ምምላስ ናብ ጽሑፋት

ጽድቂ፣ እግዚአብሔርኣዊነት፣ እምነት፣ ፍቕሪ፣ ዓቕሊ፣ ለውሃት ድለዩ

አልፍሬድ ቦውተር
20 ግን 2023
11 ዝተሓተ ንባብ

«ኣታ ሰብኣይ ኣምላኽ ግና፡ ካብዚ ነገርዚ ህደም እሞ፡ • ጽድቂ • እግዚአብሔርኣዊነት • • ፍቕሪ • ዓቕሊ • ለውሃት ድለይ።» —1 NKJV

ጐይታና የሱስ ኣብ ናይ «ሰብኣይ ኣምላኽ» ነይሩ እሞ ድማ ኣብ ከምኡ እዩ። ሰብ ምዃኑ ስለ ዘይሓድግ፡ ኣምላኽ እኳ እንተኾነ፡ ንሱ ወትሩ ናይ ሰብኣይ ኣምላኽ ኮይኑ ክነብር እዩ (ፊልጲ 2:8)። ንሱ ካብዛ ዓለም እዚኣ እንተዘይብሉ፡ ኵሎም ናይ ምእመናን ኣብዚ ክውክልዎ ይግባእ።

ናይ መምርሒታት ብስም የሱስ ዝተዋህበ ኮይኑ፡ ንክርስትያናት – ካብኣቶም ብዙሓት ብሓቂ ባሮት ወይ ግዙኣት ዝነበሩ – ዝተዋህበ እዩ። ንሳቶም ርክብ ጐይታን ባርያን ይፈልጡ ነበሩ፡ ስለዚ ነቲ ርክብ ንምእመናን ብሓፈሻ ተጠቕመሉ፡ ኵሎም ክርስትያናት ንጐይታ የሱስ ዘገልግሉ ባሮት እዮም። ብተወሳኺ ናይ ዳግማይ ዝተወልደ ምእመን ንምዃን ዘድልዩና ባህርያት ኣለዉና፡ እዚኦም ድማ ክንፍጽሞ ዝደልየና ብግቡእ ንምፍጻም የድልዩና። እዞም ባህርያት እዚኦም ንጢሞቴዎስ ኣብ ዝሃቦ ትእዛዝ ተጠቒሶም ኣለዉ (1 )።

እቲ ሃዋርያ ኣብ ብምስክርነት ጐይታና የሱስ ኣብ ቤት ማእሰርቲ እንከሎ (ግብሪ ሃዋርያ 28፤ )፡ ንወዲኡ፡ ፈራህን ግና ንጥቕሚ ዝተወፈየ ደቀ መዝሙሩ – ከም ወኪሉ ናብ ለኣኾ። ንጢሞቴዎስ ቀዳማይ መልእኽቱ መዓስ ከም ዝጸሓፈ ብልክዕ ኣይንፈልጥን፡ ግናኸ ኣብ ከመይ ክንነብር ከም ዘሎና ዝገልጽ መምርሒታቱ (1 ) ሎሚ እውን ግቡእ እዩ። ካልኣይ ከም ዝሕብረና፡ ብሓዘን፡ መብዛሕትኦም ክርስትያናት ኣብ ነዚ መምርሒታት እዚ ኣይተኸተሉን። ይኹን እምበር፡ ሓቅታት ኣምላኽ ብሰንኪ ውድቀት ወይ ምድሓር ኣይቅየሩን። ንሳቶም ከምኡ እዮም ዝነብሩ፡ ጽኑዓት፡ ከም ከውሒ ኣብ ማዕበላዊ ባሕሪ።

እቲ ሃዋርያ ኣብ ቤት ማእሰርቲ እኳ እንተነበረ፡ ምስ ተኣሲሩ 1 (ግብሪ ሃዋርያ , ፤ )፡ ንክርስቶስ ኣብ ይውክል ነበረ። ንጐይታ የሱስ ናብ ኵሉ ዝርዝር ህይወቱ ከእትዎ ተማህረ። ፡ ኣብ ኣብ ዝነበረ ናይ ምድሓር ኩነታት፡ ከምኡ ክገብር ነበሮ። ከም ምእመናንን ደቀ መዛሙርትን ናይ ጐይታና የሱስ ፡ ኣብዚ ንዕኡ ኣብ ኵሉ ዝርዝር ህይወትና ክንክተሎን፡ ንጐይታና ኣብታ ዝሰቐለቶ ዓለም ክንውክሎን ተሪፍና ኣለና – ኣብቶም ንክርስቶስ ዝእመኑ ግና ንጥቕሚታቱ ዝነጽጉ እውን። ንጳውሎስ ኣብቲ እቲ ሃዋርያ ቅድሚ ገለ ዓመታት ብትግሃት ዝሰርሓሉን ንኽብሪ ኣብ ድማ ግሩም ፍረ ዘምጽኣሉን ቦታ ወኪሉ ነበረ (ግብሪ ሃዋርያ 19-20)።

እዚ ንእሽቶ ንመምህሩ ዝተወፈየ ነበረ – ብዙሕ ተማሂሩን ብእምነት ተኸቲሉን ልክዕ ከምቲ ንክርስቶስ ዝተኸተለ (1 ቈረንቶስ ተመልከት)። ብዙሓት ክርስትያናት ክመሃሩ ወይ ኣብዛ ዓለም እዚኣ ክስዕብዎ ድሉዋት ኣይኮኑን፡ ከመይሲ ንዕኡ ይነቕፍዎ ወይ ንትምህርቱ ይነቕፍዎ።2 እዚኦም እዚኦም ከም ዘይፈልጥዎ ይኸውን፡ ግናኸ ንጳውሎስ ብምድሓሮም፡ ነቲ ዝለኣኾ – ጐይታና ኣብ ክብሪ – እውን ይነጽግዎ።

ሽግራት ሽዑን ሕጂን

ንጐይታ የሱስ ብዘይ ፡ እሙን ደቀ መዝሙርን ታማኒ ኣገልጋልን ኮይኑ ንምቕናይ ብዙሕ ፈተናታት ገጢምዎ ነበረ። ሓደጋታትን እከይን ንምርሓቕን ቅኑዕ ዝኾነ ንምድላይን፡ ገለ ኣወንታዊ ባህርያት የድልይዎ ነበረ፡ ከምቲ ብዝርዝር ዝገለጾ። ገንዘብ እውን ክሃድም ነበሮ።

እቲ ሃዋርያ ንርእሱ ብምግባር ንቀሊል ጠቒሱ፡ እዚ ድማ ንባሮት እውን ግቡእ ነበረ (1 )። እዚ ዓይነት ፡ ምስ እግዚአብሔርኣዊነት ወይ ኣምላኽ ዝተኣሳሰረ፡ ብጸላኢ ይጥቃዕ ነበረ (ቁ.3-5 ተመልከት)። ብኣምላኽ ብምውካልን ንክርስቶስ ናብ ኵሉ ዝርዝር ብምእታውን፡ ናይ ሰብኣይ ኣምላኽ ወይ ናይ ምእመን ናብ ዕግበትን ረድኤትን ክመርሕ እዩ። እቶም ንቀሊል እምነትን እግዚአብሔርኣዊነትን ዝነጽጉ፡ ካልእ ዕላማ ኣለዎም፡ ንርእሶምን ንኻልኦትን ብስስዔን ብተንኮል ጸላእን ክጎድኡ ይገብሩ፡ ብሓዘን ዝመልአ ሳዕቤናት ድማ የኸትሉ (ቁ.7-10)።

ግናኸ ንስኻ ... ብኣምላኽ ተወከል

ብኣንጻሩ ካብቶም ዘይእዙዛት ()፡ ነቲ ኣብ ቅድሚኡ ዝነበረ ፈተናታት ክገጥሞን ካብቶም ዝኸበብዎ ሰባት – ዓለማውያን ወይ ስጋውያን ምእመናንን ብስም ጥራይ ዝኣምኑን (1 ) – ክፍለየን ነበሮ። ብተመሳሳሊ፡ እብራውያን 11 ንምእመናን ዘተባብዑ ኣብነታት ይዝርዝር፡ እዚኦም ድማ ብሓቂ ብኣምላኽ ክውከሉ ዝተማህሩ እዮም። እዚ ድማ ፍሉያት ገይርዎም፡ ከመይሲ ብዘይ ንኣምላኽ ከነሐጕሶ ኣይንኽእልን (ቁ.6)።

ብዕልወት፡ ሓጢኣትን ብልሽውናን ኣብ ዝተመልአት ዘይኣምላኻዊት ሕብረተሰብ ይነብር ነበረ ( 4-6)። ወዲ 65 ዓመት ምስ ኮነ፡ ሜቱሳላ ዝስሙ ወዲ ወለደ። ከምቲ እንፈልጦ፡ እዚ ወዲ እዚ ዝበዝሐ ዕድመ ዝነበረ ሰብኣይ ኮይኑ፡ ኣብ ዕድመ 969 ኣብ ዓመት ኖህ ሞተ ()። ቅዱስ ጽሑፍ ብፍላይ – ስሙ «ዝተማህረ» ማለት እዩ – ኣምላኽ ክሳዕ ዝወስዶ መዓልቲ መዓልቲ ምስ ኣምላኽ ከም ዝኸደ ይገልጽ (ቁ.22,24)። ብተመሳሳሊ፡ ኣብ ቤት ትምህርቲ ኣምላኽ ክሳዕ ዝመጽእ እሞ ክወስደና ብእኡ ክንውከል ክምህረና ይደሊ (1 )።

ኣብርሃም፡ ካብቲ ኣምላኻዊ ዝወረደ እኳ እንተነበረ ()፡ ኣብቲ ብግምቢ ባቤል ዝጀመረ ጣኦት ኣምልኾ ተጸሚዱ ነበረ ( 10-11)። ኣምላኽ ንኣብርሃም ካብዚ ጣኦት ኣምልኾ ጸዊዕዎ (እያሱ ፤ ግብሪ ሃዋርያ )፡ ንሱ ኣቦ ኵሎም ምእመናን ክኸውን ( 4)። እዚ ምስቲ ቀንዲ ጥቕስና፡ «ካብዚ ነገርዚ ህደም» (1 )፡ ሰብኣይ3 ኣምላኽ ንምዃን ይኸይድ። ኣብ ኣብርሃም ገለ ውድቀታት እኳ እንተነበሩ፡ ብሓቂ ፍቕሪ ኣምላኽ ዝተመልአ ነበረ፡ ስለዚ ድማ «ፈታዊ ኣምላኽ» ተባሂሉ ተጸውዐ ()። እዛ ፍቕሪ እዚኣ ንኣብርሃም ካብቶም ዝኸበብዎ ሰባት ፍሉይ ክኸውን ኣተባብዓቶ፡ እንተላይ ንወዲ ሓዉ ሎጥ፡ ንሱ ምእመን እኳ እንተነበረ፡ ኣብ ምግላጽ እምነቱ ግና ኣይበቕዐን። ኣብርሃም ነቲ ዝጸውዖን ወድን ወራሲን ክህቦ ዝተመባጽዐሉን ኣምላኽ 4 ብተስፋ ክውከል ተማህረ ( 17, 21)። ከምቲ ኣብርሃምን ጢሞቴዎስን ብኣምላኽ ክውከሉ ዝተማህሩ፡ ከምኡ ድማ ንሕና ብእኡ ክንውከል ክንመሃር ኣሎና፡ ከመይሲ የሱስ፡ «ብዘይ ብኣይ ገለ እኳ ኽትገብሩ ኣይትኽእሉን ኢኹም» በለ ()።

«ጽድቂ ድለይ»

ሰብኣይ ኣምላኽ ገለ ነገራት ክሃድም ኣለዎ፡ ፡ ሓጢኣትን ጣኦት ኣምልኾን – ንርእሱ ዝኸኣለ መጽናዕቲ። ንሱ ወይ ንሳ ብግብራዊ ጽድቂ ይፍለጥ፡ ቅኑዕ ብምግባርን ምስ ኣምላኽ፡ ንሱ ጻድቕ እዩ፡ ብምስምማዕን። ከምዚ ዝበለ ምእመን ንጽድቕን ቅኑዕን መገዲ ብንጥፈት ይደሊ። ብርግጽ ኣምላኽ ኵሉ ምእመን ብኸምዚ ክነብር ይደሊ፡ ግናኸ ሰብኣይ ኣምላኽ ይደሊ መገዲ ጽድቂ ኣብ ማእከል ዓመጽ፡ እንተላይ ኣብ ቅድሚ እቶም ከምኡ ዘይገብሩን መሰላት ኣምላኽ ዘይሕልዉን ምእመናን።

ኣምላኽ ወትሩ ብቕንዕና ይፍለጥ – ንሱ ፈጺሙ «ዘይቅኑዕ» ክኸውን ኣይኽእልን – ልክዕ ከምቲ ብዘይ ዝኾነ ()። ንሕና ደቅታት ኣምላኽ ኢና (ቁ.18)፡ እሞ ንሱ ካባና እንታይ ከም ዝጽበ ግልጺ እዩ። ኣምላኽ ንመለኮታዊ ደረጃታቱን ባህርያቱን ከፍርስ ኣይኽእልን። ንጐይታ የሱስ ሕሰብ፡ መሰላት ኣምላኽ ንምሕላው – ንሱ «ጽድቂ ፈተወ፡ ንሓጢኣት ድማ ጸልኤ» (መዝሙር ) – ንርእሱ መስዋእቲ ገበረ፡ ንሓጢኣት ዝገበሩን ዕዳኦም ክኸፍሉ ወይ ሓጢኣቶም ክድምስሱ ፈጺሞም ዘይኽእሉን ምትካእ ንምዃን። ብመሰረት እቲ ሓንሳብን ንሓዋሩን ዝፈጸሞ፡ ኣምላኽ ንሕና፡ ኵሎም ምእመናን፡ ንኣብነት ክንክተል ይደሊ። ኣብታ ንመሰላት ኣምላኽ እትጻረር ዓለም ቅኑዕ ክንገብር ኣሎና።

ኣብታ እትመጽእ ዓለም፡ ኣብ ትሕቲ ፍጹም ግዝኣት ፡ መሰላት ኣምላኽ ክትግበር እዩ (መዝሙር 2)። ግናኸ ኣብቲ «ጸጋ ብጽድቂ ዝነግሰሉ» እዋን ንነብር ኣለና ()። ብኵሉ ዓይነት ዓመጽ ተኸቢብና፡ ኣምላኽ ንጽድቂ ብቐረባ ክስዕቡ፡ ኣብ ስነ ምግባራዊን ግብራዊን ስምምዕ ምስቲ ዝኾነን ደቁ ዝኾንናን ንርእሱ ቅኑዕ ክገብሩ ይደሊ።

እግዚአብሔርኣዊነት፣ ፣ ፍቕሪ፣ ዓቕሊ፣ ለውሃት

ኣብ ቤት ማእሰርቲ እኳ እንተነበረን ብብዙሓት ክርስትያናት እኳ እንተተነጽገን፡ ነገራት ክገብር ነበሮ። ንሕና እውን ነዚ ነገራት እዚ ክንገብሮ ኣሎና፡ ንመምርሒታት ብምስዓብ። እቲ ቐዳማይ ገለ ነገራት ምህዳም እዩ፡ ከምቲ ቅድሚ ዝጠቐስናዮ። ድሕሪኡ ድማ ሽዱሽተ5 ነገራት ብዓብዪ ክንስዕቦም ወይ ክንድልዮም ኣለዉ፡ ጽድቂ፡ እግዚአብሔርኣዊነት፡ ፡ ፍቕሪ፡ ዓቕሊ፡ ለውሃት። ብዛዕባ ጽድቂ ዝምልከት ነጥብታት ምስ ኣስተንተንና፡ ነቶም ዝተረፉ ባህርያት፡ እሙን ደቀ መዝሙር ንምዃን ዘድልዩ፡ ብሓጺሩ ክንርእዮም ኢና።

እግዚአብሔርኣዊነት

እግዚአብሔርኣዊነት ማለት ኣምላኽ ማለት እዩ – ብሰንኪ ፍቕሪ ዝመጽእ ኣኽብሮታዊ ። እዚ ኣብ ብዙሕ ዝተጠቕሰ « » እዩ። ንኣምላኽን ንክርስቶስን ናብ ብዙሓትን ዝተፈላለዩን ዝርዝራት ናይ መዓልታዊ ህይወትና ምእታው፡ ንኣምላኽን ንኻልኦትን ከነገልግል ከለና፡ የጠቓልል። ምስ እግዚአብሔርኣዊነት ዝተኣሳሰረ እዩ () እሞ ኣብ መዓልታዊ ኣምላኽ እኹል ምዃኑ ምምሃር የጠቓልል። ምእመን ብእኡ ክውከል ይኽእል፡ ከመይሲ ንሱ እሙን እዩ (ቁ.8)፡ ውድቀት ወይ ስዕረት ከይፈርሐ። ብኸምዚ እዩ ብጐይታ የሱስ ክውከል ዝተማህረ፡ ንሱ ኣብ ኵሉ ኩነታቱ ዘበርትዖን ንኵሉ ድሌታቱ ዘማልኣሉን – ከምቲ ንዓና ዝገብረልና (ፊልጲ ,19)።

  • ማለት ብኣምላኽ ምውካል ማለት እዩ (እብራውያን 11 ተመልከት)፡ ግናኸ እዚ ማለት ድማ እሙን ምዃን ኣብቲ ዝሃበና ፡ ቦታ፡ ርክብ ወይ ዕማም ማለት እዩ። ኣብ ዘመን ነዚ እምነትን ታማንነትን የድልይዎ ነበረ፡ ንሕና ድማ ሎሚ እውን የድልዩና። ብኣምላኽ ክህልወናን እሙናት ክንከውንን ኣሎና፡ ከምኡ እንተኾነ ብኣና ክውከል ይኽእል ከምቲ ንሕና ብእኡ እንውከል ዘሎና።

ፍቕሪ

  • ፍቕሪ ኣንጻር ፍቕሪ ገንዘብ እዩ፡ እዚ ድማ ገንዘብ ዝበለጸ ፈታዊኡ ይገብር (ቁ.10) እሞ ብሓቂ ጣኦት ኣምልኾ እዩ። ፍቕሪ ነቲ ኣምላኽ ኣብቲ ዝኣመንናሉ እዋን ዝሃበና ይውክል፡ ሽዑ ፍቕሩ ብመንፈስ ቅዱስ ናብ ልብና ፈሰሰ ()። እቲ ክንክን የድልዮ፡ ርክብና ምስ ኣምላኽን ስድራ ቤት ኣምላኽን ድማ ብጸሎት፡ ንባብን ቅዱስ ጽሑፍን ክንዓብዮ ኣሎና። ነዚ እዚ ኣብ ምኽሩ ንጢሞቴዎስ ኣጕሊሑዎ፡ እምነትን ፍቕርን ምስ ተስፋ ከም ዝኸዱ ይፈልጥ ነበረ (1 ቈረንቶስ )።

ዓቕሊ

  • ዓቕሊ ብሓጺሩ ማለት ክትዕገስ ወይ ኣብ ትሕቲ ጾር እንከለኻ ክትቕጽል ዘሎካ ዓቕሚ ማለት እዩ። ንዝያዳ ዝርዝራት፡ ኣንብብ።

ለውሃት

  • ለውሃት የሱስ ()ን ጳውሎስን እንመሃሮ ካልእ ባህሪ6 እዩ። እዚ ድማ ፡ ስነ ስርዓትን ለውሃትን (ድኻም ዘይኮነ) የጠቓልል።
  • ናይ ህጹጽን ብሕታዊን ምሕጽንታ ንጢሞቴዎስ7 ሎሚ እውን ከም ሽዑ ህጹጽ እዩ። ነዚ ብሃዋርያ ዝሓለፈና መምርሒታት ክንክተል ይሓግዘና፡ ከምኡ እንተኾነ ንስሙ ከነኽብር ኢና።

መወከሲታት

  1. ድሕሪ ሓሙሽተ ዓመት ኣብ (2 ) እንደገና ተኣሲሩ ነበረ፡ ግናኸ ካብቲ ናይ ቀዳማይ ማእሰርቱ ዝኸፍአ ኩነታት ነበረ።
  2. መምርሒታቱ ብቓላት «ግናኸ ንስኻ» ዝጀመረሉ ምኽንያት እዚ እዩ፡ ንጢሞቴዎስን ነቶም ንኣብነት ጳውሎስን ትምህርቱን ዝተጻረሩን ንምፍላይ። እዞም ሓደ ዓይነት ቃላት ብሓደ ምኽንያት ኣብ 2 ,14, ፤ ድሕሪኡ ድማ ብዛዕባ ( ) ይርከቡ፡ ግናኸ ወትሩ ብሓጺሩ ኣይትርጐሙን።
  3. ምስሕሓብ ንምውጋድ፡ እቲ «ሰብኣይ ኣምላኽ» ዝብል «ሰብ ኣምላኽ» ተባሂሉ ክትርጐም ይኽእል፡ እሞ ንኵሎም ዝኣምኑ ሰብኡትን ኣንስትን፡ ኣሕዋትን ኣሓትን ኣብ ፡ ብመሰረት መምርሒታት ክሰርሑን ክዓዩን ጻውዒት የጠቓልል። እዚ ፈጺሙ ብትዕቢት ክግበር የብሉን፡ ግናኸ ወትሩ ንጥቕሚ ዝኸውን ኣቕሓ ኮይኑ።
  4. ነጥብታት ይዝርዝር፡ 1. ኣብርሃም ኣመነ ብኣምላኽ፡ ከመይሲ ብእቲ ንምዉታት ዘሕይዊ ዝኾነ ኣወከለ (ቁ.17)፤ 2. ንሱ ከምኡ ገበረ ብተስፋ ተጻሪሩ፡ ዘይከኣል ኩነታት ገጢምዎ (ቁ.18)፤ 3. ንሱ ድኹም ኣይነበረን ብእምነት፡ ብዘይካ ናይ ርእሱ እሞ ናይ ስጋዊ ኩነታት (ቁ.19)፤ 4. ንሱ ኣይተጠራጠረን ብቓል ኣምላኽ (ቀዳማይ ክፋል ቁ.20)፤ 5. ንሱ ተበርትዐ ብእምነቱ (ማእከል ቁ.20)፤ 6. ኣብርሃም ንኣምላኽ ክብሪ ሃበ፡ ቅድሚ ዝኾነ ነገር ምፍጻሙ (መወዳእታ ቁ.20)። 7. ከመይሲ ንሱ ብፍጹም ተረዲኡ ነበረ ኣምላኽ ንመብጽዓታቱ ክፍጽም ከም ዝኽእል (ቁ.21)። ክንደይ ዓብዪ ኣብርሃም፡ እሞ ክንደይ ዓብዪ ኣምላኽና!
  5. ንጢሞቴዎስ ኣብ 1 6 ዝሃቦም ዝተፈላለዩ መምርሒታት እንተዘርዘርና፡ ብተወሳኺ ነቲ ኣብዛ ጽሑፍ እዚኣ እንመሃሮ «ትእዛዙ»፡ ዓሰርተ ነጥብታት ክንቖጽር ንኽእል፡ ቁጽሪ ሓላፍነት።
  6. እቲ ምንጪ ናይዚ እዚ ኣብ 16 ይርከብ፡ ኣብ ዝተፈላለዩ ቃላት። እቲ ኣብ 1 ዝተጠቕመ ምስቲ ግሲ «ምሕማም» ዝተኣሳሰረ እዩ፡ እሞ ኣብዚ ጥራይ ይርከብ። ንኣብነት ምኽታል ስቓይ የጠቓልል።
  7. ስሙ «ንኣምላኽ ዘኽብር» ወይ «ኣምላኽ ዘኽብሮ» ተባሂሉ ክትርጐም ይኽእል እዩ።

ተዛማጅ ጽሑፋት

ብመጀመርታ ኣብ GTPress ተኣሊዩ። ብሰውራዊ ኣእምሮ ተተርጒሙ፣ ጥቕስታት መጽሓፍ ቅዱስ ከኣ ተኣቲቶም — ዝኾነ ኣገናዕቲ ክፈቱ ኣብ መፅሓፍ ቅዱስ ንኽትንብቡ።

© Bible Society of Ethiopia