ዋግኡ ንያቆብ፡ ኣቦኡ
«እስራኤል ድማ ንዮሴፍ ካብ ኵሎም ደቁ ኣዝዩ ፈተዎ፡ ምኽንያቱ ወዲ እርግናኡ ነይሩ እዩ፡ ንዕኡ ድማ ብዙሕ ሕብሪ ዘለዎ ኽዳን ገበረሉ።» —ዘፍጥረት 37:3 KJV
ስም ዮሴፍ፡ «ምውሳኽ» ማለት እዩ፡ ንምውሳኽ ዋጋ ወይ ክብርን ፍርያምን የመልክት። ወዲ ያቆብ ብፍቕርቲ ራሄል፡ ልደት ዮሴፍ ካብ ተኣምር ንላዕሊ ኣይነበረን፡ ምኽንያቱ ራሄል መኻን ነይራ። እዚ ምኻን እዚ፡ ብሞራላዊ ኣዘራርባ፡ ናይ እስራኤል መለለዪ እዩ፡ ካብኣ ድማ ክርስቶስ «ከም ንኡስ ተኽሊ፡ ከምኡ እውን ካብ ንቑጽ ምድሪ» ወጸ (ኢሳይያስ 53:2)። ብተመሳሳሊ፡ ከምቲ ኣምላኽ ማሕጸና ዝኸፈተ፡ ንዕኡ ዚግባእ ፍረ ምእንቲ ኽንፈሪ፡ ኣብ ውሽጥና መለኮታዊ ዕዮኡ ኺህሉ ኣለዎ። ከም ክርስቲያናት፡ ስለዚ፡ «ብቑዕ ኣካይዳ ኽንመላለስ» ጥራይ ዘይኰነስ፡ ብኣምላኽ «ብቑዓት ኴንና ኽንቑጸር» እውን ንተባብዕ፡ «ንሱ ድማ ናብ መንግስቱን ክብሩን ጸዊዑና እዩ» (1 ተሰሎንቄ 2:12፣ 2 ተሰሎንቄ 1:5)።
ንእስነት ዮሴፍ (ንሱ 17 ዓመት ጥራይ ነይሩ) ንህይወት ፍርያምን ንኻልኦት በረኸትን ዕንቅፋት ኣይነበረን። ጳውሎስ ንንኡስ ቲሞቴዎስ፡ «ሓደ እኳ ንንእስነትካ ኣይንዓቕ፡ ግናኸ ኣብ ቃል፡ ኣብ ኣካይዳ፡ ኣብ ፍቕሪ፡ ኣብ መንፈስ፡ ኣብ እምነት፡ ኣብ ንጽህና ንምእመናን ኣብነት ኩን» (1 ጢሞቴዎስ 4:12) ኢሉ ኣተባብዖ። ነዚ ብድሆ እዚ ኽንቅበሎ ድሉዋት ዲና?
ዮሴፍ ንኣቦኡ ያቆብ ፍሉይ ነይሩ፡ ምኽንያቱ ወዲ እርግናኡ ነይሩ፡ ንፍሉይ ዕላማ ድማ ተወሊዱ። ስለዚ፡ ያቆብ ካብ ኵሎም ደቁ ኣዝዩ ፈተዎ፡ ንዮሴፍ ድማ «ብዙሕ ሕብሪ ዘለዎ ኽዳን» ገበረሉ። እዚ ኽዳን እዚ ነቲ ኣብ ወዱ ዝረኸቦ ባህታ ዚገልጽ ነይሩ። ሓደ ሰብ ነቲ ወዲ ፍቕሪ ኣቦ፡ ጐይታ የሱስ ክርስቶስ፡ ኣብ ዘለኣለማዊ ዝሓለፈ እዋን፡ «ሽዑ ኣነ ምስኡ ኸምቲ ምስኡ ዝዓበየ ሓደ ዀይነ ነይረ፡ ንሱ ድማ መዓልታዊ ባህታኡ ነይረ፡ ኣብ ቅድሚኡ ዅሉ ግዜ እሕጐስ ነይረ» (ምሳሌ 8:30) ዝበለ የዘክር። እቲ ዘለኣለማዊ ወዲ ሰብ ምስ ኰነ – ማለት፡ ናብዛ ዓለም እዚኣ ምስ ተወልደ – ድምጺ ኣቦ ኣብ ጥምቀቱ ተሰምዐ፡ «እዚ ፍቑር ወደይ እዩ፡ ብእኡ ባህ ይብለኒ» (ማቴዎስ 3:17)። ፍቕሪ ኣቦ፡ ከምኡ እውን ዕግበቱ ኣብ ወዱ፡ ብግህዶ ተገሊጹ።
እዚ ኣብ መንጎ ኣቦን ወድን ዘሎ ናይ ሓድሕድ ፍቕርን ስምዒትን ብዝምድና ያቆብን ወዱ ዮሴፍን ተመሲሉ ነይሩ። ከምቲ ሓደ ኣቦ ጥራይ ኪገብሮ ዚኽእል፡ ንሱ ያቆብ እዩ ነይሩ፡ ንዋጋ ወዱ ብሓቂ ኺርእዮ ዚኽእል። ኣብ ቤት ኣቦኡ ብፍቕራዊ ኣዒንቱ ዓበየ። ያቆብ ኣብኡ ንእሽቶ ሰብኣይ ናይ ፍሉይ ዋጋን ሞራላዊ ትብዓትን፡ ብህይወት ኣምልኾ እተደገፈ፡ ረኣየ። ስለዚ፡ ንኣቦኡ እቲ ናይ ኣሕዋቱ ሕማቕ ጸብጻብ ኬምጽኣሉ ኽኢሉ እዩ። ብተመሳሳሊ፡ ጐይታ የሱስ ብዛዕባ ዓለም ዕዮኣ ሕማቕ ምዃኑ ምስ መስከረ፡ በዚ ምኽንያት እዚ ጸልእዎ (ዮሃንስ 7:7)።
ዋግኡ ንኣሕዋቱ
«ካብ ርሑቕ ምስ ረኣይዎ ድማ፡ ቅድሚ ምቕራቡ እኳ፡ ንዕኡ ኺቐትልዎ ተማኸሩ።» —ዘፍጥረት 37:18
ኣሕዋት ዮሴፍ ንቕንኣቶምን ጽልኦምን ኪሕዝዎ ኣይከኣሉን። ንዕኡ ጸልእዎ፡ ብምኽንያት ዋግኡ ኣብ ኣዒንቲ ኣቦኦም ጥራይ ዘይኰነስ፡ ብምኽንያት ሕልምታቱ እውን፡ እዚ ድማ ሓደ መዓልቲ ኣብ ቅድሚኡ ኸም ዚሰግዱ ትንቢት ተነግረ። በዚ ኣዝዮም ስለ ዝሓረቑ፡ ንሞቱ ተማኸሩ።
ሓደ መዓልቲ፡ ደቁ ኣባጊዕ ኪጓስዩ ኸለዉ፡ ያቆብ ንዮሴፍ ኪደልዮም ለኣኾ። ንሳቶም ንነዊሕ እዋን ስለ ዝኸዱ፡ ያቆብ፡ ከም ዝዀነ ይኹን ሓላዪ ኣቦ፡ ደቁ ጽቡቕ ምዃኖም ኪርግጽ ደለየ። ዮሴፍ ንሳቶም ኣብ ዘይብሎም ቦታ ስለ ዝነበሩ፡ ንነዊሕ ርሕቀት ተጓዒዙ ኺረኽቦም ከደ። እዚ ንጐይታ የሱስ የዘክር፡ ንሱ ኻብ ደገታት ሰማይ ኣቢሉ ብሰማያዊ ጋላክሲታት ናብዛ ሓጢኣተኛ ዓለም እዚኣ ተጓዒዙ፡ ንኣና እተጠፍእና ምእንቲ ኺደልየናን ኬድሕነናን! ከምቲ ዮሴፍ ንኣሕዋቱ ዝፈቐረን ንሓሳብ ኣቦኡ ብዛዕባኦም ዝተኻፈለ፡ ከምኡ እውን ጐይታ ብምኽንያት ፍቕሩ ንኣና እዩ ዝገበሮ።
ዮሴፍ ኪመጽእ ምስ ረኣይዎ፡ «እንሆ እዚ ሕልምተኛ ይመጽእ ኣሎ። ሕጂ ድማ ንምጻእ፡ ንቕተሎ፡ ናብ ሓደ ጕድጓድ ድማ ንደርብዮ፡ ንኣቦና ድማ፡ ሓደ ሕማቕ ኣራዊት በሊዕዎ እዩ ኽንብሎ ኢና፡ ንሕልምታቱ ድማ እንታይ ከም ዚኸውን ክንርኢ ኢና» (ፍ.19-20) በሉ። ንዮሴፍ ወሲዶም ነቲ ጽቡቕ ኽዳኑ ኣውሪዶም ናብ ጕድጓድ ደርበይዎ። ድሕሪኡ፡ ኣውጺኦም ናብ እስማኤላውያን ሸጥዎ፡ ንሳቶም ድማ ናብ ግብጺ ወሰድዎ። ኣብኡ ብሓሶት ተኸሲሱ ናብ ቤት ማእሰርቲ ተደርበየ። እዚ ንኣና ብዛዕባ እቲ ጐይታ የሱስ ብኣሕዋቱ፡ ብኣይሁድ፡ እተገብረሉ ኣይዘክርን ድዩ? ኢሳይያስ ብዛዕባ ጐይታ የሱስ ክርስቶስ ትንቢት ተነበየ፡ «ንዕኡ ኽንርእዮ ኸለና ድማ፡ ኽንደልዮ ዚግባእ ውበት የብሉን። ንሱ ንሰብ ንዑቕን እተነጽገን እዩ» (ኢሳይያስ 53:2-3)። ጐይታ ብኣካል ኣብ መንጎ ኣይሁድ ምስ መጸ፡ ንሳቶም ንዓኣቶም ከም እትምልከት ዝረኣይዋ ምሳሌ ተዛረበ። ነቲ ኣብ መንጎ ቃላት ኣሕዋት ዮሴፍን ቃላት እቲ ኣብ ማቴዎስ 21:37-38 ዚርከብ ምሳሌን ዘሎ ኣገራሚ ምምስሳል ኣስተብህል። «ግናኸ ኣብ መወዳእታ ወዱ ለኣኸሎም፡ ንሱ ድማ፡ ንወደይ ኪፈርህዎ እዮም በለ። እቶም ገበሬታት ግና ንወዲ ምስ ረኣይዎ፡ ንሓድሕዶም፡ እዚ ወራሲ እዩ፡ ንምጻእ፡ ንቕተሎ፡ ንውርሻኡ ድማ ንሓዞ በሉ።»
ፈተና፡ ምስቲ ዚስዕቦ መከራን ንብዓትን፡ ከምቲ እንቕበሎ፡ ወይ ዘይጠቅም ወይ ጠቃሚ ኺገብረና እዩ። ዮሴፍ ንናይ ኣምላኽ ተስፋታት ፈጺሙ ኣይሓደጎን ወይ ምስኡ ምምልላስ ኣየቋረጸን። ኣብ መወዳእታ ፈተናታቱ፡ ንኣሕዋቱ ኣምላኽ ንህይወቶም ኪሕሉ ኸም ዝለኣኾ ኺነግሮም ኽኢሉ እዩ። ንሳቶም ኣምላኽ ብሓቂ ንህይወቶም ኪሕሉ ኸም ዝለኣኾ ምስ ተረድኡ፡ ራእዮም ብዛዕባ ዮሴፍ ብምሉእ ተለወጠ። ብሓድሽ መልእኽቲ ተዓጢቖም፡ «ንኣቦይ ብዛዕባ ዅሉ ክብረይ ንገሩዎ» (ዘፍጥረት 45:13)፡ ናብ ከነኣን ተመልሱ። ዘፍጥረት ድሕሪኡ ይምዝግብ፦ «ኣሕዋቱ ድማ ከዱ፡ ኣብ ቅድሚ ገጹ ድማ ወደቑ፡ ንሳቶም ድማ፡ እንሆ፡ ንሕና ባሮትካ ኢና በሉ።» (50:18)። እዚ እዩ ዮሴፍ ከም ንኡስ ዝሓለሞ፡ እዚ ድማ ንኣሕዋቱ ብቕትለት ዝመልኦም ነይሩ፡ ግናኸ ሕጂ ብድሌት ኣብ ቅድሚኡ ሰገዱ። ብተመሳሳሊ፡ ኣይሁድ ንዋጋ ጐይታ የሱስ፡ ንመሲሖም፡ ኪእመኑ እዮም፡ ብምኽንያት እቲ ዝገበርዎ ሕማቕ ኣተሓሕዛን ምድናጉርን ድማ ኪሓዝኑ እዮም (ዘካርያስ 12:10)። ድሕሪኡ ድማ፡ «ንሱ ብምኽንያት ገበናትና ቈሰለ፡ ብምኽንያት ኣበሳታትና ድማ ተደቝሰ፡ መቕጻዕቲ ሰላምና ኣብኡ ነበረ፡ ብቝስሉ ድማ ሓዊና» (ኢሳይያስ 53:5) ኺብሉ እዮም።
ዋግኡ ንፈርኦንን ንግብጻውያንን
«ፈርኦን ድማ ንዮሴፍ፡ እንሆ፡ ኣብ ልዕሊ ዅላ ምድሪ ግብጺ ኣቐሚጠካ ኣለኹ በሎ።» —ዘፍጥረት 41:41
ኣምላኽ ንፈርኦን ብሕልሚ ተዛሪቡዎ ነይሩ፡ እዚ ድማ ዮሴፍ ጥራይ ኪትርጕሞ ዚኽእል ነይሩ። ካብ ቤት ማእሰርቲ ተጸዊዑ፡ ሸውዓተ ዓመት ምልኣት ከም ዚህሉ፡ ድሕሪኡ ድማ ሸውዓተ ዓመት ጥሜት ከም ዚስዕብ ንፈርኦን ነገሮ። ዮሴፍ ድሕሪኡ ንፈርኦን ኣብ እዋን ምልኣት መግቢ ኼከማችዎ መኸሮ፡ ምእንቲ እቲ ጥሜት ምስ መጸ ህዝቢ ኸይጠምዩ። ንኣጸጋሚ እዋናት ቃል ኣምላኽ ተከማችው ዲኹም? ዝዀነ ይኹን ብጸበባ ዝሓለፈ ክርስቲያን፡ ብቃል ኣምላኽ ከም ዝተሰነየ ኺነግረኩም እዩ።
ምኽሪ ዮሴፍ ኣዝዩ ግዜኡ ዝሓለወ ስለ ዝነበረ፡ ፈርኦን ኣብ ልዕሊ ዅላ ምድሪ ግብጺ ኣቐመጦ። ኣብ ካልኣይ ሰረገላ ፈርኦን ኪጋልብ ከሎ፡ ኣገልገልቲ ዮሴፍ ኣብ ቅድሚኡ ንህዝቢ፡ «ጕልበትኩም ኣጕንብዑ» (ዘፍጥረት 41:43) ኢሎም ጨደሩ። ኣብ ሰማይ፡ ቤተ ክርስቲያን ኣብ ቅድሚ ገንሸል ኪሰግዱ እዮም፡ ምስ ሰማያዊ ሰራዊት ድማ ኪዝምሩ እዮም፦ «ብቑዕ እዩ እቲ እተሓርደ ገንሸል፡ ስልጣንን ሃብትን ጥበብን ሓይልን ክብረትን ግርማን በረኸትን ኪቕበል» (ራእይ 5:12)። ብተወሳኺ፡ ዋግኡ ብዓለምለኻዊ ኺፍለጥ እዩ፡ ምኽንያቱ «ብሽም የሱስ ኵሉ ጕልበት ኪሰግድ፡ ናይ ሰማያትን ናይ ምድርን ናይ ትሕቲ ምድርን» (ፊልጲ 2:10)።
ጥሜት ምስ ጀመረን ህዝቢ ንፈርኦን እንጌራ ምስ ለመኑን፡ ንሱ ድማ፡ «ናብ ዮሴፍ ኪዱ» (ዘፍጥረት 41:55) በሎም። ድሕሪኡ፡ «ዮሴፍ ኵሉ መኽዘናት ከፈተ፡ ንግብጻውያን ድማ ሸጠ» (ፍ.56)። ከምቲ ዮሴፍ ንግብጻውያን በረኸት ዝነበረ፡ ጐይታ የሱስ ዓለምለኻዊ ግዝኣት ኪህልዎ እዩ፡ መንግስቱ ድማ ንዅላ ዓለም በረኸት ከተምጽእ እያ። ዘካርያስ ትንቢት ተነበየ፡ «ከምኡ ድማ ኪኸውን እዩ፡ እቲ ዝተረፈ ኵሉ ... ካብ ዓመት ናብ ዓመት ንንጉስ፡ ንጐይታ ሰራዊት፡ ኬምልኽን በዓል ዳስ ኬብዕልን ኪድይብ እዩ። ከምኡ ድማ ኪኸውን እዩ፡ እቲ ዘይድይብ ... ናብ የሩሳሌም ንንጉስ ኬምልኽ ... ኣብ ልዕሊኦም ዝናብ ኣይኪህሉን እዩ። ስድራቤት ግብጺ ድማ እንተ ዘይደየቡን እንተ ዘይመጹን ... እቲ ጐይታ ንኣህዛብ ዚወቕዖ መዓት ኪህሉ እዩ፡ እቶም በዓል ዳስ ኬብዕሉ ዘይድይቡ። እዚ ድማ መቕጻዕቲ ግብጺን መቕጻዕቲ ኵሎም እቶም በዓል ዳስ ኬብዕሉ ዘይድይቡ ኣህዛብን ኪኸውን እዩ» (ዘካርያስ 14:16-19)።
እዚ ሰለስተ ዕጽፊ ዋጋ ዮሴፍ፡ ንጐይታ የሱስ ዘይተወሰነ ዋጋ ዘለዎ፡ ስእሊ እዩ፡ ምኽንያቱ ካብ ኣቦ ወጻኢ መን ኪገልጾ ይኽእል? ንኣቦ፡ ንሱ ብሓቂ ብቑዕ እዩ፡ ምኽንያቱ፡ «ጸላእትኻ መርገጽ እግርኻ ኽሳዕ ዝገብሮም፡ ኣብ የማነይ ተቐመጥ» (መዝሙር 110:1) ኢሉ እዩ። ንቤተ ክርስቲያን፡ ንሱ ብቑዕ እዩ፡ ምኽንያቱ፡ «ብቑዕ ኢኻ ... ምኽንያቱ ተሓሪድካ፡ ብደምካ ድማ ንኣምላኽ ኣድሓንካና» (ራእይ 5:9) ኢሎም ይጭድሩ። ከምኡ እውን ዓለም ኣብ እትመጽእ መዓልቲ ብቑዕ ምዃኑ ኽትእመን ኣለዋ፡ ምኽንያቱ፡ «ብሽም የሱስ ኵሉ ጕልበት ኪሰግድ ... ኵሉ ልሳን ድማ የሱስ ክርስቶስ ጐይታ ምዃኑ ኺእመን፡ ንኽብሪ ኣምላኽ ኣቦ» (ፊልጲ 2:10-11) ተባሂሉ ተጻሒፉ ኣሎ።
