ሓንቲ ወርሒ ዝገበረት ጓል ዝነበረቶም ዓርክና «ምዕባይ ቆልዑ ብሓቂ ዝኸበደ ነገር እዩ፣ ግን ከኣ ዝበለጸ ባህ ዘብል እዩ» በለት። ድሕሪ 15 ዓመት ከምኡ ኢላ ክትሓስብ ትኸውንዶ? ወለዲ ብኸመይ ኣብ እዋን ንእስነት ዝፍጠር ህውከት ክሓልፉ ከም ዝኽእሉ ንርአ።
ንእስነት
ንእስነት ካብ ኣካላውን ስምዒታውን ምትካል ወለዲ ናብ ነጻን ርእሰ-ምኩርን ዝምዕብሉሉ እዋን ዓብዪ ለውጢ እዩ። ኣብ ክንዲ ኣብ ትሕቲ ቁጽጽር ወለዶም ምዃን ናብ ናጻ ምርጫን ርእሰ-ምምሕዳርን ይኸዱ። ካብ ወለዶም ብብዙሕ መገዲ ተፈልዮም ፍሉይ መንነት ክፈጥሩ ከለዉ፣ ናይ ገዛእ ርእሶም ክብርታት ዝምዕብሉሉ እዋን እዩ።
ሉቃስ 2:40-52 ኣብ መጽሓፍ ቅዱስ ብዛዕባ ህይወት የሱስ ክርስቶስ ኣብ መንጎ ንእስነቱን ብስለቱን ዝተነግረና እዩ። ቅድም ብኣካላዊ፣ ኣእምሮኣውን መንፈሳውን ኣገባብ ዓበየ (ፍቕዲ 40)። ድሕሪኡ ኣብ 12 ዓመቱ ኣብ ቤተ መቕደስ ኣብ መንጎ መምህራን «ይሰምዖምን ይሓቶምን» ከሎ ንርእዮ (ፍቕዲ 46)። ኣብዚ ደረጃ እዚ ገና ኣብ ገዛኡ ይነብር ነበረ እሞ ንወለዱ ይእዘዝ ነበረ (ፍቕዲ 51)። ኣብ ዝቕጽል ምዕራፍ፣ የሱስ ኣብ 30 ዓመቱ ኣገልግሎቱ ጀሚሩ ንርእዮ (ሉቃስ 3:23)። ብዛዕባ ንእስነቱ ዘሎ ሓንቲ ፍቕዲ ኣስተብሂልኩምላዶ? «የሱስ ከኣ ብጥበብን ብቘመትን ብጸጋን ኣብ ቅድሚ ኣምላኽን ሰብን እናዓበየ ከደ» (ሉቃስ 2:52)።
ንእስነት ናብ ብስለት ናይ ምዕባይን ምምዕባልን እዋን እዩ። እተጠቕሱ ቦታታት ዕብየት ድማ እዞም ዝስዕቡ እዮም፦
- ኣእምሮኣዊ – ኣእምሮ ብጥበብ ክዓቢ ይግባእ።
- ኣካላዊ – ኣካል ብቘመትን ብሓይልን ክዓቢ ይግባእ።
- መንፈሳዊ – ምስ ኣምላኽ ጽቡቕ ርክብ ክምስረት ይግባእ። የሱስ ኣምላኽ ቅድሚ ኩሉ ኣቐሚጡ፣ እንተላይ ካብ ሓሳባት ወለዱ ንላዕሊ (ሉቃስ 2:49,51)።
- ማሕበራዊ – ምስ ካልኦት ሰባት ጽቡቕ ርክብ ክምስረት ይግባእ። የሱስ ምስ ሃዋርያት ጽቡቕ ርክብ መስሪቱ ነበረ እሞ ብብዙሓት ህዝቢ ይስዕብ ነበረ (ሉቃስ 5:15፤ 8:40፤ 22:14)።
ዕብየትን ምምዕባልን ኣብ መንእሰያት ዘይተመጣጠነን ዘይተመጣጠነን ክኸውን ይኽእል እዩ። መንእሰያት ኣብ ሓደ ቦታ ካብ ካልእ ዝበለጸ ምዕቡላት ክኾኑ ይኽእሉ እዮም፣ ባህርያቶም ከኣ ኣብ መንጎ ቆልዓዊን ብሱልን ክለዋወጥ ይኽእል እዩ። ኣብ መንጎ ወለድን መንእሰያትን ግጭት ዝፍጠር ነቲ ናብ ብስለት ዝወስድ መገዲ ደረጃታት ምስ ዘይርድኡ እዩ። መንእሰያት ንገዛእ ርእሶም ብዙሕ ነጻነት ይደልዩ፣ ወለዲ ድማ ገና ከም ንኣሽቱ ቆልዑ ይሕዝዎም እሞ ይገትእዎም። መንእሰያት መሰሎም ይሓቱ፣ ወለዲ ድማ መንእሰያት ብዝያዳ ሓላፍነት ክወስዱ ይደልዩ። መንእሰያት ርእይቶ ዝህቡ፣ ዓመጸኛታትን ስምዒታውያንን ክኾኑ ይኽእሉ እዮም። ንእስነት ንመንእሰያትን ወለዶምን ከምዚ ዝበለ ኣጸጋሚ እዋን ምዃኑስ ኣየገርምን!
እቲ ናይ ንእስነት ዓመታት ኣዝዩ ጽፉፍን ሰላማውን እንተኾይኑ፣ እቲ መንእሰይ ምናልባት ገለ ይሓብእ ይኸውን። እዚ ድማ ናብ ዝነውሐ ንእስነት ክመርሕ ይኽእል እዩ፣ ኣብኡ ድማ እቲ መንእሰይ ናብ ዓብይነት ኣብ ክንዲ ምምዕባል ምስ ወለዱ ብጽኑዕ ተኣሲሩ ይተርፍ። ገለ ውጥረት ከምኡ’ውን ግጭት ኣብ መንጎ መንእሰያትን ወለዶምን ንቡር እዩ። ካብ ሓደ ኣብነት እንታይ ክንመሃር ከም እንኽእል ንርአ።
«ኣቋሪጸ!»
ድሕሪ ሓደ ኣዝዩ ኣጸጋሚ እዋን ኣብ ስድራኣ፣ ሓንቲ ኣደ ነዚ መልእኽቲ እዚ ንደቃ ጽሓፈት፦ «ከም ኣደ ኮይነ ከም ዝፈሸልኩ ብብዙሕ ሓዘን ተገንዚበ። ክልተ ቆልዑ – ሕጂ ዓበይቲ ኢና ዝብሉ – ኣዝዮም ስሱዓት ፍጡራት ገይረ ኣዕቢየዮም። ኣብ ክንዲ ኩላትና ንሓድሕድና ክንሕግዝ ከም ዘሎና ምምሃር፣ ብሓገዝ ኣዕጺፈኩም ‘እማ ክትገብሮ እያ!’ ጥራይ መሃርኩኹም። ኣብ ክንዲ ናይ ‘ምሃብን ምውሳድን’ ሓቀኛ ትርጉም ምምሃር፣ ኣነ ንምሃብ ከም ዘሎኹ፣ ንስኹም ድማ ንምውሳድ ከም ዘሎኹም ጥራይ መሃርኩኹም።
«ኣብ 18 ዓመት ምስ በጻሕኩም ዝደለኹምዎ ክትገብሩ ነጻ ኢኹም ኢልኩም ክትሓስቡ ዓቢኹም። እዚ ንኻልኦት ሰባት ብኸመይ ክጸሉ ከም ዝኽእል ክትርእዩ ክሕግዘኩም ኣይከኣልኩን። ምስ መሰላት ሓላፍነታት ከም ዝመጽእ፣ ብፍላይ ድማ ብዛዕባ ገዛን ስድራን፣ ከርእየኩም ኣይከኣልኩን።
«ሓቢርካ ምንባር ንሓድሕድ ምድላይ ምዃኑ ከርእየኩም ኣይከኣልኩን። ኣብ ክንዲኡ፣ ነዚ ገዛ ብጽቡቕ ንምምራሕ ኣነ ኩሉ ግዜ ከልዕል፣ ከጽሪ፣ ከምኡ’ውን ካልእ ዝድለ ኩሉ ክገብር ከም ዝኾንኩ መሃርኩኹም።
«ክፈትወኩምን ክህበኩምን ዝያዳ ኣገዳሲ እዩ ኢለ ሓሲበ፣ እቲ ትረኽብዎ ዝነበርኩም መልእኽቲ ድማ ስሒተዮ። ሕጂ ንኻልኦት ንምድላይ ናይ ገዛእ ርእስኹም ድሌታት ከተወግዱ ከም ዘሎኩም ከም ዘይመሃርኩኹም ይርኢ ኣሎኹ። ብግብረይ ከምኡ ከም ዝገብር እረኢ ነይረ ኢለ ሓሲበ። ተጋጊየ። ንምውሳድ ጥራይ መሃርኩኹም። ንኻልኦት ሰባት ሓላፍነት ክትወስዱ – ንምግልጋሎም መገዲ ክትደልዩ – ኣይመሃርኩኹምን። ኣብ ክንዲ የሱስ ብኣብነት ዝመሃሮ፣ ንኻልኦት ምግልጋል፣ ንገዛእ ርእስኹም ቅድሚት ከተቐምጡ ከም ዝመሃርኩኹም ንጹር እዩ።
«እዚ ብኸመይ ከም ዝቕየር ኣይፈልጥን። ክልተ ስሱዓት ቆልዑ ዘዕበኹሉ ዋጋ ይኸፍል ኣሎኹ፣ ንሳቶም መሰሎም ይደልዩ፣ ግን ሓላፍነቶም ወይ ሳዕቤናት ተግባራቶም ክቕበሉ ድሉዋት ኣይኮኑን። ክልቴኹም ብምሉእ ልበይ እፈትወኩም፣ ግን ፈሺለ፣ ስለዚ ኣቋሪጸ!»
«ካብ ድሕረይ ውረድ!»
እቲ ወዲ መለሰ፦ «ኣነ 18 ዓመተይ እዩ፣ 2 ኣይኮንኩን! ብዘይ ወለዲ ብዛዕባ ቤት ትምህርቲ፣ ቤተ ክርስትያን፣ ኣዕሩኽን ኣዋልድን ዝመጽእ ጸቕጢ ህይወተይ ክነብር ዝኽእል ዓብዪ እየ። ትደልዮም ዘይትደልዮም ድማ ክትሓድገኒ ኣሎካ። ኣዕሩኸይ ክመርጽ፣ ከምኡ’ውን ብህይወተይ እንታይ ክገብር ከም ዝኾንኩ ክመርጽ ዝኽእል ዓብዪ እየ። ካብ ድሕረይ ክትወርድ ትኽእልዶ? ብዛዕባይ ብዝነበረካ ዓብዪ ትጽቢት ከም ዘሕዘንኩኻ ይፈልጥ እየ፣ ግን ከም ዘሎኹ ክትቅበለኒን ከምኡ ጌርካ ክትፈትወኒን ክትፍትን ትኽእልዶ?»
ምብርትታዕ
ድሕሪ እዚ ግጭት እዚ ብቕጽበት፣ ሓደ ዓርኪ ነታ ኣደ ጽሓፈላ፦ «ወላዲ ምዃን ከቢድ እዩ። መብዛሕትኦም ወለዲ ንደቆም ዝበለጸ ክገብሩ ይፍትኑ። ገሊኦም ዝበለጸ ስለ ዘይፈልጡ ጽቡቕ ኣይገብሩን። ካልኦት ድማ ጽቡቕ ይገብሩ ግን ንገዛእ ርእሶም ክርእይዎ ኣይክእሉን። ንወለድነት መምርሒ መጽሓፍ የለን። ኩሉ ዓይነት ሽግራት ንምፍታሕ መዓልታዊ ምርጫታት ክትገብር ኣሎካ። ካብ ዝርእዮ ዘሎኹ፣ ንስኺ ቅኑዕ ምርጫታት ትገብሪ ኣሎኺ።
«ኣነ ክኢላ ኣይኮንኩን፣ ግን ኩሎም ሰባት ክበስሉ ከለዉ ብደረጃታት ከም ዝሓልፉ ተማሂረ። ካብ ልደትና ጀሚርና፣ ኣብ ወለድና ንምርኮስ፤ ንሳቶም ንርእዮም እሞ ዝገብርዎ ንቐድሕ። ኣብ ዝቕጽል ደረጃ፣ ወለድና ዝብልዎ ወይ ዝገብርዎ ኩሉ ንቃወም። እዚ ከቢድ ደረጃ እዩ፣ ግን ኣድላዪ እዩ፣ ከመይሲ ብዛዕባ መን ምዃንና ዝያዳ ንፈልጥ። ወለዲ እንታይ ምዃኖም ንፈልጥ፣ ግን ክሳዕ ዘይንቃወሞም መን ምዃንና ብሓቂ ኣይንፈልጥን። እቲ ዝቕጽል ደረጃ ድማ ከቢድ ክኸውን ይኽእል እዩ፣ ግን ጽቡቕ እዩ፣ ከመይሲ ነጻ ንኸውን፣ ብገዛእ እግርና ደው ክብል ንመሃር፣ እኳ ደኣ ብሕማቕ ምርጫታትን ንብረት ዘይምህላውን እንተወደቕና። ግን እዞም ደረጃታት ኣገደስቲ እዮም፤ ብኣቶም እንተ ዘይሓለፍና ናብቲ ናይ ምትእስሳር ደረጃ ኣይንበጽሕን፣ ኣብኡ ድማ ብሓባር ብስምምዕ ክንሰርሕን ክንነብርን ንመሃር።
«እቲ ዝኸውን ዘሎ ዘይተደላዪ እኳ እንተኾነ፣ ሕማቕ እዋን ክኸውን የብሉን። ወሰን ብምግባር፣ ንደቅኺ ሓላፍነት ክወስዱን ንኻልኦት ዝያዳ ክሓስቡን ብምሕጋዝ ዓብዪ ኣገልግሎት ትገብሪ ኣሎኺ። ብዘይ ጽኑዕ ወሰናት እዚ ትምህርቲ እዚ ንምምሃር ኣዝዩ ዝኸበደ እዩ። ወሰናት ዘይምህላው መብዛሕትኡ ግዜ ናብ ህይወት ስስዔን ሓዘንን ይመርሕ።
«ካብ ኣደይ ዝተማሃርኩዎ፣ ደቃ ክዓብዩ ከለዉ ንብዙሕ ዓመታት ከም ዝተዘንገዐት እዩ። እዚ ናይ ንብዓትን ስቓይን እዋን እዩ። ትዕግስቲ ግበሪ፣ ወሰናት ምግባርን ምግጣምን ቀጽሊ፣ ደቅኺ ድማ ሓደ መዓልቲ ምስጋናኦም ከርእዩኺ እዮም። ፍቕሮም ፈጺምኪ ኣይትጠራጠሪ። ብገዛእ ርእሶም ብምጥማት ኣዝዮም ስለ ዝተዋፈሩ ክገልጽዎም ከቢድ እዩ።»
ሓደ ኣብነት: ኤሊን ደቁን
ወለዲ መንእሰያት ከም ኤሊ ድኹማትን ዘይሓላፍነታውያንን ክኾኑ የብሎምን። እዚ ሊቀ ካህናት እስራኤል ንደቁ «ሕሱማት ሰባት» ክኾኑ ፈቒዱሎም ነበረ እሞ «ንእግዚኣብሔር ኣይሓሰቡሉን» (1 ሳሙኤል 2:12 NIV)። «ክገትኦም ኣይከኣለን» እሞ ክሳዕ ዝኣረገ ኣይገሰጾምን (1 ሳሙኤል 2:22-25፤ 3:13)። ንደቁ ካብ ኣምላኽ ንላዕሊ ኣኽቢሩዎም ነበረ (1 ሳሙኤል 2:29)። ዝደለይዎ ክገብሩ ፈቒዱሎም ነበረ እሞ ናብ ዘይቁጽጽርዎም ዓበይቲ ካህናት ዓበዩ። ንመንእሰያትኩም ዝደለይዎ ኩሉ ክገብሩ ኣይትፍቀዱሎም። ኣብ ክንዲኡ፣ ብዝግባእ ወሰናት ግጠምዎም፣ ነቶም ወሰናት እንተሓሊፎም ድማ ሳዕቤናት ኣለዎም፦ «እዚ እንተገበርካ፣ እዚ ክኸውን እዩ።»
ክርስትያናት ኣብ ምዕባይ ቆልዑ ዓወት ከም ዝረኽቡ ኣይተረጋገጸን። ኤሊ ኣብ እስራኤል ሊቀ ካህናት ነበረ፣ ግን ንደቁ ኣይገሰጾምን እሞ ናይቲ ሓዘን ዝመልኦ ሳዕቤናት ነንብብ። ሓደ ንመራሕቲ ኣብ ከባብያዊት ቤተ ክርስትያን ዘሎ ብቕዓት ንገዛእ ርእሶም ቆልዑ ጽቡቕ ምምሕዳር እዩ፣ እዚ ድማ ናብ ኣኽብሮትን ምእዛዝን ይመርሕ (1 ጢሞቴዎስ 3:4,12)።
ኣይትቋረጽ
ንመንእሰያት ደቅና ኣምላኽ ንዓና ከም ዝሕዘና ክንሕዞም ይግባእ – ደሓር ኩሉ፣ ንሕና ደቁ ኢና (ዮሃንስ 1:12-13፤ ሮሜ 8:16፤ 1 ዮሃንስ 3:1)። ኣምላኽ ንዓና ብዘየገድስ ኣተሓሳስባናን ባህርያትናን ይፈትወናን ይሓልየልናን። ንዓና ወሰናት ይገብር እሞ ንምእዛዝን ዘይምእዛዝን ዘሎ ሳዕቤናት የፍልጠና። ንገዛእ ርእስና ውሳነታት ክንገብርን ብተመክሮና ንእኡ ክንነብርን ይፈቕደልና። ንሕና ድማ ከም ወለዲ ከምኡ ክንገብር ይግባእ፣ ንመንእሰያትና ዓመት ዓመት ዝያዳ ሓላፍነት ብምሃብ ውሳነታት ክገብሩን ብሱላት ዓበይቲ ክኾኑን ይመሃሩ። ዘክር፣ ወለዲ ምስቶም ንደቆም ንምብራር ዘዳሉ ኣዕዋፍ ክምሰሉ ይኽእሉ እዮም – ግን ንሕና ንኣቶም ክንገብረሎም ኣይንኽእልን።
ንመንእሰያት ደቅኹም ብዘይዕቑብ ድሌታት፣ ብዘይግባእ ጭካነ ወይ ብቐጻሊ ምጕርምራም ኣይተቖጥዕዎም (ኤፌሶን 6:4፤ ቈሎሴ 3:21)። ኣብ ክንዲኡ፣ ጽኑዓት ግን ዕቑባት ኩኑ፣ ብኽብሪን ኣኽብሮትን ሓዝዎም፣ ህይወት ካብ ኣተሓሳስባኦም ክትርእዩ ብምፍታን ድማ ምትሕስሳብ ይሃልኹም። ኣገደስቲ ጉዳያት ለልዩ እሞ ግጠምዎም፣ ነቶም ካልኦት ድማ ሕደግዎም። ከም ንኣሽቱ ዓበይቲ ጌርኩም ክትሕዝዎም ጀምሩ፣ ከመይሲ ናይ ቆልዓነቶም መዓልታት ሓሊፉ እዩ – ድሕሪ ሕጂ ጨናፍር ኣይኮኑን (1 ቈረንቶስ 13:11፤ እብራውያን 5:12-14)።
እቲ ናይ ምልማድ ቆልዑ ዕማም ይዛዘም ኣሎ፣ ሕጂ ድማ ንገዛእ ርእሶም ዝያዳ ሓላፍነት ክወስዱ ዝኽእሉ ዓበይቲ እዮም። ንንኣሽቱ ደቅና ኣብ ህይወት ቅኑዕ መገዲ ክመርጹ እንተመሃርናዮም፣ ድሕሪኡ ክዓብዩ ከለዉ ኣብኡ ክጸንሑ ዝያዳ ዕድል ኣለዎም (ምሳሌ 22:6)።
ፍቕሪ ብምርኣይ፣ ንጽቡቕ ባህርይ ብምምስጋን፣ ከምኡ’ውን ንጻዕርታትን ዓወታትን ብምፍላጥ ንርእሰ-ምትእምማን መንእሰይኩም ኣተባብዑ። ኩላትና ምብርትታዕ የድልየና (እብራውያን 10:25)።
ንመንእሰያት ደቅኹም ኣይትሕደግዎም። ከም እግዚኣብሔር ትዕግስቲ ግበሩ፣ ከም ኣቦ እቲ ዝባኸነ ወዲ ድማ (ሉቃስ 15:11-32፤ 2 ጴጥሮስ 3:9)። ንኣቶም ናይ ገዛእ ርእሶም መገዲ ክኸዱን ዘይትፈትውዎም ምርጫታት ክገብሩን ክትፈቕዱ ድሉዋት ክትኾኑ ኣሎኩም። ዝበለጸ ኣገዳሲ ድማ፣ መንእሰያትኩም ፍቓድ እግዚኣብሔር ክደልዩን ክስዕብዎን፣ ጥበባዊ ውሳነታት ክገብሩን ንክርስቶስ ልኡኻት ክኾኑን ጸልዩ (2 ቈረንቶስ 5:20)።
እቶም ወለዲ መንእሰያት ዘይኮና ንኣቶም ጽቡቕ ኣብነታትን መምህራንን ክንከውን ይግባእ። መንእሰያት ምፍላጥን ምጽናዕን የድልዮም። ወለዶም ድማ ምብርትታዕን ደገፍን የድልዮም።
