ኩሉ ግዜ ቀስተ ደመና ክንርኢ ከለና፡ ንቃል ኣምላኽ ንዝክር፡ «ቀስተ ደመና ኣብ ደበና ክትርአ እያ፡ ኣነ ድማ ንኪዳነይ ክዝክር እየ ... ማይ ድማ ንኹሉ ስጋ ንምጥፋእ ዳግማይ ማይ ኣይክኸውንን እዩ» (ዘፍጥረት 9:14-15 NKJV)። ውበት ቀስተ ደመና ንእምነት፡ ምሕረት፡ ከምኡ’ውን ክብሪ ኣምላኽ ቀጻሊ መዘኻኸሪ እዩ (ህዝቅኤል 1:28)።
ክርስትያናት ተፈጥሮኣዊ ዓለም ንጽቡቕነት ኣምላኽ መዘኻኸሪ ምዃኑ የድንቑ። ገሊኦም ካብዞም ተፈጥሮኣዊ ምልከታታት ኣብ ክርስትያናዊ ክበባት ብዘይተለመደ መገዲ ፍሉጣት ይኾኑ። ሓደ ናይ ቀረባ ግዜ ኣብነት ድማ ላሚኒን ዝበሃል ዘገርም ሞለኪዩል የጠቓልል። እዚ ፕሮቲን ሞለኪዩል፡ ኣብ ሰባትን እንስሳታትን ዝርከብ፡ ንሕዋሳት ኣካላት ምስ መሰረታዊ ንብርቲ ሕብረ ንምጥባቕ ዝሕግዝ ኣካል እዩ። ንኣብነት፡ ላሚኒን ንሕዋሳት ከብዲ ብሓንሳእ ንምሓዝ ይሕግዝ፡ ምእንቲ ድማ ብግቡእ ክሰርሑ ይኽእሉ፡ ከምኡ’ውን ኣብ ካልኦት ኣካላት ስጋ’ውን ተመሳሳሊ ኣገዳሲ ተራ ይጻወት። ቅርጺ ላሚኒን ንስርሑ ይሕግዝ፡ ሓደ ነዊሕ ክንድን ሰለስተ ሓጺር ክንዲ ድማ ምስ ካልኦት ሞለኪዩላትን ሕዋሳትን ይራኸብ።
እዚ ቅርጺ እዚ ንብዙሓት ክርስትያናት ኣቓልቦኦም ስሒቡ እዩ፡ ምኽንያቱ እቲ ናይ ላሚኒን ስእሊ መጽሓፍ ከም መስቀል ይመስል። ቆሎሴ 1:17 ኩሉ ነገር ብጐይታ የሱስ ከም ዝተፈጥረን ከም ዝተሓዘን ስለ ዝብል፡ እቲ መስቀላዊ ቅርጺ ላሚኒን ንብዙሓት ንፍቕሪ ኣምላኽን መስዋእቲ ክርስቶስን ኣብቲ ንስጋና ዝሓዘ ሕዋስዊ ቅርጺ መዘኻኸሪ ንኽርእዩ የበረታትዖም።
ነዚ ዘደንቕ ስእሊ ክሳብ ክንደይ ክንወስዶ ንኽእል? እቲ መስቀላዊ ቅርጺ ዘለዎ ላሚኒን ንሕዋሳትና ምሓዙ ንክርስትያናዊ እምነት መርትዖ ይኸውን ድዩ? ብኻልእ ኣዘራርባ፡ ነዚ ባዮሎጂካዊ ሓቂ እዚ ንእምነት ምእመናን ንምሕያልን ንዘይኣምኑ ወንጌል ንምእዋጅን ከም መሳርሒ ክንጥቀመሉ ንኽእል ድዩ? ቅርጺ ላሚኒን ኩሉ ሰብ ብመስቀል ዝሞተ መድሓኒ ክኣምን ከም ዘለዎ የረጋግጽ ድዩ?
ንጹር ፍልልይ
ኣብ መንጎ ስእልን መርትዖን ንጹር ፍልልይ ንግበር። ስእልታት መብዛሕትኡ ግዜ ንሓደ ነገር ንምግላጽ ኣብ መንጎ ነገራት ወይ ፍጻሜታት ዘሎ ምምስሳል የጕልሑ። ዝተገለጸ ስርዓት ንምስትውዓል ዝቐለለ ክኸውን ይኽእል፡ እኳ ደኣ ኩሉ ሰብ ነቲ ስእሊ ምስቲ ስርዓት ብተመሳሳሊ መገዲ ዘይራኽቦ እንተኾነ። ንኣብነት፡ ከምቲ ንድፊ ነፋሪት ንስሕበት ንምስዓር ኤሮዳይናሚካዊ ባህርያት ዝጥቀም፡ ከምኡ’ውን ብመንፈስ ቅዱስ ዝምርኮሱ ክርስትያናት ንስጋ ክስዕሩ ይኽእሉ (ሮሜ 7:18-8:1)። መርትዖታት ድማ፡ ብኻልእ ወገን፡ ብመርትዖ ዝተሰነዱ መግለጺታት ይገብሩ፡ እዚ ድማ ክቃወም ኣይከኣልን፡ ምኽንያቱ ብእምነትን ብሓቅን ሓቂ እዩ። ኣብ መንጎ ዝተፈላለዩ ፍጻሜታት ምኽንያትን ውጽኢትን ዘለዎ ርክብ የመልክቱ፡ ኣብዚ ድማ ሓደ ፍጻሜ ብዘይካ ምብታኽ ናብ ሓደ ፍሉይ መደምደምታ ብትንቢት ይመሓላለፍ።
ንላሚኒን «መርትዖ» ዝብል ቃል ምጥቃም ከቢድ እዩ። ቅርጺ ናይዚ ሞለኪዩል እዚ ብሓቂ ብዛዕባ ፍቕሪ ኣምላኽ ወይ ስራሕ ክርስቶስ ዝኾነ ነገር ኣየረጋግጽን። ሓደ ነገር፡ ኩሉ ሰብ ነቲ መስቀላዊ ቅርጺ ኣይርእን። ኣብ ትሕቲ ማይክሮስኮፕ፡ ሞለኪዩል ላሚኒን ከም ዝተንጠልጠለ ይመስል፡ ኣእዳዉ ድማ ካብቲ ናይ መጽሓፍ ሞዴል ብብዙሕ ይፍለ። ብተወሳኺ፡ ካልኦት ነቲ ስእሊ ላሚኒን ዝርእዩ፡ ከም ሰይፊ ወይ ገለ ኣፈ ታሪኻዊ ምልክት ይመስል፡ ዘይኮነስ ከም መስቀል ይብሉ። ንላሚኒን ክርስቶስ ከም ዝፈቕረናን ከም ዝሓዘናን መርትዖ ክንጥቀመሉ እንተ ደሊና፡ ቀዳማይ ንተጠራጠርቲ ንላሚኒን ከም መስቀል ጥራይ ክርእይዎ ከም ዘለዎም ከነእምን ኣሎና።
እኳ ደኣ ቀስተ ደመና ብኣምላኽ ባዕሉ ትርጉም ዝተዋህባ እንተኾነት፡ ካልእ ብዙሕ ኣብ ፍጥረት ከምዚ ዝኣመሰለ ፍሉይ ምልክት የብሉን። መብዛሕትኡ ተፈጥሮኣዊ ዓለም ናብ ስእሊ እዩ ዝተሓጽረ፡ ዘይኮነስ ናብ መርትዖ። ብኻልእ መገዲ ምጽናዕ ክርስትያናት ኣብ ተፈጥሮኣዊ ምልከታታት ከም ዝጋገዩ ክገብር ይኽእል እዩ። ንኣብነት፡ ገሊኦም ስነ-ምግብ ክኢላታት ኣምላኽ ንሰብ ካሮት ንዓይኒ ከም ዝሕግዝ ንነዊሕ ግዜ ፍንጭል ከም ዝሃቦም ሓቢሮም፡ ምኽንያቱ ሓንቲ ካሮት ኣብ ማእከላ ምስ እትቑረጽ ከም ዓይኒ ትመስል። ብተመሳሳሊ፡ ሓንቲ ቁራጽ ቲማቲም ንኣርባዕተ ክፍሊ ልቢ ዝመስሉ ክፍሊታት ስለ ዘለዋ፡ ቲማቲም ንልቢ ጥዕና ዘለዎም ምግባት ምዃኖም ንጹር ክኸውን ኣለዎ።
ዘይንጹር ምትሓት
ከምዚ ዝኣመሰለ መግለጺታት ንእሽቶ ዘይተረድኡ ክመስሉ ከለዉ፡ ገሊኦም ክርስትያናት ግና ካብ ቅዱሳት ጽሑፋት ንላዕሊ የነቓቕሑዎም ዝመስል ኣሎ! ኣብ ዝለዓለ ደረጃ፡ ብዞም ምልከታታት ምትሓት ናይ ቅዱሳት ጽሑፋት ፍልጠት ምጕዳል የመልክት፡ እዚ ድማ ንእምነትና ካብ መጽሓፍ ቅዱስ ንምክልኻል ዘድሊ ምጽናዕ ኣብ ክንዲ ምግባር ኣብ ስእልታት ወይ «ምልክታት» ንምምርኳስ የብጽሓና። ብዛዕባ ላሚኒን፡ ላሚኒን ንሓደ መጽሓፍ ቅዱሳዊ ሓቂ የዘኻኽረና ምባል ቅኑዕ ክኸውን ይኽእል፡ ካብቲ ቅርጺ ላሚኒን እዚ ወይ እቲ የረጋግጽ ምባል ንላዕሊ። ብኻልእ መገዲ፡ «ሳይንሳዊ ምልከታ ንፍቕሪ ኣምላኽ መርትዖ ምግባር» ኣብ ክንዲ ኣብ ቅዱሳት ጽሑፋዊ መግለጺ ፍቕሩ ምምርኳስ ኣብ ሓደጋ ክንወድቕ ንኽእል (ጆንሰን፡ 2008)። ከምቲ ሓደ ክርስትያን ባዮሎጂስት (ፑርዶም፡ 2008) ዝጸሓፎ፡ «እቲ ቀንዲ ጸገም ናይዚ ዓይነት ክርክር እዚ፡ ካብ ቅዱሳት ጽሑፋት ወጻኢ ዝኾነ ነገር (ኣብዚ ጉዳይ እዚ፡ ላሚኒን) ንሓቂነት መጽሓፍ ቅዱሳዊ ሓቂ ንምፍላጥ ኣገዳሲ ዝመስል ምዃኑ እዩ ... ይኹን እምበር፡ ንዘይቅኑዕ፡ ውሱን ምስትውዓልና ንዓለም ንዘይጋገ ቃል ኣምላኽ ንምፍራድ ክንጥቀመሉ የብልናን።»
ኣብዚ ናይ ሎሚ «ፈጣን ምግቢ» ባህሊ፡ ብዙሓት ሰባት ንሓቅታት ኣምላኽ ንምፍላጥ «ብመኪና ምሕላፍ» ዝብል ኣገባብ ይመርጹ። ምልክት ካብ ቃል ኣምላኽ ምጽናዕን ምስ ካልኦት ምእመናን ምዝርራብን ዝቐልጠፈ እዩ።
ሮሜ 1:20 ፍጥረት ዘለኣለማዊ ሓይሊ ኣምላኽን ኣምላኽነትን ከም ዘርኢ የመልክት። ሰማያት «ክብሪ ኣምላኽ ይነግሩ» (መዝሙር 19:1)፡ ተፈጥሮኣዊ ዓለም ድማ ንባህርያቱ የዘኻኽረና። መዝሙራዊ ድማ፡ «ጽድቅኻ ኸም ዓበይቲ ኣኽራናት እዩ» (መዝሙር 36:6) ኢሉ ጸሓፈ። ብርግጽ ኣብ ስእልታት ካብ ላሚኒንን ካልኦት ዝረኣዩ ዘደንቑ ነገራትን ምትብባዕ ክንረክብ ይግባእ፡ ግና እምነትና ብእኦም ንምሕያል ክንፍትን የብልናን። ብኻልእ መገዲ፡ ንክርስትያናዊ እምነት ዝቃወሙ ዝመስሉ ምልከታታት ብተመሳሳሊ ክንናወጽ ንኽእል ኢና።
ኣብ ሰማይ ዘለዉ ከዋኽብቲ ክርስትያናዊ ምልክታት ወይ መጽሓፍ ቅዱሳዊ ጀጋኑ እንተ ዘይገለጹ፡ እምነትና ትዳኸም ድያ? ወርሒ ብቐጻሊ ከም ወርሒ ትመስል ምዃና – ጸረ-ክርስትያናዊ ሃይማኖታትን መንግስታትን ብምልክት ዝጥቀሙሉ ቅርጺ – ይረብሸና ድዩ? እቲ ዘፍርሕን መብዛሕትኡ ግዜ ገዳይን ዝኾነ ቫይረስ ኢቦላ ቅርጺ ናይ ጓሳ ዘለዎ ምዃኑ ክንፈልጥ ከለና፡ ስራሕ መድሓኒና ከም ጽቡቕ ጓሳ የዳኽሞ ድዩ?
ጽኑዕ መሰረት
ንእምነትና ዘይቅኑዕ መሰረት ንምውጋድ ዝበለጸ መገዲ ኣብ መጽሓፍ ቅዱስ ባዕሉ ምጽናዕ እዩ። ግና እቶም ንመጽሓፍ ቅዱስ ክኣምኑ ዘይደልዩ ብዝበለጸ ዘደንቕ ስእላዊ መግለጺታት’ውን ኣይክእመኑን። ዘገርም ምልክት ናይዚ ድማ ካብ ጐይታ ባዕሉ ኣብ ታሪኽ ሃብታምን ኣልኣዛርን (ሉቃስ 16:19-31) ይመጽእ። ክልቲኦም ድሕሪ ምሟቶም፡ እቲ ሃብታም ሰብኣይ ብስቓይ ተበራቢሩ፡ ኣልኣዛር ናብ ምድሪ ተመሊሱ ንቤተ ሰቡ ከጠንቅቕ እንተ ዝኽእል ሓተተ። ቤተ ሰቡ ድሮ መጠንቀቕታታት ነብያት ከም ዝነበሮም ምስ ተዘከረ፡ እቲ ሃብታም ሰብኣይ ነቶም ቃላት ከም ዘይሰምዑ፡ ግና ካብ ምዉታት ዝተንስአ ሰብ እንተ ዝመጽእ ብርግጽ ከም ዝምልሱ ተዛረበ። ነዚ ከቢድ መግለጺ ስማዕ! «ንሙሴን ንነብያትን እንተ ዘይሰምዑ፡ ካብ ምዉታት ዝተንስአ’ውን እንተኾነ ኣይክእመኑን እዮም» (ሉቃስ 16:31)።
ብተመሳሳሊ መገዲ፡ ዘይኣምኑ ካብ ቅዱሳት ጽሑፋት ብሓቂ ኣምላኽ እንተ ዘይተኣምኑ፡ ብተፈጥሮኣዊ ስእልታት ጥራይ ብርግጽ ኣይክእመኑን እዮም። ኣምላኽ ንፍጥረቱ ንዝደልይዎ ሰባት ኣቓልቦኦም ንምስሓብ ይጥቀመሉ እዩ፡ ግና እምነትና ኣብ ጽኑዕ መሰረት ቃል ኣምላኽ ክትምርኮስ ኣለዋ።
መወዳእታ ማስታወሻታት
ባርተን ፓብሊሺንግ (ግንቦት 27, 2008)። «ፋርማሲ ኣምላኽ።» ቤክ፡ ኬ.፡ ሃንተር፡ ኣይ.፡ ኤንጀል፡ ጄ. (1990)። «ቅርጺን ስራሕን ላሚኒን፡ ኣናቶሚ ናይ ብዙሕ ክፍሊ ዘለዎ ግላይኮፕሮቲን።» ኮሎኛቶ ኤች፡ ዩርቼንኮ (ሰነ 2000)። «ቅርጺን ስራሕን፡ ስድራቤት ላሚኒን ናይ ሄተሮትሪመርስ።» ጆንሰን፡ ቤን (ሰነ 13, 2008)። «ቆሎሴ 1:17ን ላሚኒንን፡ መርትዖ ወይ ስእሊ?» ፑርዶም፡ ጆርጂያ። (ጥቅምቲ 29, 2008)። «ላሚኒንን መስቀልን።» ጹንካትሰማስተር። (ሚያዝያ 3, 2008)። ሉዊ ጊግሊዮ – ላሚኒን [ቪድዮ ፋይል]።
