ካብ ካህናት ናብ ክህነት፡ ኣምልኾ ሓድሽ ኪዳን

መጽሓፍ ቅዱስ ኣምላኽ ብዘይካ ክህነት ብሓባር ክምለኽ ከም ዘይከኣል የርኢ። ስለዚ ኣብ ዘመን ሙሴን ኣሮንን፡ እቲ ናይ ካህናት ስራሕ ወግዓዊን ፍሉይን ኮነ። ካብ ግልጺ ጣኦታዊ ኣምልኾ ንምክልኻል፡ ኣምላኽ ንካህናትን ሓደ መሰውኢን ከም መሰረታዊ ንስርዓት መስዋእትን ምቕራብን ንምሕላው ኣቖመ። ካብ ነገድ ሌዊ ዝተመርጹ እዞም ሰባት ኣብ መንጎ ኣምለኽትን መሰውኢን ኣማላድነት ይገብሩ ነበሩ። ይኹን እምበር፡ ኣብ ሓድሽ ኪዳን እዞም ጥንታዊ መትከላት እዚኦም ብመንፈስ ኣምላኽ ንዝተቐደሱ ኩሎም ህዝብታት ንምውሳኽ መንፈሳዊ ኮይኖም። ስለዚ፡ መስዋእቲ እንስሳታት ብመንፈሳዊ መስዋእቲ ተተኪኡ፡ ከምኡ’ውን ክዳውንቲ ምድሓን ንኤፎድ ይትክእ። ነዞም ሓሳባት እዚኦም ብዝርዝር ንርኣዮም።

ምስጢራዊ መልከጼዴቅ

እቲ ናይ ካህን ቀዳማይ መወከሲ ድሕሪ ምቕታል ነገስታት እዩ፡ መልከጼዴቅ፡ ንጉስ ሳሌም እንጌራን ወይንን ምስ ኣምጸአ (ዘፍጥረት 14:18 KJV)። “ንሱ ካህን ልዑል ኣምላኽ ነበረ” ተባሂሉ ብግልጺ ተገሊጹ ኣሎ። ነዞም ፍሉያት ቃላት እዚኦም ንምርዳእ፡ ናብ እብራውያን 5-7 ክንጥምት ኣሎና፡ ኣብኡ እቲ ብመንፈስ ዝተጻሕፈ ጸሓፊ ንኽብሪ ዘለኣለማዊ ክህነት ክርስቶስ ይገልጾ። ብዘይካ እዚ፡ እንኮ ርእይቶና መልከጼዴቅ ንጥንታዊ ካህናት ብምሳሌ ዓብዪ ፍሉይ ምዃኑ እዩ። እቶም ድሕሪ ሞት ስርሖም ዝገደፉ ካህናት ንጉሳዊ ደም ኣይነበሮምን። ይኹን እምበር፡ እቶም ጥንታዊ ካህናት ብተመሳሳልን ብፍልልይን ንሓድሽ ኪዳን ዝመጹዎም የርእዩ ነበሩ።

ቅድመ-ኣሮናዊ ግለሰባዊ ካህናት

ቅድሚ ምቕጻል፡ ኣብርሃም ንእግዚአብሔር መሰውኢ ምስ ሃነጸ ስራሕ ካህን ከም ዝፈጸመ ክንርኢ ኣሎና። ቅድሚኡ ድማ እቲ ዝተመስገነ መስዋእቲ ኣቤልን ኖህን ኣሎና። እዮብ ድማ ብዛዕባ ስድራ ቤቱን ኣዕሩኹን ከም ካህን ከም ዝሰርሐ ክንርኢ ኣሎና (እዮብ 1:5, 42:8)። ይኹን እምበር፡ ክርስቶስ ኣብ ኩሉ ነገር ቀዳምነት ክህልዎ ስለ ዘለዎ፡ ኣብርሃም ንላዕለዋይነት መልከጼዴቅ ኣፍለጠ፡ ንእኡ ድማ እቲ ኣቦ ዓስርቲ ሃበ። ብሓቂ፡ ኣብርሃም ድሕሪ ዓመታት ወዱ ይስሃቅ ከም መስዋእቲ ምሕራር ከቕርብ ምስ ተኣዘዘ እንተዘይኮይኑ፡ እንደገና ንኣምላኽ መሰውኢ ኣይሃነጸን። ኣብኡ ኣብ ጥቓ ሳሌም (ኢየሩሳሌም) እቲ ኣቦ ንይስሃቅ ንኣምላኹ ንምስዋእ ተዳለወ።

መልከጼዴቅን ይስሃቅን ብማዕረ ንክርስቶስ ከም ዝርእዩ፡ ንክርስቶስ ከምቲ ናይ ኣምላኺ መስዋእቲ መሰረታዊ መትከል ኣሎና። ስለዚ እቲ ሌዋውያን መስዋእቲ ንክርስቶስ ብዝተፈላለዩ ክብሩ ክገልጾ እዩ። ይኹን እምበር፡ ኣብ መልከጼዴቅ ድማ ክርስቶስ ንርእሱ ኣብ መስቀል ንኣምላኽ ከም ዘቕረበ ሓቂ ኣሎና፡ ከምኡ’ውን ድሕሪኡ ንሕና ሌዋውያን ሓድሽ ኪዳን ንእኡ ከም መንፈሳዊ መስዋእቲ ኣብ ኣምልኾ ነቕርቦ። በዚ ድማ ንሕና ንሓደ ፍሉይ መሰውኢ፡ ክዳውንቲ ክህነት ወይ ምፍሳስ ደም ኣየድልየናን። ክርስቶስ ንሓዋሩ ብሓንሳእ ብኣባላትና ተቐሪቡ እዩ፡ ከምኡ’ውን ብሓይሊ ዘይውዳእ ህይወት ስለ ዝነብር እንደገና ክመውት ኣይክእልን። መስዋእትታትና ስለዚ ብሓቂ መንፈሳዊ እዩ

መስዋእቲ ከናፍርና ነቕርብ (ሆሴእ 14:2 NKJV)።

መንግስቲ ካህናት

እቲ ናይ ኣምላኽ ቀዳማይ መደብ ንእስራኤል ከም

መንግስቲ ካህናት፡ ከምኡ’ውን ቅዱስ ህዝቢ (ዘጸኣት 19:6) ንምቕዳስ ነበረ። ብሰንኪ ሰብኣዊ ውድቀት፡ ኣምላኽ ንስድራ ቤት ሌዋውያን ኣብ ክንዲ ህዝቢ ንምስራሕ ቅዱስ ንምግባር ተሰማምዐ። ኣብዚ ከም ዘሎ፡ እቶም ተራ ሰባት ዝተወሰነ ምብጻሕ ነበሮም፡ እቶም ካህናት ድማ ኣብ መንጎ ህዝቢ ብዛዕባ መሰውኢ፡ ቅዱስ ቦታን ቅዱስ ቅዱሳንን ኣማላድነት ይገብሩ ነበሩ። እቶም ተራ ሰባት ካብ መሰውኢ ምሕራር ንላዕሊ ክኸዱ ተኸልኪሎም ነበሩ። ንነገስታት እኳ ናብ መሰውኢ ዕጣን ምቕራብ ተኸልኪሎም ነበሩ። ብዛዕባ ቅዱስ ቅዱሳን ድማ፡ እቲ ሊቀ ካህን በይኑ ዓመት ሓንሳእ ብመጋረጃ ኣብ መዓልቲ ምትዕራቕ ክኣቱ ተፈቒዱሉ ነበረ። እዞም ስርዓታት እዚኦም ድማ ክዳውንቲ፡ ፍሉይ መሰውኢን ድንኳንን ይሓቱ ነበሩ። ኣብ ቅዱሳት መዓልታትን እኳ ብዕለት ዕለት፡ ንጹሃት እንስሳታት ንምቕታል ይውሰዱ ነበሩ። ስለዚ ኣብ ምድሪ ሓደ ቦታ ጥራይ ነበረ፡ ኣብኡ ኣምላኽ ብመስዋእቲ ክምለኽ ዝኽእል። ከምኡ’ውን፡ ዘይካህናዊ ኣምለኽቲ ካብ ምብላዕ ቅዱሳት ነገራት ተኸልኪሎም ነበሩ።

ቅርጺ ናይ ዝመጽእ ዘሎ ነገራት

እቲ ብሉይ ስርዓት ዘይቕየር ዝመስል እኳ እንተነበረ፡ እቶም ነብያት ብዛዕባ ምምሕያሽ ምልክታት ክህቡ ጀመሩ። ቅድሚ ኩሉ፡ እቶም ኣህዛብ መርከበኛታት ንተኣምር ምድሓን ዮናስ ምስ ምላሽ ሃቡ፡

እቶም ሰባት ንእግዚአብሔር ብጣዕሚ ፈርሁ፡ ንእግዚአብሔር ድማ መስዋእቲ ኣቕረቡ፡ መብጽዓታት ድማ ገበሩ (ዮናስ 1:16)። እዚ ድማ ብዘይካ ስራሕ ክዳውንቲ ዝለበሰ ካህን፡ ከምኡ’ውን ናብ ኢየሩሳሌም፡ እቲ ሰባት ክምልኹሉ ዝግባእ ቦታ (ዮሃንስ 4:20) ከይከዱ ገበሩ። እዚ መትከል እዚ ኣብ ጸፎንያስ ይድገም፡ እግዚአብሔር ንኣቶም ዘፍርህ ክኸውን እዩ፡ ንኹሎም ኣማልኽቲ ምድሪ ድማ ከጥፍኦም እዩ፤ ሰባት ድማ ንእኡ፡ ነፍሲ ወከፍ ካብ ቦታኡ፡ ኩሎም ደሴታት ኣህዛብ እኳ ክምልኹዎ እዮም (ጸፎንያስ 2:11)። ስለዚ ኣምላኽ ብዛዕባ ኣህዛብ (ኣህዛብ) ኣብ ገዛእ ሃገሮም ብቕቡልነት ንእኡ ምምላኽ ይዛረብ። ኣብ ሚልክያስ፡ ጐይታ ይብል፡ ካብ ምብራቕ ጸሓይ ክሳዕ ምዕራባ ... ስመይ ኣብ መንጎ ኣህዛብ ዓብዪ ክኸውን እዩ፤ ኣብ ኩሉ ቦታ ድማ ዕጣን ንስመይ ክቐርብ እዩ፡ ንጹህ መስዋእቲ ድማ ንስመይ ኣብ መንጎ ኣህዛብ ዓብዪ ክኸውን እዩ፡ ይብል እግዚአብሔር ጐይታ ሰራዊት (ሚልክያስ 1:11)።

ዓለማዊ ክህነት ኣመንቲ

እዞም ቃላት እዚኦም ካብቶም ኣብ ብሉይ ኪዳን ዝተረፉ ናይ ኣምላኽ መወዳእታ ቃላት ምዃኖም ኣገዳሲ እዩ። ንሳቶም ንዓለማዊ ክህነት፡ እዚ ድማ ብክርስቶስ ኣብ ሓድሽ ኪዳን ዝተመስረተ እዩ፡ የዳሉ ነበሩ። እቲ ኣብ ሉቃስ ዘሎ ቀዳማይ ተኣምር ምግላጽ መልኣኽ ገብርኤል ንዘካርያስ፡ እቲ ካህን ኣብ ቤተ መቕደስ ኣብ ኢየሩሳሌም እኳ እንተነበረ፡ ሓደ መልኣኽ ድሕሪኡ ኣብ ሰዓት ጸሎት ኣብ ቤት ንቆርኔሌዎስ፡ ሓደ ሃይማኖተኛ ኣህዛብ ካብ ዮጴ (ግብሪ ሃዋርያት 10:2) ይግለጽ። ድሕሪኡ ነዊሕ ከይጸንሐ፡ እዚ ሰብኣይን ብጾቱን፡ ብወንጌል ጴጥሮስ ዝተሰብከ ብምእማን፡ መንፈስ ቅዱስ ይቕበሉ፡ በዚ ድማ ማዕርነት ኣይሁድን ኣህዛብን ኣብ ክርስቶስ ይምስረቱ። ስለዚ ጳውሎስ ድሕሪኡ ይጽሕፍ፡

ብእኡ ኣቢልና ንኽልቲኤና ብሓደ መንፈስ ናብ ኣቦ ምብጻሕ ኣሎና (ኤፌሶን 2:18)።

ቅዱስን ንጉሳዊን ክህነት

ጴጥሮስ፡ እቲ መንፈስ ኣብ ኣህዛብ ምምጻኡ ዝረኣየ፡ ንዓለማዊነት ናይ ሓድሽ ኪዳን ክህነት ንምግላጽ ምምራጹ ቅቡል እዩ። ንሱ ይጽሕፍ፡

ንስኻትኩም ድማ፡ ከም ህያዋን ኣእማድ፡ መንፈሳዊ ቤት፡ ቅዱስ ክህነት፡ ንኣምላኽ ብኢየሱስ ክርስቶስ ቅቡል ዝዀነ መንፈሳዊ መስዋእቲ ከተቕርቡ ትህነጹ ኣሎኹም ... ንስኻትኩም ዝተመርጸ ወለዶ፡ ንጉሳዊ ክህነት፡ ቅዱስ ህዝቢ፡ ፍሉይ ህዝቢ ኢኹም፤ ነቲ ኻብ ጸልማት ናብ ግሩም ብርሃኑ ዝጸውዓኩም ክብሪ ምእንቲ ከተርእዩ (1 ጴጥሮስ 2:5,9)።

እዚ ዘገርም ቃል እዚ፡ እቶም ካህናት ሓድሽ ኪዳን ኣብ ዝዓበዩሉ ግዜያት ካብ ሌዋውያን ብዓቐንን ኣገልግሎትን ዝበለጹ ምዃኖም ይገልጽ። እሞ እዞም ቃላት እዚኦም እንታይ ማለት እዮም? ቅድሚ ኩሉ፡ እቶም ኣብ ኣብያተ ክርስቲያናት ብሃዋርያት ዝተተኽሉ ካህናት ብሓባር ኣብ ማሕበራዊ ምስክርነት ይሰርሑ ነበሩ። ጴጥሮስ መልእኽታቱ ኣብ ዝጸሓፈሉ ግዜ፡ ቤተ መቕደስ ኣብ ኢየሩሳሌም ብሮማውያን ፈሪሱ ነበረ። ይኹን እምበር፡ እቲ ድሕሪኡ ብህያዋን ኣእማድ ዝተሃንጸ መንፈሳዊ ቤት ተተኪኡ ነበረ – ኣምለኽቲ ብኣምላኽ ዝተዓጠቑ፡ ካብ ዝበለጹ እንስሳታት ዝበለጸ ቅቡል መስዋእቲ ንምቕራብ። እቲ መስዋእቲ ሕጂ ብምሉኡ መንፈሳዊ ነበረ፡ ከምቲ ዳዊት ዝተጸበዮ፡

ስም ኣምላኽ ብመዝሙር ከመስግኖ እየ፡ ብምስጋና ድማ ከዕብዮ እየ። እዚ ድማ ንእግዚአብሔር ካብ በጊዕ ወይ ብዕራይ ቐርንን ሰኮናን ዘለዎ ዝበለጸ የሐጕሶ (መዝሙር 69:30-31)። ይኹን እምበር፡ ካብዚ ዝዓቢ ድማ፡ እቶም ሓደስቲ ካህናት፡ እቶም ንጸርፊ ክርስቶስ ዝጸሩ፡ ንኣምላኽ ብቐጻሊ መስዋእቲ ምስጋና፡ ማለት ፍረ ከናፍርና ንስሙ ምስጋና ምሃብ (እብራውያን 13:15) ከቕርቡ ፍሉይ መሰል ኣለዎም።

እቶም ኣብ ትንሳኤ ጎልጎታ ዝቖሙ፡ ኣብ ቀዳማይ መዓልቲ ሰሙን ንጐይታኦም ንምዝካርን መስዋእቲ ምስጋና ንምቕራብን ክእከቡ ይኽእሉ

መስዋእቲ ኣህዛብ ቅቡል ምእንቲ ክኸውን፡ ብመንፈስ ቅዱስ ዝተቐደሰ (ሮሜ 15:16)። እዞም መንፈሳዊ መስዋእቲ፡ ብኢየሱስ ክርስቶስ ንኣምላኽ ቅቡል ዝዀነ (1 ጴጥሮስ 2:5) ኣብ ኣፍንጫ ኣምላኽ ጥዑም ሽታ ኣለዎም። ካብ ኩሎም እቶም ብጥንታዊ ግዜያት ብካህናት ዝተገብሩ ጥዑም ሽታ ዘለዎም መስዋእቲ፡ እዚኦም ንእኡ ብዝያዳ የሐጕስዎ፡ እቶም ካህናት ድማ እንታይ ማለት ምዃኖም ብዙሕ ኣይፈልጡን ነበሩ። ከምኡ’ውን እቲ ሊቀ ካህን ጥራይ ናብ ቅዱስ ቅዱሳን (ምሳሌ ሰማይ) ክኣቱ ፍሉይ መሰል ዝነበሮ እኳ እንተነበረ፡ ሕጂ ኣብ ክርስቶስ ብደም ኢየሱስ፡ ብሓድሽ ህያው መገዲ፡ እዚ ድማ ንሱ ብመጋረጃ፡ ማለት ስጋኡ፡ ዝቐደሰልና እዩ፡ ናብ ቅዱስ ቅዱሳን ንምእታው ትብዓት ኣሎና (እብራውያን 10:19-20)። እዚ ማለት ዮሃንስ ኣብ መዓልቲ ጐይታ ብመንፈስ ከም ዝነበረን ካብ ቤት ማእሰርቱ ኣብ ጳጥሞስ ናብ ሳልሳይ ሰማይ ከም ዝተወሰደን፡ ከምኡ’ውን ቅዱሳን ብልቦምን ኣእምሮኦምን ናብ ጐይታኦም ኣብ የማን ኣምላኽ ተቐሚጡ ንምርኣይ ክድይቡ ይኽእሉ እዮም።

ይኹን እምበር፡ እዚ ኩሉ ዘሐጕስ እኳ እንተኾነ፡ ነቲ ዝጸንዕ መትከል ድማ ንፈልጥ፡

ምእዛዝ ካብ መስዋእቲ ይበልጽ፡ ምስማዕ ድማ ካብ ስብሒ ኣባጊዕ (1 ሳሙኤል 15:22)። ስለዚ ዮሴፍ ትእዛዝ ቅድሚ ምሃቡ፡ ንኣቦይ ብዛዕባ ኩሉ ክብረይ ክትነግሩዎ ኢኹም (ዘፍጥረት 45:13)፡ ቅድሚኡ ድማ ንኣቶም ብዛዕባይ ሕሰቡ ኣብ ዝጸበቐኩም ግዜ (ዘፍጥረት 40:14) ኣዘዘ። ስለዚ፡ ብመልኣኻዊ ምልኩዕነት ንኣምላኽ ንምምላኽ ምእካብ ኣሉታዊ ዋጋ ኣለዎ፡ ነቲ ናይዚ ግድነት ባህርይ እንተዘይተኸተልና፡ እዚ ንምዝካረይ ግበሩ (ሉቃስ 22:19)።

እቶም ንጐይታኦም ንምዝካር ጸጋ ዘይብሎም፡ ንኣቦኡ ብዛዕባ ኩሉ ክብሩ ክነግሩዎ ኣይክእሉን፡ እዚ ድማ ብዘይካ ስቓዩ ኣብ መስቀል ክኸውን ኣይከኣልን። ምኽንያቱ

ክርስቶስ ነዞም ነገራት እዚኦም ክስቀይን ናብ ክብሩ ክኣቱን ኣይነበሮንዶ? (ሉቃስ 24:26) እቶም ብንጉሳዊ ካህናት ምዃኖም ዝሕጎሱ፡ ግቡኦም ከም እሙናት ካህናት ድማ ክዝክሩ ኣለዎም። ከም ቅዱስ ክህነት መዝሙራት ምዝማርን ንኣምላኽ ምስጋና ምሃብን ቀሊል እዩ፡ ግናኸ ከም ንጉሳዊ ካህናት ንሓድሕድና ንክርስቶስ ምግልጋልን ንጓኖት ደግነት ምግባርን ዝምልከት ግዴታ ኣሎ። ስለዚ ፍረ ከናፍር ብምእዛዝ ናብ ምትብባዕ ክምላእ ኣለዎ፡ ጽቡቕ ምግባርን ምምቕቓልን ኣይትረስዑ፡ ምኽንያቱ ኣምላኽ ብኸምዚ ዝኣመሰለ መስዋእቲ ይሕጎስ እዩ (እብራውያን 13:16)። እቲ ሃዋርያ ድማ ሕብረት ኣብ ምዕባለ ወንጌል ከም “ጥዑም ሽታ፡ ንኣምላኽ ባህ ዘብል” (ፊልጲ 4:18) ይገልጾ። ስለዚ፡ ከምዚ ዝኣመሰለ ጽቡቕ ክርስትያናዊ መጽሔታት እኳ ንምሕላው ገንዘብ የድልዮም!

ብሓጺሩ፡ ምእዛዝ ነፍስን መንፈስን ኣምልኾ ምዃኑ ክንፈልጥ ኣሎና። ብዛዕባ መንግስቲ እንታይ እዩ፡ ህዝቢ ንንጉሶም ዝሰግዱ፡ ግናኸ ኣብ ግብሮም ዝጎድሉ? ከም ካህናት፡ ብከናፍርና ጥራይ ዘይኮነስ፡ ንክርስቶስ ኣብ ህይወትና ድማ ክንርኢ ኣሎና። ዮሃንስ ይብል፡

እቲ ገንሸል ... ንኣምላኽና ነገስታትን ካህናትን ገይሩና፡ ኣብ ምድሪ ድማ ክንነግስ ኢና (ራእይ 5:10)። እዞም ቃላት እዚኦም ንጐይታኡ ኩሉ ዝሰወአ ሰብ ከም ዝጸሓፎምዶ ኣይኮነን? ዮሃንስ ኣብ መዓልቲ ጐይታ ብመንፈስ ኣበይ ነበረ፡ ኣብ ደሴት ጳጥሞስ፡ ምስ ገበነኛታት ተቖጺሩ፡ ገበን እኳ እንተዘይገበረ? ካብ ሕብረት ኣሕዋቱ ተነጺሉ እኳ እንተነበረ፡ እቲ እሙን ባርያ ክርስቶስ ካብ ክህነቱ፡ ብቕድስና ይኹን ብኽብሪ፡ ምንም ኣይሰኣነን። ግናኸ ከም ጸሓፊ ክርስቶስ፡ ነዚ ንምቹእ፡ ንዘይግደስ ቤተ ክርስቲያን ላኦዲቅያ ክጽሕፍ ነበሮ፡ ምኽንያቱ ንስኻ ዝሑልን ዘይትሑልን ዘይትፍሑስን ስለ ዝኾንካ፡ ካብ ኣፈይ ክትፍልፈካ እየ (ራእይ 3:16)።

ናይ ዝሓለፉ ወለዶታት ጌጋታት ክንደግምዶ ንደፍር? ንኣብነት፡ ኣምላኽ ንጥንታዊ ክህነት ብግብዝናኦም ከም ዝፈረዶም ንፈልጥ፡

እዚ ህዝቢ እዚ ብከናፍሩ የኽብረኒ፡ ልቡ ግና ካብይ ርሑቕ እዩ (ማርቆስ 7:6)። ስለዚ፡ እቶም ንእስራኤል ብምጕርምራምን ግብዝናን ቀልጢፎም ዝኸስሱ፡ ነቲ ተመሳሳሊ መጠንቀቕታ ክዝክሩ ኣለዎም፡ ኣምላኽ ንተፈጥሮኣዊ ጨናፍር እንተዘይሓረቖም፡ ንዓኻ ድማ ከይሓርቀካ ተጠንቀቕ (ሮሜ 11:21)።