እቲ ሽግር
ኣምላኽ ንህዝቡ ክፈርድ፡ ከም ዘይከኣል ነገር ይመስል ነበረ። ግን እቲ ነብዪ ዝተሰምዖን ክኣምኖ ዘይከኣለን፡ ነቲ ዝመጽእ ዝነበረ ሽግር ክርኢ ከሎ እዩ። ኣብ መጀመርታ ፍቕዲ ዕንባቆም ከም «ጾሩ» ተገሊጹ ኣሎ፡ ምኽንያቱ ክጸር ከቢድ ነበረ፤ ኣብ ትዝታኡ ድማ ምስ ጸንሐ፡ ብኸቢድ ጭንቀት ተጸቒጡ ነበረ።
«ኦ እግዚአብሔር፡ ክሳዕ መዓስ እየ ዝጩኽ፡ ንስኻ ድማ ኣይትሰምዕን? ክሳዕ መዓስ እየ ናባኻ ‘ዓመጽ!’ ኢለ ዝጩኽ፡ ንስኻ ድማ ኣይተድሕንን?» (ዕንባቆም 1:2 NKJV)።
እዚ ራእይ ንቕጽበታዊ መጻኢ ዝነበረ እኳ እንተኾነ፡ ገና ብፍጹም ክፍጸም ነበሮ። ግን ንናይ ባዕልና ግዜ እውን ከቢድ ትግባረ የብሉን ድዩ? ነቲ ኣብ ልዕሌና ዝሰቐለ ፍርዲ ብሽግር ክንርእዮ ኣይግብኣናን ድዩ? ናይ እስራኤል ሓጢኣት ኣብቲ ግዜ፡ ናይ ሃገራትና ሓጢኣት ኣብዚ ግዜ እዚ ኣይነበረን ድዩ?
«ምኽንያቱ ምዝማትን ዓመጽን ኣብ ቅድመይ ኣሎ። ባእስን ክርክርን ይለዓል እዩ። ስለዚ ሕጊ ሓይሊ የብሉን፡ ፍትሒ ድማ ከቶ ኣይወጽእን» (ዕንባቆም 1:3-4)።
ኣብ ጎደናታት ከተማታትና ሕገ-ወጥነት ኣሎ፡ ኣብ ንግድን ህዝባዊ ህይወትን ሓሶትን ምትላልን ኣሎ፡ ጎረቤት ድማ ምስ ጎረቤት ይባኣስ።
«ዓመጽን ባእስን ኣብ ከተማ ርእየ ኣሎኹ ... ዓመጽን ሽግርን እውን ኣብ ማእከላ ኣሎ። ጥፍኣት ኣብ ማእከላ ኣሎ፤ ጭቆናን ምትላልን ካብ ጎደናታታ ኣይርሕቕን» (መዝሙር 55:9-11)።
ከምኡ ድማ ዳዊት መዝሙራዊ ኣስታት 400 ዓመታት ቅድሚኡ ተዛሪቡ። ንሱ ከም ዕንባቆም ሓደ ዓይነት ሽግርን ምጽላእን ተሰሚዕዎ ነበረ።
ናይ ኣምላኽ ውሽጣዊ ምኽርታት
ከምቲ መዝሙራዊ፡ እቲ ነብዪ ተስፋ ክቖርጽ ተዳልዩ ነይሩ ክኸውን ኣለዎ። ንሕና ድማ ንጽንዓትን ንፍቓደኛ ዘይምፍላጥን ናይ ብጾትና ክንርኢ ከለና፡ ሓደ ዓይነት ስምዒት ኣይስምዓናን ድዩ? ይኹን እምበር፡ ልብና ብዛዕባ ኩሉ ዝተገብረ ግጉይ ነገር ክጩኽ ከሎ፡ ኣምላኽ ናብ ውሽጣዊ ምኽርታቱ ይወስደና፡ ኩሉ ነገር ድማ ን«ዝደሊ ኩሉ ፍቓዱ (ናይ ኣቦ) ክገብር» (ዮሃንስ 7:17) ብቑሩብ ንጹር ይኸውን።
ቃል ኣምላኽ ኣብቲ ዘጨንቕ ጸልማት ፕላኔታችን ብርሃን ይፈኑ፡ ኣምላኽ ድማ፡ ኣብ መወዳእታ፡ ተቖጻጻሪ ምዃኑ ንርኢ። ንሱ ንመጻኢ ይሕዝ፡ ስለዚ ክንፈርህ ኣሎና ድዩ? ኣብ ግዜ ዕንባቆም እውን ኣምላኽ ዘይእመን ነገር ክገብር ይሓስብ ነበረ።
«ከለዳውያን፡ መሪርን ህዉኽን ህዝቢ» (ዕንባቆም 1:6)
ከም መሳርሒ ፍርዲ ኣብ ልዕሊ ዘይምእማን ህዝቡ ክለዓሉ ነበሩ።
እዚ ኩሉ ኣብ ታሪኻዊ ኣገባቡ ንእቶ። ዕንባቆም ምውዳቕ መንግስቲ እስራኤል ርእዩ ነበረ። ይኹን እምበር፡ እቲ ንእሽቶ ንጉስ ዮስያስ፡ ንሸሞንተ ዓመታት ኣብ ዝፋን ዝነበረን ገና 16 ዓመት ዝዕድመኡ ዝነበረን፡ ምምሕያሻቱ ይሓስብ ነበረ፤ ኣምላኽ ብምሕረቱ ንህዝቡ ንንስሓን ንምሕዋይ ዝተሰብረ ኩነታት ሃገሮምን ህይወቶምን ሓንቲ ካልእ ዕድል ይህቦም ነበረ። ኣብቲ ግዜ እውን እቶም ተጠራጠርቲ – መን እዩ ዘይተጠራጠር – ሓዘን ዝመልኦ ስምዒት ኣርእዮም ርእሶም እናነቕነቑ፡ «ሓደ እኳ ኣይመጽእን እዩ» ኢሎም ክዛረቡ ይኽእሉ ነበሩ።
ከምኡ እውን፡ ሎሚ እንታይ ከም ዝኸውን ኣይንፈልጥን ኢና። ይኹን እምበር፡ ኣምላኽ ትልምታቱ ኣለዎ፡ ንሕና ድማ ነጻነትና ዘለና ክሳዕ ዘሎና፡ ነቲ ወንጌላዊ መጠንቀቕታ ክንነግር ንኽእል ኢና።
«ሓደ እኳ ክሰርሕ ዘይክእለሉ ለይቲ ይመጽእ ኣሎ» (ዮሃንስ 9:4)።
ስለዚ እቲ ህጹጽነት ይውስኽ፡ ዝተሓደሰ ድማ
«ባቢሎን፡ ክብሪ መንግስታት፡ ውበት ትዕቢት ከለዳውያን» (ኢሳይያስ 13:19)
ብሰይጣን ተደሪኻ፡ ግን ብኣምላኽ ተፈቒዳ፡ ኣብዛ ሓጥእ ምድሪ ከቢድ ፍርዲ ንምምጻእ ትጽበ ኣላ።
ሓጢኣት ከም ብልሽውና እዩ፡ ከም ብልሽውና ድማ ኣብ ኩሉ ደረጃታት ሕብረተሰብ ይዝርጋሕ። ኣብ መወዳእታ መሰረታት ሃገር ይበላሾን ዘይረጋግእን ይኸውን፡ ብምሉኡ ህንጻ ድማ ይወድቕ። ፍርሂ ናብ ኣእምሮና ምእታው ባህርያዊ እዩ። ተስፋ ምቑራጽ ባህርያዊ እዩ፡ ግን ኣምላኽ ድኻምና ይፈልጥ፡ ካብ ቃሉ ድማ ምትብባዕ ይህበና።
ፍርዲ ኣምላኽ ብዙሕ ግዜ መፍትሒ እዩ፡ ንነፍስና የንጽህ፡ ስለዚ ንዝበለጸ ነገር ንናፍቕ። ጥፍኣት የሩሳሌምን ቤተ መቕደሳን ንህዝቢ እስራኤል በረኸት ኮይኑ ኣይተሰምዖምን ይኸውን፡ ግን ነበረ። ምርኮኦም ፍሉይ ኣረኣእያ ሃቦም። ሓዘንተኛታት ግን ዝበለጸ ጥበበኛታት ህዝቢ ኮይኖም ተመልሱ።
ጽንዓት ምግላጽ
ተመክሮ ነብዪ ዕንባቆም ከም ናይ መዝሙራዊ ኣሳፍ እዩ፤ እንደገና ብርሃን ይቕበል።
«እዚ ከመይ ገይረ ከም ዝርድኦ ክሓስብ ከለኹ፡ ንዓይ ኣዝዩ ኣሳቒዩኒ ነበረ – ክሳዕ ናብ መቕደስ ኣምላኽ ዝኸይድ፤ ሽዑ መወዳእታኦም ተረዲኡኒ» (መዝሙር 73:16-17)።
ኣምላኽ ንዕንባቆም ሓይሊ ምህላዉ ኣርኣዮ፡ እዚ ድማ ኩሉ ነገር ብግቡእ ኣረኣእያ ኣቐመጦ።
«ኦ ጐይታይ ኣምላኸይ፡ ቅዱሰይ፡ ንስኻ ኻብ ዘለኣለም ኣይኮንካን ድዩ? ኣይንመውትን ኢና ... ንስኻ ንእከይ ካብ ምርኣይ ዝንጹህ ዓይኒ ኣሎካ፡ ንእከይ ድማ ክትርኢ ኣይትኽእልን» (ዕንባቆም 1:12-13)።
ኣምላኽ ምሳና ምህላዉ ምፍላጥ ከም ትብዓት ዝህበና የለን። ከም ህዝቅኤል ድሕሪኡ፡ ኣምላኽ ዝሃቦ ተልእኮ ተረዲኡ፡ ኣረጋጊጹ ድማ፡
«ኣብ መዓርፎይ ክቖም፡ ኣብ ቅጽሪ ድማ ክቕመጥ እየ» (ዕንባቆም 2:1)።
ኣብ መጽሓፍ ዕንባቆም ኣብ ኣእምሮና ዝሓርቑ፡ ዘይርስዑ ዝኾኑ ተኸታታሊ ብሩህ ዜናታት ንረክብ። እቲ ትልሚ ይግለጽ፡ ከም ማርቲን ሉተር ድማ ንሕና ንምርኣይ ንተባብዕ፡
«ጻድቕ ብእምነት ክነብር እዩ» (ዕንባቆም 2:4)።
ድሕሪኡ ድማ ምስቲ ንሓቂ ኣምላኽ ዝጠብቕ ድኹምን ሓገዝ ዘይብሉን ብፍጹም ዝተፈላለየ እኩይ ንረክብ፡ ንሱ ድማ፡
«ትዕቢተኛ ሰብ ... ምኽንያቱ ንትምኒቱ ከም ሲኦል የሰፍሖ፡ ከም ሞት ድማ እዩ፡ ኣይጸግብን፡ ንኹሉ ህዝቢ ናብኡ ይሰብስብ፡ ንኹሉ ህዝቢ ድማ ንባዕሉ የከምብብ» (ዕንባቆም 2:5)።
እቲ ምስ ከለዳውያን ዘሎ ምትእስሳር ንጹር እዩ፡ ግን እዚ «ትዕቢተኛ ሰብ» ምስ ናቡከደነጾር ኣይተኣሳሰረን። እቲ ድሕረኛ ናይቲ ናይ መወዳእታ ዘስካሕክሕ ወራሪ ዓይነት ጥራይ ነበረ፡ ትምኒቱ ድማ ናይ ሰይጣን ባዕሉ ገዛኢ ኮይኑ፡ ኣብ ልዕሊ ብምሉኡ ዓለም ቁጽጽሩ ንምስፋሕ ዝደሊ ነበረ። ስርዓታት ኣብ መጽሓፍ ቅዱሳዊ ታሪኽ ይደጋገሙ፡ ነፍሲ ወከፉ ድማ ካብቲ ዝሓለፈ ዝዓበየን ዝኸፍአን ይኸውን። እዚ «ትዕቢተኛ ሰብ» ካብ እስክንድር ዝዓበየ፡ ካብ ቄሳር ዝበለጸ ጨካን፡ ካብ ጀንጊዝ ካን ድማ ዝበለጸ ጨካን እዩ – ብቕጽበት ድማ ክግለጽ እዩ። ንሱ እቲ ናይ ራእይ 13 ኣራዊት እዩ።
እቲ ተስፋ
ግን ንሱ እውን ክሓልፍ ኣለዎ። ንሱ እውን ከም ጐይታኡ ክሰግድ ኣለዎ፡ ምኽንያቱ መጽሓፍ ቅዱስ ይእዝዝ፡
«ኩሉ ብርኪ ክሰግድ ... ኩሉ ልሳን ድማ የሱስ ክርስቶስ ጐይታ ምዃኑ ክእመን» (ፊልጲ 2:9-11፤ ኢሳይያስ 45:23)።
ድሕሪ ጸልማት ብቕጽበት፡ እዚ ዘገርም ጩኸት ክመጽእ እዩ፡ «እዚ ኻብ ኤዶም ዝመጽእ፡ ብሕሩር ዝተቐብአ ክዳን ካብ ቦጽራ ዝመጽእ፡ እዚ ብክዳኑ ክብሪ ዘለዎ፡ ብዓቢ ሓይሉ ዝጓዓዝ መን እዩ?» ድሕሪኡ ድማ መልሲ ክመጽእ እዩ። «ኣነ ብጽድቂ ዝዛረብ፡ ንምድሓን ዝኽእል» (ኢሳይያስ 63:1)።
ናይዚ ፍጻሜ ግዜ ኣይተነግረናን፤ ንሕና ክንፈልጥ ኣይግብኣናን። ይኹን እምበር፡ ብርግጽነቱ ተረጋጊጽና ኣሎና፡ ምኽንያቱ እቲ ጽሑፍ ብዘደንቕ ተስፋ ይጅምር፡
«ምኽንያቱ ገና ቕሩብ ግዜ እዩ፡ እቲ ዝመጽእ ዘሎ ክመጽእ እዩ፡ ኣይድንጉን» (እብራውያን 10:37)።
እዚ ካብ ሓድሽ ኪዳን ዝተወስደ ጥቕሲ ታርጉም (ናይ ብሉይ ኪዳን ምትርጓም) እዩ፡ ኣብኡ እቲ ኦሪጂናል ዝሰፍሐን ብሕታዊ ዝኾነን እዩ። እቲ ነብዪ ተስፋ ነበሮ፡
«ርግጽ ክመጽእ እዩ፡ ኣይድንጉን» (ዕንባቆም 2:3)።
እቲ ኣብ ምድሪ ብምምላሱ እዚ ዘምጽእ ዘሎ ንርኢ። እቲ ዘድሓነናን ህይወትና ዝቐየረናን፡ ገና ንምድሪ፡ ድሕሪኡ ንፍጥረት፡ ክቕይርን ንህዝቡ ምድሓን ከምጽእን ክምለስ እዩ። ኩሉ ነገር ብግዜኡን ብግቡእ ስርዓቱን ክኸውን እዩ።
ብዙሓት መሰኻኽር
ኣብ መጽሓፍ ቅዱስ ነገራት ከመይ ገይሮም ከም ዝግለጹልና! ማርያም እውን ነዚ መዓልቲ ርእያ ተሓጒሳ፡
«ነፍሰይ ንእግዚአብሔር ተዕብዮ፡ መንፈሰይ ድማ ብኣምላኽ መድሓኒ ተሓጒሱ» (ሉቃስ 1:46-47)።
ቀጺላ ድማ፡
«ንትዕቢተኛታት ብሓሳብ ልቦም በተኖም። ንሓያላት ካብ ዝፋኖም ኣውረደ፡ ንትሑታት ድማ ኣዕበየ። ንጥሙያት ብጽቡቕ ነገር መለአ፡ ንሃብታማት ድማ ባዶ ኢዶም ሰደዶም» (ሉቃስ 1:51-53)።
«ብዘላ ምድሪ ኣብ ቅድሚኡ ትሰቕጥ» (ዕንባቆም 2:20)።
እቲ ነብዪ እዚ ምስ ሰምዐ፡ ኣብ ብርኩ ወዲቑ ጸለየ፡
«ኦ እግዚአብሔር። ቃልካ ሰሚዐ ፈሪሄ፤ ኦ እግዚአብሔር፡ ስራሕካ ኣሕድስ ... ኣብ ማእከል ዓመታት ኣፍልጦ። ብቍጥዓ ምሕረት ዘክር» (ዕንባቆም 3:2)።
እዚ ንኹሎም እዛ ምድሪ በረኻ ምዃናን ንሕና ድማ ኣብኣ ዘይንብልን ምዃንና ዝፈልጡ ጸሎት እዩ። ኣብ ሰንበት ቤት ትምህርቲ፡ «እዛ ዓለም ገዛይ ኣይኮነትን፡ ጥራይ እሓልፍ ኣሎኹ» ኢልና ንዝምር። እቶም ነዚ ነገር እዚ ብሓቂ ዝርድኡ ጥራይ እዮም ነቲ ዝስዕብ ዘደንቕ ነገር ክውድሱ ዝኽእሉ።
እቲ ልዑልን ክቡርን ቦታ
ኩነታት እዛ ዓለም ዝኾነ ይኹን፡ ባእሲ ሃገራት ዝኾነ ይኹን፡ ክንደይ እኳ እንተ ርኢና፡
«እኩያት ከምቲ ዘይዕረብ ዝረበሸ ባሕሪ» (ኢሳይያስ 57:20)፡
እዚ እምነት ክህልወና ይኽእል እዩ፡ ኣምላኽ ኣምላኽ እዩ፡ ንሱ ድማ ብጽኑዕን ብድሕንነትን ይሕዘና። ብሓቂ ካብኡ ንላዕሊ፡ ምኽንያቱ ኣብዚ ህይወት እዚ እውን ሰባት ክፈርሑ፡ ክባኣሱ፡ ንወራርን ንገዛእትን ክሰግዱ ከለዉ፡ ንሕና ግን ኣይንገብርን። ከም ኣጋዘን፡ ኣእጋርና ናብ ልዑል ቦታታት ይወስዳና (ዕንባቆም 3:19)፡ ኣብኡ ድማ ንጹህ ንፋስ ሰማይ ንትንፍስ፡ ብኣረኣእያ ኣምላኽ ድማ ንውግኣት፡ ንባእሲ፡ ንትምኒት፡ ንሓሶት፡ ንግብዝና፡ ንዓመጽ፡ ንጥሜት፡ ንሕማምን ንሞትን ንርኢ። ኩነታት ዝኾነ ይኹን፡ ብመሰንቆ ሰማይ ንዝምር፡ ኣብቲ ልዑልን ክቡርን ቦታ ድሕንነትና ተረጋጊጹ።
