ንጽህናይከኣል እዩ!
«ንእስነትካ ሓደ እኳ ኣይንዓቕ። ብቓል፡ ብግብሪ፡ ብፍቕሪ፡ ብመንፈስ፡ ብእምነት፡ ብንጽህና ግና ንምእመናን ኣብነት ኩኖም» – 1 ጢሞቴዎስ 4:12
ሎሚ ኣብ ብንጽህና ዘይብሉ፡ ብዘይስነ-ምግባርን ብርኽሰትን ዝመልአ ዓለም ንነብር ኣሎና። እዚ ኸኣ እታ ዓለም ንዝበለጹ ተቓላዕቲ ዝኾኑ – ንደቅና – ንምቁጽጻር ዝያዳ ጥንቃቐታት ብምግባራ ንጹር እዩ። ንኣብነት፦
መንግስቲ ኣብ ተለቪዥናትና ንተዓዘብቲ «ናይ ዓበይቲ ትሕዝቶ» ዘለዎ ነገራት ንምሕባር ምልክታት የድልዮ። እቲ ምልክት MA ንወለዲ እቲ ትርኢት ን«በጽሕቲ ተዓዘብቲ» ምዃኑ የጠንቅቕ፡ ምኽንያቱ ንህጻናት ዘይበቅዕ ቋንቋ፡ ዓመጽን ጾታዊ ትርኢታትን ስለ ዝሓዘ።
- ኩባንያታት ኬብል ተለቪዥን ሕጂ ገለ ቻነላት ንምዕጻው ዝኽእል ርሞት ኮንትሮል የቕርቡ። እዚ ኸኣ ንወለዲ ንንጹሃት ንምክልኻል መሳርሒ ይህቦም ተባሂሉ ይሕሰብ።
- ምልክታት ኣብ መገዲታት ገለ ከባቢታት «ካብ ሓሽሽ ነጻ ዝኾኑ ናይ ቤት ትምህርቲ ዞናታት» ምዃኖም የሕብሩ፡ እዚ ኸኣ ዘይሕጋዊ ሓሽሽ ኣብ ከባቢ እታ ቤት ትምህርቲ ወይ ኣብ ውሽጣ ፈጺሙ ከም ዘይፍቀድ የጠንቅቕ።
- ኣብ ማሕበረሰባት ህጻናት ክሳዕ እቲ ዓይነት ርክብ ዘምጽኦ ሓላፍነት ንምርዳእ ዝበቕዑሉ ዕድመ ካብ ጾታዊ ርክብ ክርሕቑ ንምብራታት ዝዓለሙ ፕሮግራማት ይቐርቡ።
- ኣብ ዘይስነ-ምግባራዊ ዓለም ገለ ዓይነት ስነ-ምግባር ንምምዕባል ዝግበሩ ፈተነታት ብዙሓት እዮም። ይኹን እምበር ኣምላኽ ኣብዚ ነጥቢ እዚ ብንጹር ይዛረብ፡ ንህዝቡ ንጽህና ከርእዩ ይደሊ። ንክርስትያናዊ ህይወት መሰረታዊ መጽሓፍ ቅዱሳዊ ስርዓት እዩ። እቲ ጐይታ ኣእጋር ደቀ መዛሙርቱ ምስ ዓጸበ (ዮሃንስ 13:2-20)፡ ምእመናን ኣብዛ ዓለም ክመላለሱ ከለዉ ይረኽሱ ምዃኖም ገለጸ። ካብ ወጻኢ ርኽሰት ዘምጽኡ ጸላእቲ ኣለዉ – ዓለምን ዲያብሎስን። ግናኸ ካብ ውሽጢ ኸኣ ጸላኢ ኣሎ – ስጋ፡ ካብ ኣዳም ዝወረስናዮ ሓጢኣታዊ ባህሪ (ሮሜ 7:5፤ ገላትያ 5:19-21)። ብዘይካ እዚ ጸገም፡ ኣምላኽ ንጽህና ይሓትት። እዚ ኸኣ ኣድላዪን ይከኣልን እዩ (1 ጴጥሮስ 1:14-16፤ 1 ጢሞቴዎስ 4:12)።
ብምሕባር ዝመጽእ ርኽሰት
ጐይታና የሱስ ኣብቲ ናብ ኣቦኡ ዝገበሮ ሊቃነ-ካህናት ጸሎት፡ ብዛዕባ ሰዓብቱ እዚ በለ፦
«ከምቲ ኣነ ኻብ ዓለም ዘይኮንኩ፡ ንሳቶምውን ካብ ዓለም ኣይኮኑን። ብሓቂኻ ቅድሶም፡ ቃልካ ሓቂ እዩ» (ዮሃንስ 17:16-17 NKJV)።
እቲ ጐይታ ንሓጢኣትና ንምኽፋል ኣብ መስቀል ቀራንዮ ምስ ሞተ፡ ምስ ተንስአን ናብ ሰማይ ምስ ዓረገን ፍቓድ ኣምላኽ ፈጸመ። ደቀ መዛሙርቲ ግና ኣብ ምድሪ ተረፉ፡ ስለዚ ኸኣ እዚ ንኣኦም ጸለየ፦
«ካብ ዓለም ከተውጽኦም ኣይጽልን እየ፡ ካብቲ ኽፉእ ግና ክትሕልዎም እጽሊ ኣሎኹ» (ዮሃንስ 17:15)።
ሕጂውን ኣብ ሓጢኣት ዝመልአ ዓለም ንነብር ኣሎና።
ኣብዛ ዓለም እዚኣ ክንነብር ከለና፡ ብምሕባር ንረክስ። ቀዳማይ ዮሃንስ 2:16 «ኣብ ዓለም ዘሎ ኹሉ – ትምኒት ስጋ፡ ትምኒት ኣዒንቲ፡ ትዕቢት ህይወት – ካብ ኣቦ ኣይኮነን፡ ካብ ዓለም ግና እዩ» ይብል። ዮሃንስ ብዛዕባ ብትምኒትን ብርእሰ-ፍቓድን ዝሰርሕ ዓለማዊ ስርዓት ጸሓፈ፡ እዚ ኸኣ ክንሰግር ኣሎና። ኣብዚ ስርዓት እዚ ገለ ሓጢኣታዊ ባህርያት ልሙዳት እዮም። ኣብዚ ንምዝርዛር ብዙሓት እኳ እንተኾኑ፡ ንሳቶም ድማ፡ ጸርፊ፡ ጾታዊ ርኽሰት፡ ስስዔ፡ ምትላልን ዓመጽን የጠቓልሉ። ኣምላኽ ግና ብዝበለጸ ደረጃ ክንነብር ይጽውዓና።
ሃዋርያ ጳውሎስ ንእሽቶ ጢሞቴዎስ ኣብ ህይወቱ ንጽህና ከርኢ ኣተባብዖ፦
«ንእስነትካ ሓደ እኳ ኣይንዓቕ። ብቓል፡ ብግብሪ፡ ብፍቕሪ፡ ብመንፈስ፡ ብእምነት፡ ብንጽህና ግና ንምእመናን ኣብነት ኩኖም» (1 ጢሞቴዎስ 4:12)።
ጢሞቴዎስ ኣብ ትምኒትን ርኽሰትን ዝመልአ ዓለም ይነብር እኳ እንተነበረ፡ ፍሉይ ክኸውን ነበሮ። ንግግሩ ንጹህን ካብ ጸርፊ ነጻን ክኸውን ነበሮ። ቃላቱ ንምህናጽ እምበር ንምፍራስ ኣይነበሩን። ግብሩ ብንጽህና ክንጸባረቕ ነበሮ። ኣብ ከባቢኡ ዘሎ ኩነታት ብዘየገድስ፡ ኣምላኻዊ ኣመለኻኽታ ክህልዎ ነበሮ። ብተፈጥሮኡ፡ እዚ ኸኣ ካብ ጾታዊ ርኽሰት ምትርሓቕ የጠቓልል። ጢሞቴዎስ ንእምነቱ ኣብነት ክኸውን ነበሮ። ግብሩ ኣብ ቅድሚ ብጾቱ ቅዱሳንን ዓለምን ብንጽህና ክምዘዝ ነበሮ።
እቲ ጐይታ ሎሚ ኸኣ ካባና እዚ ንቡር ነገር እዩ ዝጽበ። ኣብ ዘይርጉድ ዓለም እዚ ንጽህና እዚ ከነርኢ ኣሎና። እቲ ንዓና ዘሎና መርጃታት፡ እቲ ኣብ ውሽጥና ዝነብር መንፈስ ቅዱስ፡ ቃል ኣምላኽ፡ ጸሎትን ናይ ክርስትያናት ከባብያዊ ምትእኽኻብን እዮም። ናይ ንጽህና ብሩህ ኣብነታት ክንከውን እንተኾይንና፡ ነፍሲ ወከፍ መርጃ ክንጥቀም ኣሎና። ንኣብነት፡ ኣብ ንግግርና ርኹስ ቃል ካብ ኣፍና ከይወጽእ ተመኺርና ኣሎና፡ ግናኸ «ንዝሰምዑ ጸጋ ምእንቲ ኺህብ፡ ንምህናጽ ዘድሊ ጽቡቕ ቃል ጥራይ» (ኤፌሶን 4:29)። ኣብ ዓለም ጸርፍን ሓሶትን፡ ምምስጋንን ምግናንን፡ ነቐፌታን ጎዳኢ ቋንቋን፡ ክርስትያን ብዝሃንጽ እምበር ብዘፍርስ ቋንቋ ክምዘዝ ኣለዎ። ብተወሳኺ፡ ግብርና ብሩህ ክኸውን ኣለዎ። መንፈስ ቅዱስ ኣምላኽ እንተ ፈቒድናሉ፡ ነዞም ኩሎም ከባቢታት ክቆጻጸሮም ይኽእል እዩ። ንሱ ኣብ ውሽጥና ይነብር (ዮሃንስ 14:16-17)፡ ንሕና ኸኣ ብእኡ «ክንመልእ» ተጸዊዕና ኣሎና (ኤፌሶን 5:18)። ንሱ ኣብ ቁጽጽር ምስ ዝኸውን፡ ግብርና ይቕየር እሞ ዝያዳ ክርስቶሳውያን ንኸውን (ገላትያ 5:16-26)። ከም ዓለም ኣይንገብርን።
ንጽህና ኣብቲ እንፈትወሉ ኣገባብ ክርአ ይኽእል እዩ። ብዙሕ ፍቕሪ ኣብ ዓለም ብስስዔ ዝተደፋፍአ እዩ። ክርስትና ግና ፍሉይ እዩ። «ኣምላኽ ፍቕሪ እዩ» (1 ዮሃንስ 4:8) ኢልና ነንብብ። ግብርና ብፍቕሩ ክምዘዝ ኣለዎ፡ እዚ ኸኣ ንኣምላኽ የኽብርን ንተቐበልቱ ጽቡቕ ድሌት የምጽእን። የሱስ ይእዝዘና፦
«ንሓድሕድኩም ፍቕሪ እንተ ኣልያትኩም፡ በዚ ኹሉ ሰብ ደቀ መዛሙርተይ ምዃንኩም ኪፈልጥ እዩ» (ዮሃንስ 13:35)
– ንብጾትካ ፍቕሪ (ማቴዎስ 19:19)፡ ንጸላእትኻ ፍቕሪ (ማቴዎስ 5:44)፡ ንስድራቤት ፍቕሪ (ኤፌሶን 5:22-33፤ 6:1-4) ከምኡውን ንኣምላኽ ፍቕሪ (ማቴዎስ 22:37)። ንጽህና ፍቕርና ንወለድና ብምኽባር፡ ምስ መጻምድትና ንምሕባር ክሳዕ መርዓ ብምጽባይ፡ ንጸላእትና ብምጽላይን ንኣኦም ተግባራት ደግነት ብምርኣይን ይምሳሌ። ንጽህና ንምምሳል ካብ ምኑር ህይወት ዝበለጸ ኣገባብ ኣሎዶ፦
«ንጹሃት ንዝኾኑ ኹሉ ንጹህ እዩ፡ ንዝረኸሱን ንዘይኣምኑን ግና ሓንቲ እኳ ንጽህቲ ኣይኮነትን፡ ግናኸ ኣእምሮኦምን ሕልናኦምን እውን ርኹስ እዩ» (ቲቶስ 1:15)።
ብሓጢኣታዊ ባህሪ ዝመጽእ ርኽሰት
ጳውሎስ መልእኽቱ ናብ ፊልጲ ብዞም ቃላት እዚኦም ደምደመ፦
«ኣብ መወዳእታ፡ ኣሕዋተይ፡ ሓቂ ዝኾነ ኹሉ፡ ክቡር ዝኾነ ኹሉ፡ ቅኑዕ ዝኾነ ኹሉ፡ ንጹህ ዝኾነ ኹሉ፡ ፍቑር ዝኾነ ኹሉ፡ ጽቡቕ ዝኾነ ኹሉ፡ ገለ በረኸት እንተሎ፡ ገለ ምስጋና እንተሎ፡ ብዛዕባ እዚኣቶም ሕሰቡ» (ፊልጲ 4:8)።
ክንሓስበሉ ዝግባእ ከመይ ዝበለ ጥቕሲ! ኣእምሮና ንጹህ ክኸውን ድሌት ጐይታ እዩ። ከምቲ ዝብሃል፡ ኩሉ ግዜ ብዛዕባ ገለ ነገር ንሓስብ እንተኾይንና፡ ንጹሃት ሓሳባት ከም እንሓስብ ክንርግጽ ኣሎና፡ ምኽንያቱ እታ ዓለም ንሓሳብና ንምቁጽጻር ተሰሪሓ እያ። መራኸቢ ብዙሓን ኩሉ ዝሓቖፈን ዘይውዳእን እዩ። ኩሉ ግዜ ዝርአን ዝስማዕን ነገር ኣሎ። ብዙሕ ማስታወቂያ ኣእምሮና የርክስ እሞ ኣብ ርእስና ከነተኩር ይገብረና። ጳውሎስ ግና ኣእምሮኣዊ ሓይልና ኣብ መንፈሳዊ ነገራት ከነተኩር የተባብዓና። ኩሎም ባህርያት ፊልጲ 4:8 ብዛዕባ ክርስቶስ ይዛረቡ። ኣምላኽ ኣእምሮና ምስ ኣእምሮኡ ክሰማማዕ ይደሊ።
ግናኸ ንንጽህና ሓሳብ ዓቢ ዕንቅፋት ኣሎ፡ እዚ ኸኣ ኣዳማዊ ባህርና እዩ (ሮሜ 3:10,23)። ሓሳባዊ ህይወትና ብሓጢኣት ተጠቒዑ ከሎ፡ ንጹህ ህይወት ከም እንነብር ክንመስል ይከኣል እዩ። ኣብ ማቴዎስ 5:28 ጐይታ ንብዙሓት ሰባት ምንዝርና ኣብ ልቢ ክኸውን ከም ዝኽእል ኣዘኻኸሮም፦
«ኣነ ግና እብለኩም ኣሎኹ፡ ንሰበይቲ ብትምኒት ዝጥምታ ዘበለ፡ ኣብ ልቡ ምስኣ ምንዝርና ፈጺሙ እዩ።»
ስለዚ፡ ንጹህ ህይወት ከም እንነብር ክንመስል ንኽእል ኢና፡ ኩሉ ግዜ ግና ኣብ ልብና ምንዝርና ንፍጽም ኣሎና። ከም እንሰግድ ክንመስል ንኽእል ኢና፡ ግናኸ ምስ ሓውና ስስዔኣዊ ጸገም ክህልወና ይኽእል እዩ (ማቴዎስ 5:23-24)። ጐይታ ኣብ ማቴዎስ 23 ኣብ ልዕሊ ፈሪሳውያን ሾብዓተ «ወዮ» ኣወጀ። ክልተ ካብኣቶም ምስ መልክዕ ብዝምድና ይርኣዩ፦
«ወዮኹም፡ ጸሓፍትን ፈሪሳውያንን፡ ግብዞታት! ንወጻኢ ጽዋእን ሳሕንን ተንጽሁ፡ ኣብ ውሽጢ ግና ብምዝመታን ብስስዔን ምሉኣት እዮም» (23:25)።
ከምኡውን
«ወዮኹም፡ ጸሓፍትን ፈሪሳውያንን፡ ግብዞታት! ንስኻትኩም ከም ጸዓዱ መቓብር ኢኹም፡ ንወጻኢ ጽቡቓት እኳ እንተመሰሉ፡ ኣብ ውሽጢ ግና ብኣዕጽምቲ ምዉታትን ብኹሉ ርኽሰትን ምሉኣት እዮም» (23:27)።
እዘን ክስታት እዚኣተን ኣብ ልዕሊ ጸሓፍትን ፈሪሳውያንን እየን ነይረን፡ ንሕና እውን ግና ብመንፈስ ክንፍጽመን ንኽእል ኢና። ጐይታ ኣብ ንጽህናና ሓቂ ይደሊ። ጸወታ ክንጻወት ኣይደልየናን።
ምስጢር ንጽህና ሓሳብ ኣብ ክርስቶስ ይርከብ። ጳውሎስ «ነፍሲ ወከፍ ሓሳብ ንምእዛዝ ክርስቶስ ክንማርኽ» ከም ዘሎና ገለጸ (2 ቈረንቶስ 10:5)። ካብ ዓለማዊን ስጋዊን ሓሳባት ክሕልወና ንጐይታ ክንሓትት ኣሎና። ንርእስና ኣብ ዘይግባእ ኩነታት ከነእትዋ የብልናን። ብዙሕ መጥቃዕቲ ንንጽህና ብኣዒንቲን ብእዝኒን ይመጽእ። ነዞም ደጌታት እዚኦም ክንቆጻጸሮም ንኽእል ኢና። ምስ ምስሊ ወዱ ክንመስል ድሌት ኣምላኽ እዩ (ሮሜ 8:29)። ክርስቶስ ኣብ ህይወትና ምምጻኡ ካብ ውሽጢ ንጽህና ከምጽእ እዩ። መጽሓፍ ቅዱስ ብሓይሊ መንፈስ ቅዱስ ክንነብርን ፍረ መንፈስ ክንምስልን ከም እንኽእል የዘኻኽረና። ንርእስና ንክርስቶስ እንተ ኣገዚእና፡ እታ ዓለም ናይ ሓቂ ንጽህና ክትርኢ እያ (ገላትያ 5:22-26)።
ንጽህና ኣብ ዓለማዊ ባህሊ
ኣብ ዓለማዊ ባህሊ ንነብር ኣሎና። ቴክኖሎጂ ንዓለም ኣንኪሳታ እሞ ኩሉ ሰብ ክፋል ክህልዎ ይኽእል እዩ። ዜናታት ካብ ኣሽሓት ማይላት ርሒቑ ካብ ዝርከብ ሃገራት ሕጂ ብተለቪዥንን ብኢንተርነትን ብቕጽበት ኣብ ሳሎንና፡ ኣብ መደቀሲናን ኣብ ቤት ጽሕፈትናን ይበጽሑ። ይኹን እምበር እዞም ተመሳሳሊ ምዕባለታት እዚኦም ርኽሰት ዓለም ናብ ኣባይትና ኣምጺኦም። ጸርፊ፡ ጾታዊ ርኽሰት፡ ትምኒት፡ ዓመጽ፡ ኣድልዎ፡ ስስዔን ኩሎም ኣብ ከባቢና ኣለዉ። ክርስትያናት መንፈሳዊ መርጃታትን ንዓለም ንጽህና ኣምላኽ ንምርኣይ ፍሉይ መሰልን ኣለዎም። ብሓቂ፡ እዚ ኸኣ ጽውዓናን ግዴታናን እዩ። ካብ ኣምላኽ ትእዛዝ ኣሎና፡ ንሱ ኸኣ መርጃታት ሂቡና። ንጽህና ይከኣል እዩ!
