ብክርስቶስ ምዕባይ
ዕቤት ኣብ ህያዋን ፍጥረታት ፍጹም ንቡር ባህሪ እዩ። ብሓቂ ድማ፡ ዕቤት ክኸውን ምስ ዝፈሽል፡ ሓደ ነገር ከም ዘሎ ምልክት እዩ።
ክልተ ፍጹም ዝተፈላለዩ ሰባት ኣብ ለንደን፡ እንግሊዝ፡ ኣብ ሕዳር 2014 ተራኺቦም ተሳእሉ። ሱልጣን ኮሰን ካብ ቱርኪ 8 ጫማን 3 ኢንች (251 ሴሜ) ቁመት ነበሮን ብዘይ ምዝላቕ ናብ ቅርጫት ባስኬትቦል ክበጽሕ ይኽእል ነበረ። ቻንድራ ባሃዱር ዳንጊ ካብ ኔፓል ካብ 1 ጫማን 10 ኢንች (56 ሴሜ) ንታሕቲ ቁመት ነበሮን በቲ ግዜ እቲ ብጊነስ ወርልድ ሪከርድስ ዝተረጋገጸ ዝሓጸረ ዓብዪ ሰብኣይ ነበረ። እቲ ስእሊ ንጽጽር የቕርብ ምባል ትሕተ-ግምት እዩ! ኣብ ጥቓ እቲ ፍሉጥ ቢግ ቤን ለንደን ዝገበርዎ ኣኼባ ብዙሕ ተገዳስነት ፈጢሩ።
ክልቲኦም ሰባት ኣብ ሕርሻ እንስሳታት ተቖጺሮም ነበሩ። ምስ ተራኸቡ፡ ሱልጣን ኮሰን ወዲ 31 ዓመት ነበረ፤ ቻንድራ ዳንጊ ድማ ወዲ 74 ዓመት ነበረ። ሓደ ካብ ንቡር ቁመት ሰብ ንላዕሊ ዓብዩ ነበረ፤ እቲ ሓደ ድማ ካብ ካልኦት ሰባት ንላዕሊ ኣዝዩ ሓጺር ነበረ። ብርግጽ፡ እዞም ክልቲኦም ጉዳያት ኣዝዮም ኣስጋእቲ እዮም።
እቲ ኣብ ህይወትና እንደርኽቦ ኣካላዊ ቁመት ብብዙሕ ነገራት ይምርኮስ። ብዙሕ ግዜ ኣሕዋት ኣብ ሓንቲ ስድራቤት ብቁመት ሓደ ኣይኮኑን፡ ዓብይነት ምስ በጽሑ ሓደ ካብቲ ሓደ ንላዕሊ ክረዝም ይኽእል። ብሓቂ ድማ፡ ዕቤት ምስ ተወድአ ንእሽቶ ሓው ካብ ዓብዪ ሓው ንላዕሊ ክረዝም ይኽእል። እዚ ምኽንያት ዘለዎ ኣይመስልን፡ እቲ ፍልልያት ድማ ካብ ፍሉያት ውልቃዊ ጂናት ዝመጽእ እዩ ኢልና ክንዛዝም ንኽእል።
ዕቤት፡ ከም እንፈልጦ፡ ብቁመት ጥራይ ኣይዕቀንን። ሓደ ውልቀሰብ ምሉእ ብምሉኡ ዝማዕበለ ኮይኑ ንቡር ቁመት ክህልዎ ይኽእል እዩ፡ እንተኾነ ግን ብኣእምሮኡ ኣይማዕበለን። ድሕሪ ንእስነት ብዙሓት ወለዲ ንሓደ ንቡር ዝመስል ዓብዪ ህጻን፡ ንኣብነት፡ ወዲ 3 ዓመት ኣእምሮኣዊ ዕድመ ዘለዎ፡ ክንክን ክገብሩሉ ተገዲዶም። ብሓቂ፡ እዚ ናይ ፍቕሪ ዕዮ እዩ፡ እግዚኣብሔር ድማ እቲ ዘድሊ ሓገዝ ይህብ።
ኩሎም ወለዲ ደቆም ብምሕላፍ ግዜ ክማዕብሉ ይጽበዩ። ቅዱስ ጽሑፍ “የሱስ ድማ ብጥበብን ብቍመትን ብጸጋን ኣብ ቅድሚ ኣምላኽን ሰብን እናወሰኸ ኸደ” (ሉቃስ 2:52 KJV) ኢሉ የዘኻኽረና። ዕቤት ኣብ ተፈጥሮኣዊ ዓለም ብኣእምሮኣዊ (“ብጥበብ”) ከምኡ’ውን ብኣካላዊ (“ብ…ቍመት”) ይዕቀን። እዚ ምዕባለ እዚ ምስ ዘይኸውን ወለዲ ጓሂ ክስምዖም ፍጹም ክርድኦም ይኽእል።
ተፈጥሮኣዊን መንፈሳዊን
እቲ ኣብ ተፈጥሮኣዊ ዓለም ዝኸውን ንመንፈሳዊ ዓለም ንኽንርድኦ ይሕግዘና። ዕቤት ኣብ ተፈጥሮኣዊ ዓለም ብምውላድ ክቕድም እንተኾይኑ፡ ኣብ መንፈሳዊ ዓለም’ውን ከምኡ ክኸውን ኣለዎ። እግዚኣብሔር የሱስ ምስ ኒቆዲሞስ፡ እቲ ፈሪሳዊ፡ ኣብ ዝገበሮ ምይይጥ “ክድገሙ ኣሎኩም” (ዮሃንስ 3:7) ብምባል እዚ ኣነጺሩ ገሊጽዎ። ኩሉ ሰብ፡ መጀመርታ፡ “ብበደላትን ብሓጢኣትን ምዉት” (ኤፌሶን 2:1) እዩ፡ ሓድሽ ልደት ድማ የድልዮ። እቶም ንእግዚኣብሔር የሱስ ብእምነት ከም መልሲ ንጥሙኦም ዝቕበሉ “ካብ ኣምላኽ ዝተወልዱ” እዮም (እብራውያን 1:12-13 ተመልከት)። ብቐሊሉ እንተተዛሪብና፡ ሓጢኣትና ክንፈትሕን ይቕረ ክንብሃልን የድልየና። እቲ እንኮ መገዲ ብንስሓን ብጽሩይ ደም እግዚኣብሔር የሱስ ክርስቶስን እዩ።
እንተኾነ ግን፡ ሓንሳብ ነፍሲ ምስ ተወልደት፡ ዕቤት ክስዕብ ይግባእ። “ብጸጋን ብፍልጠት ጐይታናን መድሓኒናን የሱስ ክርስቶስን ክንዓቢ” የድልየና (2 ጴጥሮስ 3:18)። ምድሓን ብጸጋ ብእምነት እዩ (ኤፌሶን 2:8)፡ ዕቤት’ውን ብጸጋ ክኸውን ኣለዎ። እዚ ኻብ ክርስቶስ፡ ምንጪ ጸጋ፡ ክፍለ ኣይግባእን። ነዘን ቃላት እዚኤን ብጥንቃቐ ኣስተብህለለን። ዕቤት ብፍልጠት ሰብ ኣይዕቀንን፡ እንተላይ ብፍልጠት የሱስ ክርስቶስእዩ ዝምርኮስ።
እንተኾነ ግን፡ መንፈሳዊ ዕቤት ልክዕ ከም ኣካላዊ ዕቤት ኣይኮነን። ኣብ ተፈጥሮኣዊ ዓለም፡ ሓደ መንእሰይ ንላዕሊ ምዕባይ ዝሓድገሉ ግዜ ይበጽሕ። ህዋሳት ኣእምሮ’ውን ምሉእ ዓቕሞም ይበጽሑ እሞ ክንኪ ይጅምሩ። ምዕባይ ብቕልጡፍ ብምዕባይ ይትካእ! እንተኾነ ግን፡ ኣብ መንፈሳዊ ዓለም፡ ካልእ ምዕባለ ዘይከኣለሉ ደረጃ ኣይንበጽሕን። እቲ ብጴጥሮስ ዝተዋህበ ምዕዶ ንፍሉይ ዕድመ ኣይምልከትን። እቲ ቅድሚ 50 ዓመት ብክርስቶስ ዝኣመነ ሰብ ሕጂ’ውን ብጸጋን ብፍልጠቱን ክዓቢ ኣለዎ! ብሓቂ ድማ፡ ከምዚ ዝኣመሰለ ዕቤት ኣብ ምድሪ ናይ ህይወት መገዲ ክሳብ እንደርክብ ክቕጽል ኣለዎ።
ዕቤት ከምኡ’ውን ጥዕና
ኣብ ኣካላዊ ዓለም ዕቤት ከምኡ’ውን ጥዕና ሓደ ኣይኮኑን። ንላዕሊ ምዕባይን ብኣእምሮ ምዕባይን ክከኣል ይኽእል እዩ፡ እንተኾነ ግን ብተመሳሳሊ ግዜ ኣብ ሕማቕ ጥዕና ክትህሉ ትኽእል ኢኻ። ብዛዕባ ኩነታት ኣገደስቲ ውሽጣዊ ኣካላትና ብዙሕ ግዜ ኣይንፈልጥን ኢና። ሕማቕ ምግቢ ኣብኦም ከቢድ ጽልዋ ክህልዎም ይኽእል እሞ ናብ ዝሓጸረ ህይወት ከብጽሕ ይኽእል።
ምስ ተፈጥሮኣዊ ምዕባለን ዕቤትን ጽቡቕ ጥዕና ክኸውን ኣለዎ። ኣብ መንፈሳዊ ዓለም ድማ፡ ብርግጽ፡ ተመሳሳሊ ነገር ኣሎ። እቲ እንደገና ዝተወልደ ምእመን ብመንፈሳዊ መዳይ ጥዑይ ክኸውን ኣለዎ። ብመንፈሳዊ መዳይ ጥዑያት እንተኾንና ጥራይ እዩ ንቡር መንፈሳዊ ዕቤትን ምዕባለን ክኸውን ዝኽእል። ንመንፈሳዊ ዕቤትና ንምሕጋዝ ክንገብሮ እንኽእል ነገር ኣሎዶ? ከም እንጽበዮ፡ መጽሓፍ ቅዱስ ነዚ ሕቶ እዚ ይምልሶ።
ጴጥሮስ ንዕቤት ብጸጋ ቅድሚ ምዕዳሙ፡ ብዛዕባ ዘድሊ ትግሃት ጽሒፉ። “ስለዚ፡ ኣቱም ፍቑራት … ብሰላም፡ ብዘይ ነጥቢ፡ ብዘይ ነቀፌታ ኾይንኩም ብእኡ ምእንቲ ኽትርከቡ፡ ትግሃት ግበሩ” (2 ጴጥሮስ 3:14)። ኣብቲ ቀዳማይ ፍቕድታት እቲ ምዕራፍ፡ ጴጥሮስ ብዛዕባ ዘድሊ ቅኑዕ መንፈሳዊ ትኩረት የዘኻኽረና። እቲ ድሮ ዝተማሃርናዮ ክንዝክርን ካብ ነገራት እዛ ዓለም ንላዕሊ ክንርእን ኣሎና። ኩሉ ነገራዊ ነገር ክሓልፍ እዩ! እዚ ምፍላጥና ቅዱስ ህይወት ክንነብር ከነተባብዓና ይግባእ።
ብዘይ ጥንቃቐ ብዛዕባ እዛ ዓለም ክንሓስብ ኣይንኽእልን፡ ከመይሲ ሽዑ መንፈሳዊ ምጥፋእ ክንገጥመና እዩ። ብቐጻሊ ክንጥንቀቕ ኣሎና፡ ትግሃት ክንገብር ኣሎና፡ ምእንቲ ብሰላም ኣብ ክርስቶስ ክንነብርን ብድሕንነት ኣብኡ ክንነብርን። እቲ “ብዘይ ነጥቢ፡ ብዘይ ነቀፌታ” ዝብል ኣበሃህላ ንባህሪ ጐይታና የሱስ የዘኻኽረና። ኣብ ሓጢኣተኛ ዓለም ብጥንቃቐ ክንነብር ኣሎና፡ ብፍልጠቱ ክንዓቢን ንጽህና ባህሪኡ ክንርእን።
ምግቢ ከምኡ’ውን ኣነባብራ
ጽቡቕ ጥዕና ኣብ ተፈጥሮኣዊ ዓለም ምስ ምግቢ ከምኡ’ውን ሚዛናዊ ኣነባብራ ዝተኣሳሰረ እዩ። ኣብ መንፈሳዊ ዓለም’ውን ከምኡ እዩ። ምእመናን እንተኾንና ንመንፈሳዊ ምግቢና ብጥንቃቐ ክንጥንቀቕ ኣሎና። እንታይ ዓይነት ነገር ኢና እንምገብ ዘሎና? ኣብ ጽሩይ ዘይኮነ ጽሑፋት እንተተመጊብና፡ ብመንፈሳዊ መዳይ ጥዑያት ክንከውን ኣይንጽበን። እቲ እዛ ዓለም እትህቦ መዘናግዒ ኣብ ነገራት ኣምላኽ ንምዕባይና ኣይሕግዘናን። ኣእምሮና ብርኹስ ነገራት ምምላእን እቶም ብዙሓት ዘይድሓኑ ሰባት ዝፈትውዎም ፊልምታት ምርኣይን መንፈሳዊ ዕቤት ከይከውን ብርግጽ ይዓግት። እዞም ኩሎም ነገራት ነቲ ንኣካላትና ክንህቦ እንኽእል “ዝተበላሸወ ምግቢ” ይመስሉ። ንመንፈሳዊ ህይወትና፡ እቲ ዝምግብን ጽቡቕ ጥዕና ዘዕብን የድልየና።
እቲ ቀንዲ ምንጪ ምግቢ ንምእመን ቃል ኣምላኽ ክኸውን ኣለዎ። ብሓቂ ድማ “ጸባ” (1 ጴጥሮስ 2:2) ከምኡ’ውን “ጽኑዕ ምግቢ” (እብራውያን 5:14) ተባሂሉ ይወዳደር። ኣብ ቃል ኣምላኽ መንፈሳዊ ምግቢ ንሓድሽ ምእመንን ንዓብዪ’ውን ንምምጋብ ይርከብ። ገለ ክፍሊ መጽሓፍ ቅዱስ ኣዝዩ ቀሊል እዩ፡ ገለ ድማ ኣዝዩ ዓሚቕ እዩ! ሓደ ህጻን ንቐለልቲ ሓቅታት ቅዱስ ጽሑፍ ክርድኦ ይኽእል እዩ፡ እቲ ብሱል ተማሃራይ ቃል ድማ ሓድሽ መዝገብ ይረክብ እሞ ነቲ ኣብ ውሽጢ መጽሓፍ ቅዱስ ዝርከብ ዕምቆት እንደገና የድንቖ። ብዘይ ምብራህ ከምኡ’ውን ብዘይ ምምስሳል ኣብ ቃል ኣምላኽ ብቐጻሊ ዕቤት ክኸውን ኣይከኣልን።
ኣብ ዝሓለፈ ግዜ፡ ህጻናት ሓንቲ ንእሽቶ መዝሙር ይዝምሩ ነበሩ፡ “መጽሓፍ ቅዱስካ ኣንብብ፡ ኩሉ መዓልቲ ጸሊ፡ ክትዓቢ እንተደሊኻ።” እዘን ቐለልቲ ቃላት ኣዝዩ ኣገዳሲ ትምህርቲ ይህባ። “ናብ ክርስቶስ ክንዓቢ” እንተደሊና (ኤፌሶን 4:15)፡ ነቲ ናይ ህጻናት መዝሙር ምዕዶ ክንፍጽም ኣሎና።
ጽቡቕ ምግቢ ምብላዕ
ኣብ ተፈጥሮኣዊ ዓለም፡ በይንኻ ምብላዕ ከምኡ’ውን ምስ ካልኦት ምብላዕ ከም ዝከኣል ንፈልጥ ኢና። ብመንፈሳዊ መዳይ’ውን ከምኡ እዩ። ውልቃዊ ንባብ መጽሓፍ ቅዱስ ብሜካኒካዊ መገዲ፡ ንመዓልቲ ዝውዳእ ዕዮ ጥራይ ክኸውን የብሉን። ኣብ ክንዲኡስ፡ ብሓሳብ ከምኡ’ውን ብጸሎትክኸውን ኣለዎ። እንተዘይተሓጒስናሉ፡ ሓደ ነገር ብኣና ክህሉ ኣለዎ!
ልክዕ ከምቲ ሓንቲ ስድራቤት ብሓንሳብ ምግቢ ክትበልዕ እትኽእል፡ ምስ ካልኦት ሓቢርና መንፈሳዊ ምግቢ ምውሳድ ይጠቅመና። ኣብ ክርስትያናዊ ገዛ፡ ብቐጻሊ መጽሓፍ ቅዱስ ምብራህን ብሓንሳብ ምጽላይን ኩሉ ግዜ ጽቡቕ ልምዲ እዩ። ከም ደቅን ኣባላት ስድራቤቱን ኣምላኽ፡ ምስ ካልኦት ምእመናን ምእካብን ብሓንሳብ ግዜ ምሕላፍን፡ ሓቅታት ቃል ኣምላኽ ምቕባልን ይጠቅም። ልክዕ ከምቲ ሓደ ሸፍ ጽቡቕ ምግቢ ምፍራይ ዝፈቱ፡ እቶም ቃል ኣምላኽ ንምምሃር ዝተዋህቡ መልእኽቲ ንምቕራብ ዘይተሓጒሱ ጥራይ ዘይኮነስ፡ ብመንፈሳዊ መዳይ’ውን ጥዑይ ክኸውን ኣለዎ።
ብሓዘን፡ ምግቢ ክበላሾን እቶም ዝበልዕዎ ድማ ክሓምሙን ይኽእሉ እዮም። ሓንሳብ ጥራይ ሒደት መርዛም ነገራት ንዘይተነግረ ጉድኣት ንምፍጣር የድልዩ። እዚ ብመንፈሳዊ መገዲ እንተተጠቒምናሉ፡ ንጹህ ነገር ምምጋብ ኣገዳሲ እዩ። ሓሰውቲ መምህራን ብዙሕ ሓቂ ክሰብኩ ይኽእሉ እዮም፡ እንተኾነ ግን ሒደት ስሕተት ምስኡ ክሓዋውሱ ይኽእሉ እዮም፡ እዚ ድማ ንዘይተነግረ ጉድኣት ከስዕብ ይኽእል። ኩሉ እቲ “ክርስትያናዊ” ተባሂሉ ዝጽዋዕ ጽሑፍ ከም ሓጋዚ ክትኣምኖ ኣይትኽእልን። ብዙሕ ነገር ስምዒታዊን ጽሩይ ዘይኮነን እዩ። ብመንፈሳዊ መዳይ ክንዓቢ እንተደሊና፡ ንመንፈሳዊ ምግቢና ብጥንቃቐ ክንጥንቀቕ ኣሎና።
ሰለስተ ካልኦት ኣካላት
ሰለስተ ካልኦት ኣካላት ኣብ ተፈጥሮኣዊ ህይወትና ኣገደስቲ መንፈሳዊ ትምህርትታት ክምህሩና ይኽእሉ እዮም። ብተወሳኺ ምግቢን መስተን ምድላይ፡ ሰባት’ውን ንጹህ ኣየር፡ ምንቅስቓስን ዕረፍትን የድልዮም። እዚኦም ካብኦም ሓደ እንተዘይተረኺቡ ወይ ቅኑዕ ቦታ እንተዘይተዋሂብዎ፡ ህይወት ሰብ ከምቲ ክኸውን ዝግባእ ጥዑይ ኣይኸውንን። ነዚኦም ነፍሲ ወከፎም ብሓጺሩ ክንምርምር ኢና።
ንጹህ ኣየር ምስ ጸሎት ክወዳደር ይኽእል እዩ። ኣብ መዝሙሩ “ጸሎት ቅኑዕ ድሌት ነፍሲ እዩ”፡ ጀምስ ሞንትጎመሪ (1771–1854) ከምዚ ኢሉ ጽሒፉ፡ “ጸሎት ናይ ክርስትያን ህይወታዊ ትንፋስ፡ ናይ ክርስትያን ተፈጥሮኣዊ ኣየር እዩ።” እዚ መግለጺ ፍጹም ሓቂ እዩ፡ ብዙሕ ካልእ ርእይቶ ድማ ኣየድልዮን። ንጹህ፡ ዘይተበከለ ኣየር ክንትንፍስ ከለና፡ ሳምቡእና ብጥዑይ ኦክስጅን ንመልእ፡ እዚ ድማ ኣካል ብግቡእ ክሰርሕ የኽእሎ። ብመንፈሳዊ መገዲ፡ መንፈስ ኣምላኽ ንውሽጥና ክመልኦ የድልየና። ጸሎት ምሉእ ምትእምማንና ኣብ ኣምላኽ ይገልጽ። ብቐጻሊ ምስኡ ርክብ ክህልወና የድልየና፡ እቲ ንጥፈታት ድማ ከም ትንፋስ ተፈጥሮኣዊ ክኸውን ኣለዎ።
ምንቅስቓስን ዕረፍትን ብሓንሳብ ክርአዩ ይኽእሉ እዮም፡ ክልቲኦም ድማ ንጽቡቕ ጥዕና ኣገደስቲ እዮም። ብዘይ ምንቅስቓስ፡ ጭዋዳታት ኣካል ክደኽሙ እዮም፡ ብዘይ እኹል ዕረፍቲ ድማ ዕዮናን መዓልታዊ ንጥፈታትናን ንምፍጻም ክንጸግም ኢና። መንፈሳዊ ምንቅስቓስ’ውን ኣገዳሲ እዩ። እግዚኣብሔር ንምግልጋሉ ምእንቲ ክንጥቀመሉ የድሕነና። ንእኡ ንምፍላጥን መልእኽቲ ወንጌል ንምዝርጋሕን ክንገብሮ እንኽእል ዕዮ ኣሎ። ኣብዛ ሓጢኣተኛ ዓለም ንዕላማኡ ንምዕባይ ገለ ነገር ንገብር ኣሎናዶ? ብዛዕባ ዕረፍቲ ክንዛረብ ከለና፡ መጽሓፍ ቅዱስ ኣብ እግዚኣብሔር ብምዕራፍ ይዛረብ (መዝሙር 37:7 ተመልከት) እሞ ብዛዕባ ምትእምማንና ኣብኡ የዘኻኽረና። ልክዕ ከምቲ ኣካላዊ ዕረፍቲ ዘሐድሰናን ዘዕርፈናን፡ ከምኡ’ውን ንእግዚኣብሔር ምጽባይ ንኣገልግሎትና ሓይልና የሐድሰና (ኢሳይያስ 40:31)። ብዘይ ምትእምማን ኣብኡን መለኮታዊ ሓይሊ ምቕባልን ብብቕዓት ንእኡ ምግልጋል ኣይከኣልን።
ብዛዕባ ዕቤትን ምዕባለን ብዙሕ ክጽሓፍ ይኽእል እዩ። ብሓቂ ድማ፡ ብዙሓት መጽሓፍቲ ነዚ ሓደ ቴማ እዚ ተዋፊሮም እዮም። ኣቦና ንመንፈሳዊ ዕቤት ደቁ ይደሊ። ምናልባት ንርእስና “ብመንፈሳዊ መገዲ የዕቢን ንእግዚኣብሔር ፍረ የፍሪ ኣሎኹንዶ?” ኢልና ንምሕታት ግዜኡ በጺሑ ይኸውን። ብዛዕባ እዚ ብቐጻሊ ክንፈታተን ኣሎና።
— ማርቲን ጂራርድ
ዕቤት ሓደ ካብቶም ዝተረጋገጹ ምልክታት ጥዑይ ህይወት እዩ፡ ኣብ ኩሉ ክርስትያን ድማ ክንርእዮ ንጽበ። ሓደ እሙን ሰብ ንሓድሽ ምእመን ህጻን ጥራይ ክኸውን ኣይጽበን፡ እንተኾነ ግን ከምኡ ክቕጽል ኣይንጽበዮን። ንጽሩይ መንፈሳዊ ምግቢ ብትግሃት ብምምጋብ፡ ጽቡቕ ምሕቓቕ፡ ብዙሕ ንጹህ ኣየርን ምንቅስቓስን ሰማይ፡ ክዓቢ ግድን እዩ። — ኤፍ. ቢ. ሆል (ዝተመሓየሸ)
