ኣብ ትሕቲ ዘይፍርሃት ኣምላኽ ዘለዎ መንግስቲ ንጐይታ ምንባር
ብዙሓት ሃይማኖታውያን መራሕቲ ከም ዝምህርዎ ዘይኮነስ፡ እስራኤልን ቤተ ክርስትያንን ወይ ጉባኤን ካብ ነንሓድሕዶም ፍጹም ዝተፈላለዩ ምዃኖም ምፍላጥ ኣገዳሲ እዩ። ፈጺሞም ክደባለቑ የብሎምን። እስራኤላዊ ኣብ ዘመን ሕጊ ይነብር ነይሩ፡ ክርስትያን ድማ ኣብ ዘመን ጸጋ ይነብር። ህይወት እስራኤላዊ ብሕጊ ይምራሕ ነይሩ፡ ናይ ክርስትያን ኣብነትን ኣገባብ ህይወትን ክርስቶስ እዩ። ህይወትን ተስፋን እስራኤል ምስ ምድሪ ዝተኣሳሰረ ነይሩ፡ ህይወት ክርስትያን ክርስቶስ እዩ፡ ዜግነቱ ድማ ሰማያዊ እዩ። እስራኤላዊ ብዙሕ ግዜ ምስ ጎረባብቲ ሃገራቱ ይዋጋእ፡ ከምኡ’ውን ገሊኡ ግዜ ይስዕሮም ነይሩ። ሓላፍነት ክርስትያን ምስ ኩሎም ሰባት ብሰላም ምንባርን ንኻልኦት ናብ ኣድሓኒኡ ንምምጻእ ምፍታንን እዩ።
ሓድሽ ኪዳን ንዝምድና ክርስትያን ምስ ምድራዊ መንግስቱ ብሰለስተ ቃላት የጠቃልሎ፦ ጸልዩ፡ ሃቡ ከምኡ’ውን ተኣዘዙ። ክርስትያን ንመራሕቲ መንግስቱ ከም ዝመርጽ ኣይሓስብን እዩ፡ ከምኡ’ውን ኣባጊዕ ንጓሶም ከም ዝመርጻ ኣይሓስብን እዩ። ምኽንያቱ ተፈጥሮኣዊ ሰብ ብባህሪኡ ሓጢኣተኛ ስለ ዝኾነ፡ ቅዱሳት ጽሑፋት ብባህሪኡ ሓጢኣተኛን ዘይፍርሃት ኣምላኽ ዘለዎን ምዃኑ የረድእ። ስለዚ፡ ሰብ ዝሰርዖ መንግስቲ ብሓቂ ዘይፍርሃት ኣምላኽ ዘለዎ መንግስቲ እዩ፡ እኳ ደኣ እቲ ዘይፍርሃት ኣምላኽ ዝተፈላለየ ደረጃታት እንተሃለዎ።
ተመክሮታትን መልእኽታትን ጴጥሮስ
ሃዋርያ ጴጥሮስ እዚ ኣብ መጀመርታ ናይ ክርስትያናዊ ህይወቱ ተመኪርዎ። ክርስትያናዊ እምነት ኣብ መዓልቲ ጰንጠቆስጠ፡ 50 መዓልታት ድሕሪ ትንሳኤ ጐይታ የሱስ ካብ ምዉታት ከም ዝጀመረ ዘክር። ሽዑ፡ ጐይታ ናብ ሰማይ ድሕሪ ምዕራጉ ብድሕሪኡ ብዝሒ መዓልታት፡ መንፈስ ቅዱስ ኣብቶም 120 ምእመናን ኣብ ልዕልቲ ክፍሊ ኣብ የሩሳሌም ብሓንሳእ ተኣኪቦም ኣብ ዝነበሩ ወረደ።
ናይ ጴጥሮስ ቀዳማይ ምእሳር ኣብ ግብሪ ሃዋርያት 4፡ ካልኣይ ኣብ ግብሪ ሃዋርያት 5፡ ካልእ ድማ ብሄሮድስ ዝኸበደ ኣብ ግብሪ ሃዋርያት 12 ተመዝጊቡ ይርከብ። ኣብ መወዳእታ፡ ጴጥሮስ ብሞቱ ንኣምላኽ ኣኽቢርዎ፡ ጐይታ ኣብ ዮሃንስ 21:19 ከም ዝተነበየ። ጥንታውያን ክርስትያን ጸሓፍቲ ኣብ ትሕቲ እቲ ጨካን ንጉስ ኔሮ፡ ጴጥሮስ ከም ዝተኣስረን ንምስቓል ከም ዝተፈርደን ይነግሩና። ንገዳይቱ ከም ጐይታኡ ክመውት ዘይበቅዕ ምዃኑ ነጊርዎም፡ ብገለበጠ ገይሮም ከም ዝሰቕልዎ ሓቲትዎም።
እዚ ኣብነት እዚ ድሕሪ ምቕማጡልና፡ ንሱ ዝጸሓፎ ብመንፈስ ቅዱስ ምትእስሳር ምዃኑ ብምግንዛብ፡ ንሱ ዝጸሓፎ ብዝያዳ ክንርእዮ ንኽእል ኢና። ኣብ 1 ጴጥሮስ 4:16 ኣጠቓሊሉ፡ «ሓደ እኳ ከም ክርስትያን እንተ ተሰቀየ፡ ኣይሕፈር፡ ኣብዚ ነገር እዚ ግና ንኣምላኽ የኽብር» (NKJV)።
ጴጥሮስ ክርስትያን ኣብዛ ዓለም እዚኣ ከመይ ገይሩ ክነብር ከም ዘለዎ ኣመልኪቱ (2:13-25)። ኣብቶም ከባቢኡ ዘለዉ ሰባት ቅኑዕ ኣካይዳ ክህልዎ ኣለዎ፡ ስለዚ ብግቡእ ገባር እከይ ተባሂሉ ክኽሰስ ኣይክእልን እዩ። እቲ ምእመን ንኹሉ ስርዓት ሰብ ክግዛእ ኣለዎ፡ እንተ ናብ ሃገራዊ መንግስቲ ይኹን እንተ ናብ ትሕተ-መራሕቲ። ሰናይ ክገብር ኣለዎ፡ ሓራ እዩ፡ ግናኸ ባርያ (ብሓቂ፡ «ባርያ») ናይ ኣምላኽ እዩ። ክርስትያን ባሮት ንጐይቶኦም ክግዝኡን ካብ ጨካናት ጐይቶት ዝረኽብዎ ሓዘንን ግጉይ ኣተሓሕዛን ብትዕግስቲ ክቕበሉን ተመኺሮም ወይ ተመኺሮም።
ኣብ መወዳእታ፡ ጴጥሮስ ኣብነት ክርስቶስ ኣቕሪቡልና፡ «ንሱ ኺጸርፍዎ ኸሎ፡ ብምላሹ ኣይጸረፈን፡ ኪሳቐ ኸሎ ኣየፈራርሀን፡ ንርእሱ ግና ነቲ ብቕንዕና ዚፈርድ ኣሕሊፉ ሃቦ» (ቁ.23)።
ኣብ ዝቕጽል ምዕራፍ፡ 1 ጴጥሮስ 3፡ ኣንስቲ ፍርሃት ኣምላኽ ዘለወን ንሰብኡተን ክግዝኣ ተመኺረን ኣለዋ፡ እኳ ደኣ ሰብኡተን ዘይድሓኑ እንተኾኑ። ስልማት እታ ሰበይቲ ናይ ግዳም ጥራይ ክኸውን የብሉን፡ የግዳስ «ዘይጠፍእ ውሽጣዊ ውበት ለዋህን ህዱእን መንፈስ፡ ኣብ ቅድሚ ኣምላኽ ኣዝዩ ክቡር ዝኾነ» ክኸውን ኣለዎ (ቁ.4)። ሰብኡት ድማ «ምስኣቶም [ምስ ኣንስቶም] ብምስትውዓል ክነብሩ፡ ንሰበይቲ ኸም ድኹም ኣቕሓ፡ ከምኡ’ውን ከም ብሓንሳእ ወረስቲ ጸጋ ህይወት ምዃነን ክብሪ ክህብዋ» ኣለዎም (ቁ.7)።
ካብ መጀመርታ ህይወቶምን ምስክርነቶምን ከም ክርስትያናት፡ እቲ ስም እቲ ንሰዓብቲ ጐይታ የሱስ ቅድሚ ምጥቃሙ እኳ፡ ጴጥሮስን ዮሃንስን ንኣይሁዳውያን መራሕቲ፡ «ንኣምላኽ ዘይኮነስ ንኣኻትኩም ምስማዕ ቅኑዕ እንተኾይኑ፡ ንስኻትኩም ፍረዱ... ንኣምላኽ ክንእዘዝ ይግብኣና እምበር ንሰብ ኣይኮነን» (ግብሪ ሃዋርያት 4:19, 5:29) በልዎም። እዚ ክንዝክሮ ዘለና ኣገዳሲ ስርዓት እዩ። ኣምላኽ ካብ ኩሉ ዝለዓለ ስልጣን እዩ። ንሱ እዩ ንመንግስታት ኣብ ስልጣን ዘንብር፡ ብሰብኣዊ ኣዘራርባ ከመይ ገይሮም ናብ ስልጣን ከም ዝመጹ ብዘየገድስ – እንተ ተመሪጾም፡ እንተ ወረስቲ ገዛእቲ ይኹኑ፡ ወይ እውን ስልጣኖም ንቀዳሞቶም ብምውዳቕ እንተ ረኺቦም። ኣምላኽ ንኣብ ልዕሌና ስልጣን ንዘለዎም ከይንእዘዝ ፈጺሙ ኣይነግረናን እዩ፡ ግናኸ ኣምላኽ ስልጣን ስለ ዝሃቦም፡ ክንእዘዝ ግዴታ ኣለና፡ እንተ ዘይኮይኑ ንኣምላኽ ዝተዋህቦም ስልጣን ብንጹር እንተ ሓሊፎምዎ፡ ኣምላኽ ብንጹር ዝኸልኣና ነገር እንተ ደልዮም። ኣብ ከምዚ ዝኣመሰለ ኩነታት፡ ክርስትያን ንዝለዓለ ስልጣን – ንኣምላኽ – ክእዘዝ ግዴታ ኣለዎ፡ ግናኸ ዝመጽእ ዘበለ ሳዕቤን ክጻወር ድሉው ክኸውን ኣለዎ።
ምቁዋምን ምድሓንን
ኣምላኽ ኣብ ብሉይ ኪዳን ብዙሕ ኣብነታት እዚ ሂቡና ኣሎ። ኣብ ዘጸኣት 1 ንጉስ ግብጺ ንዕብራውያን ኣዋላዲት ንዝውለዱ ደቂ ተባዕትዮ እስራኤላውያን ኣንስቲ ክቐትላ ኣዘዘ። ሽፍራን ፑኣን፡ እተን ኣዋላዲት፡ «ንኣምላኽ ፈርሓ፡ ንጉስ ግብጺ ዝኣዘዘን ኣይገበራን፡ ግናኸ ንደቂ ተባዕትዮ ብህይወት ኣድሓና» (ቁ.17)። ኣምላኽ ንኣዋላዲት ጽቡቕ ገይርወን፡ ምኽንያቱ ንኣምላኽ ፈሪሐን፡ ንእስራኤላውያን ድማ ክበዝሑ ገይርዎም።
ኣብ መጀመርታ ምዕራፍ ናይ መጽሓፍ ዳንኤል፡ እቲ ምርኮኛ መንእሰይ፡ ዳንኤል፡ ምስ ሰለስተ ኣዕሩኹ ካብ መኣዲ እቲ ኣረማዊ ንጉስ ብምግቢ ንርእሶም ከርክሱ ከም ዝኣበዩ ንረክብ። ንኣምላኽ ብምእማን፡ ንሳቶም ንእኡ ከም ዝቖሙ፡ ንሱ ድማ ምስኦም ከም ዝቖመ ኣመኑ። ኣምላኽ ንእምነቶም ኣኽቢርዎ።
ኣብ ዳንኤል 3 እቲ ንጉስ ንሰለስተ ኣዕሩኽ ንዝሰርዖ ዓብዪ ምስሊ ወርቂ ክሰግዱን ከምልኹን ኣዘዘ፡ እንተ ዘይኮይኑ ናብ ዝነድድ እቶን ሓዊ ናይ ምድርባይ መቕጻዕቲ ክገጥሞም እዩ። ንሳቶም ነዚ ትእዛዝ እዚ ክእዘዙ ኣበዩ፡ ንንጉስ ድማ፡ «እቲ እንምልኾ ኣምላኽና ኻብቲ ዝነድድ እቶን ሓዊ ኬድሕነና ይኽእል እዩ፡ ካብ ኢድካ ድማ ኬድሕነና እዩ፡ ኣቱም ንጉስ። እንተ ዘይኮነስ ግና፡ ኣቱም ንጉስ፡ ንኣማልኽትኻ ኸም ዘይንምልኽ፡ ነቲ ዝሰረዕካዮ ምስሊ ወርቂ ኸም ዘይንሰግድን ምዃንና ይፍለጥካ» (ቁ.17-18) በልዎ። ጐይታ ንምቁዋሞም ኣኽቢርዎ፡ ኣብቲ እቶን ምስኦም ተመላለሰ፡ ካብ ዝኾነ ይኹን ጉድኣት ድማ ሓልይዎም።
ዳንኤል፡ ከም ሽማግለ ሰብኣይ፡ ኣብቲ ዝቕጽል መንግስቲ ዓብዪ ቦታ ነይርዎ። ኣብ ሓደ እዋን ጸላእቱ ንንጉስ ብምምስጋንን ብምጽዋርን ንዝቕጽሉ 30 መዓልታት ካብኡ ወጻኢ ንዝኾነ ይኹን ሰብ ጸሎት ምግባር ዝኽልክል ዘይቅየር ድንጋጌ ክፈርም ኣገደድዎ። ዳንኤል እዚ እናፈለጦ እኳ፡ ካብ ምጽላይ ከም ወትሩ ከም ዝገብሮ ኣይኸልኦን። «ዳንኤል እቲ ጽሑፍ ከም ዝተፈርመ ምስ ፈለጠ፡ ናብ ቤቱ ኸደ። ኣብ ልዕልቲ ክፍሉ ድማ፡ መስኮቱ ናብ የሩሳሌም ተኸፊቱ ኸሎ፡ ኣብ መዓልቲ ሰለስተ ግዜ ብብርኩ ተንበርኪኹ፡ ከምቲ ኻብ ጥንቲ ዝነበሮ ልማዱ፡ ኣብ ቅድሚ ኣምላኹ ጸለየን ኣመስገነን» (6:10)። ዳንኤል ንኣምላኽ ምእዛዙ ዝመጽእ መቕጻዕቲ ይፈልጥ ነይሩ፡ እዚ ድማ ብጸላእቱ ንንጉሳዊ ድንጋጌ ከም ዘይምእዛዝ ይርአ ነይሩ። ንእምነቱ ዝመጽእ ሳዕቤን ተሰኪሙ፡ ዳንኤል ናብ ጕድጓድ ኣናብስ ተደርብዩ ኣብኡ ሓዲሩ። ጐይታ ዝኾነ ይኹን ጉድኣት ከም ዘይረኽቦ ኣይፈቐደን፡ እቲ ንጉስ ድማ ብዘይወትሩ ዝገብሮ መዘናግዒ ብጾም ዘይድቅስ ለይቲ ኣሕሊፉ።
ምቁዋምን ዘይምድሓንን ምድሓንን
ንኣምላኽ ብእምነትን ብምእዛዝን ክንቖም ከለና፡ ከምዚ ዝኣመሰለ ተኣምራት ምሕላው ኣምላኽ ክንጽበ ከም እንኽእል እንተ ተሰሚዑና፡ ድሕሪኡ ድማ እንተ ተሰቒና ተስፋ እንተ ቖሪጽና ወይ እውን እንተ ተታለልና፡ ንዮሃንስ መጥምቕ ንርአ። እዚ ናይ የሱስ ቀዳማይ ሰባኺ ብእኡ ከም ዝዓበየ ነብዪ ተባሂሉ ተጸዊዑ። ንሱ ንመርሓት ኣምላኽ ብጽኑዕን ብድፍረትን ቆይሙ፡ ኣብ ዮሃንስ 1 ከም ዝተመዝገበ ንሃይማኖታውያን መራሕቲ ኣይሁድ ጥራይ ዘይኮነስ፡ ንዝሙተኛ ንጉስ ሄሮድስ ንሄሮድያዳ፡ ሰበይቲ ሓዉ ፊልጶስ፡ ዝተመርዓወ ድማ ገጢምዎ። ሄሮድስ ንዮሃንስ ኣሲርዎ ነይሩ፡ ካብ ግዜ ናብ ግዜ ድማ ክሰምዖ ይፈቱ ነይሩ።
ቅድሚኡ፡ ዮሃንስ የሱስ ክዓቢ፡ ንሱ ድማ ክንኪ ከም ዘለዎ ተዛሪቡ ነይሩ፡ ግናኸ የሱስ ብዙሕ ተኣምራት እናገበረ፡ ንእኡ ንምፍታሕ ስለምንታይ ከም ዘይገበረ ግራሞት ኮይኑዎ ዝመስል እዩ። መልእኽተኛታት እውን ልኢኹ የሱስ ብሓቂ መሲሕ እንተኾነ ወይስ ንኻልእ ክጽበዩ እንተኾኑ ሓቲትዎ (ማቴዎስ 11:2-5 ርአ)። ኣብ ክንዲ ተኣምር ምድሓን፡ ማቴዎስ 14ን ማርቆስ 6ን ዮሃንስ ብምኽንያት እምነቱ ኣብ ቤት ማእሰርቲ ከም ዝተሓርደ ዘሕዝን ጸብጻብ ይህቡና!
እብራውያን 11 ብዛዕባ ሰባትን ኣንስትን እምነትን ስርሓቶምን ምድሓኖምን ይነግር። ቁጽሪ 33፡ 34ን መጀመርታ 35ን ብዙሓት ካብዚኦም ብዘይ ዝርዝራት ናይ ቅድሚኡ ዘለዉ ቁጽሪታት የጠቃልል። ድሕሪኡ እቲ ዝተረፈ ናይ ቁጽሪ 35ን ዝቕጽሉ ሰለስተ ቁጽሪታትን ከምዚ ይብሉ፡ «ካልኦት ድማ ዝሓሸ ትንሳኤ ምእንቲ ኺረኽቡ፡ ምድሓን ከይተቐበሉ ተሰቒሎም። ገሊኦም ድማ ብምጽራፍን ብግርፋትን፡ እወ፡ ብሰንሰለትን ብቤት ማእሰርትን ተፈቲኖም። ብዳርባ እምኒ ተቐትሉ፡ ብመጋዝ ተሰንጠቑ፡ ተፈተኑ፡ ብሰይፊ ተቐትሉ። ብመሓፈዲ በጊዕን ብመሓፈዲ ፍየልን ተመላለሱ፡ ድኻታት፡ ተጨነቕቲ፡ ተሳቐይቲ – ዓለም ዘይበቕዓቶም። ኣብ ምድረ በዳን ኣብ ኣኽራማትን፡ ኣብ ጕድጓዳትን ኣብ ዋሻታትን ምድሪ ተመላለሱ።» ኣብ ዓለም፡ መብዛሕትአን መንግስታት ዘይፍርሃት ኣምላኽ ዘለወን ኣብ ዝኾናሉ፡ ንጐይታ ምንባር ቀሊል ከም ዘይኮነ ንጹር እዩ።
ኣብ ማቴዎስ 10፡ ጐይታ ንዓሰርተው ክልተ ምስ ለኣኾም፡ ከም ኣባጊዕ ኣብ ማእከል ኣናብስ ከም ዝልእኮም ነገሮም። ከም ኣፍዑት ለባማት፡ ከም ርግቢ ድማ ንጹሃት ክኾኑ ነይርዎም፡ ብኣካላዊ መገዲ ክበድሉ ድማ ክጽበዩ ነይርዎም። ጐይታ ኣብ ቅድሚ ገዛእትን ነገስታትን ብምኽንያትኡ ክቐርቡ ከለዉ፡ ከመይ ወይ እንታይ ክዛረቡ ከም ዘለዎም ከይጭነቑ ነገሮም፡ ምኽንያቱ ኣብታ ሰዓት እቲኣ ክዛረብዎ ዘለዎም ክወሃቦም እዩ። ዮሃንስ 15 ጐይታ ንደቀ መዛሙርቱ ዓለም ከም ዝጸልኣቶም ከም ዝጸልኣቶም ይነግር። እቶም ንሓቀኛ ኣምላኽ ከም ዘገልግሉ ዝምስክሩ ሃይማኖታውያን መራሕትን ፖለቲካውያን መራሕቲ እዛ ዓለም እዚኣን ብሓንሳእ ተዋሂዶም ንጐይታ የሱስ ሰቐልዎ።
ሎሚ
ብዙሓት መንግስታት ሎሚ ንክርስትያናት ብንጥፈት የሳቕዩ ወይ ንንጥፈታቶም ዝገትኡ ሕግታት ይገብሩ። ካልኦት መንግስታት ድማ ናይ ሃይማኖት ሓርነት ዝብልዎ ይህቡ፡ ንኹሉ ሃይማኖታት ይጻወሩን ኣብ ሃይማኖታዊ ጉዳያት ድማ ውሑድ ይሕወሱ። ንኹሉ ሃይማኖታት ብማዕረ ክሕዙ ይደልዩ፡ እኳ ደኣ ብግብሪ እዚ ማለት ክርስትያናት ንጐይታ ብምሉእ ብመሰረት ትምህርቲ መጽሓፍ ቅዱስ ከገልግሉ ዝደልዩ ብሓደ ደረጃ ይገትኡ። ሎሚ ኣብ ዓለም ብሓቂ ፍርሃት ኣምላኽ ዘለዎ መንግስቲ ምርካብ ኣይከኣልን እዩ። ይኹን እምበር፡ ጐይታ ምስቶም ናቱ ወትሩ ክኸውን ተስፋ ሂቡ። ንዓለም ስዒርዋ፡ ንገዛኢኣን ኣምላኻን – ሰይጣን – ኣብ ጎልጎታ ስዒርዎ። ከምኡ’ውን «ልቢ ንጉስ ኣብ ኢድ እግዚኣብሔር እዩ፡ ከም ወሓዚ ማይ፡ ናብ ዝደለዮ የዘውሮ» (ምሳሌ 21:1) ምዃኑ ንፈልጥ።
ጐይታና ኣብዛ ዘይፍርሃት ኣምላኽ ዘለዋ ዓለም ከመይ ከም ዝነበረ ክንርኢ ከለና፡ ክንስዕቦ ዘለና ኣገባብ ንርኢ። ነብዪ ኢሳይያስ ኣብዛ ዓለም ከመይ ከም ዝነብር ተነቢዩ፡ «ኣይክጮኽን፡ ድምጹ ድማ ኣይክለዓልን፡ ድምጹ ድማ ኣብ ጎደና ኣይክስማዕን። ዝተሰብረ ሸምበቆ ኣይክሰብሮን፡ ዝትከኽ ኣልባስ ድማ ኣይክጠፍኦን» (ኢሳይያስ 42:2-3)። ጴጥሮስ ኣብ ቤት ቆርኔሌዎስ ንዝተኣከቡ ህዝቢ፡ ጐይታ «ሰናይ እናገበረን ብዲያብሎስ ንዝተጨነቑ ኩሎም እናፈወሰን ተመላለሰ» (ግብሪ ሃዋርያት 10:38) ኢሉ መስኪሩ።
የሱስ ኣብ ዓለም ነይሩ፡ ግናኸ ናይ ዓለም ኣይነበረን። ንእኡ ክንመስል ክንደሊ ይግብኣና። ሰናይ ንምግባር ኣብ ውድባት ኣይተጸንበረን። ብውልቁ ብዙሕ ሰናይ ገይሩ። እኳ ደኣ ሰልፍታት እንተ ዘይሰርዐ ወይ እንተ ዘይተሳተፈ፡ ህዝቢ እናሰዓብዎ ይውሕዝዎ ነይሩ። ወዲ ኣምላኽ እኳ እንተኾነ፡ ኣብ መሰላቱ ኣይጸንዐን። ህይወቱ ብቐጻሊን ብቐረባን ምስ ኣምላኽ ኣቦኡ ብምሕባር ዝነበረ ናይ ምትእምማን ህይወት ነይሩ። ካብኡ ክንምሃርን ብኣሰሩ ክንስዕብን ንኽእል ኢና። ሓደ መዓልቲ ብቕልጡፍ ንኹሉ እከይ ከውርድ፡ መንግስቱ ከቑም፡ ብጽድቂ ድማ ክነግስ እዩ – ንሕና ድማ ምስኡ ክንነግስ ኢና! ዘይፍርሃት ኣምላኽ ዘለዎ መንግስቲ ንዘለኣለም ክውዳእ እዩ።
