ወንጌል ማቴዎስ፡ የሱስ ክርስቶስ፡ እቲ ዝተስፈወ ንጉስ እስራኤል

ወንጌል ንጉስ

ወንጌል ማቴዎስ ብልክዕ መዓስ ከም እተጻሕፈ፣ ወይ ከም ገሊኦም ዝግምቱ ፈለማ ብእብራይስጢ ይኹን ወይስ ብግሪኽ ከም እተጻሕፈ እንፈልጠሉ ኣገባብ እንተዘይብልና እኳ፣ ብግቡእ ኣብ መጀመርታ ሓድሽ ኪዳን ከም እተነብረ ግሁድ እዩ፤ ከመይሲ ንሱ ብርግጽ ኣብ መንጎ ነብያት ብሉይ ኪዳንን ሓድሽ ዘመን ጸጋን ዘራኽብ መርበብ እዩ። ማቴዎስ ወንጌሉ ዝተጻሕፈሉ ግዜ ብልክዕ ኣይፍለጥን፣ ወይ ከም ገሊኦም ዝብልዎ (መጀመርታ ብዕብራይስጢ ተጻሒፉ) ወይ ድማ ብመጀመርታ ብግሪኽኛ ተጻሒፉ እንተኾነ እውን፣ ኣብ መጀመርታ ሓድሽ ኪዳን ብቕኑዕ ከም እተነብረ ግሁድ እዩ፤ ከመይሲ ንሱ ብርግጽ ኣብ መንጎ ነብያት ብሉይ ኪዳንን ሓድሽ ዘመን ጸጋን ዘራኽብ መተሓሓዚ እዩ።

እቲ ኣብኡ ኻብ መጽሓፍቲ ነብያት ዘሎ ብዙሕ ጥቕስታት፡ ጐይታና የሱስ ክርስቶስ ብኸመይ ከምቲ እተተስፈወ ንጉስ እስራኤል ኰይኑ ኸም ዝመጸ፡ ምስቲ ኣምላኽ ንኣገልገልቱ ኻብ ዘመን ኣብርሃም ክሳዕ ዘመን ሚልክያስ፡ ትንቢታዊ ምስክርነት ደው ክብል ከሎ፡ ኪህብ ዘተባብዖ ብዙሕ ትንቢታት ብልክዕ ተሰማሚዑ ንምርኣይ እዩ እተዳለወ። ኣምላኽ ን400 ዓመታት ዓዊሩ ነበረ፡ ክሳዕ ዮሃንስ መጥምቕ፡ እቲ ናይ መወዳእታ ነብዪ፡ «መንግስተ ሰማያት ቀሪባ እያ» (ማቴ. 3:2) እናበለ ዝመጸ። KJV)።

ማቴዎስ ብሓቂ ናይ ኣይሁድ ወንጌል እዩ። እዚ ንክርስትያናት መልእኽቲ የብሉን ማለት ኣይኰነን፡ የግዳስ ንሓቀኛታት ኣይሁዳውያን መርመርቲ የሱስ ክርስቶስ እቲ ሙሴን ነብያትን ዝተዛረብዎ ምዃኑ ንምብራህ ብመንፈስ ቅዱስ እተዳለወ እዩ።

ኣብ ማቴዎስ 1:1-17 ንስም ንጉስ ንረክብ፡ ኣብ 1:18-25 ድማ ልደት ንጉስ። ኣብ 2:1-12 ኣህዛብ ንንጉስ የኽብሩ፡ ኣብ 2:13-23 ድማ ምድሓን ንጉስ ንርኢ። ማቴዎስ ምዕራፍ 3 ምውፋይን ቅብኣትን ንጉስ ይህብ፤ ኣብ ምዕራፍ 4 ድማ ፈተናኡ ንረክብ። ኣብ ምዕራፋት 5 ክሳዕ 7 – እቲ «ስብከት ኣብ ከረን» – ንጉስ መትከላት መንግስቱ ይገልጽ። ኣብ ምዕራፋት 8-12 ንጉስ ብሓያላት ግብሪ ስልጣን ከም እተመስከረሉ ንርኢ፡ ግናኸ ብዝያዳ ምድሓር የጋጥሞ። ኣብ ምዕራፋት 13-20 ድማ እቲ እተነጽገ ንጉስ ናብ ሰማይ ምስ ተመልሰ ክሳዕ እንደገና ዝመጽእ ዝነብር ሓድሽ ኩነታት ንርኢ። ኣብ ምዕራፋት 21-23፡ ህዝቢ ኣምላኽ ኣብ ምድሪ (እስራኤል) ንንጉስ ብልክዕ ምስ ቅዱሳት ጽሑፋቶም ተሰማሚዑ ናባታቶም ምስ መጸ ኪቕበልዎ ስለ ዝኣበዩ ናብ ሓደ ሸነኽ ተነቢሮም። ምዕራፋት 24-25 ምስ ካልኣይ ምጽእት ንጉስ ዝተሓሓዝ እዩ። ኣብ ምዕራፋት 26-28 ድማ ሞቱን ትንሳኤኡን ንረክብ፡ ብትእዛዙ ንደቀ መዛሙርቱ ናብ ኣህዛብ ብመልእኽቲ መንግስቲ ኪኸዱ ብምባል ይዛዝም።

እቲ ኣብ ማቴዎስ እተዋህበ ስም ዝርዝር ናይ ዮሴፍ፡ እቲ ኣቦ የሱስ፡ ቀጥታዊ ወራሲ ዳዊትን ወራሲ ዝፋንን እዩ፡ ብእኡ ድማ መሰላት ዝፋን ናብ ጐይታና ተሰጋጊሩ። ልደቱ ኣብ ቤትልሄም ኣብ መወዳእታ 5 ቅ.ል.ክ. ወይ ኣብ መጀመርታ 4 ቅ.ል.ክ.ኰይኑ፡ ምብጻሕ ሰብ ጥበብ ድማ ምናልባት ድሕሪ ኽልተ ወርሒ ዝኸውን እዩ ነይሩ፡ እዚ ድማ ብኡብኡ ናብ ግብጺ ብምህዳም ተኸቲሉ።

ምስ ምጽእት ንጉስ ዝተሓሓዝ ኩሉ ነገር ተኣምራዊ ባህሪ ከም ዝነበሮ እንተ ፈሊጥና፡ ንሱ ብሓቂ «እማኑኤል» – ማለት «ኣምላኽ ምሳና» – ከምቲ ኣብ ኢሳይያስ 7:14 እተተንበየ ምዃኑ ምስ ንርዳእ፡ ክንገረም ኣየድልየናን። ኣምላኽ ናብ ምድሪ ምስ ወረደ፡ ንግርማኡን ስልጣኑን ዝግባእ ብዝዀነ ኣገባብ ናብ ዓለምና ምእንቲ ኺኣቱ፡ ገለ ተፈጥሮኣዊ ሕግታት ደው ክብሉ እንተ ዘይኰይኑ ብኸመይ ካልእ ኪኸውን ይኽእል እዩ፧ ንጉስ ምስ መጸ ኩሉ ነገር ብተኣምራዊ መገዲ ከም ዝኸውን ክንርዳእ ከለና፡ ብሓቂ «እግዚአብሔር ምሳና» ማለት «እግዚአብሔር ምሳና» ከም ዝነበረ፡ ከምቲ ኣብ ኢሳይያስ 7:14 ተነጊሩ ዘሎ። ኣምላኽ ናብ ምድሪ ምስ ወረደ፡ ንሱ ብኽብሩን ስልጣኑን ዝግባእ ብዝኾነ መገዲ ናብ ዓለምና ምእንቲ ክኣቱ፡ ገለ ተፈጥሮኣዊ ሕግታት ምግታእ እንተዘይኮይኑ ብኸመይ ካልእ ክኸውን ይኽእል፧

ስለዚ ንሱ ካብ ድንግል ኣደ ተወሊዱ ሰብነታዊ ባህርይና ኸም ዝወሰደ ንርኢ፡ ምጽእቱ ድማ ብሓደ ልዕለ ተፈጥሮኣዊ ኣገባብ ንሰብ ጥበብ ካብ ምብራቕ ተገሊጹሎም፡ ህይወቱ ድማ ብመለኮታዊ ምድላው ተሓልያ እሞ እከይ ሄሮድስ ንምጥፋኡ ኺበጽሖ ኣይከኣለን። ውብን ቅልል ዝበለን ትርኢት ብኣድናቖት ይመልኣና፡ ንልብና ድማ ንኣምልኾን ንምስጋናን ንዘይነገርካዮ ህያብ ኣምላኽ የንቀሳቕሶ።

እዚ ወንጌል እዚ ፍሉይ ስፍራኡ ምርኣይን ኣብ ግምት ምእታውን ኣዝዩ ኣገዳሲ ክነሱ፡ ወንጌል እዩ እምበር ሕጊ ከም ዘይኰነ እንተ ዘይተረዲእና ብዙሕ ክንሰኣን ኢና። ከመይሲ ወንጌል ብዛዕባ ወዱ ዘሎ መልእኽቲ ኣምላኽ እዩ፡ ኣብዚ ድማ ወዲ ብንጉሳዊ መልክዑ ቀሪቡ ኣሎ፡ ከምኡ ጌርና ኸነኽብርን ኣብ እግሩ ኽንብድምን ምእንቲ ኽንመሃር።

መወዳእታ ማስታወሻ
እዚ ጽሑፍ እዚ ኻብ H. A. Ironside’s Notes On Matthew (ሎይዞ ብሮስ፤ ኒው ዮርክ፣ ’48)፣ ገጽ 7-9። ብፍቓድ ዝተወስደ።