እቶም ኣርባዕተ ጸሓፍቲ ወንጌል ነቲ “ጽቡቕ ዜና” መልእኽቲ ብዝበለጸ ምስቲ ናይ ክርስቶስ ዝተኣሳሰረ ኣመለኻኽታኦም ብዝመሳሰል መንገዲ ይእውጅዎ፡ ንሱ ድማ ባዕሉ ህያው መልእኽቲ እዩ (ዮሃንስ 14:6 NKJV)። ስለዚ፡ ነፍሲ ወከፍ ጸሓፊ እተፈላለዩ ገጽታታት ናይቲ መንግስቲ ወንጌል መልእኽቲ የጕልሕ። ኣብዚ ፍቕድታት ክትፈልጥዎም ትኽእሉ ዲኹም?
ማቴዎስ 4:17፡ “ካብ ሽዑ የሱስ ክሰብኽን፡ ንስሓ ግበሩ፡ መንግስተ ሰማያት ቀሪባ እያ፡ ክብል ጀመረ።”
ማርቆስ 1:14-15፡ “ዮሃንስ ናብ ቤት ማእሰርቲ ምስ ኣተወ፡ የሱስ ናብ ገሊላ መጺኡ፡ ወንጌል መንግስቲ ኣምላኽ እናሰበኸ፡ ግዜኡ በጺሑ፡ መንግስቲ ኣምላኽ ቀሪባ እያ። ንስሓ ግበሩ፡ ብወንጌል እመኑ፡ ይብል ነበረ።”
ሉቃስ 13:5፡ “ንስሓ እንተዘይገበርኩም፡ ኩላትኩም ከምኡ ክትጠፍኡ ኢኹም።”
ዮሃንስ 1:12-13፡ “ንዝተቐበልዎ ዘበሉ ግና፡ ብስሙ ንዝኣምኑ፡ ደቂ ኣምላኽ ኪኾኑ መሰል ሃቦም፡ ንሳቶም ከኣ ካብ ደም ወይ ካብ ፍቓድ ስጋ ወይ ካብ ፍቓድ ሰብ ዘይተወልዱ፡ ካብ ኣምላኽ እምበር።”
ሓደ መልእኽቲ ወንጌል ጥራይ እዩ ዘሎ፡ ግናኸ ነፍሲ ወከፍ ጸሓፊ እተፈላለዩ ገጽታታት ናይቲ ወንጌል ምስቲ ዝተኣሳሰረ ጭብጡ የጕልሕ። እዚ ፍልልይ እዚ ሓደ ካብቶም ዝበለጹ ፍሉያት ገጽታታት ናይቲ ወንጌል ጸብጻባት እዩ።
እተፈላለዩ ኣመለኻኽታታት
ወንጌል ማርቆስ እቲ ዝሓጸረ እኳ እንተኾነ፡ ንሱ ነታ “ወንጌል” እትብል ቃል ካብ ካልኦት ንላዕሊ ይጥቀመላ፤ ዮሃንስ ከቶ ነቲ ቃል ኣይጠቕሶን። ጭብጢ ስልጣን ማቴዎስ ን“ንስሓ” ዓሰርተ ሓደ ግዜ የጕልሕ፡ ግናኸ ብጐይታ ምእማን ዘድሊ ምዃኑ ሰለስተ ግዜ ጥራይ ይዛረብ። ኣብ ማቴዎስ፡ ጐይታ ንመልእኽቲ ንስሓ ዮሃንስ ብዘይምእማኖም ንኣይሁድ ካብ ብእኡ ዘይምእማኖም ንላዕሊ ይነቅፎም።
ማርቆስ ንምድሓን ንስሓ ምግባርን ብክርስቶስ ምእማንን ዘድሊ ምዃኑ የጕልሕ፡ ግናኸ እቲ ዝዓበየ ምጕላሕ ኣብ ምእማን እዩ። ብክርስቶስ ምእማን ኣስታት ዓሰርተ ክልተ ግዜ ይዛረብ፡ ንስሓ ምግባር ዘድሊ ምዃኑ ድማ ኣርባዕተ ግዜ ጥራይ። ጐይታ ኣብ ማርቆስ ንስልጣን ንጉሳዊነቱ ስለ ዘየጕልሕ፡ ንስሓ ካልኣዊ ምጕላሕ እዩ። ይኹን እምበር፡ ንምድሓን ብትሑት ኣገልጋሊ ምእማን ሓቀኛ እምነት ምሓዝ የድሊ።
ሉቃስ ብጐይታ ምእማን ሓሙሽተ ግዜ ጥራይ ይዛረብ፡ ግናኸ ንጉዳይ ንስሓ ዓሰርተ ኣርባዕተ ግዜ ይትንክፍ። እቲ ፍቑር ሓኪም ኣብ ወንጌሉ ንሰብኣዊ ሓጃን ስቓይን ዘጕልሑ ቃላት ይጥቀም፡ ከም “ምጥፋእ” (ሉቃስ 13:3,5)። “ምጥፋእ” ብዛዕባ ምሟት ይዛረብ፡ ሉቃስ ድማ ካብ ካልኦት ጸሓፍቲ ወንጌል ንላዕሊ ይዛረበሉ። ሉቃስ ንሰማዕቱ፡ “ካብ ምሟት ክትድሕኑ ትደልዩ ዲኹም?” ኢሉ ይሓትቶም። ብስም ክርስቶስ ንሕሙማት፡ ንስቓይ ዝረኸቡን ንዝተሰብሩ ልቢ ዘለዎምን—ኩሎም ብጽልዋ ሓጢኣት ዝሳቐዩ ዘበሉ፡ “ካብ ጭንቀትኩምን ሕማምኩምን ክትገላገሉ ትደልዩ ዲኹም?” ኢሉ ይልምን። እዞም ገጽታታት እዚኦም ኣብ ኣቀራርባ ወንጌል ሉቃስ ይርከቡ። ጐይታ ንሕማምና፡ ነቲ ናይ ሓጢኣትና ኣሳቒ ዝኾነ ሳዕቤናት ይስምዖ። ንሓጥእ ካብ ዘለኣለማዊ ፍርዲ ከድሕኖ፡ ከምኡ እውን ነቲ ናይ ሓጢኣት ኣሳቒ ሳዕቤናት ከቃልሎ ይደሊ።
እቲ ልዑል ቃና ወንጌል ዮሃንስ ሰማያዊ ኣመለኻኽታ ይገልጽ። ማቴዎስን ሉቃስን ንንስሓ የጕልሑ፡ ከመይሲ ሓደ ሰብ ቅድሚ ምድሓኑ ንሓጢኣቱ ክእመን ኣለዎ። ግናኸ ዮሃንስ ነቲ ኣጠቃላሊ መንፈሳዊ ኩነታት ብቐሊሉ ይእውጅ፡ ኣብ ኣምላኽ ህይወት ኣሎ፡ ካብ ኣምላኽ ወጻኢ ድማ ሞት ኣሎ። ብዛዕባ ክርስቶስ እናተዛረበ፡ ዮሃንስ ከምዚ ይጽሕፍ፡ “ኩሉ ብእኡ ኾነ፡ ካብቲ ዝኾነ ዘበለ ሓንቲ እኳ ብዘይእኡ ኣይኮነትን። ህይወት ኣብኡ ነበረት፡ እታ ህይወት ድማ ብርሃን ሰብ ነበረት” (ዮሃንስ 1:3-4)። ዮሃንስ እቲ ሰብ ኣብ ዓለም መንፈሳዊ ሞት ከም ዝሞተ፡ ዳግማይ ክውለድን ህያው ክኸውንን ከም ዘለዎ ንጹር ሓቂ የጕልሕ (ዮሃንስ 3:3፤ 5:21)። እዚ ከመይ ገይሩ ይፍጸም? ብምእማን፡ “ኣምላኽ ንዓለም ክሳዕ ክንድዚ ስለ ዝፈተዋ፡ ንሓደ ወዱ በጃ ሃበ፡ ብእኡ ዝኣምን ዘበለ ኹሉ ከይጠፍእ፡ ህይወት ዘለኣለም የሕልፍ እምበር” (ዮሃንስ 3:16)። በዚ መሰረት፡ እቶም “ንስሓ”ን “ይቕረ በለ”ን ዝብሉ ቃላት ኣብ ዮሃንስ ኣይርከቡን፡ ግናኸ ምእማን 99 ግዜ የጕልሕ! መልእኽቲ ዮሃንስ ከምዚ ገይሩ ክጠቃለል ይኽእል፡ “ሰብ ኣብ ዓለም ሞይቱ ኣሎ። ዘለኣለማዊ ህይወት ኣብ ክርስቶስ ጥራይ እዩ። እዚ ትኣምኑ ዲኹም?”
ሓንቲ ዛንታ ንምሕጋዝ
ምናልባት እታ ዝስዕብ ዛንታ ነፍሲ ወከፍ ጸሓፊ ምስቲ ብክርስቶስ ዝተሰብከ ወንጌል መልእኽቲ ከመይ ገይሩ ከም ዝተኣሳሰር ንኽንርድእ ክትሕግዘና ትኽእል እያ። ሓደ ሰብ ኣብ ጥቓ ገምገም ሓደ ብቕልጡፍ ዝውሕዝ ዘሎ ፈለግ ካብ ዓቢ እምኒ ዓሳ እናሓዘ ከም ዝነበረ እሞ ሕሰብ። ንሱ ኣብቲ ከባቢ እንግዳ ነበረ፡ ግናኸ ብገምገም እቲ ፈለግ እናነደቐ ከሎ፡ ሓደ ዓቢ ቦታ ዓሳ ሓዝ ረኣየ። ነቲ ፈተና ክቃወሞ ኣይከኣለን፡ ስለዚ መኪናኡ ኣቖመ እሞ መሳርሒ ዓሳ ሓዙን ሳጹን መሳርሒኡን ሓዘ። ቀዳማይ ምድርባዩ ዓቢ ዓሳ ኣውረደ፡ ግናኸ ካብ ማይ እናሰሓበ ከሎ ተንሸራቲቱ ናብቲ ዝሑል ማይ ወደቐ። ክሕምብስ ኣይፈልጥን ነበረ፡ እቲ ዝሑል ዓሚቕ ማይ ድማ ንጡንጃታቱ ብቕልጡፍ የደንዝዞም ነበረ። ብሓጐስ፡ ሓደ ዓቢ ዕንጨይቲ ኣብ ጥቓኡ ብፈለግ ይውሕዝ ነበረ፡ ንሱ ድማ ክሕዞ ከኣለ። እኳ ደኣ እንተደኸመ፡ ነቲ ዕንጨይቲ ንምሓዝ እኹል ሓይሊ ነበሮ። እኳ ደኣ እንተበርደ፡ ድሑን ከም ዝኾነን ኣብ መወዳእታ ናብ ገምገም ፈለግ ከም ዝበጽሕን ተኣማመነ።
ብሃንደበት ካብ ድሕሪኡ ድምጺ ሰምዐ፡ ሓሙሽተ ሰባት ድማ ብገምገም ባሕሪ እናጎየዩ ረኣየ፤ ሓደ ድማ ነዊሕ ገመድ ኣብ ኢዱ ነበሮ። ምስ ቀረቡ፡ “ኣብ ቅድሜኹም ዓቢ ማይ ወሓዚ ኣሎ። ክትሞቱ ኢኹም!” ዝብል መጠንቀቕታኦም ሰምዐ። ነቲ ፈለግ ስለ ዘይፈልጦ፡ እዚ ሓበሬታ እዚ ሓቂ ድዩ ኣይኮነን ኣይፈልጥን ነበረ። እቲ ዝቐርብ ዘሎ ጥፍኣት ክርእዮ ስለ ዘይከኣለ፡ ነቲ እንኮ ናይ ድሕነት መንገዱ፡ ነቲ ዕንጨይቲ፡ ክሕዝ ወሰነ።
ሓደ ኣብ ገምገም ባሕሪ ዝነበረ ሰብ፡ ማቴዎስ ዝስሙ፡ “እቲ ገመድ ዝሓዘ ሰብ ሓላዊ ፓርክ እዩ። ካብቲ ማይ ወሓዚ ከድሕነካ ይኽእል እዩ፡ ግናኸ ነቲ ዕንጨይቲ ክትገድፎ ኣለካ” ኢሉ ጨደረ። ካልእ ሰብ፡ ማርቆስ ዝስሙ፡ “እዚ ሰብ እዚ ገመድ ምስ ደርበየልካ፡ ነቲ ዕንጨይቲ ክትገድፎን ነቲ ገመድ ክትሕዞን ኣለካ፤ ንሱ ድማ ሓያልን ክኢላን ስለ ዝኾነ ናብ ድሕነት ክስሕበካ እዩ” ኢሉ ጨደረ።
ሳልሳይ ሰብ፡ ሉቃስ፡ “ነቲ ዕንጨይቲ እንተዘይገድፍካዮን ነቲ ገመድ እንተዘይሓዝካዮን ክትጠፍእ ኢኻ። እዚ ገመድ ዝሓዘ ሰብ ክንደይ ዝሑልን ፈራህን ከም ዝኾንካ ይፈልጥ እዩ። ክሕግዘካ ይኽእል እዩ” ኢሉ ጨደረ። ኣብ መወዳእታ፡ ራብዓይ ሰብ፡ ዮሃንስ፡ “ኩነታትካ ተስፋ ዘቑርጽ እዩ። ክትመውት ኢኻ። ነቲ ገመድ ክትሕዞን ነዚ ሰብ እዚ ህይወትካ ክትእምኖን ኣለካ። ንዝኣመኖ ዘበለ ኩሉ ኣድሒንዎ እዩ” ኢሉ ኣወጀ።
እታ ዛንታ ተተግቢራ
ንስሓ ኣብ ምግዳፍ ዕንጨይቲ ይጕልሕ፡ እዚ ድማ ንምድሓንና እንእምኖ ዝኾነ ይኹን ካልእ ነገር ክኸውን ይኽእል እዩ። እምነት ብሓያልን ድሑንን መድሓኒ ዝተሓዘ ገመድ ብምሓዝ ይግለጽ። ንስሓ ብሓቂ “ምምላስ” ማለት እዩ፡ ነቲ ተስፋ ዘቑርጽ ኩነታትና ምስትውዓል ድማ የርኢ፤ ኣብ ዝኾነ እዋን ናብ ሲኦል ክንወድቕ እንኽእል ሓጥኣን ኢና። ብዛዕባ መንፈሳዊ ኩነታትና ምስ ኣምላኽ ምምስምማዕ እዩ፡ ብዛዕባ ሓጢኣት ድማ ንሱ ቅኑዕ ምዃኑ። “ከመይሲ እቲ ብኣምላኽ ዝኾነ ጓሂ ንንስሓ ዘብጽሕ ምድሓን የፍሪ፡ ንንስሓ ዘየብጽሕ ጓሂ ዓለም ግና ሞት የፍሪ” (2 ቆሮንቶስ 7:10)።
ንስሓ ካብ ትዕቢት ርእሲ፡ ዕዮ ርእሲን ሰብኣዊ ልምድታትን ይፍታሕ፡ እምነት ድማ ን“ሓቅን ህይወትን”፡ ንጐይታ የሱስ፡ ንምሓዝ ይመርጽ (ዮሃንስ 14:6)። ንስሓን እምነትን እተፈላለዩ እኳ እንተኾኑ፡ ብሓቂ ግና ዝተኣሳሰሩ እዮም። እቲ ሰብ ነቲ ዕንጨይቲ ጥራይ እንተገድፎ፡ ሕጂ እውን ክጠፍእ እዩ። ንምድሓን፡ ነቲ ዕንጨይቲ ክገድፎን ነቲ ገመድ ክሕዞን ኣለዎ። ነቲ ዕንጨይትን ነቲ ገመድን ብሓንሳብ ክሕዞም ኣይክእልን እዩ፤ ናብ እተፈላለየ ኣንፈት ይስሕብዎ ኣለዉ። “ብጸጋ ብእምነት ኢኹም ዝደሓንኩም፡ እዚ ኸኣ ካባኻትኩም ኣይኮነን፡ ውህበት ኣምላኽ እዩ እምበር፡ ሓደ እኳ ኸይተመክሕ፡ ብግብሪ ኣይኮነን” (ኤፌሶን 2:8-9)።
ንምድሓን፡ እቲ ሰብ ኩነታቱ ተስፋ ዘቑርጽ ምዃኑ ክርኢ፡ ሓደ መንገዲ ድሕነት ጥራይ ከም ዘለዎ ክርድእ፡ ድሕሪኡ ድማ ነቲ ዕንጨይቲ ብምግዳፍን ነቲ ገመድ ብምሓዝን በቲ መንገዲ ክሰርሕ ነበሮ። ምድሓን ብጸጋ ብእምነት ጥራይ እዩ ዝርከብ፡ ግናኸ ንስሓ ቅድሚ ተግባር እምነት እዩ። ጥርጣረታት ካብ ግዜ ናብ ግዜ እኳ እንተመጹ፡ ሓቀኛ እምነት ትጸንዕ፡ ከመይሲ ነቲ ናይ ኩነታት ሓቀኛ ክብደት ትሓስብ። ሓቀኛ እምነት ነቲ ብክርስቶስ ዘለኣለማዊ ድሑን ዝኾነ ገመድ ትሕዝ።
ነፍሲ ወከፍ ወንጌላዊ (ነፍሲ ወከፍ ሰብ ብገምገም ፈለግ ዝጎዪ) ንጽቡቕ ዜና የሱስ ክርስቶስ ይእውጅ ኣሎ፡ ግናኸ ካብ እተፈላለዩ ኣመለኻኽታታት። ኩሉ እዚ ዝተኣሳሰረ ሓቂ እዩ፡ ኩሉ ድማ ሓደ መልእኽቲ እዩ፡ ግናኸ ንምሉእነት ክርስቶስ ንምርኣይ ብፍሉይ ይቐርብ።
ዓቢ ትእዛዝን ካልእን
ናይ ጐይታ የሱስ ናብ ደቀ መዛሙርቱ ናብ ሰማይ ቅድሚ ምዕራጉ ዝሃቦም ናይ መወዳእታ ቃላት ብሓፈሻ ዓቢ ትእዛዝ ተባሂሎም ይፍለጡ። ማቴዎስ ኣብ ጸብጻቡ ነቲ ጭብጢ ስልጣን ብምሓዝ፡ ጐይታ፡ “ኩሉ ስልጣን ኣብ ሰማይን ኣብ ምድርን ተዋሂቡኒ ኣሎ” (ማቴዎስ 28:18) ከም ዝበለ ይምዝግብ። ጸብጻብ ማቴዎስ ንክርስቶስ ከም ጐይታ መንግስቲ ብንጹር የርኢ፡ ማርቆስ ግና ነቲ ስልጣንን ኣዛዚ ገጽታታትን ናይቲ ትእዛዝ ይገድፎ፡ ኣብ ክንዲኡ ድማ ነቲ ትሑት መንገዲ ኣገልጋሊ ኣምላኽ የጕልሕ፡ እዚ ድማ ናይ ምድሓር ዕድልን ንሓጃታት ካልኦት ንምምላእ ርእስኻ ምፍሳስን የጠቓልል።
ማቴዎስ ወንጌሉ ብምጅማር ንኣይሁድ ኣብ የሱስ ከም ወዲ ዳዊት፡ ናይ ዝፋን ዳዊት ቅኑዕ ወራሲ የተኩሮም። ወንጌሉ ነዚ ምስትውዓል ብጽቡቕ ብምውዳእ ይዛዝም። ከም ማርቆስን ሉቃስን ዘይኮነ፡ ኣብ ጸብጻብ ማቴዎስ ወይ ዮሃንስ ዕርገት ክርስቶስ ኣይንረክብን። ኣመለኻኽታ ዮሃንስ ሰማያዊ እዩ፡ እቲ ኩሉ ቦታ ዝርከብ ክርስቶስ ድማ ናብ ዝኾነ ቦታ ክዓርግ ኣየድልዮን። ማቴዎስ ንክርስቶስ ኣብ ገሊላ ኣብ ሓደ ከረን ኮይኑ ንደቀ መዛሙርቱ መምርሒታት እናሃበ የቕርበልና። ኣኽራናት ኣብ ቅዱስ ጽሑፍ መንግስታት የርምዙ (ዳንኤል 2:44-45፡ ሚክያስ 4:1)። ካብ ኣይሁዳዊ ኣመለኻኽታ፡ እዚ ትርኢት እዚ ፍጻሜ ናይ ማቴዎስ እዩ፡ ነቲ ኣብ ቀዳማይ ፍቕዱ ዝጀመሮ ጭብጢ ድማ የካምል። መጋረጃ ቅድሚ ምዕጻዉ፡ ናይ ክርስቶስ መንግስቲ ኣብ ምድሪ ዝተመስረተትሉ ናይ መጻኢ ውክልና ንረክብ። ተገዛእቲ እታ መንግስቲ ኣብ ቅድሚኡ ኣለዉ፡ ንንጉሶም ድማ ብጽንዓት የምልኹ (ማቴዎስ 28:17)። ኣምላኽ ንኣብርሃም፡ ንዳዊት፡ ንህዝቢ ኣይሁድን ንኹሎም ነቲ ወንጌል መልእኽቲ ዝሰምዑን ብእምነት ናብ መንግስቲ ዝኣትዉን ቃል ኪዳኑ ክሕሉ እዩ።
ሉቃስ፡ ምስቲ ናይ ሰብኣዊነት ጭብጢ ናይ ጸብጻቡ እናተኸተለ፡ ብቕኑዕ ብዛዕባ ወዲ ሰብ “ናብ ሰማይ ከም ዝተወስደ” ይዛረብ (ሉቃስ 24:51)። ማርቆስ ነቲ ናይ ኣገልጋሊ ኣመለኻኽታ ናይ መድሓኒ ኣብ ዓቢ ትእዛዝን መዝገብ ዕርገትን ይሕሉ፡ “ስለዚ፡ ጐይታ ምስ ተዛረቦም፡ ናብ ሰማይ ተወስደ፡ ኣብ የማናይ ኢድ ኣምላኽ ድማ ተቐመጠ። ንሳቶም ከኣ ወጺኦም ኣብ ኩሉ ቦታ ሰበኹ፡ ጐይታ ድማ ምስኦም ይሰርሕ ነበረ” (ማርቆስ 16:19-20)። ማርቆስ ንንጡፍ ኣገልግሎት ኣገልጋሊ የሆዋ ክሳዕ እቲ ዝተወቕዐ ስጋኡ ኣብ መስቀል ዝሰቐልዎ ይሰክር። ማርቆስ ድሕሪኡ ወንጌሉ ብመዝገብ ዕርገት ጐይታ ጥራይ ኣይዛዝምን፡ የግዳስ ክርስቶስ ሕጂ እውን “ምስኦም ይሰርሕ” ከም ዝነበረ ብሓቂ ይዛዝም። በዚ ድማ፡ ካብ ሽዑ ንነጀው ዘሎ ኩሉ ሓቀኛ ደቀ መዝሙር ክርስቶስ ምስኦም ከም ዝዓዪ ይርድእ። ኣብ ማቴዎስ፡ ስልጣን ክርስቶስ ንደቀ መዛሙርቲ ኣብ ምምራሕ ብምሉእ ይጕልሕ፡ “የሱስ ለኣኾም”፡ “ኣዘዞም”። ማርቆስ ግና፡ ማቴዎስ ዘይጠቕሶ ገጽታ ናይቲ ትእዛዝ የጕልሕ፡ “ጐይታ ድማ ምስኦም ይሰርሕ ነበረ”።
ሓባር ሰራሕተኛታት
ንመንግስቲ በይና ወይ ብኸንቱ ኣይንዓይን፡ ከመይሲ ዕዮኡ እዩ፡ ንሱ ድማ ንምፍጻሙ ምስናና ይዓዪ። ንሓጃታት ካልኦት ንምፍላጥ ኣዒንቱ ኢና፡ ንምግልጋሎም ድማ ኣእዳዉ ኢና። ጳውሎስ ንኣመንቲ ቆሮንቶስ፡ “ሓባር ሰራሕተኛታት ኣምላኽ ኢና” (1 ቆሮንቶስ 3:9) በሎም። ክርስቶስ ንደቀ መዛሙርቱ ድሕሪ ምእዛዙ ምስኦም ዓየየ፡ ሎሚ እውን ምስ ቅዱሳኑ ይዓዪ ኣሎ። ዕዮኡ እዩ!
