብምትእስሳር ምስ ሕጋዊ ስርዓታት (ቁ.14)። መስቀል ብምትእስሳር ምስ መንፈሳዊ ሓይልታት ክፉእ (ቁ.15)።—ፍራንክ ቢ. ሆል፡ “ቆሎሴ” (ዝተሰርሐ)
