መጽሓፍ ቅዱስ ይምህር፡ ኩሎም ናይ ሓቂ ክርስትያናት ድማ ይሰማምዑ፡ ኩሉ ቅዱስ ጽሑፍ ብመንፈስ ኣምላኽ ዝተዋህበ እዩ። ከምኡ’ውን ኣምላኽ ኣብ ቃሉ ብዝገለጾ ሓሳባት ጥራይ ዘይኮነስ፡ ነዘን ሓሳባት እዚኤን ዝገልጸለን ቋንቋ’ውን ዕላማ ከም ዘለዎ ይሰማምዑ። ንሱ ዋና መራኸቢ እዩ፡ መትከላቱ ድማ ዓለምለኻዊን ኣገዳሲን እዩ። ብብዙሕ መገዲ ብኹሉ ቋንቋ ክግለጽ ይኽእል። ይኹን እምበር፡ ኣምላኽ ኣብ ቴክኖሎጂያዊ ቋንቋ ናይ 21 ክፍለ ዘመን – እዚ ድማ ብዙሓት ካብ 6.5 ቢልዮን ህዝቢ ዓለም ንምርዳእ ይጽግሞም – ዘይኮነስ፡ ኣብ ቋንቋ ማእከላይ ምብራቕ ካብ 2000-4000 ዓመታት ቅድሚ ሕጂ ክህበና መረጸ።
ንኣብኦም እቲ ኣምላኽ ንርእሱ ዝገለጸሉ ምስሊ ብንጹር ዝርዳእ ነይሩ። ባህላዊ ኩነታትና ብብዙሕ መገዲ እንተ ተቐየረ’ኳ፡ እዚ ምስሊ እዚ ብሓፈሻ ንዓና ሕጂ’ውን ብንጹር ዝርዳእ እዩ። ኣምላኽ ኣብ ቃሉ ብዙሓት ምስልታት ይጥቀም፡ ግናኸ ኣብዛ ዓንቀጽ እዚኣ ኣብ ምስሊ ጓሳ ናይ ቅዱሳት ጽሑፋት – ከም ኣባጊዕ፡ ዕያሉ፡ ጓሳ፡ ግራት፡ መጓሰ፡ ደምበ፡ ተዂላታትን ምጥፋእን ዝኣመሰሉ መግለጺታት – ጥራይ ክንሕጸር ኢና።
ጓሶትን ኣባጊዕን
እቲ “ጓሳ” ዝብል ቃል – ንስራሕ እንስሳ ዘቤት ዝሕሉ ሰብ ዝገልጽ – ክሳዕ ዘፍጥረት 46:32 ኣብ መዝገበ ቃላት ቅዱሳት ጽሑፋት ኣይኣቱን፡ ሽዑ ዮሴፍ ንኣሕዋቱ ንፈርኦን ከምዚ ኢሉ ገለጾም፡ “እቶም ሰባት ጓሶት እዮም፡ ምኽንያቱ ስራሖም እንስሳ ዘቤት ምምጋብ ነይሩ።” መጽሓፍ ቅዱስ ግና ኣቤል፡ ካልኣይ ወዲ ኣዳምን ሄዋንን፡ “ሓላዊ ኣባጊዕ” ከም ዝነበረ ይገልጽ፡ እዚ ድማ ኣዝዩ ቀሊል ቃል እዩ (ዘፍጥረት 4:2 NKJV)። ኣባጊዕ ይሕሉ ነይሩ፡ “ካብ በዅሪ መጓሰኡን ካብ ስብሖምን” መስዋእቲ ኣቕረበ (ዘፍጥረት 4:4)። ስለዚ ኣብ ቅዱሳት ጽሑፋት ኣዝዩ ቀደም ኣባጊዕ ክሕለዋ ከም ዝድለየን፡ እቲ ናይ መወዳእታ ዕላማኦም ድማ ንኣምላኽ ክስወኣ ምዃኑ ንርኢ።
መጽሓፍ ቅዱስ ንኣባጊዕ ምስ ሰባት ብቐጥታ የነጻጽሮም፡ ብኣወንታውን ብኣሉታውን ስምዒት። ኣብነት ናይ ነፍሲ ወከፍ ኣብዚ ኣሎ፡ “ንሕና ህዝቡን ኣባጊዕ ግራቱን ኢና”፡ ከምኡ’ውን “ኩላትና ኸም ኣባጊዕ ጠፋእና፡ ነፍሲ ወከፍና ናብ መገዱ ገጽና” (መዝሙር 100:3፤ ኢሳይያስ 53:6)። ህዝቅኤል 34 ገለ ኻብ ሽግራት ኣባጊዕ ኣምላኽ ብንጹር የቕርብ። ድኹማት፡ ሕሙማት፡ ዝተሰብሩ፡ ዝተባረሩ፡ ዝጠፍኡ፡ ዝተበተኑ፡ ከምኡ’ውን ንዱር ኣራዊት መግቢ ክኾኑ ይኽእሉ። እቶም ሓያላት ኣባጊዕ ንግራታት ክረግጹ፡ ንማያት ከምብኹሩ፡ ክድፍኡ፡ ክወቕዑን ንድኹማት ክበትኑን ይኽእሉ። ገሊኦም ጓሶት ንኣባጊዕ ንምግብን ንኽዳንን ጥራይ ዝኾኑ ይመስሎም፡ ኣምላኽ ግና ንኣባጊዑ ከመይ ብፍቕሪ ከም ዝከናኸንን ንጥቕሞም ከም ዝደልን የርኢ።
ብዙሓት ካብ ህዝቢ ኣምላኽ ኣብ ምድሪ፡ እስራኤላውያን፡ ጓሶት ነበሩ። ካብዚኣቶም ድማ ኣሕዋት ዮሴፍ ነበሩ። ጓሶት ንግብጻውያን ፍንፉን ስለ ዝነበሩ (ዘፍጥረት 46:34)፡ እስራኤላውያን ንዓበይቲ መጓሰታት ፈርኦን ብቐሊሉ ጓሶት ኮኑ፡ እዚ ድማ ፈርኦን ካብ ግብጻውያን ኣብ ክንዲ ምግብን ገንዘቦም ምስ ወድአን ዝረኸቦ እዩ። ጓሳ ምስ ኣባጊዕ ክሰርሕ ከሎ ሽታኦም ከይሓዘ ኣይተርፍን። ብተወሳኺ ነዚ ኣዝዩ ተፈጥሮኣዊ ምኽንያት፡ ግብጺ፡ መጽሓፍ ቅዱሳዊ ምስሊ ዓለም ብትዕቢታ ብዘይ ኣምላኽ ዝነበረት፡ ንጓሶት ኣይተፍቅርን ነይራ፡ እዚኣቶም ድማ ንእንስሳታት ብዘይ ምሕጋዝ ክነብሩ ዘይክእሉ ዝከናኸኑ ነበሩ።
ኣምላኽ ንመጻኢ መራሕቲ ህዝቡ ከም ጓሶት ብተደጋጋሚ ኣሰልጠኖም፡ ሙሴን ዳዊትን ቀንዲ ኣብነታት እዮም (ዘጸኣት 3:1-12፤ መዝሙር 78:70-72)። ልዕሊ ኩሉ፡ ጐይታ የሱስ ንርእሱ ከም ጽቡቕ ጓሳ ይዛረብ፡ እቲ ህይወቱ ንኣባጊዕ ዝህብ (ዮሃንስ 10:11)። መዝሙር 23 ንጓሳ ብኣዒንቲ እቶም ዘፍቅርዎ ኣባጊዑ ይርእዮ፡ ንብዙሓት መገዲ እቲ ጽቡቕ ጓሳ ንኣባጊዑ ዝከናኸነሉ ድማ ጽቡቕ ምስሊ ይህበና። ብዙሓት ካልኦት ምስልታት ኣብ ቅዱሳት ጽሑፋት፡ ካብኣቶም ህዝቅኤል 34ን ኢሳይያስ 40:11ን፡ ነዚ መግለጺ እዚ ይውስኹ። ቀንዲ ነዘን መግለጺታት እዚኤን እቲ ሓቀኛ ጓሳ፡ ብትዕግስቲ ፍቕሪ፡ ንርእሱ ንኣባጊዑ ይህብ፡ እቲ ዋጋ ዘይብሉ ጓሳ ግና ካብ ኣባጊዕ እንታይ ክረክብ ከም ዝኽእል ጥራይ ይርኢ።
ዕያሉ ንኣሽቱ ኣባጊዕ እዮም። ፍሉይ ምክንኻን፡ ፍሉይ ምግብን ፍሉይ ፍቕርን ከም ዘድልዮም ይርኣዩ፡ ምስሊ ንጽህናን ድኻምን ድማ እዮም (ኢሳይያስ 40:11፤ ዮሃንስ 21:15፤ 2 ሳሙኤል 12:3፤ 1 ሳሙኤል 7:9)። በጊዕ ንመስዋእቲ ዝጥቀመሉ ቀንዲ እንስሳ ነይሩ። ኣምላኽ ንርእሱ በጊዕ ንዝሓርር መስዋእቲ ክህብ እዩ፡ ኣብርሃም ንወዱ ይስሃቅ ነገሮ፤ ነፍሲ ወከፍ ስድራ ቤት እስራኤላውያን ኣብ ፋስጋ ኣብ ግብጺ ንጹህ በጊዕ ከቕርቡ ነይሮም፤ እዚኣተን ምስልታት ድማ ኣብ መወዳእታ ኣብ “በጊዕ ኣምላኽ ንሓጢኣት ዓለም ዘርሕቕ” ፍጻሜ ረኸባ (ዘፍጥረት 22:8፤ ዘጸኣት 12:3-5፤ ዮሃንስ 1:29)።
ንመጓሰ ምክንኻን
ርግጽ እዩ፡ ጽቡቕ ጓሶት ንመጓሰኦም ናብ ለምለም፡ ጽቡቕ ማይ ዘለዎ ግራታት ይመርሑ ነይሮም፡ እንተኳ ቅዱሳት ጽሑፋት ነዘን ግራታት እዚኤን ኣብ ምድረ በዳ ከም ዝኾና ብተደጋጋሚ የርእየን። ድሌት ኣባጊዕ እምበር፡ ምቹእነት ጓሳ ከቶ መለክዒ ኣይነበረን። መጽሓፍ ቅዱስ ንመጓሰ ብሳዕሪ ወይ ብደረቕ መግቢ ምምጋብ ኣይሓስብን። መዝሙር 23:2 ንጽቡቕ ጓሳ ዝህቦ ግሩም ምድላው ምስሊ ይህበና፡ “ኣብ ለምለም ሳዕሪ የውድቐኒ።” ኣብ ለምለም ሳዕሪ ምድቃስ ንብዝሒ እቲ ንኣባጊዕ ዝርከብ የመልክት። ኣባጊዕ ብልቦም ክሳዕ ዝጸግቡ ምስ በልዑ፡ ንምሕላኽ ይድቅሱ።
እዚ ድማ እቲ ሓደ ጥቕሲ፡ “ናብ ህዱእ ማይ ይመርሓኒ” ይብል። ናብ ህዱእ ማይ ምምራሕ ንህድኣት ምክንኻን ጓሳ የርኢ፡ ምኽንያቱ ኣባጊዕ ካብ ዝውሕዝ ሩባ ክሰትዩ ይፈርሑ። ኣብዛ ዓለም እዚኣ ኣብ ምድረ በዳ ኢና፡ ግናኸ ጽቡቕ ጓሳና ንኹሉ ድሌትና ኣብዚ ብሉጽ ገይሩ ይፈልጥ፡ ጸጋዊ ምድላዉ ድማ ዘይውዳእ እዩ። ኩሎም ከም ጓሶት ንእኡ ዘገልግሉ፡ ንሱ ብተደጋጋሚ “ኣባጊዔይ”ን “መጓሰይ”ን ኢሉ ዝጽውዖም ከመይ ከም ዝከናኸኑ ካብኡ ይማሃሩ (ህዝቅኤል 34:6-31)።
እቲ ጓሳ ንኣባጊዑ ዝምግብን ማይ ዝህብን ጥራይ ዘይኮነስ፡ ብዛዕባ ምሕላዎም’ውን ይሓስብ። ዱር ኣራዊት ኣብ ምድረ በዳ ይሕብኡ፡ ከምቲ ኣብ ዘፍጥረት (31:39፤ 37:33) እንርእዮ። ዳዊት ንኣባጊዕ ኣቦኡ ኣብ ምድረ በዳ ክሕሉ ከሎ ኣንበሳን ድቢን ቀተለ (1 ሳሙኤል 17:34-35)። እግዚኣብሄር ብዛዕባ እቲ ተዂላ ንኣባጊዕ ዝሕዝን ዝበትንን ይዛረብ (ዮሃንስ 10:12)፡ ጳውሎስ ድማ ንሽማግለታት ኤፌሶን ከምዚ ኢሉ ኣጠንቀቖም፡ “ድሕሪ ምኻደይ፡ ሓያላት ተዂላታት ኣብ መንጎኹም ክኣትዉ እዮም፡ ንመጓሰ ድማ ኣይክድሕኑን” (ግብሪ ሃዋርያት 20:29)።
ይኹን እምበር፡ ነዘን ሓደጋታት እዚኤን ከይፈራሕና፡ ምስቲ ዝረብሐ በጊዕ ክንሕጎስ ንኽእል ኢና፡ እዚ ድማ፡ “እንተኳ ብሸለልያ ጽላል ሞት እንተኸድኩ፡ ክፉእ ኣይፈርህን፤ ምኽንያቱ ንስኻ ምሳይ ኢኻ፤ በትሪኻን ደገፍካን የጸናንዓኒ። ኣብ ቅድሚ ጸላእተይ ጠረጴዛ ተዳልወለይ” (መዝሙር 23:4-5) ይብል።
ደምበ ኣባጊዕ
ንምሕላዎም፡ ብፍላይ ድማ ብለይቲ፡ እቲ ጓሳ ንመጓሰኡ ናብ ደምበ ኣባጊዕ ይመርሖም ነይሩ። እተን ክልተን ፈረቓን ነገዳት እስራኤል ኣብ ምብራቕ ዮርዳኖስ ዝነበራ፡ ንእንስሳ ዘበቶም ደምበ ኣባጊዕ ክሰርሓ ደለያ (ዘሁልቍ 32:16,24)። እዘን ደምበ ኣባጊዕ እዚኤን ካብ ግዜያዊ ኣጥር ብዝያዳ ነባሪ ህንጻታት ነበራ። “ንስኻ ምሳይ ኢኻ” ኣብዚ’ውን ይዓዪ ነይሩ፡ ምኽንያቱ እቲ ጓሳ ብልማድ ኣብቲ እንኮ መእተዊ ደምበ ይድቅስ ነይሩ። “ኣነ ኣፍደገ ኣባጊዕ እየ”፡ የሱስ በለ፡ እዚ ድማ ነዚ ልማድ እዚ ዘመልክት እዩ። ከምኡ’ውን ሰረቕትን ሓዳግን ብኻልእ መገዲ ክኣትዉ ክፍትንሉ ከለዉ፡ ጓሳ ኣባጊዕ ግና ብኣፍደገ ከም ዝኣቱ ኣመልከተ (ዮሃንስ 10:7,1-2)።
ኣባጊዕ ግና ኣብ ደምበ ኣባጊዕ ንሓጺር ግዜ ጥራይ ነበሩ። ከቶ ብቐዋሚ ኣይተዓጽዉን። ብመዓልቲ እቲ ጓሳ “ንኣባጊዑ ብስሞም ይጽውዖም እሞ የውጽኦም”። ይስዕብዎ፡ ንሱ ድማ ናብ ግራት ይመርሖም (ዮሃንስ 10:3-9)። ንኣባጊዑ ብብዝሒ ምድላው ምግባር ሓጎስ እግዚኣብሄር እዩ።
ብሓደ መገዲ እስራኤል ደምበ ነይራ። ኣምላኽ ንመጓሰኡ ካብ ሓደጋታት ዓለም ክሕልዋ ደለየ። ዘዳግም 4-11 ንሱ ንሕጊ ከም ዝሃቦም የርኢ፡ እዚ ድማ ንጥቕሞምን ንምሕላዎምን እዩ። ጐይታ የሱስ ግና ካብዚ ንላዕሊ ኸደ፡ ካብ እስራኤል ንላዕሊ ድማ በጽሐ። ካልኦት ኣባጊዕ ካብቲ ኣይሁዳዊ ደምበ ዘይኮኑ ከም ዘለዉ ተዛረበ። “ንሳቶም’ውን ከምጽኤም ኣሎኒ”፡ በለ፡ “ድምጸይ ድማ ክሰምዑ እዮም፤ ሓንቲ መጓሰን ሓደ ጓሳን ድማ ክኸውን እዩ” (ዮሃንስ 10:16)።
ጽቡቕ ጓሳና
ንሕና ክርስትያናት ሎሚ ካብ ኣህዛብ ወይ ካብ ኣይሁድ ክንከውን ንኽእል ኢና፡ ግናኸ ብሓደ ወገን ኣብ ደምበ ኣይተዓጸናን ወይ ካብኡ ኣይተገለልናን። ብድምጺ ጓኖት ኣይንድለይን፡ ግናኸ ብድምጺ ጽቡቕ ጓሳና ንስሓብ እሞ ንስዕቦ። ይፈልጠናን ንኹሉ ኣብዛ ህይወት እዚኣ ዘድልየና ይህበናን ጥራይ ዘይኮነስ፡ ዘለኣለማዊ ህይወት’ውን ይህበና፡ ከቶ ድማ ኣይንጠፍእን፡ ሓደ’ውን ካብ ኢዱ ክምንጥለና ኣይክእልን (ዮሃንስ 10:27-28)። ከመይ ዝኸውን ክብሪ ዘለዎ ዕድል እዩ ናትና! ኩሉ ግዜ ናብ ጽቡቕ ጓሳና ቀረባ ክንከውን ንኽእል!
ርግጽ እዩ፡ ከምዚ ዝኸውን ግሩም ጓሳ ካብ ምጥፋእ ኩሉ ግዜ ክሕልወና ይግባእ። ይኹን እምበር፡ ሓድሓደ ግዜ ዓይንና ኣብኡ ኣይትስቀልን ትኸውን። ብጓና ክንፈተን ንኽእል ወይ ከምቲ ኢሳይያስ 53:6 ዝነግረና፡ “ኩላትና ናብ መገዱ ገጽና” ክኸውን ይኽእል። ንኣምላኽ ምስጋና ይብጻሕ፡ ጽቡቕ ጓሳና ንዝጠፍኡ ኣባጊዑ ክሳዕ ዝረኽበና ይደሊ። ምስ ረኸበና ኣብ ኣፍራስና የንብረና፡ ይሕጎስ፡ ናብ ቤትና ድማ ይጸውረና። ብሓቂ ድማ፡ “ብዓብዪ ሓጎስ ኣብ ቅድሚ ክብሪኡ ብዘይ ገለ ነውሪ” ከቕርበና እዩ (ሉቃስ 15:3-7፤ ይሁዳ 24)።
