ካብ ቀደም ክርስትያናዊ ዘመናት፡ ነብዪ ኢሳይያስ፡ ስሙ «ምድሓን እግዚአብሔር» ማለት እዩ፡ ከም ወንጌላዊ ብሉይ ኪዳን ተገሊጹ እዩ። ትንቢቱ ልዕሊ 80 ምጥቃሳት ብዛዕባ ምድሓን፡ ምድሓንን ምጽዳቕን ይሓዝ። ብዛዕባ ምድሓን ካብ መቕጻዕቲ፡ ሓይሊ፡ ከምኡ’ውን ምህላው ሓጢኣት ፍልልያት’ውን ይገብር። ኣብዚ ሰለስተ፡ ከምቲ ኣብ ኢሳይያስ 40-66 ዝርአ፡ ኣቓልቦና ከነተኩር ኢና። እዚኣተን 26 ምዕራፋት ብዛዕባ ምሕረትን ምምላስን ናይ ዝተዋረደት ከምኡ’ውን ዝተጨቆነት እስራኤል ይዛረባ። ብዛዕባ ምድሓን ንኣህዛብ’ውን ይዛረባ። ግናኸ ካብ ኩሉ ንላዕሊ፡ ምምጻእ መድሓኒና፡ ክርስቶስ ጐይታ፡ ብልዑል ደረጃ ይትንብያ።
ምድሓን ካብ መቕጻዕቲ ሓጢኣት
ኣምላኽ ንሓጥእ ይቕረ ክብል ድሉው እንተኾነ’ኳ፡ ነቶም ብሓጢኣት ዝተኸሰሱ ብዘይ ምትዕርራይ ይኹንን፡ ንህዝቡ ድማ ሃይማኖታዊ ኣምልኾኦም «ከም ርኹስ ጨርቂ» ምዃኑ ይነግሮም (ኢሳይያስ 64:6 KJV)። ብገዛእ ዓይኖም ጻድቃን ስለ ዝመስሎም፡ ኣምላኽ «ኣበሳኹም ኣብ መንጎኹምን ኣብ መንጎ ኣምላኽኩምን ፈላልዩ» ይብሎም (59:2)። እዚ ማለት ኩሎም ሰብኡትን ኣንስትን ኣብ ኩሉ ቦታ ብዘይ እምነት ኣብ መድሓኒ «ኩሎም ከም ርኹስ ነገር እዮም» (64:6)። ኣምላኽ ንምሕረት ንስሓ ይሓትት፡ ጽቡቕ ተግባራት ድማ መፍትሒ ኣይኮኑን። እቶም ንምድሓን ዝሓትቱ ሰባት ንቀደም ዝነበሮም ሓሳባትን ትምኒታትን ክሓድጉ ኣለዎም፡ ከም ምልክት ቅንዕና። ኣምላኽ ከምዚ ይብል፡ «እኩይ መገዱ ይሕደግ፡ እቲ ዓማጺ ሰብ ድማ ሓሳባቱ» (55:7)። ኣምላኽ ካብ ሓጥኣን ምሉእ ምትሕልላፍ ይሓትት። እዚ ቀሊል ነገር ኣይኮነን ምኽንያቱ ሳዕቤናቱ ዘለኣለማዊ እዩ። ኣምላኽ ንዘይኣመንቲ መቕጻዕቲ ቦታ ኣዳልዩሎም እዩ፡ ኣብኡ «ትልኦም ኣይሞትን፡ ሓዊኦም’ውን ኣይጠፍእን» (66:24)።
ህሉፍን ዘለኣለማዊ ምድሓንን
እቲ ነብዪ፡ ምድሓን ኣብዛ ህይወት እዚኣ ብምርካብና ብዘለኣለማዊ ድሕነት ዝተዓተመ ምዃኑ’ውን ይትንብይ – እቶም ብእምነት ዝጸደቑ ከቶ ኣይጠፍኡን። ነዚ ንምድጋፍ፡ ኣምላኽ ነፍሲ ወከፍ መልእኽቲ ኢሳይያስ ዝኣምን ሰብ «ምሕረት ክገብረሉ እዩ፤ ንኣምላኽና ድማ፡ ምኽንያቱ ብብዝሒ ይቕረ ክብል እዩ» (55:7) ይብሎ። ኣምላኽ’ውን እቶም ዝኣምኑ ኣብቶም ዝተፈቕሩን ዝተመርጹን ምዃኖም የርኢ። እዞም ካብ ዝተመርጹ ህዝቢ ኣምላኽ ዝተዋሕጁ ሰባት «ዝመረጽኩዎም» ተባሂሎም ይግለጹ (45:4)።
ብሓጺሩ፡ እቶም ዝተመርጹ ከቶ ዘይተመርጹ ኣይኮኑን፡ ምኽንያቱ ኣምላኽ ንዘለኣለማዊ ምሕረት ሓጢኣት ርእሱ ኣሕሊፉ ሂቡ እዩ። ከምቲ ዝብሎ፡ «ኣነ፡ ኣነ ባዕለይ፡ ንበደልካ ምእንቲ ርእሰይ ዝድምስስ እየ፡ ንሓጢኣትካ’ውን ኣይዝክሮን እየ» (43:25)። በዚ ረብሓ እዚ፡ እቲ ብሉይ ዝኾነ ነጠላ ተውላጠ ስም «ካ» ውልቃዊ ምድሓን ከም ዘርኢ ንርአ! ኣምላኽ ብዙሕ ሓጢኣትና ንዘለኣለም እንተ ረስዖ፡ ንነፍሲ ወከፍ ዝደሓነት ነፍሲ ዝሃቦ መብጽዓ «ብኣይ ኣይትርስዕን ኢኻ» (44:21) እዩ።
ብኻልእ ኣዘራርባ፡ ብውልቃዊ ብቕዓት ስለ ዘይደሓንና፡ ብውልቃዊ ውድቀት ክንጠፍእ ኣይንኽእልን። ኣምላኽ ምድሓን ህያብ ምዃኑ፡ ሽልማት ከም ዘይኮነ እንደገና ይምህር። ስለዚ ኣምላኽ ብነብዪኡ ኣቢሉ ይጭድር፡ «ነፍሲ ወከፍ ዝጸምአ፡ ናብ ማይ ይምጻእ፡ እቲ ገንዘብ ዘይብሉ ድማ፡ ይምጻእ፡ ይግዛእን ይብላዕን፤ እወ፡ ይምጻእ፡ ወይንን ጸባን ብዘይ ገንዘብን ብዘይ ዋጋን ይግዛእ» (55:1)። ብተወሳኺ፡ ኢሳይያስ እቶም ብእምነት ዝደሓኑ ማሕተም መንፈስ ቅዱስ ከም ዝተቐበሉ ይምህር። ስለዚ እቲ ወንጌላዊ ከምዚ ይብል፡ «መንፈሰይ ኣብ ዘርእኻ፡ በረኸተይ ድማ ኣብ ውሉድካ ኸፍስስ እየ» (44:3)።
ነዚ ብምሉኡ ንምጥቃም፡ ምስቲ ናይ ጳውሎስ ምዕዳን «ንመንፈስ ቅዱስ ኣምላኽ ኣይተሕዝኑዎ፡ ብእኡ ድማ ንመዓልቲ ምድሓን ተዓቲምኩም ኢኹም» (ኤፌሶን 4:30) ክነነጻጽሮ ኣሎና። ኣብዚ’ውን እቶም ንኣምላኽ ከሕዝኑ ዝኽእሉ’ኳ ዘለኣለማዊ ምድሓኖም ከም ዘይስእኑ ንርኢ። ስለዚ ኣምላኽ ነቶም ብእምነት ዝጸደቑ «ዝተሓለዉ» (49:6) ገይሩ ይገልጾም። ሕጂ’ውን ብእምነት ንዘለኣለም ከም ዝደሓንና ምጥቃስ ትዕቢት ኣይኮነን። ብኣንጻሩ፡ ብደም ገንሸል ከም ዝደሓንና ክንምስክር እንተ ዘይከኣልና፡ ናይ ምሕላፍ ሓጢኣት እዩ (ኢሳይያስ 53:7,11-12)። ኣምላኽ ንቕዱሳኑ ከምዚ ይውሕስ፡ «ከም ደበና ጽፍሩ፡ በደልካ፡ ከም ደበና ድማ፡ ሓጢኣትካ ደምሲሰዮ እየ ... ምኽንያቱ ኣነ ኣድሒነካ እየ» (44:22)።
ምድሓን ንዓና ዋጋ እንተ ዘይብሉ’ኳ፡ ኢሳይያስ 53 ንኣምላኽን ንወዱን ክንደይ ከም ዝኸፈለ ይገልጽ። እቲ ናይ ዮሃንስ 10:11 ጽቡቕ ጓሳ፡ እቲ ኢሳይያስ «ከም ጓሳ ንመጓዓኡ ይጓሲ፡ ንኣባጊዕ ብቕንዕናኡ ይሰብስብ፡ ኣብ ሕቕፉ ድማ ይጸውረን፡ ነተን ዝወለዳ ድማ ብህድኣት ይመርሐን» (40:11) ዝበሎ እዩ። ክርስቶስ ንኣባጊዑ እዚ መብጽዓ ሂቡወን እዩ፡ «ኣነ ዘለኣለማዊ ህይወት እህበን እየ፤ ከቶ’ውን ኣይጠፍኣን፡ ሓደ’ኳ ድማ ካብ ኢደይ ኣይነጥቀንን» (ዮሃንስ 10:28)።
ምድሓን ካብ ሓይሊ ሓጢኣት
እቶም ምድሓን ብእምነት ኣብ ምድረ በዳ ሓጢኣት ብዘይ ገደብ ንምጉያይ ፍቓድ እዩ ዝብሉ፡ ብኸቢድ ተሳሒቶም እዮም። ቀዳማይ፡ እቶም ናብ ቀደም ዝነበሮም መገዲ ዝምለሱ፡ ብመጀመርታ ተወሊዶም ድዮም ዝብል ክሓስቡ ኣለዎም። ካልኣይ፡ እቶም ዘይእሙናት ደቀ መዛሙርቲ ኣብ ዘለኣለማዊ መንግስቲ ዘይተሓሰበ ክብሪ ክስእኑ እዮም። ምኽንያቱ ኣብ ቀዳማይ እዋን ኢሳይያስ 9:1-2 ንክርስቶስ ከም ቀዳማይ ወንጌል ንኣህዛብ ዝሰበኸ ገይሩ የቕርቦ፡ ግናኸ ኢሳይያስ 49 እቶም ብክርስቶስ ዝተላእኩ ንኣህዛብ ብርሃን ከም ዝኾኑ ይገልጽ። ስለዚ ከምዚ ይጭድር፡ «ንኣህዛብ’ውን ብርሃን ክገብረካ እየ፡ ምድሓነይ ክሳዕ ወሰን ምድሪ ምእንቲ ክትከውን» (ኢሳይያስ 49:6፤ ግብሪ ሃዋርያት 13:47)። እቲ ዘመን ሃዋርያት እንተ ሓለፈ’ኳ፡ ነፍሲ ወከፍ ንጐይታ ዝፈልጥ ነፍሲ ብዛዕባ መድሓኒኡ ንኹሎም ዝሰምዑ ክነግር ግዴታ ኣለዎ። ስለዚ ኣምላኽ ከምዚ ይሓትት፡ «ምእንቲ ኽትጸድቕ፡ ንስኻ ግለጽ» (43:26)። እዚ ስርዓት እዚ እቲ ናይ ጳውሎስ ፍሉጥ ጽሑፍ ይገልጽ፡ ኣብኡ ነፍሲ ወከፍ ንጐይታ ኢየሱስ ብኣፉ ክእመን ይእዘዝ፡ ምኽንያቱ «ብኣፍ ምእማን ንምድሓን እዩ» (ሮሜ 10:10)። ከምኡ ብምግባር፡ ንሓዳስ ኣነባብራ’ውን ርእስና ነሕልፍ ኢና። ስለዚ ናብቲ ኣምላኽ ንህዝቡ «እኩይ መገዱ ይሕደግ፡ እቲ ዓማጺ ሰብ ድማ ሓሳባቱ» (55:7) ዝእዝዘሉ ጽሑፍ ንምለስ።
ምድሓን ካብ ምህላው ሓጢኣት
ኣብ ዓለም ፈተና፡ መከራ፡ ከምኡ’ውን ፈተና ንነብር ኣለና። ብእምነት ኩሉ ኩነታት ክንሰግሮ እንተኽኣልና’ኳ፡ ዘይርሳዕ ሓዘናት ኣካላዊን ኣእምሮኣዊን ጠባሳታት ይገድፉ። ምድሓን ካብ ሕመም፡ ምጕዳእ ወይ ስደት ናይ ድሕነት ምስክር ወረቐት ኣይኮነን። ናብ ሰማይ ኣብ እንኸደሉ መገዲ እንተኾንና’ኳ፡ መገድታት ጽድቂ ብጥዕምትን ባህታን ዝተነጸፉ ኣይኮኑን። ኣብ እኩይ ዓለም ንነብር ኣለና፡ ኣብኡ ጻድቕ ነፍሳትና ኩሉ መዓልቲ ይጨነቑ። ካብዛ ዓለም እዚኣ እንተ ዘይኮንና’ኳ፡ ምስቶም ብኹሉ ነገር እንሰግሮምን እንፈቕሮምን ሰባት ብሰላም ንምንባር ኣብኣ ኣለና።
ስለዚ ኣምላኽ ብኢሳይያስ ኣቢሉ ከምዚ ይነግረና፡ «እንሆ፡ ሓደስቲ ሰማያትን ሓዳስ ምድርን እፈጥር ኣለኹ፡ እቲ ቐደም ዝነበረ ድማ ኣይዝከርን፡ ናብ ልቢ’ውን ኣይመጽእን። ግናኸ ብዝፈጥሮ ንዘለኣለም ተሓጐሱ እሞ ባህ ይበልኩም፤ ምኽንያቱ፡ እንሆ፡ ንኢየሩሳሌም ባህታ፡ ንህዝባ ድማ ሓጐስ እፈጥር ኣለኹ» (65:17-18)። ብመወዳእታኡ እዚ ዮሃንስ «ሓዳስ ኢየሩሳሌም» (ራእይ 21:2) ዝበሎ ክኸውን እዩ። ኣብታ ዘይተመሓላለፍ ዘለኣለማዊ ህይወት ዘለዋ ጸላም ዘይብላ ከተማ፡ ንመወዳእታ ጸላኢ ቦታ ኣይህልዎን። «ሸለልታ ሞት» (መዝሙር 23:4) ወይ «ጸልማት ... ሞት» (መዝሙር 107:14) ኣብታ ክብሪ ኣምላኽ ኩሉ ዝኾነላ ሰማያዊት ከተማ ኣይህልዉን። ካብ ጸገማት ዝተላዕለ ንብዓት ኣይህልዉን። ከምቲ ዮሃንስ ዝመዝገቦ፡ «እቲ ኣብ ዝፋን ዝነበረ ከምዚ በለ፡ ‘እንሆ፡ ኩሉ ነገር ሓድሽ እገብር ኣለኹ ... ጽሓፍ፡ ምኽንያቱ እዚ ቓላት እዚ ሓቀኛን እሙንን እዩ’» (ራእይ 21:5)።
እቲ መድሓኒ
እቲ ሰለስተ መልክዓት ምድሓን እንተ ገለጽናዮ’ኳ፡ እቲ ድሕረዋይ ብዘይ መድሓኒ ክረጋገጽ ኣይከኣልን። ንሱ «መድሓኒ ዓለም» እንተኾነ (ዮሃንስ 4:42)፡ ሽዑ ንኹሎም ህዝብታትን ዓሌታትን ብዘይ ኣፈላላይ ብማዕረ ክሕዞም ኣለዎ። እዚ ማለት ኩሉ ዓለም ክድሕን እዩ ማለት ኣይኮነን፡ ምኽንያቱ እቲ ቅድመ ኩነት «ዝኣምን ዘበለ» (ዮሃንስ 3:16) ኩሉ ግዜ ይቕጽል እዩ። ስለዚ ኣብ ኢሳይያስ 42:1፡ እግዚአብሔር ንዓለምለኻዊ መድሓኒ ይገልጽ፡ ንሱ’ውን ንኣህዛብ ከምኡ’ውን ንኣይሁድን ንዘይኣይሁድን ብዘይ ኣፈላላይ ከድሕን እዩ። ንሱ’ውን ኣብ መንጎ ክፍለ ሰባት ኣፈላላይ ዘይገብር መድሓኒ ገይሩ ይርአ። ምኽንያቱ ንኣህዛብ ጥራይ ዘይኮነ (42:1)፡ ንድኻታትን ንዝተጨቆኑን፡ እቶም ዓለም ብጥበባን ሓይላን እትጸልኦም፡ ከድሕን እዩ። እዚ ምድሓን እዚ ድማ ኩሉ ዓለም ኣብ ትሕቲ ሓይሉን በረኸቱን ክመጽእ እዩ፡ ኣብ ምድሪ ሽሕ ዓመት ክነግስ ከሎ።
በዚ ረብሓ እዚ፡ ኢሳይያስ 42:6-7 ብፍላይ ጥዑም እዩ፡ ክርስቶስ ከም «ብርሃን ኣህዛብ፡ ንዕዉራት ኣዒንቲ ንምኽፋት፡ ንእሱራት ካብ ቤት ማእሰርቲ ንምውጻእ፡ ከምኡ’ውን ነቶም ኣብ ጸልማት ዝቕመጡ ካብ ቤት ማእሰርቲ» ተገሊጹ እዩ። እዚ ግሩም ሰብኣይ ንምሕጋዝናን ንምድሓንናን ክመጽእ ምስ ደፈረ፡ ምዕራፍ 53 ክንሓልፎዶ ንደፍር? እዚ ሰብኣይ ስቓይ ካብ ኢየሱስ ክርስቶስ፡ እቲ ብኢሳይያስ 9:6 ዝተገለጸ ብርቱዕ ኣምላኽን ወዲ ኣቦን ካልእ መን እዩ?
ከምኡ’ውን፡ ካብቲ «ድንግል» (ኢሳይያስ 7:14) ዝተወልደ እንተ ዘይኮይኑ፡ ኣብ ጸገምና ምስናን ምእንታናን ኣምላኽ ክኸውን ዝኽእል ካልእ መን እዩ? ንሱ ካብ ክርስቶስ ኢየሱስ፡ ጐይታና፡ ኣምላኽና፡ ከምኡ’ውን መድሓኒና ካልእ ኣይኮነን። ንምንታይከ ሰብ ኮነ፡ ካብቲ ከም ሓጢኣት ዘይብሉ ሰብ «በደል ኩላትና» (53:6) ሒዙ፡ መቕጻዕትና ክስቀ፡ ምእንቲ ኩሎም ዝኣምኑሉ ካብ «ዘለኣለማዊ ምንዳድ» (33:14) ክሃድሙ እንተ ዘይኮይኑ።
ስለዚ እቲ ንክርስቶስ ከም እግዚአብሔር ኣብ ኢሳይያስ 6 ኣብ ዝፋን ዝረኣየ ነብዪ፡ ከም ሰብኣይ ስቓይ ኣብ ኢሳይያስ 53 ኣብ መስቀል ተሰቒሉ ረኣዮ። እዚኣተን ብሓቂ ኣብ ኢሳይያስ 53 ዝተሰረታን ብኣሽሓት ከም ሙዚቃ ብሃንደል ኣብ ፍሉጥ ኦራቶሪኡ «መሲሕ» ዝተሰምዓን ክብራዊ ሓቅታት እየን። ግናኸ ብመንፈሳዊ ኣዘራርባ፡ እቶም ነዚ ሙዚቃ ዝፈልጡ ብሓቂ ነቲ «ውጽኢት» ብዛዕባ ክርስቶስ ከም መድሓኒ ይፈልጥዎዶ? ኩሎም ንዕድመ ኢሳይያስ ክሰምዑ ጸልዩ፡ «እግዚአብሔር ክርከብ ከሎ ድለይዎ፡ ቀረባ ኸሎ ድማ ጸውዕዎ» (ኢሳይያስ 55:6)።
