ሓደ ሰማያዊ መርዓ

ፍሉይ ትሕዝቶ 4– ግንቦት 2024 –መጽሔት ጸጋን ሓቅን

ሓደ ሰማያዊ መርዓ

ኣብ ብሉይ ኪዳን ብዙሓት መርዓታት ተመዝጊቦም ኣለዉ እዚኦም ድማ ብዛዕባ እቲ ቕድሚ ሕጂ ተጸቢናዮ ዘይንፈልጥን ቀሪቡ ዘሎን ፍጻመ ሓሳብ ይህቡና። ካብዚኦም ክልተ ብትንቢታዊ መገዲ ብዛዕባ መርዓ ገንሸር ይገልጹ። ነዚኦም ቅድሚ ምምርማርና፡ ነቲ ምስ ጥንታዊ ኣይሁዳዊ መርዓ ዝተሓሓዝ ኣገባብ፡ ከምቲ ኣብዞም ዝስዕቡ ሽዱሽተ ስጉምታት ዝርአ፡ ምምርማር ጠቓሚ ክኸውን ይኽእል እዩ።

ውዕልን ዋጋ መርዓትን።ሓደ መንእሰይ ኣብ ጥንታዊት እስራኤል ሓንቲ መንእሰይ ክምርዖ ምስ ደለየ፡ ናብታ መርዓትን ኣቦኣን ኣብ ገዝኦም ዜቕርቦ ውዕል ወይ ኪዳን የዳልው ነበረ። እቲ ውዕል ንሳ ከም ዚከናኸና ዘለዎ ድሌት የርኢ ነበረ። ሓደ ኣዝዩ ኣገዳሲ ክፋል ናይቲ ስምምዕ ዋጋ መርዓት ነበረ—እቲ መርዓዊ ንዝመረጻ ክምርዖ ዚኸፍሎ ዋጋ ኣቕሑ። እዚ ምስ ተዛዘመ፡ እታ መርዓት ንሰብኣያ ትፍለ፡ ትቕደስ ወይ ትሕጸ። ከምዚ ዝኣመሰለ ምድላው ካብ ናይ ሎሚ ምሕጻይ ኣዝዩ ዝያዳ ሓያል ነበረ።
እዋን ምሕጻይ።እዚ እዋን እዚ ብሓፈሻ ሓደ ወይ ክልተ ዓመት ይወስድ ነበረ። መርዓዊ ንዝመጽእ ህይወት ብምሕሳብ፡ ንሓጺቱ ስጦታታት ይህባ ነበረ፡ ነቲ ንእኣ ዘለዎ ኣድናቖት ንምርኣይን ኣብቲ ነዊሕ ዚመስል እዋን ምሕጻይ ንእኣ ከይርስዓ ንምሕጋዝን።
ምፍልላይ።ክልቲኦም ሓጸይቲ ኣብቲ ነዊሕ እዋን ምፍልላይ ዚገብርዎ ምድላዋት ነበሮም። መርዓዊ ንወርሒ ማርያም ዚኸውን ገዛ ምስ መርዓዊት ክፍሊ የዳልው ነበረ። እቲ ክፍሊ ብሓፈሻ ኣብ ገዛ ኣቦ መርዓዊ ወይ ኣብ ንብረቱ ይስራሕ ነበረ። እቲ መርዓዊት ክፍሊ ንመርዓት ከተምጽኣሉ ጽቡቕ ቦታ ክኸውን ነበሮ፡ ከመይሲ ኣብኡ ሸውዓተ መዓልቲ ኺጸንሑ ነበሮም። እቲ መንእሰይ ኣቦኡ ምስ ፈቐደሉ ጥራይ ንመርዓቱ ኺወስዳ ይፍቀደሉ ነበረ።
ከምኡ ድማ፡ እታ መርዓት ንርእሳ ብምጥማቕ ትዳሎ ነበረት፡ እዚ ድማ ሚቕቫህ፡ ማለት ብህያው ወይ ብንቑጽ ማይ ዚግበር ስርዓታዊ ምሕጻብ ነበረ። ጽቡቕ ክዳውንትን መዋጽኦታትን ትገብር ነበረት፡ እቲ ሾፋር፡ ማለት ቐርኒ በጊዕ፡ ምስ ሰምዐት ድማ ንነገራታ ሒዛ ንምኻድ ኩሉ ሳዕ ድልውቲ ትኸውን ነበረት። እቲ ድምጺ ወይ ምልክት፡ መርዓዊኣ ከም ዝመጸላ ይነግራ ነበረ።
ጻውዒት መርዓ።ኣቦ መርዓዊ እዋን መርዓ ከም ዝበጽሐን ምድላዋት ከም ዝተገብረን ምስ ፈለጠ፡ ንወዱ ንመርዓቱ ኺቕበል ይነግሮ ነበረ። ናብ ገዛኣ ኺመጽእ ከሎ፡ ንሱን መርዓዊት ሰዓብቱን ይጭድሩን ሾፋር ይነፍሑን ነበሩ፡ እሞ ሓጺቱ ንመርዓዊኣ ኽትረኽቦ መጠንቀቕታ ይኸውን ነበረ። ንሓድሕዶም ምስ በጽሑ፡ ይምለሱን ናብቲ ኣብ ገዛ ኣቦኡ ዘዳለዎ ቦታ ይኸዱን ነበሩ።
እቲ መርዓ።ሸውዓተ መዓልቲ ዚወስድ መርዓዊ ግብዣ ይኸውን ነበረ። ድሕሪ እቲ ናይ መርዓ ስርዓት፡ መርዓዊ ንመርዓቱ ናብቲ መርዓዊት ክፍሊ የእትዋ፡ እሞ እቲ መርዓ ይፍጸም። ኣብቲ በዓል፡ እታ መርዓት ንምሉእ ሸውዓተ መዓልቲ ኣብቲ መርዓዊት ክፍሊ ትጸንሕ ነበረት፡ መርዓዊ ድማ ምስኣ ኺጸንሕ ወይ ንእንግዶን ካልእ ዕዮን ንምርኣይ ካብቲ ክፍሊ እናወጸን እናኣተወን ይኸውን ነበረ።
ምቕራብ።ድሕሪ ሸውዓተ መዓልቲ፡ መርዓዊ ንመርዓቱ ካብቲ ክፍሊ ኣውጺኡ ንማሕበረሰብ ከም ሰበይቱ የቕርባ ነበረ።

መጽሓፍ ቅዱሳዊ ኣብነታት
ብዙሓት መርዓታት ኣብ ቅዱሳት ጽሑፋት ተመዝጊቦም ኣለዉ። መብዛሕትኦም ነቲ ኣብ ላዕሊ ተጠቒሱ ዘሎ ምሉእ ስርዓት ዘይርእዩ እኳ እንተኾኑ፡ ካብ ብዙሓት እቲ ኣገባብ ኣብ ቀዳማይ እዋን ታሪኽ ኣይሁድ ከም ዝተመስረተ ንርኢ። ነዞም ክልተ ኣብነታት እስከ ንርአ፦

ያቆብ ራሄል ክምርዖ ምስ ደለየ፡ ዋጋ መርዓት ሸውዓተ ዓመት ዕዮ ከፈለ። ኣብ መወዳእታ እቲ እዋን፡ ኣቦ ራሄል ላባን ዓቢ ግብዣ ገበረ፡ ኣብ ክንዳኣ ድማ ንልያ ንመርዓዊ ሃቦ። ያቆብ ነቲ ሸውዓተ መዓልቲ ዚወስድ ስርዓት ምስ ልያ ፈጸመ፡ ኣብቲ እዋን እቲ ድማ ንሓማኡ ብምምታሉ ኺገጥሞ ካብቲ መርዓዊት ክፍሊ ወጸ። እዚ ድማ ያቆብ ንእተፍቅራ ዝነበረ ራሄል ካልእ ሸውዓተ ዓመት ኬገልግል ናብ ካልእ ስምምዕ ኣምርሖ (ዘፍ. 29:15-30 ርአ)።
ሳምሶን ንወለዱ ምድላዋት ኪገብሩሉ—ውዕል መርዓ ኺጽሕፉሉ—ሓተቶ፡ ንሓንቲ ፍልስጥኤማዊት ሰበይቲ ኺምርዖ። “ድሕሪ ገለ ግዜ ድማ … ኪወስዳ ተመልሰ” (መሳ. 14:8 NKJV)። ኣብቲ ስርዓት መርዓ ንኣዕሩኹ ዘይፍታሕ እንቆቕሖ ኣቕረበሎም። ኣብቲ መርዓዊት ክፍሊ ተዓጽያ፡ መርዓቱ “ኣብ ልዕሊኡ ንሸውዓተ መዓልቲ፡ ግብዣኦም ክሳዕ ዚውዳእ፡ በኸየት” (ቍ. 17)። ኣብዚ እዋን እዚ፡ ሳምሶን ንእንግዶኡን ንዝነበሮ ዕዮን ይከናኸን ዝነበረ ይመስል።

ግብዣታት ዘይተጠቕሱ
ኣብ ብሉይ ኪዳን ክልተ መርዓታት ተመዝጊቦም ኣለዉ፡ ኣብዚኦም ገለ ካብቲ ጥንታዊ ኣገባብ ዝተኸተለ ይመስል፡ ግናኸ ብዛዕባ እቲ ሸውዓተ መዓልቲ ዚወስድ ግብዣን ምቕራብ መርዓትን፡ ማለት ሰበይቲ፡ ዝገልጽ መዝገብ የልቦን። እዚኦም ፍሉይ ትንቢታዊ ትርጉም ኣለዎም።

ኣብርሃም ንገብሩ ከም ወኪሉ ናብ ርሑቕ ሃገር ሰደዶ፡ ንይስሃቅ መርዓ ኼዳልወሉ (ዘፍ. 24)። ብዙሓት ስጦታታት ንሓጺትን ንስድራቤታን ተዋህበ፡ ንሳ ድማ ምስቲ ገብር ኸይዳ ሰበይቲ ይስሃቅ ክትከውን ተሰማምዐት። ናብ ገዛ ኣቦ መርዓዊ ተጓዕዙ፡ ርብቃ ድማ ኣብ ግራት ንሓጺታ ረኸበቶ። ሸውዓተ መዓልቲ ዚወስድ ግብዣ ተጠቒሱ እኳ እንተዘየለ፡ ይስሃቅ ናብ ድንኳን ኣዲኡ ከም ዘእተዋን ሰበይቱ ከም ዝኾነትን ከም ዘፍቀራን ተጠቒሱ ኣሎ (ቍ. 67)። እዚ ኣብ መጽሓፍ ቅዱስ ሰብኣይ ንሰበይቱ ከም ዘፍቀራ ንመጀመርታ እዋን ዚጥቀስ እዩ—ሓደ ኣወንታውን ኣዝዩ ጽቡቕን ትርጉም ዘለዎ ነገር!
ቦኣዝ ምድላዋት ገበረ፡ ሩት ሰበይቱ ኽትከውን፡ ድሕሪ እቲ ብዛዕባ ዝኾነ መርዓ ዝገበርዎ ስምምዕ (ሩት 3:1-11 ርአ)። ነቲ ናይ ማሕሎን ዝነበረ ውርሻ ብምፍዳይ ዋጋ መርዓት ከፈለ (4:10)። ብፍላይ፡ ነታ መሬት ገዝአ፡ እታ መርዓት ድማ ምስኣ መጸት (ቍ. 5)። ድሕሪኡ መጽሓፍ ቅዱስ “ቦኣዝ ድማ ንሩት ወሰዳ፡ ንሳ ድማ ሰበይቱ ኾነት” (ቍ. 13) ይብል። እንደገና፡ ኣብቲ ስርዓት መርዓ ፍሉይ ምትራፍ ኣሎ፦ ብዛዕባ ብህዝቢ ዝተሳተፈ ሸውዓተ መዓልቲ ዚወስድ ግብዣ ወይ ምቕራብ መርዓት ዝገልጽ የልቦን።

ኣብ መርዓ ይስሃቅን ቦኣዝን፡ ብትንቢታዊ መገዲ ብዛዕባ እቲ ፍቑር ጐይታናን ቤተ ክርስትያኑን ይገልጽ። ኩሎም ኣብ ብሉይ ኪዳን ዘለዉ ዓይነታት ነቲ ምሉእ ዛንታ ናይቲ ኣንጻር ዓይነት ኣይህቡን—ኣይክእሉን እዮም—ግናኸ ነዞም ክልተ መርዓታት ብምርኣይ፡ ብዛዕባ ሓደ ሰማያዊ መርዓ ዝያዳ ምሉእ ስእሊ ንረክብ።

መርዓ ገንሸር
ነቲ ጥንታዊ ኣገባብ መርዓን ክልተ ኣብነታት መርዓን፡ ኣብ ቅዱሳት ጽሑፋት ብኸፊል ጥራይ ዝተመዝገቡ ልምምዳት ዝነበሮም፡ ድሕሪ ምምርማርና፡ ነቲ ኣዝዩ ግሩም ዝኾነ መርዓ፡ ማለት መርዓ ገንሸር፡ ንምርኣይ እዋኑ በጺሑ ኣሎ!

ውዕልን ዋጋ መርዓትን፦እቲ ኣቦ፡ ከም ኣብርሃም፡ ገብሩ (መንፈስ ቅዱስ) ናብ ርሑቕ ሃገር ሰደዶ፡ ንወዱ መርዓት ኬውጽኣሉ (ዮሃ. 6:44)። እቲ ዋጋ መርዓት “ጠፋኢ ነገር፡ ከም ብሩርን ወርቅን … ዘይኮነስ … ክቡር ደም ክርስቶስ” (1 ጴጥ. 1:18-19) ነበረ። እዚ ውዕል መርዓ እዚ ብፍጹም ሓያልን ካብቲ ጥንታዊ ልምምድ ዝያዳ ድሕንነት ዘለዎን እዩ (ዮሃ. 10:28-29)። ብተወሳኺ፡ ጐይታ ንኽቡር ሉልኡ (ቤተ ክርስትያን፡ መርዓቱ) ጥራይ ዘይኮነስ፡ ነቲ ሓደ መዝገብ (ህዝቢ ኣይሁድ) ተሓቢኡሉ ዝነበረ ግራት እውን ከፈለ (ማቴ. 13:44-45)።
እዋን ምሕጻይ፦ነቲ ውዕል መርዓ—ምድሓንና—ምስ ተቐበልና፡ መንፈስ ቅዱስ ነፍሲ ወከፍ ኣባል ንምምላስ መርዓዊ ኺዳሎ ኺምህር ጀመረ። ኣብዚ እዋን እዚ፡ እቲ እዋን ምሕጻይ ሓደ ወይ ክልተ ዓመት ጥራይ ዘይኮነስ፡ ብዙሓት ሽሕ ዓመታት እዩ! እዚ ድማ ብምሕረት ጐይታ እዩ፡ ንሱ “ብዛዕባ ተስፋኡ ዘይድንጒይ … ሓደ እኳ ኺጠፍእ ኣይደልን፡ ኩሎም ግና ናብ ንስሓ ኺበጽሑ እዩ ዚደሊ” (2 ጴጥ. 3:9)። ናይ መርዓት ክፋል ምስ ኮነ፡ ነፍሲ ወከፍ ምእመን ኣዝዩ ክቡር ስጦታ ይወሃቦ—መንፈስ ቅዱስ፡ “ንዝተዓደገ ንብረትና ምድሓን፡ መረጋገጺ ውርሻና እዩ” (ኤፌ. 1:14)። ካልኦት ክቡራት ስጦታታት ንቤተ ክርስትያን ንምድጋፍን ንምድላውን ተዋህባ (4:11-12)፡ ከምኡ ድማ መርዓዊኣ ከም ዚምለስ ንኽትዝክር ንምሕጋዝ። ሓደ ኣዝዩ ክቡር መዘኻኸሪ ንምሕጋዝ ድማ ምፍራስ እንጌራ እዩ፡ “ንመዘከርታይ” (1 ቈረ. 11:24-25)።
ምፍልላይ፦እቲ መንእሰይ (ንጐይታና ዚገልጽ) ነቲ ውዕል ምስ ፈጸመን ንሓጺቱ ስጦታታ ምስ ሃባን፡ ንእኣ ዚቕበለላ ቦታ ኼዳልው ከደ (ዮሃ. 14:2 ርአ)። ኣብዚ እዋን እዚ፡ እታ ሓጺት ንርእሳ ብምጥማቕ ትዳሎ ነበረት፡ሚቕቫህ፡ ማለት ብህያው ማይ ዚግበር ስርዓታዊ ምሕጻብ። ነፍሲ ወከፍ ክርስትያን እዚ ምዕዶ ኣለዎ፡ “ፍቑራት፡ ንርእስና ኻብ ኵሉ ርኽሰት ስጋን መንፈስን ነንጽህ፡ ንቕድስና ድማ ብፍርሃት ኣምላኽ ንፍጽም” (2 ቈረ. 7:1)። ብሓጎስ፡ መርዓቱ ንመርዓዊት ክዳና ኽትሰርሕ ኣየድልያ እዩ፡ ከመይሲ ሓደ ኺወሃባ እዩ (ራእ. 19:8)።
ጻውዒት መርዓ፦“ጐይታ ባዕሉ ብጭድርታ፡ ብድምጺ ሊቀ መላእኽቲ፡ ብመለኸት ኣምላኽ ካብ ሰማይ ኪወርድ እዩ። እቶም ብክርስቶስ ዝሞቱ ድማ ቅድም ኪትንስኡ እዮም። ድሕሪኡ፡ ንሕና ህያዋን ዘሎና፡ ምስኦም ሓቢርና ኣብ ደበና ናብ ጐይታ ኣብ ኣየር ክንሕተት ኢና። ከምኡ ድማ ኩሉ ሳዕ ምስ ጐይታ ክንከውን ኢና” (1 ተሰ. 4:16-17)።
እቲ መርዓ፦ነቲ ናይ ይስሃቅን ቦኣዝን ፍሉይ መዓልቲ ዚገልጽ ጸብጻባት ክንርኢ ከለና፡ ብዛዕባ እቲ መርዓ ወይ ሸውዓተ መዓልቲ ዚወስድ ግብዣ ዝገልጽ መዝገብ ኣይረኸብናን። እዞም ክፋላት ናይቲ ስርዓት መርዓ ካብቲ ቅዱስ መዝገብ ዘይነበሩ ኪኾኑ ይኽእሉ እዮም፡ ከመይሲ ነቲ ኣብዚ ዓለም ዘይኮነን ንምግላጽ ኣዝዩ ጥቡቕን ዝኾነ መጻኢ መርዓ ይገልጹ! እቶም ዓይነታት እዛ ዓለም እዚኣ ከም ዘይትህሉ ይሕብሩ—እዚ መርዓ እዚ ኣብ ገዛ ኣቦ፡ ኣብ ሰማይ ኪኸውን እዩ።
ብሓጎስ፡ መርዓ ኸም ዚኸውን ተመዝጊቡ ኣሎ! ራእይ 19:9 ብዛዕባ እቲ ስርዓት ጥራይ ይዛረብ፡ “እቶም ናብ መርዓዊ ግብዣ ገንሸር እተጸውዑ ብጹኣን እዮም!” እቲ ጥንታዊ ሸውዓተ መዓልቲ ዚወስድ ግብዣ ስርዓት ኣብዚ ኣብ ቅዱሳት ጽሑፋት ብፍላይ ተጠቒሱ እኳ እንተዘየለ፡ ትንቢት ብዛዕባ እዋን መወዳእታ፡ እቲ ግብዣ እዋን ኣብ ምድሪ ኣብቲ ሸውዓተ ዓመት ናይ መከራ እዋን ኪኸውን ከም ዚኽእል ይሕብር። ከምኡ እንተኾይኑ፡ እታ መርዓት፡ ኣብቲ መርዓዊት ክፍሊ (ሰማይ ባዕሉ) ተዓጽያ ከም ዘይተጠቕሰት፡ ከምቲ ኣብ 1 ቈረንቶስ 2:9 ተጠቒሱ ዘሎ፡ ሰማያዊ ሓጎስ ከም እትረክብ ጥርጥር የልቦን። ኣብኡ ንብብ፦ “ዓይኒ ዘይርኣየቶ፡ እዝኒ ዘይሰምዐቶ፡ ኣብ ልቢ ሰብ እውን ዘይኣተወ፡ ኣምላኽ ነቶም ዜፍቅርዎ ዘዳለዎ ነገራት።” ኣብዚ እዋን እዚ፡ መርዓዊ—ጐይታና—ምስ ኣብ ምድሪ ዘለዉ ጉዳያት ንምፍታሕ ናብቲ ክፍሊ እናወጸን እናኣተወን ይኸውን (ራእ. 6–18 ርአ)።
ምቕራብ፦እቲ ሸውዓተ ዓመት መከራ ምስ ተፈጸመ፡ ጐይታ ምስ መርዓቱ ካብቲ ሰማያዊ መርዓዊት ክፍሊ ኺወጽእ እዩ፡ ንእኣ ድማ ንእንግዶኡን ንምሉእ ዓለምን ኬፋልጣ እዩ። እዚ ምቕራብ እዚ ንጐይታ ኬዕብዮ እዩ፡ ንሱ “ኣብ ቅዱሳኑ ኺኸብርን ኣብ ኩሎም እቶም ዚኣምኑ ኺድነቕን” (2 ተሰ. 1:10) ምስ መጸ።