ኣቦ ይስሃቕ ኣብርሃም ንስድራቤቱ ብምእዛዝ ኣምላኽ ካብ ቦታኡ ነቒሉ ናብ ዘይፍለጥ ምድሪ ከደ። ብምትእስሳር፡ ይስሃቕ ብኩነታት እተመሓደረ ዘይብሩህ ህይወት ነበረቶ። ብዘይካ ንቡርን ድኻምን ህይወቱ፡ ህይወት ይስሃቕ ምስ ኣምላኽ ብብዙሓት ኣብነታት ርክብ ዝመልአ እዩ፡ ብዛዕባኡ ድማ በቲ ግዜ እቲ ኣዝዩ ውሑድ እዩ ዝፍለጥ ነይሩ።
ኣብርሃም፡ ብሓይልን እምነትን ዝመልአ፡ ኣብ ዕድመ 75 ምስ ኣምላኽ ተራኸበ። ኣምላኽ ኣብ ሽምግልናኡ ዝውለደሉ ወዲ ጥራይ ዘይኮነ፡ እቲ ናብኣ ዝኸይድ ምድሪ ኣብ መወዳእታ ዝወርስ ዓቢ ህዝቢ ዝጅምር እውን ከም ዝኸውን ተስፋ ሃቦ። ብዘርኡ ድማ በረኸት ናብ ኩሎም ህዝብታት ክመጽእ እዩ (ዘፍጥረት 12:1-8)።
ኣብርሃም ንዝተስፈወሉ ወዱ ን25 ዓመታት ጸበየ። ግዜ እናሓለፈ ምስ ከደ፡ ተጨነቐ እሞ ብምኽሪ መኻን ሰበይቱ፡ ንተስፋ ኣምላኽ ብናይ ባዕሉ መንገዲ ክፍጽሞ ፈተነ (ዘፍጥረት 16)። እቲ ዘይቅኑዕ ትልሚ ብውድቀት ተዛዘመ፡ ዘርኢ ኣብርሃም ድማ ክሳዕ እዛ መዓልቲ እዚኣ ሳዕቤናቱ ይሳቐዩ ኣለዉ። ኣብርሃም 99 ዓመት ምስ ኮኖ፡ እግዚኣብሔር ኣብ ዝቕጽል ዓመት ሳራ፡ ካብኡ ብውሑድ ዓመታት ዝንእሳ፡ ወዲ ከም እትወልደሉ ነገሮ (ዘፍጥረት 18:1-15)። እዚ ምስ ሰምዐት፡ ሳራ ንወሊድ ዕድመኣ ስለ ዝሓለፈ ብስሓቕ ተመሊኣ። እግዚኣብሔር ነዚ ናይ ዘይምእማን ስሓቕ ገሰጻ፡ እዚ ድማ ድሕሪኡ ኣብ ልደት ወዶም፡ ስሙ ይስሃቕ ማለት «ምስሓቕ» እዩ፡ ናይ ሓጎስ ስሓቕ ኮነ።
እምነት ኣብርሃም ተፈቲና
ይስሃቕ ወዲ 12 ዓመት ምስ ኮነ፡ ኣምላኽ ንኣብርሃም እንደገና ተራእዮ እሞ ንእምነቱ ብጽንዓት ፈተኖ፦ «ኣምላኽ ከኣ፡ ‘ንወድኻ፡ ንሓደ ወድኻ፡ ንይስሃቕ፡ እትፈትዎ፡ ውሰድ እሞ ናብ ምድሪ ሞርያ ኺድ። ኣብኡ ድማ ኣብ ሓደ ካብቲ ዝነግረካ ኣኽራን ከም ዝራብዕ መስዋእቲ ኣቕርቦ’ በለ» (ዘፍጥረት 22:2)። ኣብርሃም ንኣምላኽ ክሓትት ኣይንርእን፡ ግናኸ እምነቱ ብምእዛዙ ተራእየ፦ «ኣብርሃም ድማ ንጽባሒቱ ንግሆ ተንሲኡ ኣድጉ ሰርገወ። ንወዱ ይስሃቕ ... ምስኡ ወሰደ። ንዝራብዕ መስዋእቲ ዝኸውን ዕንጨይቲ ምስ ቈረጸ፡ ናብቲ ኣምላኽ ዝነገሮ ቦታ ተጓዕዘ» (ዘፍጥረት 22:3-4)።
ነዚ ታሪኽ ኣብርሃምን ይስሃቕን ክንከታተል ከለና፡ ሓደ ካብቲ ኣዝዩ ዘደንቕ ስእሊ ክርስቶስ – እቲ ዝተስፈወ መሲሕ፡ እቲ መድሓኒ ዓለም ዝኸውን – ንርኢ። ኣብርሃም ነቲ ፈቃር ኣቦ የርኢ፡ ንፍቑር ወዱ ከም መስዋእቲ ብምሃብ ንሓደ ቅዱስን ጻድቕን ኣምላኽ ንምምላእ (1 ዮሃንስ 4:10)። ይስሃቕ ነቲ ተገዛእን ታዛዝን ወዲ የርኢ፡ ህይወቱ ከም በጊዕ ኣምላኽ ንምሃብ ድሉው። ናብቲ ከረን ክድይቡ ከለዉ፡ ይስሃቕ ንኣቦኡ፡ «ሓውን ዕንጨይትን ኣብዚ ኣሎ ... ግናኸ በጊዕ ንዝራብዕ መስዋእቲ ኣበይ ኣሎ?» ኢሉ ሓተቶ። መልሲ ኣብርሃም ትንቢታዊ ነበረ፦ «ኣምላኽ ባዕሉ ንዝራብዕ መስዋእቲ በጊዕ ክህብ እዩ፡ ወደይ» (ዘፍጥረት 22:7-8)። ቃላቱ ንትልሚ ምድሓን ኣምላኽ የርእዩ፡ እዚ ድማ ብምምጻእ በጊዕ ኣምላኽ፡ የሱስ ክርስቶስ፡ ሞቱ ድማ መሰረት ይቕረ ምባልናን ምስ ቅዱስ ኣምላኽ ምትዕርራቕናን እዩ፦ «ዮሃንስ ንየሱስ ናብኡ ክመጽእ ከሎ ረኣየ እሞ፡ ‘እንሆ፡ በጊዕ ኣምላኽ፡ ንሓጢኣት ዓለም ዘርሕቕ!’ በለ» (ዮሃንስ 1:29)።
ይስሃቕ ኣቦኡ ኣብ መሰውኢ ምስ ኣሰሮ ዝገበሮ ኣሉታዊ ምላሽ ኣይንምብብን፤ ኣምላኽ ንኣብርሃም ንይስሃቕ ካብ ምቕታል ምስ ኣዕገቶ ድማ እንታይ ከም እተባህለ ኣይንፈልጥን። ኣዝዩ ዘፍርህ ክኸውን ኣለዎ፡ ይስሃቕ ግና ተገዛኢ ነበረ፡ ኣብርሃም ድማ ንኣምላኽ እሙን ነበረ። ይስሃቕ ኣምላኽ «ኣብቲ ወዲ ኢድካ ኣይትደርግ ... ሕጂ ንኣምላኽ ከም እትፈርህ ፈሊጠ ኣሎኹ፡ ምኽንያቱ ንሓደ ወድኻ ካባይ ኣይከለኣካን» (ዘፍጥረት 22:11-12) ኢሉ ክጽውዕ ከሎ ሰምዐ። እዚ ምናልባት ይስሃቕ ንኣምላኽ ብድምጺ ዝሰምዖ ንፈለማ ግዜ ነበረ፡ ኣብ ኣእምሮኡ ድማ ብዘይ ምሕካኽ ክሕተም እዩ። ከም ወዲ ተስፋ ኣምላኽ፡ እቲ ንኣብርሃም ዝተዋህበ ተስፋታት ድሕሪ ዓመታት ንይስሃቕ ተረጋገጸ (ዘፍጥረት 26:2-6)።
ይስሃቕ ሰበይቲ ረኸበ
ይስሃቕ ምስ ሽማግለ ኣዲኡ ተኣሳሲሩ ነበረ፡ ክሳዕ ሰላሳታት ዕድመኡ ኣብ ገዛኡ ብሓጎስ ይነብር ነበረ። ሳራ ኣብ ዕድመ 127 ምስ ሞተት ኣዝዩ ሓዘነ፡ ኣብ ዕድመ 40 ኣቦኡ ሰበይቲ ምስ ኣምጽኣሉ ጥራይ ተጸናንዐ። ኣብርሃም እዚ ምግባሩ ዘይተለመደ ኣይነበረን።
ንኣምልኾ ጣኦትን ሓጢኣትን ጎረባብቲ ከነኣናውያን ብምፍላጥ፡ ንኣገልጋሊኡ ናብ ዓዱ ሰደዶ፡ ንይስሃቕ ዝጥዕም ሰበይቲ ክረክብ (ዘፍጥረት 24)። እቲ ኣገልጋሊ ንጹር መምርሒታት ነበሮ እሞ ናብቲ ኣዝማድ ኣብርሃም ዝነበሩሉ ቦታ ተጓዕዘ። ኣብ ወጻኢ እታ ከተማ ኣብ ሓደ ዒንቲ ማይ ክዕርፍ ከሎ፡ ጸለየ እሞ እግዚኣብሔር ነታ ሰበይቲ ብኣመለኻን ንምሕጋዝ ድልውነታን ከም ዘርእዮ ሓተተ። ርብቃ ማይ ንምውጻእ ናብቲ ዒንቲ ማይ ምስ መጸት፡ ንሱ ድማ ማይ ክትህቦ ሓተታ። ንሳ ማይ ጥራይ ዘይኮነት ዝሃበቶ፡ ግናኸ ንኣግማሉ ማይ ከተስቲ እውን ኣቕረበት፡ እዚ ድማ እቲ ኣገልጋሊ ንእግዚኣብሔር ዝሓተቶ ምልክት ፈጸመት (ዘፍጥረት 24:18-19)።
ብዙሕ ግዜ ንኣምላኽ መምርሒን ሓገዝን ከይሓተትና ንነገራት ኣብ ኢድና ንወስድ። ድሕሪኡ፡ ነገራት ምስ ተበላሸወ፡ ንጽሊ። ጳውሎስ ንተሰሎንቄያውያን «ብዘይ ምቁራጽ ጸልዩ» (1 ተሰሎንቄ 5:17) ኢሉ ነገሮም። ምስ ኣምላኽ ኩሉ ግዜ ርክብ ክህልወና ይግባእ፡ ንእኡ ድማ ኣብ ኩሉ ኩነታት ህይወትና ከነእትዎ ይግባእ። እዚ ንዓና ክንመሃሮን ክንፍጽሞን ኣገዳሲ ትምህርቲ እዩ።
ከምቲ ኣብርሃም ይስሃቕ ካብ ስድራቤቱ ሰብ ከም ዝምርዖ ዝገበረ፡ ምእመናን ሎሚ ድማ ካብቶም ኣብ ስድራቤት ኣምላኽ ዘለዉ ንሓዋሩ ዝጸንሕ መጻምዲ ክደልዩ ይግባእ። «ምስ ዘይኣመንቲ ኣይትተኣሳሰሩ ... ንምእመን ምስ ዘይኣምን እንታይ ርክብ ኣለዎ?» (2 ቈረንቶስ 6:14-15 RSV)። ርብቃ ምስቲ ኣገልጋሊ ክትከይድ ተሰማምዐት፡ ምስ ገረድታ ድማ ናብ ከነኣን ንይስሃቕ ክትምርዖ ተጓዕዘት። ብዛዕባ ልምድታት መርዓ በቲ ግዜ እቲ ብዙሕ ኣይተነግረናን፡ ግናኸ እዚ ተነጊሩና ኣሎ፦ «ይስሃቕ ድማ ናብ ድንኳን ኣዲኡ ሳራ ኣእተዋ ... ሰበይቱ ድማ ኮነት፡ ፈተዋ ድማ። ይስሃቕ ድማ ድሕሪ ሞት ኣዲኡ ተጸናንዐ» (ዘፍጥረት 24:67)።
ኣብ ህይወት ይስሃቕ ብዙሕ ተዋስኦ ኣይንርእን። ካልኦት ዝሓስቡሉ ዝነበሩ ኩሉ ክቕበል ሕጉስ ይመስል ነበረ። እዚ ድማ ንገሊኡ ሽግራት ኣብ ስድራቤቱ ከም ኣቦ ዘይሰርሕ ስድራቤት ዝነበሮ ምኽንያት ክኸውን ይኽእል እዩ። ከም ወለዲ፡ ብፍላይ ንመንፈሳዊ ደረጃታት ገዛ ክንሰርዕ ከለና፡ ወሳኒ ክንከውን የድልየና።
ስድራቤት ንይስሃቕ
መኻንነት ርብቃ ንተስፋ ኣምላኽ ብይስሃቕ ንምፍጻም ሽግር ፈጠረ። ርብቃ ተጨኒቓ ከም ዝነበረት ጥርጥር የብሉን፡ ይስሃቕ ድማ ወዲ ክህልዎም ጸለየ። መልሲ ድማ ብቕልጡፍ መጸ፡ ከምቲ ኣብታ ሓንቲ ፍቕዲ «እግዚኣብሔር ድማ ንጸሎቱ መለሰሉ፡ ሰበይቱ ርብቃ ድማ ጸነሰት» (ዘፍጥረት 25:21) ተባሂሉ ዘሎ። ይስሃቕ ብፍቓድ ኣምላኽ ጸለየ እሞ ቅልጡፍ መልሲ ተቐበለ (1 ዮሃንስ 5:14-15)። ርብቃ ጥራይ ዘይኮነት ዝጸነሰት፡ ግናኸ ክልተ «ህጻናት ኣብ ውሽጣ ተጋጨዉ»፡ እዚ ድማ ንኣምላኽ «እዚ ስለምንታይ እዩ ዝኾነኒ?» ክትሓትት ገበራ (ዘፍጥረት 25:22)። ንፍቓድ ኣምላኽ ንምፍላጥ ብቕንዕና ድልየት እንተሃለወካ፡ ንኣምላኽ «ስለምንታይ» ምሕታት ጌጋ የብሉን፡ ብዓመጸኛ መንፈስ እንተዘይኮይኑ።
ርብቃ ኣብ ከርሳ ክልተ ህዝብታት ከም ዘለዉ፡ ኣብ መንጎ ክልቲኦም ሽግራት ከም ዝህሉ፡ እቲ ዓቢ ድማ ንንእሽቶ ከገልግል ከም ዝኾነ ተነገራ። እዚ እዩ ድዩ ርብቃ ንያዕቆብ ንእሽቶ ስለ ዝነበረ ዝፈተወቶ፡ ንሱ ድማ ንመብጽዓ በዅሪ ብምጥባር ክወስድ ዝሓገዘቶ? ኤሳው፡ እቲ በዅሪ፡ ኣደን ወጻኢ ዝፈቱ ሰብ ኮነ። ያዕቆብ ንስጋዊ ክእለት ኤሳው ክወዳደር ኣይከኣለን፡ ግናኸ ኣዝዩ ወሳኒ ባህሪ ነበሮ እሞ ዝደለዮ ንምርካብ ኣእምሮኡ ተጠቕመ። እዚ ድማ ኣብ ልደቱ እውን ተራእየ፡ ንዕቖብ እግሪ ሓዉ ሒዙ ወጺኡ (ዘፍጥረት 25:26)።
ምፍልላይ ኣብ ስድራቤት ይስሃቕ ናብ ዘይተመለስ ግጭት ዝመርሕ ዓቢ ሽግር ኮነ። ይስሃቕ ንኤሳው ኣዳናይ ዝነበረ፡ ንገዛ ድማ ጥዑም ስጋ ኣራዊት ዘምጽእ ዝነበረ ይፈትዎ ነበረ (ዘፍጥረት 27)። ገለ ኣቦታት ኣብ ስፖርት ዝበለጸ ወዲ ይፈትዉ፡ ነቲ ተማሃራይ ግን ይርስዕዎ። ገለ ኣዴታት ንምግቢ ዘፍቅርን ኣብ ገዛ ዝሕግዝን ወዲ ይፈትዋ፡ ነቲ ንምብብ፡ ንምጽናዕን ምስ ኣዕሩኽ ንምውጻእን ዘፍቅር ግን ኣይግደሳሉን። ወለዲ ሓደ ወዲ ካብ ካልእ እንተፈትዉ፡ ሽግር ይሓቱ ኣለዉ። ይስሃቕ ርብቃ ንያዕቆብ ከም እትፈቱ፡ ንሱ ድማ ንኤሳው ከም ዝፈቱ ይፈልጥ ነይሩ ድዩ ኣይንፈልጥን፡ ግናኸ ንነፍሲ ወከፍ ወዲ ብማዕረ ምፍቃር ደረጃ ክሰርዕን ሰበይቱ እውን ከምኡ ከም እትገብር ክገብርን ይግባእ ነይሩ። ኩሎም ኣባላት ስድራቤት ድሕሪኡ ሳዕቤናት ተግባራቶም ተሰቕሙ።
ርብቃ ንያዕቆብ ንሽማግለኡን ኣዒንቱ ንዝደኸማን ኣቦኡ ከም ኤሳው ገይሩ ክሓስብ ኣታለለቶ፡ ምእንቲ ድማ ንክፋል ውርሻ በዅሪ ክረክብ። እቲ ጥበራ ሰርሐ፡ ግናኸ ኤሳው ሓቂ ፈለጠ እሞ ንያዕቆብ ክቐትሎ ኣፈራርሖ። ይስሃቕ እቲ ኩነታት ክሳዕ ክንደይ ሕማቕ ከም ዝነበረ እውን ኣይተረድኦን። ንህይወት ያዕቆብ ንምድሓን፡ ርብቃ እንደገና ንይስሃቕ ኣሰናደወቶ፡ ንድኻሙ ተጠቕመት፡ ንዘይተገዛእቲ ሰበይቲ ኤሳው ከነኣናዊት ገበነኛ ገበረት፡ ያዕቆብ ድማ ናብ ገዛ ሓዋ ክኸይድ እሞ ካብ ኣዝማዶም ሰበይቲ ክረክብ ሓበበቶ። ይስሃቕ ኣቦኡ ስለምንታይ ካብ ስድራቤቶም ሰበይቲ ከም ዝረኸበ ዘከረ እሞ ተሰማምዐ። ርብቃ ብሰንኪ እዚ ንያዕቆብ ንምክልኻል ዝተገብረ ምትላል ተሰቕመት፡ ደጊም ድማ ኣይረኣየቶን።
ኣብ ኣሰር ኣቦኡ
ጥሜት ነበረ፡ ይስሃቕ ድማ ኣብ ግብጺ ምግቢ ክደሊ ሓሰበ (ዘፍጥረት 26)። ይኹን እምበር፡ እግዚኣብሔር ናብ ግብጺ ከይተመልስ ኣዘዞ፡ ስለዚ ናብ ጌራር፡ ኣቢሜሌኽ ንጉስ ዝነበረሉ ቦታ፡ ከደ። ኣብኡ ድማ ኣብርሃም ኣብ ግብጺ ዝገበሮ ጌጋ ገበረ። ርብቃ ጽብቕቲ ስለ ዝነበረት፡ ይስሃቕ ኣቢሜሌኽ ንሳ ሰበይቲ ክትከውን ከም ዝደሊ እሞ ንእኡ ንምርካባ ከም ዝቐትሎ ፈርሀ። ንፍልስጥኤማውያን ሓብቱ ምዃና ነገሮም። ንርብቃ ንገዛእ ርእሱ ንምክልኻል ንኻልእ ሰብ ክህባ ድሉው ምስ ነበረ፡ ንይስሃቕ ንምጥባር ዘይተሰከፈት ምዃና ዘገርም ኣይኮነን። እዚ ምስቲ ናይ ሓድሽ ኪዳን ትእዛዝ ክንደይ ዝተፈላለየ እዩ፦ «ኣቱም ሰብኡት፡ ክርስቶስ ንቤተ ክርስቲያን ከም ዝፈተዋን ንእኣ ኢሉ ንርእሱ ከም ዝሃበን፡ ከምኡ ንኣንስቲኹም ፍተዉ» (ኤፌሶን 5:25)። ብኣጋጣሚ፡ ሎሚ እውን ከምዚ ዓይነት ፍቕሪ ርእስኻ ከም ዘሎ ንረክብ፡ እንተላይ ኣብ መንጎ ምእመናን። ርእሰ-ፍቕሪ ሰብ ሓዳር ኣዝዩ ዝተራእየ ስለ ዝኾነ፡ ሰብ ሓዳር ብዘስካሕክሕ ፍጥነት ይፋትሑ ኣለዉ። ኣብ ኩነታት ይስሃቕ ኣምላኽ ተኣምር ገበረ እሞ ንርብቃ ሓለዋ፡ ግናኸ ንሳ ነቲ ብዘይ ፍቕሪ ዝነበሮ ግድፈት ሰብኣያ በቲ ግዜ እቲ ኣይረሰዐቶን። እዚ ድማ ንይስሃቕ ሽማግለን ድኹምን ምስ ኮነ ንርብቃ ዝነበራ ዘይተመጣጠነ ታማኝነት፡ ከምኡ እውን ንሰብኣያ ንምጥባርን ንትልሙ ንኤሳው ንምባራኽን ንምቅዋምን ዝነበራ ድልውነት ምኽንያት ክኸውን ይኽእል እዩ።
ሓደ ኣገዳሲ ኣወንታዊ
ይስሃቕ ግና፡ ክንመስሎ ዝግባኣና ነገር ገበረ፦ «ይስሃቕ ኣብ ግዜ ኣቦኡ ኣብርሃም እተዃዕታ ኣዒንቲ ማይ እንደገና ከፈተ፡ እዘን ፍልስጥኤማውያን ኣብርሃም ምስ ሞተ ዝዓጸውወን እየን ነይረን፡ ንኣዒንቲ ማይ እውን ኣቦኡ ዝሃበን ስማት ሃበን» (ዘፍጥረት 26:18)። ይስሃቕ ብኣብነት ኣቦኡ ተመሪሑ። ስድራቤቱን ኣገልገልቱን ኣብ ምንጪ ማይ ከም ዝምርኮሱ ይፈልጥ ነበረ። ማይ ኣብ ቅዱሳት ጽሑፋት ስእሊ ቃል ኣምላኽ እዩ (ኤፌሶን 5:26፡ ቲቶስ 3:5-6) ከምኡ እውን ናይ መንፈስ ቅዱስ ኣብ ውሽጢ ዝነብር ሓይሊ (ዮሃንስ 7:37-39)። ኣዒንቲ ማይ ኣቦ ይስሃቕ ዝዃዓተን እንደገና ምዃዓት ንዓና ዘደንቕ ኣብነት እዩ። ኩሉ ወለዶ ነቲ መንፈስ ዘሕድስ ማይ ንምጥቃም ናብ ቃል ክዃዕት የድልዮ።
ቃል ብምምርሒ መንፈስ (ዮሃንስ 14:26፤ 16:13-15) ምኽፋት በረኸት የምጽእ። ይስሃቕ ኣዒንቲ ማይ ምስ ዃዓተ፡ እግዚኣብሔር ንተስፋታቱ ንኣብርሃም ኣረጋገጸ – ይስሃቕ ድማ ብምእዛዙ ተባረኸ። «በታ ለይቲ እቲኣ እግዚኣብሔር ተራእዮ እሞ፡ ‘ኣነ ኣምላኽ ኣቦኻ ኣብርሃም እየ። ኣይትፍራህ፡ ምኽንያቱ ኣነ ምሳኻ እየ፤ ክባርከካ እየ’ በለ» (ዘፍጥረት 26:24)። ንሕና እውን ቃል ምስ ንኸፍት እሞ ንጽምኣትና ንምፍላጥ ክርስቶስ ምስ ንፈቕደሉ፡ በረኸት ኣምላኽ ክንጽበ ንኽእል ኢና።
