እንጌራ ናይ ህይወት
ጐይታና የሱስ ን5,000 ሰባት ምግቡሩ ኣብ ኣርባዕቲኡ ወንጌላት ዝተዘገበ ተኣምር ምዃኑ፡ ከምኡ’ውን ብዛዕባ እንጌራ ህይወት ዝሃቦ ሰፊሕ ትምህርቲ (ዮሃንስ 6)፡ እዚ ፍጻሜ’ዚ ንምድራዊ ኣገልግሎቱ ኣርማ – ምልክትን ክላሲካዊ መርኣያን መንነቱ፡ ሓይሉን ዕላማ ምምጽኡን ይገብሮ። ንሱ ናይ ዘለኣለም ህይወት እንጌራ ንምሃብን ንምዃንን መጸ፡ ኣብ ብሉይ ኪዳን ብመና ዝተመሰለ ኩሉ ንምፍጻም፡ ካብኡ ንላዕሊ ድማ።
ዮሃንስ ከም ዝነግረና፡ ድሕሪ እዚ ዘይርሳዕ ተኣምር እዚ ብዙሓት ካብቶም ዝጸገቡ ህዝቢ ንጐይታ የሱስ ደልዮም ደድሕሪኡ ተኸተሉን ኣብ ከባቢኡ ተኣኪቦም ክዛረቡ ፈተኑ። ንሱ ግና ንሓቀኛ፡ ምድራዊ ዕላማኦም ገለጸሎም፡ «ኣነ ዝበልኩኹም፡ ምልክታት ስለ ዝርኤኹም ኣይኰነን፡ እንታይ ደኣ፡ እንጌራ ስለ ዝበላዕኩም ኢኹም እትደልዩኒ» (ዮሃንስ 6:26 ESV)። ከምቲ ዝወደቕና ፍጡራት ምዃንና፡ ብሃረርታና ንምርዋይ ንዝተፈላለዩ ነገራት ንድለ፡ ንኣብነት ከም ዕለታዊ ምግቢ ዝኣመሰሉ ሕጋውያን ነገራት፡ ኣብ ክንዲ ንዕሙቕ፡ መሰረታዊ ጥሜትና ንምርዋይ ንዝመጽእ ጥራይ ካብ ኣምላኽ ዝርከብ ምልኣት ንዕብድ ወይ ንርስዕ። መድሓኒና ነቲ ርእሰ-ምጥባር ክገልጾ ነይርዎ፡ ቅድሚ ንርእሱ ከምኡ’ውን ንሓቀኛ ተልእኾኡ ምግላጹ።
ክልተ ዓይነት እንጌራ፡ ክልተ ዓይነት ጥሜት
ድሕሪኡ ድማ ቀጸለ፡ «ንዝጠፍእ ምግቢ ኣይትግበሩ፡ እንታይ ደኣ፡ ንዘለኣለም ህይወት ዝጸንዕ ምግቢ ግበሩ፡ እዚ ድማ ወዲ ሰብ ክህበኩም እዩ። ኣቦ ኣምላኽ ንዕኡ ማሕተም ገይሩሉ እዩ» (ቁ.27)።
እቶም ህዝቢ፡ ገና ንሓቀኛ ድሌቶም ብዕምቆት ክኽሕዱ እንተኾኑ’ውን፡ «እንታይ ክንገብር ኣሎና፡ ንግብሪ ኣምላኽ ክንገብር?» ኢሎም ሓተቱ። እቲ ሕቶ ጽቡቕ እዩ። ጐይታ የሱስ ግና፡ «እዚ እዩ ግብሪ ኣምላኽ፡ ነቲ ዝሰደዶ ክትኣምኑሉ» ኢሉ ምስ መለሰ፡ ንዕኦም ዘርኣዮም ጥርጣረ ብሓደ ሕቶ ተገልጸ፡ «እንታይ ምልክት ኢኻ እትገብር፡ ንሕና ርኢና ክንኣምነካ? እንታይ ግብሪ ኢኻ እትገብር?» (ቁ.28-30)።
ድሕሪኡ ድማ ብዛዕባ እንጌራ ህይወት ኣልዓሉ፡ ነቲ ኣብ በረኻ ንኣቦታቶም ካብ ሰማይ ዝወረደ መና እናጠቐሱ (ቁ.31)። የሱስ ድማ ነዚ መለሰ፡ «ብሓቂ፡ ብሓቂ እብለኩም ኣሎኹ፡ ሙሴ ኣይኰነን እቲ እንጌራ ካብ ሰማይ ዝሃበኩም፡ ኣቦይ ግና እዩ እቲ ሓቀኛ እንጌራ ካብ ሰማይ ዝህበኩም። እንጌራ ኣምላኽ እቲ ካብ ሰማይ ዝወርድን ንዓለም ህይወት ዝህብን እዩ።» እቶም ዘይኣምኑ ህዝቢ ድማ መሊሶም፡ ገና ንሓቀኛ ድሌቶምን ንዕሙቕ ጥሜቶም ዝኸውን ሓቀኛ ምድላውን ዘይፈልጡ፡ «ጐይታይ፡ እዚ እንጌራ እዚ ኩሉ ግዜ ሃበና» (ቁ.32-34)።
እቲ ዓቢ «ኣነ እየ» – እንጌራ ህይወትና!
ሽዑ ጐይታ ንርእሱ ከምቲ እንጌራ ገለጸ፡ «ኣነ እየ እንጌራ ህይወት፡ ናባይ ዝመጽእ ኣይጸምእን፡ ብኣይ ዝኣምን ድማ ከቶ ኣይጸምእን ... ካብ ሰማይ ዝወረድኩ፡ ፍቓድ ርእሰይ ክገብር ዘይኰነስ፡ ፍቓድ እቲ ዝሰደደኒ ክገብር እየ ... እዚ እዩ ፍቓድ ኣቦይ፡ ኩሉ ንወዲ ዝርእን ብእኡ ዝኣምንን ዘለኣለማዊ ህይወት ክረክብ፡ ኣነ ድማ ኣብ መወዳእታ መዓልቲ ከተንስኦ እየ» (ቁ.35-40)። ጐይታና የሱስ ክርስቶስ እንጌራ ህይወት እዩ! ንሱ ንኹሉ ይርከብን ንርእሱ የቕርብን። እቶም ህዝቢ ግና ብቕልጡፍ ካብ ጥርጣረ ናብ ጽልኢ ተቐየሩ። ብዛዕባ ሰብኣዊ ታሪኹ ኩሉ እናፈለጡ፡ ንመግለጺኡ ነጸግዎ። ከመይ ገይሮም እሞ ካብ ሰማይ ከም ዝመጸ ክቕበልዎ ይኽእሉ?
ገና ግና ብትዕግስትን ብጸጋን ቀጸለ፡ «ኣነ እየ እንጌራ ህይወት። ኣቦታትኩም ኣብ በረኻ መና በልዑ፡ ሞቱ ድማ። እዚ እዩ እቲ ካብ ሰማይ ዝወርድ እንጌራ፡ ሰብ ካብኡ እንተ በልዔ ከይመውት። ኣነ እየ እቲ ህያው እንጌራ ካብ ሰማይ ዝወረደ። ሓደ እኳ ካብዚ እንጌራ እዚ እንተ በልዔ፡ ንዘለኣለም ክነብር እዩ። እቲ ኣነ ንህይወት ዓለም ዝህቦ እንጌራ ድማ ስጋይ እዩ» (ቁ.48-51)።
ጥሜትካ ከመይ እዩ?
ክቕበልዎ ኣይከኣሉን፡ «እዚ ጽንኩር ቃል እዩ፡ መን እዩ ክሰምዖ ዝኽእል?» በሉ (ቁ.60)። «ድሕሪ እዚ ድማ ብዙሓት ካብ ደቀ መዛሙርቱ ተመልሱ፡ ድሕሪኡ ድማ ምስኡ ኣይከዱን» (ቁ.66)። እንታይ ዘገርም! ብዙሓት ካብ «ደቀ መዛሙርቱ»፡ ብትምህርቱን ንርእሱ ከም ሓቀኛ እንጌራ ህይወት ካብ ሰማይ ምምጽኡን ተቖጢዖም፡ «ደቀ መዛሙርቶም» ላዕለዋይን ግዝያዊ ምዃኑ ኣረጋገጹ።
እንታይ ፍልልይ እዩ ምስቶም ዓሰርተው ክልተ! የሱስ፡ «ንስኻትኩም’ውን ክትከዱ ትደልዩ ዲኹም?» ኢሉ ምስ ሓተቶም፡ ስምኦን ጴጥሮስ ንጕጅለ ወኪሉ ብኻልኣይ ካብ ሰለስተ ብሩህ መግለጺታት ሓቀኛ መንነት ክርስቶስ መለሰ፡ «ጐይታይ፡ ናብ መን ክንከይድ? ንስኻ ቃል ዘለኣለም ህይወት ኣሎካ፡ ንሕና ድማ ኣሚንና፡ ንስኻ ቅዱስ ኣምላኽ ምዃንካ ፈሊጥና» (ቁ.66-69)። እቶም ቃላት እቶም ተለዋዋጢ ህዝቢ ዘቖጥዕዎም፡ ንቕኑዓት፡ ቁርጸኛ ተኸተልቲ ግና ቀንዲ መሳቢ ምዃኖም ተረጋገጸ። ኣብዚ ድማ ንሓቀኛ እንጌራ ካብ ሰማይ ሓቀኛ ጥሜት ኣሎ!
ኣብ ብሉይ ኪዳን፡ ንዘይምእማን ንውጽኢታዊነት መና ንምፍራስ ብዙሕ ቦታ ኣይነበረን። እቶም ህዝቢ ምርጫ ኣይነበሮምን፡ ብዙሕ ዘዘናግዕ ነገር’ውን ኣይነበሮምን። ጠምዮም ነበሩ፡ እቲ መና ድማ እንኮ ምግቢ ነበረ። ንዕኡ ድማ ኩሉ ግዜ ንግሆ ይሰብስቡን ይበልዑን ነበሩ። እንጌራ ህይወቶም ነበረ፡ ግናኸ እንጌራ ዘለኣለም ህይወት ኣይነበረን፡ እቲ ትምህርቲ እምነት ግና ገና ትኽክል እዩ። የሱስ ባዕሉ ኣብ ዮሃንስ 6 ንህዝቢ፡ «ኣቦታትኩም ኣብ በረኻ መና በልዑ፡ ሞቱ ድማ» (ቁ.49) ኢሉ ኣመልከተሎም። መና ንስጋዊ ህይወት ይድግፍ ነበረ፡ ግናኸ መንፈሳዊ ህይወት ክህብ ወይ ክምግብ ኣይከኣለን። ኣብ እብራውያን፡ እቶም ዓመጸኛታት እስራኤላውያን፡ ንኣምላኽ ብቐጻሊ ብምፍታንን ብምቕስቓስን፡ «ኩሉ ግዜ ኣብ ልቦም ይስሕቱ ነበሩ» (እብራውያን 3:10) ከም ዝነበሩ ንመሃር። ንሕና ድማ፡ «ተጠንቀቑ ኣሕዋት፡ ኣብ ሓደ እኳ ካባኻትኩም ክፉእ፡ ዘይኣምን ልቢ ከይህሉ ... ግናኸ ንሓድሕድኩም ኩሉ ግዜ ተመዓዓዱ ... ሓደ እኳ ካባኻትኩም ብምጥባር ሓጢኣት ከይደልድል» (ቁ.12-13) ተባሂልና ተጠንቂቕና። ኣብ በረኻ ብተፈጥሮኣዊ ምኽንያት ጥራይ ኣይሞቱን። ብሰንኪ ዓመጸኛ ዘይምእማኖም ኣብ ግዜ እቶም ዘይእሙናት ሰለይቲ ዝሃብዎ ጸብጻብ (ዘሁልቍ 13-14) ከምኡ’ውን ድሕሪኡ፡ ኣብቲ ዝመጸ 38 ዓመታት ሞቱ። «ስለዚ፡ ብሰንኪ ዘይምእማን ክኣትዉ ከም ዘይከኣሉ ንርኢ» (እብራውያን 3:19)። ካብ ስጋዊ እንጌራ ንምጥቃም እምነት ኣየድለየን፡ ግናኸ መና ነቲ ኣዒንቶምን ልቦምን ናብቲ ዝሃቦም ኣምላኽ ከም ዝመልሱ ዝገብር ትምህርቲ ነበረ። «ሙሴ ኣይኰነን እቲ እንጌራ ካብ ሰማይ ዝሃበኩም፡ እንታይ ደኣ ኣቦይ እዩ» (ዮሃንስ 6:32) ኢሉ የሱስ ተዛረበ። ይኹን እምበር፡ እቲ ትምህርቲ ከቶ ኣይተማህረን። ምስ ሙሴ «መንፈሳዊ ምግቢ» እናበልዑ’ውን፡ ብሰንኪ ዘይምእማኖም ወይ ዘይምትእምማኖም ኣብ ተኣምራዊ ኣምላኽን ቃሉን፡ ኣብ መወዳእታ ጠፍኡ (1 ቈረንቶስ 10:1-6 ተመልከት)። ስለዚ፡ እቲ ምሉእ ወለዶ ቅድሚ እቲ ዝመጽእ ወለዶ ንምድሪ ተስፋ ምውራሱ ክመውት ነይርዎ (ዘሁልቍ 14:32-35)።
እንጌራ ጥራይ ህይወት ኣይድግፍን እዩ
ድሕሪኡ፡ ሙሴ ነቲ ናይ 40 ዓመት ጉዕዞኦም ክምርምር ከሎ፡ ነዚ መግለጺ ዝኾነ መዘኻኸሪ መዝገበ፡ «ኣዋረደካን ኣጥመየካን፡ ብመና ድማ መገበካ፡ ንስኻ ዘይፈለጥካዮ፡ ኣቦታትካ’ውን ዘይፈለጥዎ፡ ሰብ ብእንጌራ ጥራይ ከም ዘይነብር፡ እንታይ ደኣ፡ ሰብ ብኹሉ ቃል ካብ ኣፍ እግዚኣብሔር ዝወጽእ ከም ዝነብር፡» (ዘዳግም 8:3)። እቲ ንዕኦም ኣብቶም 40 ዓመታት ብሓቂ ዝድግፎም ዝነበረ ቃል እግዚኣብሔር እዩ ነይሩ፡ ዘይኰነስ መና።
ጐይታና የሱስ ክርስቶስ ነቲ ኣብ ላዕሊ ዘሎ ጽሑፍ ጠቒሱ፡ ሰይጣን ኣብ እዋን ብርቱዕ ስጋዊ ጥሜትን ምጕዳልን ምስ ፈተኖ፡ እቲ ዕሙቕ ጥሜቱ ንቃል ኣምላኹን ኣቦኡን ምዃኑ ገለጸ። ንሱ ብቐዳምነት ኣብ ስጋዊ ምግቢ ዘይኰነስ፡ ኣብቲ ቃል ንሓይሉ፡ ጥዕናኡ፡ ምድጋፉን መምርሒታቱን ይምርኮስ ነበረ። እቲ ፍልልይ ኣብ መንጎ «እንጌራ ጥራይ»ን እንጌራ ህይወትን ምንጪ እዩ። ስጋዊ እንጌራ፡ እቲ «ዕለታዊ እንጌራ» እንተመስግነሉ፡ ምድራዊ ምንጪ ዘለዎ እዩ፡ ንስጋዊ ኣካላትና ድማ ይምግብን ይድግፍን። እንጌራ ህይወት ሰብኣይ እዩ፡ ሰማያዊ ባህሪ፡ ጠባይን ምንጪ ዘለዎ፡ «እቲ ካብ ሰማይ ዝወርድን ንዓለም ህይወት ዝህብን» (ዮሃንስ 6:33)።
«ኣቦታትኩም ኣብ በረኻ መና በልዑ፡ ሞቱ ድማ» ኢሉ የሱስ ንተጻረርቱ ነገሮም (ዮሃንስ 6:49)። ቅድሚኡ ድማ ነዚ ዓቢ ፍልልይ እዚ ኣዘኻኺርዎም ነበረ፡ «ንዝጠፍእ ምግቢ ኣይትግበሩ፡ እንታይ ደኣ፡ ንዘለኣለም ህይወት ዝጸንዕ ምግቢ ግበሩ» (ዮሃንስ 6:27) ምስ በለ። እቲ ዕሙቕ ድሌት ደቂ ሰብ ንዘለኣለም ህይወትን ነቲ ዝድግፋ ምግቢን እዩ። ክልቲኡ ካብ ሰማይ ወይ «ካብ ላዕሊ» ይመጽእ። ጐይታና የሱስ ብዛዕባ ርእሱ፡ «ካብ ላዕሊ ዝመጽእ» (ዮሃንስ 3:31) ከም ዝኾነ ተዛረበ። ንሱ «ካብ ላዕሊ ዝተወልደ» ህይወት ይህበና – እቲ ሓደ ግሪኽኛ ቃል (ዮሃንስ 3:3,7)። ኣምላኽ፡ ኣቦኡን ኣቦናን፡ «ኩሉ ጽቡቕ ህያብን ኩሉ ፍጹም ህያብን ... ካብ ላዕሊ» ከምኡ’ውን ጥበብ «ካብ ላዕሊ» ይህበና (ያእቆብ 1:17፤ 3:17)። ምንጪ ሓድሽ ባህርይናን ኩሉ ዝሕግዘናን ዝድግፈናን «ካብ ላዕሊ» ይመጽእ።
ብዛዕባ ካልእ ገጽ መንፈሳዊ ምግቢ የሱስ፡ «ምግበይ ፍቓድ እቲ ዝሰደደኒ ምግባርን ዕዮኡ ምፍጻምን እዩ» (ዮሃንስ 4:34) በለ። ጻዕሩን ሓይሉን ንፍቓድ ኣቦኡ ኣብ ምግልጋል’ውን ምንጪ ምግቢ ነይርዎ። እዚ ሎሚ ንዓና’ውን ክሰርሕ ድዩ? ብርግጽ!
ንእንጌራ ኣምላኽ ብሓቂ ንጠሚ ዲና?
ኣብ መዝሙር 81 ብዛዕባ መና ዝተገብረ ምጥቃስ’ውን ብዛዕባ መንፈሳዊ ምግቢ ትምህርቲ ኣለዎ፡ «ኣነ እየ እግዚኣብሔር ኣምላኽካ፡ ካብ ምድሪ ግብጺ ዘውጻእኩኻ። ኣፍካ ሰፊሕ ገይርካ ክፈት፡ ኣነ ድማ ክመልኦ። ህዝበይ ግና ንድምጸይ ኣይሰምዑን ... ኦህ፡ ህዝበይ ንዓይ እንተ ዝሰምዑ፡ እስራኤል’ውን ብመገድታተይ እንተ ዝኸዱ! ... ብጽቡቕ ስርናይ ክምግበካ፡ ብመዓር ካብ ከውሒ ድማ ከጸግበካ እየ» (ቁ.10-11,13,16)። እቲ ንመንፈሳዊ ህይወትና ዝምግብ ምግቢ ብነጻ ብኣምላኽ ይወሃበና። ንመንፈሳዊ ህይወትና ዝድግፍን ንኣምላኽ ክንነብርን ከነገልግልን ሓይሊ ዝህበናን ንእኡ ዝኸውን ተኣምራዊ ምድላው ክንደይ ንጠሚ? እቲ መንፈሳዊ ምግቢ፡ ብርግጽ፡ ጐይታናን መድሓኒናን የሱስ ክርስቶስ እዩ – «እቲ ሓቀኛ እንጌራ ካብ ሰማይ» (ዮሃንስ 6:32)። ንዕኡ ኩሉ ግዜ ብሓቂ ንጠሚ ዲና፡ ንዕኡ ንምግብ ዲና፡ ንነፍስና ብእኡ ንምግብ ዲና፡ እናሓየልናን እናመሰልናዮን ባህርዩን ጠባዩን እናርኣና ዲና? ወይስ ብምድራዊ ከባቢና ብዙሕ ተዘናጊዕና፡ ንኣምላኽና ዘይንሰምዕ፡ ንመንፈሳዊ ጥሜትና እንኽሕድ፡ ንፍጹም ምግቢ ዝህበና ድማ እንርስዕ ዲና?
ኣብ ዘጸኣት፡ ኣብ በረኻ ሲና፡ እቲ እንጌራ ካብ ሰማይ ንመጀመርታ ግዜ ምስ ተራእየ፡ እስራኤላውያን፡ «እንታይ እዩ?» (ዘጸኣት 16:15) ኢሎም ሓተቱ። እቲ ሕቶ ብሓቂ ቃል «መና» እዩ። እቲ መጀመርታ ዘርኣይዎ ህርፋን ሕቶ፡ ነቲ ኣብ በረኻ ዝድግፎም ዝነበረ ምግቢ ስም ኮነ። ግናኸ ኣብ መወዳእታ እቲ ግዜ፡ ን40 ዓመታት ዕለታዊ ሰማያዊ ምግቢ ምስ ሰበሰቡን ምስ በልዑን፡ ገና «እንታይ እዩ?» እናበሉ ይጽውዕዎ ነበሩ። እዚ ንሕና ን«ሓቀኛ እንጌራ ካብ ሰማይ»፡ ጐይታና የሱስ ክርስቶስ፡ ክንላመዶን ክንረስዖን ከም እንኽእል ይሕብር ድዩ፡ ከምቲ ንሱ ክንፈልጦ ዝደሊ ብዕምቆት ከም ዘይንፈልጦ?
እቲ መና ከም ምልክት ስጋዌ ክርአ ይኽእል እዩ። ኣምላኽ ከም ኣምላኽ ክፍለጥ ኣይከኣልን እዩ፡ ብዘይካ ብግላዊ ምግላጹ ብሰብነት ጐይታና የሱስ ክርስቶስ፡ እቲ ካብ ሰማይ ብሰብኣዊ፡ መንፈሳዊ «ዝምግብ» መልክዕ ዝመጸ። ምስኡ ቀጻሊ፡ ዕሙቕ ዝምድናን ምትእስሳርን ክህልወና ኣለዎ። ንዕኡ ናብ ህላዌና ዕለታዊ ክንወስዶ ኣሎና፡ ከምቲ ንዓና መንፈሳዊ ዝድግፈናን ብቐጻሊ ሓይሊ ዝህበናን መና፡ ከምኡ ድማ ኣብ ማእከል ዓለም ንዕኡ እትነጽግ፡ ህይወት ኣምላኽ ብሓቂ ክንነብር።
እቲ ብዝሒ እቲ ዝመስል ሒደት እንጌራ፡ ንልዕሊ 5,000 ዝጠምዩ ሰማዕቲ ዝበዝሐ፡ ናብ ዘይውዳእ ወሰን ዘይብሉ ምብቃዕ ሓቀኛ እንጌራና ካብ ሰማይ የመልክት። ጥሜትና ካብቲ ንድሌትና ኣብኡ ዘሎ ንላዕሊ ክሃርፍ ኣይከኣልን። ጸገምና እኹል ዘይንጠሚ ምዃንና እዩ!
