ምሕላው ኣምላኽ ንህጻናት ኣብ ኣጸጋሚ ኩነታት

ሓደ ዓቢ ባህርይ ናይ እግዚአብሔር የሱስ ንህጻናት ዘለዎ ምሕላው እዩ። ሓደ ካብተን እግዚአብሔር የሱስ ከም ዘይተሓጎሰ ዝነበብናለን ሒደት ግዜያት፡ ሰባት ንንኣሽቶ ህጻናት ናብኡ ክቐርቡ ምስ ዘይደልዩ ነበረ (ማርቆስ 10:13-16)። ንደቀ መዛሙርቱ ንህጻናት ከባርሩ ስለ ዝፈተኑ ገሰጾም፡ ንሰዓብቱ ድማ ንንኣሽቶ ክመጹሉ ከይዓገትዎም ነገሮም። ካልእ ኣብነት ናይ ፍቕሪ ኣምላኽ ንህጻናት ኣብ ያእቆብ 1:27 ይርከብ። ኣብኡ ድማ «ንጹህ ሃይማኖት» (KJV) ንየቲም ምሕላው ምዃኑ ተነጊሩና። ንዕላማኦም ክንቃለስ ተተባቢዕና ኢና (እሰያስ 1:17 ርአ)። ብዛዕባ ኣምላኽ ከም ኣቦና ክንሓስብ ከለና፡ ኩላትና ከም ዝተወስድና ንዝክር (ሮሜ 8:15፤ ኤፌሶን 1:5)።

ኣብ መጽሓፍ ቅዱስ እግዚአብሔር ዝሓለዎም ህጻናት ብዙሓት ኣብነታት ኣለዉ፡ እዚኦም ድማ ብናይ ባዕሎም ወለዲ ዘይተዓበዩ እዮም። እዞም ህጻናት እዚኦም ብዝተፈላለየ ምኽንያታት ካብ ወለዶም ተፈልዮም፡ የቲም ኮይኖም፡ ተማሪኾም ወይ ናብ ካልእ ቦታ ንምነባር ተላኢኾም። ንህይወት ገለ ህጻናት፡ ብዘይካ ናይ ልደቶም ወላዲ ብኻልእ ዝዓበዩ፡ ብፍላይ፡ ሙሴ፡ ሳሙኤል፡ እታ ንእሽቶ ገረድ፡ ከምኡ’ውን አስቴር ክንርኢ ኢና።

ይኹን እምበር፡ ንህይወቶም ቅድሚ ምምርማርና፡ እግዚአብሔር የሱስ እውን ብምድራዊ ኣቦ፡ ንሱ ድማ ባዮሎጂካዊ ኣቦኡ ዘይነበረ፡ ከም ዝዓበየ ክንጠቅስ ይግባእ። ኣምላኽ ንዮሴፍ ከም ኣቦ ንእግዚአብሔር የሱስ ክኸውን ኣዳልይዎ ነበረ፡ እግዚአብሔር ንእሽቶ ህጻን ከሎ። ዮሴፍ ንእግዚአብሔር የሱስን ንኣዲኡ ማርያምን ይምግብ፡ ይሕሉ፡ ይሓሉ ነበረ፡ ንዕኡ ድማ «ኩሉ ዓመት» ናብ ቤተ መቕደስ ይወስዶ ነበረ (ሉቃስ 2:41)። የሱስ ከም «ወዲ ዮሴፍ» (4:22)፡ ከምኡ’ውን «ወዲ ጸራቢ» (ማቴዎስ 13:55) ይፍለጥ ነበረ።

ሙሴ

ህይወት ሙሴ ኣዝዩ ዘይተለምደ መጀመርታ ነበሮ፡ ምኽንያቱ ኣዲኡ ኣብቲ ኩሎም እቶም ንእስራኤላውያን ዝውለዱ ዝነበሩ ደቀንስትዮ «ናብ ፈለግ ክድርበዩ» እሞ ክሰጥሙ ዝነበሮም ግዜ እያ ወሊዳቶ (ዘጸ 1:22)። ወለዱ ንዕኡ ክሕልውዎን እግዚአብሔር ከም ዝሕልዎምን እምነት ነበሮም (እብራውያን 11:23)።

ወለዲ ሙሴ ኣብ ንእሽቶ «ታቦት» (ዘጸ 2:5) ኣብ ፈለግ ሓብእዎ፡ ግናኸ ጓል ፈርኦን ንወዶም ረኸበቶ እሞ ከም ናታ ወዲ ክተዕብዮ ደለየት። ኣምላኽ ግና፡ እዚ ንእሽቶ ወዲ ምስ ጓል ፈርኦን ቅድሚ ምኻዱ፡ ንሳ ናብ ናይ ባዕሉ ኣደ ክትመልሶ ወሰነ። ሽዑ ኣደ ሙሴ ክሳዕ ዝዓቢ ክትሓልዮ ክኢላ (ቁ.9)። ኣብቲ ምስ ኣዲኡ ዝነበረ ግዜ፡ ሙሴ ብዙሕ ተማህረ። ወለዱ ንዕኡ ንምስልጣንን ብዛዕባ እቲ ዝኸውን ኣምላኽ ንምምሃርን ዕድል ረኸቡ (ዘዳግም 6:7)።

ድሕሪ ብዙሕ ግዜ፡ ሙሴ፡ ብመንፈስ ቅዱስ ተደሪኹ፡ ዘፍጥረት ጸሓፈ፡ እዚ ድማ ብዛዕባ መንእሰያትን ክገብርዎ ዝነበሮም ምርጫታትን ብዛዕባ ዝገልጽ ዛንታታት ዝመልአ እዩ። ንኣብነት፡ ብዙሓት ምዕራፋት ኣብ ዘፍጥረት ብዛዕባ ዮሴፍ፡ ሓደ መንእሰይ፡ ንብዙሓት ፈተናታት ግብጺ ክወግድ ዝነበሮ፡ ይነግራ። እዘን ትምህርቲ እዚኤን ሙሴ ብንእሽቶ ዕድመኡ ካብ ወለዱ ዝተማህረን እየን፡ ኣብቲ እግዚአብሔር ንሳቶም ንወዶም ንዕኡ ንምዕባይ ዝሃቦም ግዜ። ኣምላኽ ድሕሪኡ ንሙሴ ካብ ብልሽውና ግብጺ ሓለዎ።

ድሕሪኡ፡ ሙሴ ምስ ዓበየ፡ ከም ወለዱ እምነት ነበሮ (እብራውያን 11:24-27)። ከም ዓቢ ሰብ፡ ከም ስርዓታት ዓለም ከም ዘይነብር ወሰነ፤ ኣብ ኣሕዋቱ፡ ኣብ ዕብራውያን፡ ክተኩር ድማ መረጸ (ግብሪ ሃዋርያት 7:23)። እግዚአብሔር ነቲ ብንእሽቶ ዕድመና እንረኽቦ መንፈሳዊ ስልጠና ካብ ዓለም፡ ንሳ ድማ ንዕኡ እትጻረር፡ ንምሕላውና ይጥቀመሉ።

ሳሙኤል

ምዕባይ ሳሙኤል ምስ ሙሴ ገለ ምምስሳል ነበሮ፡ እንተላይ ክልቲኦም ምስ ናይ ባዕሎም ወለዲ ንናይ መጀመርታ ሒደት ዓመታት ህይወቶም ይነብሩ ነበሩ። ኣደ ሳሙኤል፡ ሃና፡ ውሉዳት ክትወልድ ኣይከኣለትን (1 ሳሙኤል 1:5)። ኣብ እዋን ምብጻሕ ናብ ቤት እግዚአብሔር፡ ንወዲ ጸለየት እሞ ንወዲ ንእግዚአብሔር ንምግልጋል ከም እትህቦ ቃል ኣተወት (ቁ.11)። ብግዜኡ፡ ሃና ንሳሙኤል ወለደት፡ ንሱ ድማ ምስ ወለዱ ክሳዕ ዝዓቢ፡ ናብ ኤሊ እቲ ኻህን ኣብ ቤት እግዚአብሔር ንምኻድ ዝበቅዕ ክሳዕ ዝኸውን፡ ነበረ። ካብ ሽዑ ንነጀው፡ ኤሊ እዩ ኣዕብይዎ።

ሳሙኤል ኣብ ቤተ መቕደስ ንእግዚአብሔር የገልግል ነበረ፡ ግናኸ ብዘይተኣማኑ ሰባት ተኸቢቡ ነበረ። ክልተ ደቁ ኤሊ፡ ሆፍኒን ፊንሃስን፡ ንእግዚአብሔር ኣይፈልጥዎን ነበሩ (2:12)፡ ይኹን እምበር ኣብ ዕዮ ቤተ መቕደስ ይሳተፉ ነበሩ። እኩያት ነበሩ፡ ኤሊ ድማ ንምቁጽጻሮም ዝኾነ ነገር ኣይገበረን። ኣብ ክንዲኡ፡ ንኣምላኽ ካብ ዘኽብሮም ንላዕሊ ኣኽበሮም። እግዚአብሔር ንሳሙኤል ኣብዚ ግዜ እዚ ጸውዖ፡ ንሱ ድማ ገና ህጻን ከሎ፡ ክገብሮ ዝመደቦ ነገሮ (1 ሳሙኤል 3)።

ኣምላኽ ድሮ ክልተ ደቁ ኤሊ ኣብ ሓደ መዓልቲ ከም ዝሞቱ ገሊጹ ነበረ (1 ሳሙኤል 2:27-36 ርአ)። ኣብቲ ሓደ ምንባር ድማ ኣምላኽ ንእሙን ካህን ከም ዘተንስእ፡ ንሱ ድማ ኣብ ልቡ ዘሎ ክገብር፡ ኣምላኽ ድማ ንእዚ ካህን እዚ «ጽኑዕ ቤት» ከም ዝሃንጾ ቃል ኣተወ (1 ሳሙኤል 2:35)። ሳሙኤል እናዓበየ ቀጸለ፡ እግዚአብሔር ድማ ምስ ወዲ ነበረ። ኣምላኽ ንሳሙኤል ክሕልዎን ክጥቀመሉን ክኢሉ፡ እኳ ደኣ ሳሙኤል ኣብ እኩይ ሃዋህው ይዓቢ እንተ ነበረ። ድሕሪ ብዙሕ ግዜ፡ ኣምላኽ ንሳሙኤል ተጠቒሙ ንሳኦልን ድሕሪኡ ንዳዊትን ከም ነገስታት እስራኤል ቀብኦም (1 ሳሙኤል 10:1, 16:13)። ሳሙኤል ንእግዚአብሔር ወፊዩ ነበረ፡ ንዕኡ ድማ ንህይወቱ ኩሉ እሙን ነበረ።

እታ ንእሽቶ ገረድ

ኣብ 2 ነገስት 5 ብዛዕባ ሓንቲ ንእሽቶ ጓል፡ ስማ ዘይተነግረና፡ ንብብ። ንሳ «ንእሽቶ ገረድ» (ቁ.2) ተባሂላ ተጠቒሳ ኣላ፡ ምኽንያቱ ንእሽቶ ስለ ዝነበረት እሞ ንሰበይቲ ሓደ ናእማን ዝተባህለ ሰብ ተገልግል ነበረት። እዚ ሰብ እዚ «ዓብይን» «ክቡርን»፡ ሓለቓ ሰራዊት ሶርያ እዩ ነይሩ (ቁ.1)።

እታ ንእሽቶ ገረድ ካብ ምድሪ እስራኤል ተማሪኻ ናብ ቤት ናእማን ኣብ ሶርያ ገረድ ኮይና ተገብረት። እግዚአብሔር ንሳ ሓለዋ፡ ካብቲ ዝኸፍአ ክኸውን ዝኽእል ኩነታት ድማ ሓለዋ። ንህይወታ ካብ ወለዳ ብምውሳድ ትልሚ ነበሮ፡ ንሳ ድማ ንሓደ ሰብ፡ ንናእማን፡ ንሱ ድማ ለምጺ ዝነበሮ፡ ክትሕግዝ ኣብ ዝኽእለሉ ቦታ ክትከውን ኣዳልይዋ።

እታ ጓል ናእማን ሓሚሙ ከም ዘሎ ምስ ሰምዐት፡ ብኡብኡ ብዛዕባ ኣምላኽ እስራኤል፡ ብዛዕባኡ ወለዳ ዝመሃርዋ ዝነበሩ፡ ሓሰበት። እታ ንእሽቶ ገረድ ንሰበይቲ ናእማን፡ ናእማን ናብ ነብዪ ኣምላኽ ኣብ እስራኤል ክኸይድ እንተኽኢሉ፡ ካብ ለምጹ ከም ዝሓዊ ነገረታ (2 ነገስት 5:3)። እዛ ንእሽቶ ጓል ኣብዚ ኣረማዊ ምድሪ ንኣምላኽ ኣይረሰዐቶን፡ እግዚአብሔር ድማ ንሳ ንዕኡ ጽኑዕ ምስክርነት ንምሃብ ተጠቕመላ። ናእማን ብዛዕባ እቲ ንሳ ንሰበይቱ ዝበለቶ ሰምዐ እሞ ስጉምቲ ወሰደ።

ከምኡ ድማ ሕጂ እግዚአብሔር ኣብቲ እንነብረሉ ዘይንኣምን ዓለም ክሕልወና ይኽእል እዩ፡ ቃላትና ድማ ኣዝዩ ብህድኣት እንተ ተባህሉ እውን ክጥቀመሎም ይኽእል እዩ። ቃላታ ኣብ ናእማን ዓቢ ጽልዋ ነበሮ፤ ብዛዕባ እቲ ዝተባህለ ስጉምቲ ወሰደ እሞ ብኣዝዩ ተኣምራዊ መገዲ ሓወየ። ምድሪ ሶርያ ንህዝቢ ኣምላኽ ክትብድል ቀጸለት፡ ግናኸ ናእማን ኣብኡ ከም ዝተሳተፈ ከቶ ኣይንሰምዕን። ህይወቱ ተለዊጡ ነበረ፡ ምኽንያቱ ኣምላኽ ንሓንቲ ንእሽቶ ገረድ፡ ንሳ ድማ ኣብ ህይወታ ኣጸጋሚ ኩነታት እንተ ነበራ እውን፡ ብዛዕባ እቲ ኣምላኽ ክገብሮ ዝኽእል ቃላት ምስክርነት ዝሃበት፡ ተጠቕመ።

ኣስቴር

ኣስቴር ምስቶም ዝሓለፉ ሰለስተ ሰባት ትመሳሰል ነበረት፡ ምኽንያቱ ብናይ ባዮሎጂካዊ ወለዳ ዘይተዓብየት ስለ ዝነበረት። ይኹን እምበር፡ ኩነታታ ዝተፈልየ ነበረ፡ ምኽንያቱ ብሓደ ዝኣምን ስድራ ቤት ኣባል፡ ሞርዶካይ፡ ተዓብየት። ካብዚ ድማ እግዚአብሔር ንህጻናት፡ ንሳቶም ድማ ምስ ወለዶም ዘይነብሩ፡ ሓያል መንፈሳዊ ጽልዋ ክኸውን ዝኽእል ሰብ ከም ዝህብ ንመሃር።

እተን ብዛዕባ አስቴር እንነብበን ፍጻሜታት ኣብ ርእሲ ከተማ ናይ ሓንቲ ኣረማዊት ሃገር ተፈጺመን። ሞርዶካይ ካብ የሩሳሌም ናብ ሹሻን ንምነባር ምስ ተወስደ፡ ድሮ ንኣስቴር ይሕሉ ነበረ፡ ንሳ ድማ ምስኡ ክትመጽእ ተፈቒዱላ ነበረ። እዚ ፍሉይ ጸጋ እግዚአብሔር እዩ ነይሩ። ንሳ ከም ዝተሓልየት ንምርግጋጽ ንጡፍ ዕዮ ኣምላኽ የርኢ፡ ከምኡ’ውን ብዛዕባ «የቲም»ን «መበለታት»ን ዘዘኻኽር እዩ።

ኣምላኽ ንበይኖም ዝነብሩ ኣብ ስድራ ቤታት የንብር (መዝሙር 68:5-6)።

ኣስቴር ኣብ ሹሻን ንእሽቶ ጓል ኮይና ትዓቢ ነበረት፡ ኣብቲ ግዜ እቲ ንጉስ ኣሃሽዌሮስ ሓንቲ ሓዳስ ንግስቲ ይደሊ ነበረ። ንቫሽቲ ዝሓተታ ክትገብር ስለ ዘይደለየት ኣባሪርዋ ነበረ፡ ሓንቲ ዝተፈልየ ንግስቲ ድማ ክረክብ ወሲኑ ነበረ (ኣስቴር 1:16-22)። ኣብ መወዳእታ አስቴር ከም ሓዳስ ንግስቲ ተመረጸት (2:17)። ኣብዚ ግዜ እዚ፡ እኳ ደኣ ንግስቲ ምስ ኮነት እውን፡ አስቴር ንንጉስ ብዛዕባ ታሪኻ ወይ ድማ ኣይሁዳዊት ምዃና ኣይነገረቶን። ሞርዶካይ ምስጢር ክትገብሮ ነጊርዋ ነበረ፡ ንሳ ድማ ኣብ ዝዓበየት ዓመታታ ከምቲ ብንእሽቶኣ ዝተኣዘዘትሉ ኣኽበራ (ቁ.20)።

ሓንቲ ንእሽቶ የቲም ጓል ካብ ወጻኢ ሃገር ንግስቲ ናይ ንጉስ ሜዶንን ፋርስን ምዃና ዘገርም እዩ። ንሱ ኣብቲ ግዜ እቲ ብልዕሊ 127 ኣውራጃታት ዝነበሮ ዝበለጸ ሓያል ሰብ ኣብ ምድሪ እዩ ነይሩ (1:1-3)። ይኹን እምበር፡ እግዚአብሔር ንህይወታ ፍሉይ ትልሚ ነበሮ፡ እዛ ዛንታ እዚኣ ድማ ብዛዕባኣ ጥራይ ኣይኮነትን።

ኣብቲ ዝተረፈ መጽሓፍ አስቴር፡ ህዝቢ ኣይሁድ ብኻልኣይ ሓለቓ ንጉስ፡ ሃማን፡ ከመይ ከም ዝጠፍኡ ንርኢ (ኣስቴር 3)። ምኽንያት ናይ ትልሚ ሃማን ንኹሎም ኣይሁድ ንምቕታል፡ ሞርዶካይ ንዕኡ ክሰግድ ስለ ዝኣበየ እዩ ነይሩ። ኣብ መወዳእታ፡ አስቴር ናብ ንጉስ ኣተወት፡ ንህይወት ህዝባ ድማ ለመነት። ሃማን ተቐትለ፡ ህዝቢ ኣይሁድ ድማ ደሓኑ። አስቴር ናብ ንጉስ ንምኻድ ትፈርህ ነበረት፡ ግናኸ ብትእዛዝ ሞርዶካይ ገበረቶ። ንሱ ከምዚ በላ፡

ንከምዚ ዝኣመሰለ ግዜ ናብ መንግስቲ መጺእኪ እንተኾንኪ መን ይፈልጥ (ኣስቴር 4:14)።

ብኣምላኽ ተሓልያ ነበረት፡ ንናታ ጥቕሚ ጥራይ ዘይኮነስ፡ ንጥቕሚ ህዝባ እውን። ትልሚ ኣምላኽ ንህይወታ ንኻልኦት በረኸት ነበረ፡ ሕጂ እውን ካብ ዛንታኣ ክንመሃር ከለና።

መደምደምታ

ዛንታታት እዞም ህጻናት ናብ ሓደ ዓቢ ሓቂ የመልክታ፡ ኣምላኽ ንህይወቶም ካብቲ ናይ ቀጥታዊ ድሌታቶም ንላዕሊ ዝዓበየ ትልሚ ነበሮ። እግዚአብሔር ንኻልኦት ንጥቕሚ ብዓበይቲ መገድታት ተጠቕመሎም። ብምሕላዎምን ንዕዮኡ ብምሕላዎምን፡ ንሳቶም እውን ባረኾም። እዚ ድማ ኣብ ሮሜ 8:28 እንነብቦ ዘዘኻኽር እዩ፡ ኣምላኽ ንነገራት ንጽቡቕ ይሰርሕ ኣሎ። ትልምታቱ ወይ መገድታቱ ካብ ናትና ዝለዓሉን ዝዓበዩን እዮም (እሰያስ 55:8-9)።

ፍቕሪ እግዚአብሔር ንህጻናት ኣብዘን ዛንታታት እዚኤን ይግለጽ፡ እኳ ደኣ ብኣጸጋሚ ተመክሮታት እንተ ሓለፉ። ንሳቶም ኣዳልይዎም፡ ንዓቢ ኣገልግሎት ድማ ተጠቕመሎም፡ ንዕዮኡ። እቲ ኣብ ህይወትና ዝጀመርናሉ መገዲ ከቶ ክንነጽጎ የብልናን። ብዙሓት ኣብ ኣጸጋሚ ኩነታት ዝጅምሩ ኣለዉ፡ ግናኸ እግዚአብሔር ነዘን ኩነታት እዚኤን ንጽቡቕን ንኽብሩን ክጥቀመለን ይኽእል እዩ።

ሓደ ክረምቲ፡ ሓደ ንእሽቶ የቲም ወዲ ንሓንቲ ሰበይቲ ካብ ደረጃታ በረድ ከም ዘጽሪ ፍቓድ ክትህቦ ለመና። «ንእዚ ብዙሕ ትረክብ ዲኻ፡ ወደይ?» ኢላ ሓተተቶ። እቲ ወዲ ድማ፡ «ሓድሓደ ግዜ እረክብ እየ፡ ግናኸ ብዙሕ ግዜ ኣዝዩ ሒደት እረክብ እየ» በለ። «እሞ ንምነባር ዝኣክል ከም ዘይትረክብ ከቶ ኣይትፈርህን ዲኻ?» እቲ ህጻን ተደናጊሩ ረኣየ፡ እሞ ድማ፡ «ኣምላኽ ንወዲ እንተ ኣሚንዎ እሞ ዝኽእሎ ኩሉ ዕዮ እንተ ገበረ ኣይሓልዮን ድዩ ትብሊ?» በለ። —መልእኽቲ ፍቕሪ ኣምላኽ፡ ሕዳር 23፡ 1902