ትንቢታዊ ትርጉም ወለዶ የሱስ ኣብ ማቴዎስ

ትሕትና ዝመልኦ ልደት ነበረ፣ ኣብ ትሕቲ ርሑቕ መስቀልን ምስ ሞት ዝተራኸበሉን፣ እዚ ድማ ንተስፋታትን ዕድል ኣቦታቱን ፈጸመ፣ ከምኡ’ውን ነቲ ኣምላኽ ሓደ መዓልቲ ብምሉኡ ዚፍጽሞ መብጽዓታት ኣረጋገጸ።

ምናልባት ኣብ ካልእ ጊዜ ብዛዕባ ስድራቤትና ከምዚ ኣብዚ ጊዜ ልደት ዝበለ ኣይንሓስብን። ሓድሽ ዝተወልደ ህጻን ሓድሽ መንፈስ ቅንኣትን ተስፋን ናብ በዓላት ከምጽእ ከሎ፣ እዚ ንዓና ዝያዳ ክቡር ይኸውን። ሓድሓደ ግዜ ብዛዕባ መጻኢ እቲ ህጻን እናሓሰብና፣ ብተመሳሳሊ ናብ ትርጉም እቲ ዝመጸሉ ወለዶ ንስሓብ፣ ንርእስና ድማ «ኣብ ብርሃን ታሪኽና ንውርሰትና እንታይ ኣበርክቶ ኺገብር እዩ?» ኢልና ንሓትት። ከምዚ ዝኣመሰለ ሓሳባት ድማ ናይቲ ደቀ መዛሙርቲ ማቴዎስ ነበረ፣ ንሱ ድማ ታሪኽ ህይወት የሱስ ኪጽሕፍ ምስ ጀመረ።

ወለዶ የሱስ

«መጽሓፍ ወለዶ የሱስ ክርስቶስ ወዲ ዳዊት ወዲ ኣብርሃም። ኣብርሃም ንይስሃቅ ወለደ፤ ይስሃቅ ድማ ንያዕቆብ ወለደ፤ ያዕቆብ ድማ ንይሁዳን ንኣሕዋቱን ወለደ፤ ይሁዳ ድማ ንፋሬስን ንዛራን ካብ ታማር ወለደ፤ ፋሬስ ድማ ንሄስሮን ወለደ፤ ሄስሮን ድማ ንራም ወለደ፤ ራም ድማ ንኣሚናዳብ ወለደ፤ ኣሚናዳብ ድማ ንናህሾን ወለደ፤ ናህሾን ድማ ንሳልሞን ወለደ፤ ሳልሞን ድማ ንቦኣዝ ካብ ራሓብ ወለደ፤ ቦኣዝ ድማ ንዖቤድ ካብ ሩት ወለደ፤ ዖቤድ ድማ ንእሴይ ወለደ፤ እሴይ ድማ ንንጉስ ዳዊት ወለደ፤ ንጉስ ዳዊት ድማ ንሰሎሞን ካብታ ሰበይቲ ኦርዮስ ዝነበረት ወለደ፤ ሰሎሞን ድማ ንሮብዓም ወለደ፤ ሮብዓም ድማ ንኣብያ ወለደ፤ ኣብያ ድማ ንኣሳ ወለደ፤ ኣሳ ድማ ንየሆሻፋጥ ወለደ፤ የሆሻፋጥ ድማ ንዮራም ወለደ፤ ዮራም ድማ ንዖዝያ ወለደ፤ ዖዝያ ድማ ንዮታም ወለደ፤ ዮታም ድማ ንኣሓዝ ወለደ፤ ኣሓዝ ድማ ንሄዝቅያስ ወለደ፤ ሄዝቅያስ ድማ ንምናሴ ወለደ፤ ምናሴ ድማ ንኣሞን ወለደ፤ ኣሞን ድማ ንዮስያስ ወለደ፤ ዮስያስ ድማ ንየኮንያን ንኣሕዋቱን ወለደ፣ ኣብቲ ናብ ባቢሎን ዝተወሰዱሉ ጊዜ፡ ድሕሪ ናብ ባቢሎን ምምጽኦም፣ የኮንያ ድማ ንሳልትኤል ወለደ፤ ሳልትኤል ድማ ንዘሩባቤል ወለደ፤ ዘሩባቤል ድማ ንኣብዩድ ወለደ፤ ኣብዩድ ድማ ንኤልያቂም ወለደ፤ ኤልያቂም ድማ ንኣዞር ወለደ፤ ኣዞር ድማ ንሳዶቅ ወለደ፤ ሳዶቅ ድማ ንኣኪም ወለደ፤ ኣኪም ድማ ንኤልዩድ ወለደ፤ ኤልዩድ ድማ ንኤልኣዛር ወለደ፤ ኤልኣዛር ድማ ንማታን ወለደ፤ ማታን ድማ ንያዕቆብ ወለደ፤ ያዕቆብ ድማ ንዮሴፍ ሰብኣይ ማርያም ወለደ፣ ካብኣ ድማ የሱስ ተወልደ፣ ንሱ ድማ ክርስቶስ ይበሃል ... ሕጂ ድማ ልደት የሱስ ክርስቶስ ከምዚ ነበረ፡ ኣዲኡ ማርያም ንዮሴፍ ተሓጺኣ ኸላ፣ ከይተራኸቡ፣ ብመንፈስ ቅዱስ ጥንስቲ ኾይና ተረኽበት።» ማቴዎስ 1:1-18 KJV

ነቲ ነዊሕ ዝርዝር «ዝወለዱ»ን «ዝተወልዱ»ን ኣብ ቅዱሳት ጽሑፋት ብቐሊሉ ምሕላፍ፣ ወይ ከኣ ብምሉኡ ምዝላፍ፣ ኣብኡ ድማ ካብ ትርጉም ዝበዝሐ ንእሽቶ ነገር ምርካብ የፈታትን። እዚኣቶም ከምቲ ዓብዪ ዓሳ ኣብ ታሪኽ ዮናስ ወይ ከምቲ ኣናብስ ኣብ ታሪኽ ዳንኤል ብሓያል ድምጺ ዚጓዝሙ ዘይኮኑ እኳ እንተኾኑ፣ ግናኸ ብኣምላኽ ዝተነፍሱ እዮም። ስለዚ፣ ንርእስና እዚ ሕቶ እዚ ኽንሓትት ኣለና፡ «ኣምላኽ ኣብዘን ጥቕስታት እዚኣተን እንታይ ኪገልጸልና ይደሊ?» ኣብ ኩሉ ቅዱሳት ጽሑፋት ትርጉምን ዕላማን ኣሎ፣ ከመይሲ «ኩሉ ጽሑፍ ብኣምላኽ ዝተነፍሰ እዩ እሞ ንምምሃርን ንምግሳጽን ንምእራምን ንጽድቂ ንምምሃርን ይጠቅም» (2 2 ጢሞቴዎስ 3:16 NIV)።

ትንቢት መሲሕ

እቲ ጊዜ ኣስታት 5 ቅ.ል.ክ. ነበረ፣ ብተስፋ እቲ ብኣምላኽ ዝተመብጽዐ መሲሕ ድማ ምሉእ ነበረ፣ ከመይሲ እተን 69 ሰሙናት ናይ ሰዓት ጽሑፍ ዳንኤል ከም ዝተወድኣ ነበራ፡

እዚ ፍለጥን ተረድኣዮን፡ ካብቲ ንኢየሩሳሌም ንምምላስን ንምህናጽን ዝወጸ ትእዛዝ ክሳዕ እቲ ቅቡእ፣ እቲ ገዛኢ፣ ዚመጽእ፣ ሾብዓተ ‘ሾብዓተ’ን ስሳን ክልተ ‘ሾብዓተ’ን ኪኸውን እዩ (ዳንኤል 9:25)።

ሾብዓተ ሰሙናት ምስ 62 ሰሙናት 69 ሰሙናት ዓመታት (360 መዓልታት ንሓንቲ) እዩ፣ እዚ ድማ ካብ ትእዛዝ ኣርታሕሻስታ 483 ዓመታት ይኸውን። እቲ ዓመት 445 ቅ.ል.ክ. ነበረ።

ኣብ ወርሒ ኒሳን ኣብ 20ይ ዓመት ንጉስ ኣርታሕሻስታ ... እቲ ንጉስ ድማ «እንታይ እዩ እትደሊ?» ኢሉኒ ... ንንጉስ ድማ መለስኩሉ፡ «ንጉስ እንተ ፈትዩ ናብታ ኣቦታተይ ዝተቐብሩላ ከተማ ኣብ ይሁዳ ይልኣኸኒ እሞ ኽሃንጻ እኽእል» ... እሞ ብምኽንያት እቲ ጸጋ ዝመልኦ ኢድ ኣምላኸይ ኣብ ልዕለይ ዝነበረ፣ እቲ ንጉስ ንሕቶታተይ ፈቐደለይ (ነህምያ 2:1,4,8)።

እቲ መሲሕ ኣብ ዝኾነ ጊዜ ኺመጽእ እሞ ንህዝቡ ኻብ ግፍዒ ግዝኣት ሮማውያንን ምግዛእን ኬድሕኖም ተጸበዩ፣ እዚ ድማ ኣብ ትንቢት ዳንኤልን ኣብ ጽሑፍ ነህምያን ዝተመርኮሰ ነበረ። ማቴዎስ ብዛዕባ እቲ የሱስ ዝመጸሉ ሃብታም ውርሲ ኣስተንተነ፣ ኣብኡ ድማ ንየሱስ ቅድመ-ዕድሉን ዕድሉን ረኣየ፣ እዚ ድማ እቲ ህዝቢ ዝጸበዮ ፈጺሙ ኣይነበረን።

ወለዶ ብዝርዝር

ወንጌል ማቴዎስ ንሓድሽ ኪዳን ብኣርባዕተ ግሪኻውያን ቃላት ይጅምር፣ እዚኣቶም ድማ ብቐጥታ «መጽሓፍ ዘፍጥረት የሱስ ክርስቶስ» ማለት እዩ። እዚኣቶም ኣብ ዘፍጥረት 2:4 ኣብ ታሪኽ ፍጥረት ዝተጠቕሙ ቃላት እዮም፣ ንዕኡ ድማ ምስ ኣይሁዳዊ ታሪኽ የራኽብዎ፣ ከምቲ ኣብ ቀዳማይ መጽሓፍ ሙሴ፣ እቲ ዝዓበየ ነብዮኦም፣ ዝተመዝገበ። እዚ ኣይሁዳዊ ታሪኻዊ ምትእስሳር ብቐጥታዊ ምጥቃስ ማቴዎስ ንየሱስ ከም «ወዲ ዳዊት፣ ወዲ ኣብርሃም» ይረጋገጽ፣ እዚ ድማ ነቲ ምስዞም ዓበይቲ ናይ ብሉይ ኪዳን ዝተኣሳሰሩ ዓበይቲ ታሪኻት የዘኻኽረና። ዳዊት እቲ ዝዓበየን ዝፍተወን ንጉሶም ነበረ። የሱስ «ንጉስ ኣይሁድ» ኾይኑ ተወልደ (ማቴዎስ 2:2)፣ ኣኽሊል እሾኽ ኺልብስ ድማ ተመደበ። ኣብርሃም ኣቦ እቶም ህዝቡ ኮነ፣ ንሳቶም ድማ መብጽዓታት እታ ሃገር ብኣምላኽ ባዕሉ ተዋህቦም፣ ንሱ ድማ እምነቱ ኣብ ኣምላኽ ካብቲ ንይስሃቅ፣ እንኮ ወራሲኡ፣ ኺስውእ ዝነበሮ ድርድር ዝበለጸ ዝነበረ ሰብ ነበረ። ተስፋ ምፍጻም እዘን መብጽዓታት ሎሚ ኣብ ዳግማይ ምጽኣት የሱስ ይምርኮስ፣ ንሱ ድማ ኣብ ጎልጎታ ከም ድሕሪት ኣምላኽ ኣብ ቦታ ይስሃቅ (ከምኡ’ውን ኣብ ቦታና) ፍጹም መስዋእቲ ኮነ። ማቴዎስ ቀጺሉ ንያዕቆብ፣ ወዲ ይስሃቅ፣ ስሙ ድማ ኣምላኽ ናብ እስራኤል ዝቐየሮ ይጥቅስ። ንሱ ስም እታ ሃገር እዩ፣ ንሱ ድማ ናብ ግብጺ መርሖም፣ ካብኣ ድማ ሙሴ ሓደ መዓልቲ ብሓይሊ ኣምላኽን ንኽብሪ ኣምላኽን ኬውጽኦም እዩ። የሱስ ሓደ መዓልቲ ኻብ ሓጢኣተኛ ባህርያትና ኬውጽኣና እሞ ናብ መንግስቱ ኣብ ዓመት ኢዮቤልዩ ኬእትወና እዩ፣ ክብሩ ድማ ኸነካፍል። እዚ ኩሉ ድማ ኣብ ቀዳሞት ክልተ ጥቕስታት ጽሑፍ ማቴዎስ ይዝከር!

ትንቢታዊ መብጽዓታት

እቲ ኣብ ዝቕጽላ 16 ጥቕስታት ማቴዎስ 1 ዝርከብ ዝርዝር ናይ ብሉይ ኪዳን ገጸ ባህርያት ብዝኽሪ ታሪኻቶም ይሽትት – እዚ ኩሉ ድማ ምስዚ ህጻን ዝተኣሳሰረ እዩ፣ ንሱ ድማ ብመጠምጠጢ ተጠምጢሙ ኣብ መብልዕ እንስሳ ኣብ ቤት-ልሄም ይቕመጥ ኣሎ። ኣብዚ ኣይሁዳዊ መዘክር እናኸድና፣ ክብደት ውርሲ እዚ ህጻን ክንፍልጥ ንጅምር፣ ከምኡ’ውን ትርጉሙ ከም «ክርስቶስ» (ማቴዎስ 16:16)፣ ትርጉሙ ድማ «ቅቡእ» ማለት እዩ፣ ፍንጪ ንረክብ። ኣብ ኣእምሮኦም፣ እቲ ኣምላኽ ንኣብርሃምን ንህዝቢ እስራኤልን ዝሃቦ መብጽዓታት ኪፍጸም ተቓሪቡ ነበረ። ቀዳማይ፣ ዓብዪ ህዝቢ ኺኾኑ እዮም፡

ዓብዪ ህዝቢ ኽገብረካ እየ እሞ ኽባርከካ እየ (ዘፍጥረት 12:2)።

ካልኣይ፣ ንዘለኣለም ነታ ምድሪ ኺወርስዋ እዮም፡

ምሉእ ምድሪ ከነኣን፣ ሕጂ እንተላይ ዝኾንካላ፣ ንዓኻን ንዘርእኻን ድሕሪኻ ንዘለኣለማዊ ውርሲ ኽህባ እየ (ዘፍጥረት 17:8)።

ሳልሳይ፣ ምስ ኣምላኽ ከም ህዝቡ ፍሉይ ዝምድና ኺህልዎም እዩ፡

ኪዳነይ ከም ዘለኣለማዊ ኪዳን ኣብ መንጎይን ኣብ መንጎኻን ኣብ መንጎ ዘርእኻን ድሕሪኻ ንዝመጹ ወለዶታት ኬቕውም እየ፣ ኣምላኽካን ኣምላኽ ዘርእኻን ድሕሪኻ ኽኸውን (ዘፍጥረት 17:7)።

እዘን መብጽዓታት እዚኣተን ክርስቶስ ቅድሚ ስቕለቱ ከም ዘይተፈጸማ ምፍላጥ ንተስፋ ምቑራጽ ዘይኮነስ ንምጽኣቱ ተስፋ ኪኸውን ኣለዎ።

ሕጊ ወይ ነብያት ክፈርስ ከም ዝመጻእኩ ኣይትሕሰቡ፡ ክፈርስ ዘይኮነስ ክፍጽም እየ ዝመጻእኩ (ማቴዎስ 5:17)።

ኣብ መወዳእታ ዘሎ ምጥዋይ

እዚ ነዊሕ ዝርዝር ኣቦታት የሱስ ግና ብፍሉይ ምጥዋይ ይዛዘም፡ «ያዕቆብ ድማ ንዮሴፍ ሰብኣይ ማርያም ወለደ፣ ካብኣ ድማ የሱስ ተወልደ» (ማቴዎስ 1:16)። ስለምንታይ እቲ ልሙድ ዝኾነን ዝተጸበናዮን «... ያዕቆብ ድማ ንዮሴፍ ወለደ፣ ንሱ ድማ ንየሱስ ወለደ» ኣይኮነን? እዚ ሓደ ኻብቶም ንገርሃም ዘይብሉ ቃል ኣምላኽ ዘገርም ትኽክለኛነት ዚሕብሩ ንኣሽቱ ዝርዝራት እዩ። ማቴዎስ ኣብዚ ንሓድሽ ምግላጽ ኣብ ልደት ክርስቶስ የዳልወና፣ እዚ ድማ ኣብ ጥቕሲ 18 ብዝያዳ ይገልጾ – ዮሴፍ ብሓቂ ኣቦ የሱስ ከም ዘይኮነ፣ ግናኸ እተቐበሎ ኣቦኡ ጥራይ ምዃኑ፡

ኣዲኡ ማርያም ንዮሴፍ ተሓጺኣ ኸላ፣ ከይተራኸቡ፣ ብመንፈስ ቅዱስ ጥንስቲ ኾይና ተረኽበት (ማቴዎስ 1:18 NIV)።

ማቴዎስ ብሓቂ እዚ የሱስ ወራሲ ዳዊት ምዃኑ፣ ካብ ድንግል ከም ዝተወልደ – ብሓቂ ሰብ፣ ግናኸ «እማኑኤል» ድማ ምዃኑ፣ ትርጉሙ ድማ «ኣምላኽ ምሳና» ማለት እዩ፣ ብቐጥታ ይነግረና።

ሕጂ ስምዑ፣ ኣቱም ቤት ዳዊት! ... ስለዚ እግዚኣብሔር ባዕሉ ምልክት ኪህበኩም እዩ፡ ድንግል ክትጠንስ እሞ ወዲ ኽትወልድ እያ፣ ስሙ ድማ እማኑኤል ክትሰምዮ (ኢሳይያስ 7:13-14)።

ኢሳይያስ ድሕሪኡ ይእውጅ፣

ኣብ ዝፋን ዳዊትን ኣብ መንግስቱን ኪነግስ እዩ፣ ካብ ሽዑ ንዘለኣለም ድማ ብጽድቅን ብፍትሕን ኬቕውማን ኬድልድላን እዩ (ኢሳይያስ 9:7)።

የሱስ ካብ «ሱር» እሴይ ዝወጸ «ጨንፈር» እዩ (ማቴዎስ 1:6)፣ እዚ ድማ «ፍረ ኺፈሪ» እዩ (ኢሳይያስ 11:1)። እዚ ጊዜ ሓጎስን ተስፋን በዓልን እዩ፣ ከመይሲ ኤርምያስ ብዛዕባኡ ይምብጽዕ፣

‘እቲ መዓልታት ይመጽእ ኣሎ’ ይብል እግዚኣብሔር፣ ‘ንዳዊት ጻድቕ ጨንፈር ከልዕለሉ እየ፣ ንጉስ ድማ ብጥበብ ኪነግስ እሞ ኣብ ምድሪ ጽድቅን ቅንዕናን ኪገብር እዩ። ኣብ ዘመኑ ይሁዳ ኺድሕን እሞ እስራኤል ብድሕንነት ኪነብር እዩ። እዚ እዩ እቲ ኺጽዋዓሉ ዝኽእል ስም፡ እግዚኣብሔር ጽድቅና’ (ኤርምያስ 23:5-6)።

እዚ ሓድሽ ዝተወልደ፣ ኣይሁዳዊ ወለዶኡ ብማቴዎስ ፍጹም ምዃኑ ዝተገልጸ፣ ሓደ መዓልቲ መብጽዓታት ኣምላኽ ዚፍጸመሉ ወኪል ጥራይ ዘይኮነስ፣ እቲ ቅዱሳት ጽሑፋት ዝተነበየቶን ኣምላኽ ድማ ብቕልጡፍ ከም «ንጉስ»ን «እግዚኣብሔር»ን ዚቐብኦን ባዕሉ እዩ። ኣብ ስሙ እውን ሃብታም ታሪኽ፣ ዓሚቕ ትርጉም፣ ከምኡ’ውን ዓብዪ ትርጉም ኣሎ።

ወዲ ኽትወልድ እያ፣ ስሙ ድማ የሱስ ክትሰምዮ ኣሎኻ፣ ከመይሲ ንህዝቡ ኻብ ሓጢኣቶም ኬድሕኖም እዩ (ማቴዎስ 1:21)።

ስም የሱስ

ኢየሱስ (Jesus) ግሪኻዊ ንዕብራይስጥ የሆሹዓ እዩ፣ እዚ ድማ ናብ ዮሹዓ (Joshua) ሓጺሩ፣ ድሕሪኡ ድማ ናብ የሹዓ (Jesus) ተቐይሩ። ዮሹዓን የሹዓን ክልቲኦም ኣብ ቀዳማይ ክፍለ ዘመን ልሙዳት ስማት ነበሩ፣ ምምስሳሎምን ሓደ ምንጮምን ድማ ንኻልእ ዕላማ ምምጻእ የሱስ ንምርካብ ፍንጪ እዩ – ንህዝቡ ናብቲ ኣምላኽ ዝመበጽዖ መንግስቲ ንምእታው፣ ከምቲ ዮሹዓ ንህዝቢ ኣምላኽ ናብቲ ዝተመብጽዖም ምድሪ – «ብወግን መዓርን እትፈስስ» ምድሪ (ዘሁልቍስ 13:27) ዘእተዎም።

ነቶም ስማት ዮሹዓ (Joshua)ን የሹዓ (Jesus)ን ብዝያዳ ክንፈላልዮም ከለና፣ ክልተ ዝተፈላለዩ ቃላት ተራኺቦም ነቲ ማቴዎስ ኣብ ምምጻእ የሱስ ዝእውጆ ናይ መወዳእታ ዕላማ ኸም ዚገልጹ ንርኢ። የሆ፣ ዮ፣ ከምኡ’ውን የ ኩሎም ሓጺር ቅርጺ ናይ YHWH፣ ስም ኣምላኽ፣ እዮም፣ እዚ ድማ ሓደ ሃይማኖተኛ ኣይሁዳዊ ፈጺሙ ብዓውታ ዘይዛረቦ ቅዱስ ስም እዩ። እቲ ዕብራይስጥ ሹዓ ወይ እቲ ግሪኻዊ ሶውስ «ንሓገዝ ምጥራይ» ማለት እዩ፣ እዚ ድማ ምስቲ ዕብራይስጥ ግሲ ያሻ፣ ትርጉሙ ድማ «ምድሓን» ማለት እዩ፣ ዝመሳሰል ድምጺ ዘለዎ ቃል እዩ። እዚ ኣብ ማቴዎስ ዘይጠፍአ ቃል ምትእስሳር እዩ፣ ከመይሲ የሱስ ስለምንታይ ከምዚ ከም ዝተሰምየ ይገልጽ፡

ስሙ የሱስ ክትሰምዮ ኣሎኻ፣ ከመይሲ ንህዝቡ ኻብ ሓጢኣቶም ኬድሕኖም እዩ (ማቴዎስ 1:21)።

ዕረፍትን ምሕሳብን

ኣብዚ ዘዋሪ በዓል ጊዜ ን«ሓቀኛ ትርጉም ልደት» ንምሕሳብ ዕረፍቲ ክንገብር ከለና፣ ምናልባት ማቴዎስ 1:1-21 እንደገና ኸነንብብ ይግባእ። ቅዱሳት ጽሑፋት ብዛዕባ ትርጉም እቲ ዝመጸሉ ወለዶ የዘኻኽሩና፣ ብዛዕባ እቲ ልደቱ ዝተነበየ ትንቢታት ድማ ይሕብሩና። ዓብይነት እዘን ምግላጻት እዚኣተን ብፍርሃት፣ ፍቕሪ፣ ምስጋና፣ ከምኡ’ውን ኣምልኾ ናይ «ንጉስ ኣይሁድ ኾይኑ ዝተወልደ» ናብ ኣጕልበትና ኸምጽኣና ፍቐዱ።

ኩሉ ጊዜ ሓንቲ ኦም ልደት ክንርኢ፣ መዝሙር ልደት ክንሰምዕ፣ ወይ ህያብ ክንጠቕልል ከለና፣ ነቲ ኣብ መብልዕ እንስሳ ዘሎ ህጻን ክንርኢ ንኽእል እሞ «ድሕሪት ኣምላኽ፣ ንሓጢኣት ዓለም ዜርሕቕ» (ዮሃንስ 1:29) ክንርኢ ንኽእል። ሽዑ ጥራይ ኢና ኽንሕጎስ እንኽእል፣ ከመይሲ ብዘየገድስ ኩነታት ህይወትና ኣብ ምድሪ – ብምኽንያት ክርስቶስ የሱስ ጥራይ – እዚ ብተስፋ ዝመልአን ሓጎስ ዝመልኦን ልደት እዩ፣ ንሱ ድማ እቲ ዝኸበረ ህያብና እዩ።