ምምላስ ናብ ጽሑፋት

ብሓባር ተኣኪቦም፡ ክርስትያናዊ ሓድነትን መለኮታዊ ኣኼባን

ዴቪድ ኦሞጆላ
23 ሕዳ 2022
10 ዝተሓተ ንባብ

ብሓባር ተኣኪቦም

ሎሚ ኣብ ክርስትና፡ ኣስታት 2,000 ዝተፈላለዩ ሃይማኖታዊ ኣካላት ንርእሶም «ክርስትያን» ይብሉ። ኣብ ክንዲ ኣብ መሬት ሓድነት ማሕበር (ቤተ ክርስቲያን) ብሓባር ዝእከቡ፡ እዞም ክርስትያናት ተበታቲኖም እዮም፤ ተበታቲኖም ኣለዉ። ይኹን እምበር፡ ቅዱሳት ጽሑፋት እንታይ ይብል? «ሓድነት መንፈስ ብማእሰር ኪትሕልዉ ትግሃት ግበሩ» ( JND)። እቲ ኣብዚ ዝተገልጸ መለኮታዊ ስርዓት ይስዓብ ኣሎ ድዩ? «ክልተ ወይ ሰለስተ ብስመይ ኣብ ዝእከቡሉ፡ ኣነ ኣብ ማእከሎም ኣለኹ» ()።

ኣብዛ ጥቕሲ እዚኣ ሾውዓተ ፍሉያት ነጥብታት ኣለዋ፡

«ኣበይ» መለኮታዊ ቦታ ይገልጽ፤«ክልተ ወይ ሰለስተ» ንመለኮታዊ ዘድሊ እዩ፤«ተኣኪቦም» መለኮታዊ ሓይሊ የርኢ፤«ብሓባር» መለኮታዊ ሓድነት የረጋግጽ፤«ብስመይ» ንመለኮታዊ ስልጣን ይመስክር፤«ኣነ ኣብኡ ኣለኹ» ብዛዕባ መለኮታዊ ምህላዉ ይዛረብ፤«ኣብ ማእከሎም» ንሱ መለኮታዊ ማእከል ምዃኑ ይነግረና።

ብሓዘን ክንብሎ፡ እቲ ብዛዕባ ክርስትያናዊ ኣኼባታት ዝምልከት መለኮታዊ ስርዓታት ሎሚ ብብዙሓት ተሓዲጉ፡ ብምድራዊ ስርዓታት ድማ ተተኪኡ ኣሎ። እቲ መለኮታዊ ቦታ ብሰብኣዊ ምርጫ ተተኪኡ። እቲ መለኮታዊ ስልጣን ብሰብኣዊ ስርዓት ተተኪኡ። እቲ መለኮታዊ ምህላው ብርእሰ-ዝተገብሩ፡ ግናኸ ብመንፈስ ዘይተመርሑ ኣገልገልቲ ተተኪኡ። እቲ መለኮታዊ ሓድነት ብምምስራት ኣባላት ዝተፈላለዩ ኣምልኾታት ብምሉእ ተተኪኡ።

መጀመርታ፡ መንፈስ ኣምላኽ ብሃዋርያ ገይሩ ብዛዕባ እዚ ምብትታን ኣጠንቂቑና እዩ፡ «እዚ እፈልጥ እየ እሞ፡ ድሕሪ ምኻደይ፡ ኣረሜናዊ ኣኽላባት ናባኻትኩም ኪኣትዉ እዮም፡ ንመጓሰ ኸኣ ኣይኪርሕርሑላን እዮም። ካባኻትኩም እውን ሰባት ኪለዓሉ እዮም፡ ንደቀ መዛሙርቲ ድሕሪኦም ኪስሕቡ፡ ጠማዕቲ ነገራት ኪዛረቡ እዮም» ()።

ገሊኦም ኣብ ቈረንቶስ ተበታቲኖም ኪእከቡ ከም ዝጀመሩ፡ «ኣነ ናይ እየ፤ ኣነ ኸኣ ናይ ኣጵሎስ እየ፤ ኣነ ኸኣ ናይ ኬፋ እየ፤ ኣነ ኸኣ ናይ እየ» ዚብል ተሰምዐ (1 ቈረንቶስ )። ብተመሳሳሊ ሎሚ ብዙሓት ክርስትያናት ንዝመረጽዎም መራሕቲ—ምስቲ ብኣኦም ዝተወሰነ እምነታት፡ ኣረኣእያታት፡ ስርዓታትን—ከም መምርሒኦም ኣብ ኣምልኾን ኣካይዳ ህይወትን ይጥቀሙ።

ይኹን እምበር፡ እቲ ዓብዪ ሕቶ ኸምዚ ይቕጽል፡ « ተመቒሉ ድዩ?» (ቁ.13)። ነቲ ኣብ መንጎ ምእመናን ዝነበረ መንፈስ ምፍልላይ ከመይ ገይሩ ተቓወሞ? ኸምዚ ኢሉ ጸሓፈ፡ « ግና፡ ኣቱም ኣሕዋት፡ ብስም ጐይታና የሱስ እልምነኩም ኣለኹ፡ ኲላትኩም ሓደ ነገር ተዛረቡ፡ ኣብ መንጎኹም ድማ ፍልልያት ኣይሃሉ» (1 ቈረንቶስ )።

መለኮታዊ ምርጫ ንእስራኤል

ኣምላኽ ንህዝቡ ኹሉ ሳዕ ኪስዕብዎን ብዛዕባ ምእካብን ኣምልኾን ንዝሃቦም መምርሒ ኺእዘዝዎን እዩ ዝደሊ ነይሩ—ሰብ ንርእሱ ምርጫ ኺገብር ኣይኮነን። መጀመርታ ምስ ተጸውዐ፡ ኣምላኽ ንእኡ፡ « ሃገርካን ኣዝማድካን ቤት ኣቦኻን ናብታ ኣነ ዝሕብረካ ውጻእ» ዝብል ነበረ ()። ብተመሳሳሊ፡ ኣምላኽ ንኣብርሃም ንወዱ ኺስውኣሉ ምስ ነገሮ፡ « ንወድኻ፡ ንሓደ ወድኻ ፡ ንእትፈትዎ፡ ወሲድካ ናብ ኺድ፡ ኣብኡ ኸኣ ኣብ ሓደ ኻብቲ ኣነ ዝነግረካ ኣኽራን ንምድሓን መስዋእቲ ኣቕርቦ» በሎ ()።

ኣምላኽ ንርእሱ ህዝቢ ምስ ፈለየ፡ ኣብ ማእከሎም ኪነብር ከም ዝደሊ፡ ንሳቶም ድማ ናብቲ ንሱ ዘለዎ ኺቐርቡ ኸም ዘለዎም ነገሮም። ስለዚ፡ ኣምላኽ ንሙሴ፡ ንደቂ እስራኤል፡ « ይግበሩለይ፡ ኣብ ማእከሎም ድማ ክነብር እየ። ከምቲ ኣነ ዝሕብረካ ኹሉ... ከምኡ ኸኣ ግበሩ» በሎ (ዘጸኣት )።

እየሩሳሌም እቲ ስሙ ኼንብር ዝመረጾ ቦታ ነበረ። ስለዚ፡ ቤተ ኣምላኽ ኣብ እየሩሳሌም፡ ኣብቲ ንኣብርሃም ንይስሃቅ ኬቕርብ ዝመርሖ ቦታ፡ እቲ ንዳዊት ዝተራእየሉ ቦታ ተሰርሐ (2 ዜና መዋእል )። ህዝቢ ኣምላኽ ብኣምላኽ ኣብ ማእከሎም ምህላዉ ኺመሓደር ኣለዎ። ኣብ ዘመን ምርኮ፡ ኣብ ፡ እቲ ብዙሕ ንኣምላኽ ዝተዋህበ ወይ ንእየሩሳሌም፡ ኣብኣ ቤተ ዝነበረ፡ ኣይደለየን። ይኹን እምበር፡ ኣብ እውን እቲ ዝኣመነ ተረፍ ናብ እየሩሳሌም ተመልሰ። «ከም ሓደ ሰብ ናብ እየሩሳሌም ተኣከቡ» ()።

እንታይ ክግበር ከም ዘለዎ ፍልልይ ኣይነበረን። ኣምላኽ ተማህረን ተኣዘዘን ( 8)። ኣምላኽ ንህዝቡ ብግብሪ ሓደ ኪኾኑ ይደሊ፡ ስም ኣምላኽና ድማ፡ ብመንፈስ ቅዱስ፡ ብግሩም መገዲ ሓድነት ዝፈጥር ሓይሊ ኣለዎ። ብዙሓት ምእመናን እዚ ኣይርእዩን። እቲ ዘይኣምላኻዊ የሮብዓም ግን ብጽቡቕ ረኣዮ። ስለዚ እዩ ድማ «እቲ ኣምላኽካ ስሙ ኼንብር ዝመረጾ ቦታ» ዝተፈልየ—ጣኦታዊ—ኣምልኾ ዝመስረተ (፤ 1 ነገስት ኣንብብ)።

ሎሚ ኽንደይ ኣሎ፡ ከመይሲ ብዙሓት መገዲ የሮብዓም ስዒቦም፡ ኣብ ሰብኣዊ ስርዓታት ዝተመርኮሰ፡ መለኮታዊ ስርዓታት ሓደ —ማሕበር—ዝተፈልየ ኣምልኾ መስሪቶም።

ማሕበር

ኣብ መንጎ መወዳእታ ብሉይ ኪዳንን መጀመርታ ኪዳንን ኣስታት 400 ዓመታት ዝኸውን ኣሎ። ኣብቲ እቲ ኣብ ቅዱሳት ጽሑፋት ኣምላኽ ዝመጸ መልእኽቲ ኣይንረክብን። ድሕሪኡ፡ ድሕሪ እቲ ህድኣት፡ « ኣምላኽ ዝተላእከ ሰብ ነበረ፡ ስሙ ዮሃንስ ነበረ» ()። ንሱ መገዲ ኼዳልው መጸ፡ እቲ ድማ ኣብ መጻኢ ማሕበር ኣምላኽ ኪሃንጽ እዩ። ዮሃንስ፡ ኣብ ምስክርነቱ ብዛዕባ ፡ «ዓለም ብእኡ ተገብረት፡ ዓለም ድማ ኣይፈለጥቶን። ናብ ናቱ [ኣይሁድ] መጸ፡ ናቱ ድማ ኣይተቐበልዎን። ግናኸ ንዝተቐበልዎ [ኣይሁድን ኣህዛብን] ኹሎም፡ ብስሙ ንዝኣምኑ፡ ደቂ ኣምላኽ ኪኾኑ ስልጣን ሃቦም» በለ (ቁ.10-12)። እዚኣቶም ኣምላኽ ናብ ሓድነት ወዱ፡ የሱስ ጐይታና ዝጸውዖም እዮም።

ጴጥሮስ ንየሱስ ከም ፡ ወዲ ኣምላኽ ምስ መስከረ፡ የሱስ፡ «ኣብዛ ከውሒ [] ቤተ ክርስቲያነይ ክሃንጽ እየ» ኢሉ ኣወጀ ()። ፡ ብትንሳኤኡ ሰቢሩ ብሓይሊ ወዲ ኣምላኽ ምዃኑ ዝተገልጸ፡ ማሕበር ኣምላኽ ኣብ ርእሱ ከም ወዲ ኣምላኽ ይሃንጽ። የሱስ ንደቀ መዛሙርቱ፡ ብስሙ እንተ ተኣኪቦም ኣብ ማእከሎም ከም ዝኸውን ተስፋ ሃቦም። ስልጣን ማሕበር ኣብቲ ብስም የሱስ ምእካቡን ንሱ ባዕሉ ኣብ ማእከሉ ምህላዉን ይምርኮስ ()።

ብስም የሱስ ምእካብ ማለት ድማ፡ ኹሉ ነገር ብስሙ ይምራሕ ማለት እዩ፤ ንሱ በይኑ ማእከል እዩ፡ ንሱ ድማ እቲ ኣባይቲ እዩ። እቶም ብስሙ ጥራይ ዝተኣከቡ፡ «፡ እንታይ ክንገብር ትደሊ?» ኢሎም ኪሓትቱ ጥራይ እዮም ዘለዎም። እዚ ሕቶ እዚ ንቀዳሞት ይገልጽ ነበረ ()። ጐይታን ምርጫኡን ኹሉ ሳዕ ኣብ ኹሉ ነገር ይድለ ነበረ። ንፋስጋ ኺእከቡ ኸለዉ፡ እቲ ንሱ ዝመደቦ ቦታ በይኑ ምርጫኦም ነበረ።

ድሕሪ ትንሳኤኡ ንክርስቶስ ኪረኽብዎ ኸለዉ፡ « ናብ ፡ ናብቲ የሱስ ዝመደቦም ከረን ከዱ። ምስ ረኣይዎ ድማ ሰገዱሉ፡ ገሊኦም ግና ተጠራጠሩ» ()። ነቲ መወዳእታ ኣስተብህል፡ «ገሊኦም ግና ተጠራጠሩ።» ንብዙሓት ህዝቡ፡ ሎሚ እውን ብዛዕባ ኣበይን ከመይን ጌርና ንእኡ ኸነምልኽ ከም ዘሎና ጥርጣረታት ኣሎ።

ብዙሓት ንመለኮታዊ ስርዓታት ኣምላኽ ንዝተኣከቡ ቅዱሳኑ ብሰብኣዊ ሓሳባት ተኪኦምዎ። ስለዚ፡ ፍልልያት እናበዝሐ ይኸይድ ኣሎ፡ ኣገልግሎታት ድማ ብተንኮል ይርሕቑ ኣለዉ። ሰባት ይብተኑ ኣለዉ፡ ድንኳናቶም ኣብ ኣኽራን ወይ ኣብ ዝመረጽዎም መዓስከራት ምትሕድዳስ ይተኽሉ ኣለዉ። ኣምላኽ፡ «ኣብ ዝረኣኻዮ ቦታ ኹሉ ንምድሓን መስዋእትኻ ኸይተቕርብ ተጠንቀቕ» በለ ()። ንእስራኤል፡ ኣምላኾም ስሙ ኺነብርሉ «ሓደ ቦታ» መረጸ። ሎሚ ከም ማእከል ምእካብ ኣሎና። ንእኡ እዩ ምእካብ ህዝቡ ኺኸውን ዘለዎ፡ ንሱ ዝደለዮ ኹሉ ኺገብሩ።

መደምደምታ

«እቲ ቐዳማይ ... ስርዓታት መለኮታዊ ኣገልግሎትን ምድራዊ መቕደስን ነበሮ። ከመይሲ ድንኳን ተሰርሐ ... ግናኸ [ነበረ] ናይቲ ዚመጽእ ጽቡቕ ነገር ሊቀ ኻህናት፡ ብዝዓበየን ዝፍጹምን ድንኳን፡ ብኢድ ዘይተገብረ» (እብራውያን ,11)። ንሱ፡ የሱስ፡ «ንህዝቢ ብገዛእ ደሙ ኺቕድስ፡ ደገ ተሰቀለ» (እብራውያን )፡ ማለት ካብቲ ሰብ ዝመደቦ ምድራዊ ኣምልኾ ።

ማሕበር ኣብ ጰንጠቆስጠ ምስ ተወልደት፡ «ኹሎም እቶም ዝኣመኑ ብሓባር ነበሩ»ን «ኣብ ትምህርቲ ሃዋርያትን ሓድነትን፡ ኣብ እንጌራን ኣብ ጸሎትን ጸኒዖም ቀጸሉ»ን ()። ሽዑ ንነጀው፡ ኣትዩ፤ ኣትዩ። ሰባት ካብቲ መጀመርታ ዝነበረ ርሒቖም ኣለዉ። ንዘይኽብሪ ዝኾኑ ኣቕሑ ንኹሉ ነገር ንስጋዊ ድሌታቶም ኪሰማማዕ ብኸምኡ ኣበላሽዮምዎ።

ከም ህሜኔዎስን ፊሌጦስን ዝኣመሰሉ ዘይእሙናት ኣገልገልቲ ንእምነት ኣዕንዮም፡ መሰረታዊ ክርስትያናዊ ድማ ሓዲጎም (2 ፤ 1 )። መንፈስ ቅዱስ፡ «ስም ዝጸውዕ ኹሉ ኻብ ዓመጻ ይርሓቕ» ይብል (2 )። «ስለዚ፡ ንሕና ኸኣ ንጸርፉ ኽንጸውር፡ ናብኡ ኻብ ንኺድ» ተዓዲምና ኣሎና (እብራውያን )።

ኣብ ኣብ ምስ ዓብዪ ቤት ይመሳሰል፡ ኣብኡ ድማ ካብቶም ንዘይኽብሪ ዝኾኑ ኣቕሑ ክንፍለ፡ «ንኽብሪ ዝኾነ ኣቕሓ፡ ዝተቐደሰ፡ ንጐይታ ዝጠቅም፡ ንኹሉ ጽቡቕ ግብሪ ዝተዳለወ» ክንከውን ኣሎና (2 JND)። ድሕሪኡ ምስቶም ንጐይታ ብንጹህ ዝጽውዑ፡ ማለት ምስቶም ኣብ ሓደ ማሕበር ዝእከቡ፡ «ብመንፈስ ንኣምላኽ መሕደሪ ኪኸውን ብሓባር ዝተሃንጹ» ህዝቢ እሓብር ( KJV)። ጽድቂ፡ ፡ ፍቕሪ፡ ክንስዕብ፡ ኹሉ ሳዕ ንኣምላኽ መስዋእቲ ምስጋና ኸነቕርብ፡ ንስሙ ድማ ምስጋና ኸነቕርብ ኣሎና (2 ተመልከት)። ብሓቂ፡ «ኣቦ ኸምዚኣቶም ዘምልኽዎ ይደሊ» ()።

ኣንባቢ፡ ናብቲ « መጀመርታ» ዝነበረ ኽንምለስ ንኽእል ኢና (1 , )። ብመንፈስ ቅዱስ ብስም የሱስ ክንእከብ ንኽእል ኢና፡ በዚ ድማ ኣብ ማእከልና ብግሩም ምህላዉ ክንሕጐስ ንኽእል ኢና፡ ክልተ ወይ ሰለስተ ጥራይ እኳ እንተ ኾንና ()። ስም የሱስ ክርስቶስን ምህላዉን ንህዝቢ ኣምላኽ ይስሕብ።

፡ «ድሌት ነፍስና ንስምካን ንዝኽርኻን እዩ» ()።

መወድኢ

  • ከም እንፈልጦ፡ ኣምላኽ ንኣብርሃም ኪገብሮ ዝኣዘዞ ነገር ፈተና እምነቱ ነበረ (እብራውያን )። ከምኡ እውን፡ ብብዙሓት ኣብ ቅዱሳት ጽሑፋት ዝርከቡ ምምስሳላት፡ ናይቲ የሱስ ኣብ ኪመጽእ ዝነበሮ መስዋእቲ ስእሊ ኣቕረበ። ኣምላኽ ንይስሃቅ ብኣቡኡ ኺስዋእ ኣይፈቐደን፡ ከመይሲ ኣምላኽ ንሰብኣዊ መስዋእቲ ይጸልእ (, )።

ተዛማጅ ጽሑፋት

ብመጀመርታ ኣብ GTPress ተኣሊዩ። ብሰውራዊ ኣእምሮ ተተርጒሙ፣ ጥቕስታት መጽሓፍ ቅዱስ ከኣ ተኣቲቶም — ዝኾነ ኣገናዕቲ ክፈቱ ኣብ መፅሓፍ ቅዱስ ንኽትንብቡ።

© Bible Society of Ethiopia