ትንሳኤ የሱስ ክርስቶስ: መሰረት እምነት

ሃዋርያ ጳውሎስ ኣብ ካልኣይ ስብከታዊ ጉዕዞኡ (ግብሪ ሃዋርያት 16–18) ንደሓንነቱ ካብ ቤርያ ተሰዲዱ። ናብ ኣቴና ከደ፣ ኣብኡ ድማ ከም ልማዱ ቅድም ናብ ምኩራብ ከይዱ ካብ ቅዱሳት ጽሑፋት ተዛረበ። ድሕሪ ምስ ሰባት ኣብ ጎደናታትን ዕዳጋን ምዝርራቡ፣ ሓድሽ ሃይማኖት የምጽእ ስለ ዝነበረ፣ እዚ ድማ ብሮማዊ ሕጊ ስለ ዝተኸልከለ፣ ብግህዶ ክዛረብ ተሓተተ።

ኣብቲ ንፈላስፋታትን ሰበ-ስልጣንን ዘቕረቦ ዘይተዳለወ መደረ፣ እቲ ሃዋርያ ንሓደ ናይ ሓቂ ኣምላኽ፣ ፈጣሪ ሰማይን ምድርን፣ ንኹሉ ዝድግፍን ንታሪኽ ደቂ ሰባት ዝመርሕን ኣቕረበ። ንሱ ድማ መድሓኒ-ኣምላኽ እዩ፣ ሽዑን ሕጂን ንኹሎም ሰባት ክንስሑ ዝእዝዝ፣ ከመይሲ ንሱ ንሓደ ሰብ ንኹሉ ክፈርዶ ሸይሙዎ እዩ። ኣምላኽ ንጐይታ የሱስ ካብ ምዉታት ከም ዘተንስኦ ዘይካሓድ ሓቂ፣ እዚ ፍርዲ እዚ ከም ዝመጽእ መረጋገጺ እዩ።

ብሓዘን፣ መብዛሕትኦም ሰባት ኣብቲ ኣኼባ ጳውሎስ ኣይተገደሱን (ግብሪ ሃዋርያት 17:22-34)። ንስኻኸ፣ ክቡር ኣንባቢ፣ ጉዳይ ትንሳኤ ኣገዳሲ ይመስለካዶ?

ገለ ኣገደስቲ ነጥብታት

ሓደ ካብቶም ቀዳሞት መጽሓፍ ቅዱሳዊ መወከሲታት ትንሳኤ ኣብ እዮብ ይርከብ። ካብ ካልእ ክፋል መጽሓፍ ቅዱስ ቅድሚኡ ተጻሒፉ ክኸውን ይኽእል፣ «መድሓናይይ ህያው ምዃኑ እፈልጥ እየ፣ ኣብ መወዳእታ ድማ ኣብ ምድሪ ደው ክብል እዩ» (እዮብ 19:25 ESV) ይብል። ትንቢት ሄኖክ ብዛዕባ ምምጻእ ጐይታ ምስ ቅዱሳኑ (ይሁዳ 1:14-15) ንሓቂ ትንሳኤ የርኢ፣ እዚ ድማ ቅድሚ እቲ ኣብ እዮብ ዘሎ ቃል ተነጊሩ እዩ፣ ግና ድሕሪ ነዊሕ ግዜ ብይሁዳ ተሰጋገረ።1

እቲ «ትንሳኤ» ዝብል ቃል «እንደገና ምትንሳእ» ማለት እዩ፣ ካብ ሞት ናብ ህይወት ምምላስ ድማ የርኢ፣ ከምቲ ኣብ ቃል እዮብ ዘሎ ግሲ «ኣብ መወዳእታ ደው ክብል»። ቅዱሳት ጽሑፋት ንትንሳኤ ምስ ሓድሽ ስርዓት ህይወት፣ ካብ ቁጽጽር ሞት ወጻኢ። ስለዚ፣ ከምቲ ኣብ ሰለስተ ዛንታታት ትንሳኤ ኣብ ወንጌላት ዝተገለጸ፣ ናብዛ ህይወት እዚኣ ብተኣምር ምምላስ ጥራይ ኣይኮነን። ጐይታ የሱስ ቅድሚ ስቅያቱ ንደቀ መዛሙርቱ ብዛዕባ እዚ ብምሉኡ ሓድሽ ስርዓት ትንሳኤ ኣወጀ (ማቴዎስ 16:16-18)።

ድሕሪ ገለ ዓመታት ሃዋርያ ጳውሎስ፣ ስጋዊ ትንሳኤ ጐይታ የሱስ ቤተ ክርስቲያን እትህነጸሉ መሰረት ምዃኑ ገለጸ። እዚ ድማ ኩሎም ናይ ሓቂ ምእመናን ምስቲ ዝተንስአ፣ በዅሪ ብዙሓት ዝስዕቡ (1 ቈረንቶስ 15:23) ብእምነትን ብግብሪ መንፈስ ቅዱስን ከም ዝተኣሳሰሩ የርኢ። ኣምላኽ ጥራይ እዩ ኣብ ዝሞተሉ ህይወት ከምጽእ ዝኽእል (ዘዳግም 32:39፤ 1 ሳሙኤል 2:6)፣ ንሱ ድማ ንምእመናን ሓድሽ ህይወት ይህቦምን ኣብኡ ድማ ይድግፎምን (ሮሜ 4:25, 5:14-21, 6:4)።

ብሉይ ኪዳን ንሓይሊ ትንሳኤ ኣምላኽ ዝገልጹ ፍጻሜታት ይገልጽ፣ ከመይሲ ብመሓዙቱ ኤልያስን ኤልሳዕን ገይሩ ሰሪሑ። ሰለስተ ዛንታታት ንረክብ: ወዲ እታ መበለት ኣብ ጻርፋት (1 ነገስት 17:17-23)፣ ወዲ እታ ሱናማዊት (2 ነገስት 4:18-37)፣ ከምኡውን እቲ ዝሞተ ሰብኣይ ስጋኡ ንስጋ ኤልሳዕ ኣብ መቓብር ምስ ተንከፈ ህያው ዝኾነ (13:20-21)። ብሓዘን ክንብል ከኣ፣ ብዙሓት ሰባት ነዚ ብዛዕባ ሓይሊ ኣምላኽ ብልዑል ጸጋ ዝገልጽ ጸብጻባት ኣይኣምኑን።

ስቅያት የሱስን ትንሳኤኡን

ብዙሓት ቅዱሳት ጽሑፋት ብዛዕባ ሞት ጐይታ የሱስ ዝገልጹ፣ ትንሳኤኡ ካብ ምዉታት እውን ይገልጹ። እዞም ክልተ ሓቅታት ዘይፈላለዩ እዮም፣ ከምቲ ጴጥሮስ ንመሲሕ ብሓይሊ ሞት ተኣሲሩ ክጸንሕ ዘይከኣል ምዃኑ ዝበለ (ግብሪ ሃዋርያት 2:24)። ሓደ ጥቕሲ ኣብ መዝሙርን ሓደ ኣብ ኢሳይያስን ንርአ።

መዝሙር 22።

ኣብ ግብሪ ሃዋርያት 2 ጴጥሮስ ቅድሚ ምዝራቡ ኣስታት 1,000 ዓመታት፣ ዳዊት ብዝገርም ዝርዝር ብዛዕባ ስቅያትን ሞትን እቲ ዝመጽእ መሲሕ ተነበየ። እቲ መዝሙራዊ ብዝገርም ውጽኢታት ደምደመ፣ ምስ ምፍሳስ ምስጋናን ኣምልኾን።

እቲ ናይዚ መዝሙር ኣርእስቲ ዘሎ ቃላት «ኣየለት ሃሻሃር» – ማለት «ምስራቕ ሓርማዝ» ኣብ ኣውድእ ትንሳኤ የሱስ የንብሮን፣ ንምሉእ ምውፋሩ ድማ ናይ ሓቂ ምላሽ የርኢ። እታ ሓርማዝ ኣብቲ ፍሉይ መዓልቲ ትንሳኤ ክርስቶስ ኣብ ቀደም ንግሆ ንጽህናን ቅንኣትን ተርኢ።

እዚ ንማርያም መግደላዊት የዘኻኽረና፣ ንሳ ድማ ኣዝያ ንግሆ (ማርቆስ 16:1-2፤ ዮሃንስ 20:1) ናብቲ የሱስ ዝተቐብረሉ መቓብር መጸት (19:38-42)። ቅድሚ ምዕራብ ጸሓይ ኣብታ ዝሞተላ መዓልቲ፣ ንሳ እቲ ዝተቐብረሉ ቦታ ርእያ ነበረት (ማርቆስ 15:47)። ድሕሪኡ ድማ ኣብ ቀዳመይቲ መዓልቲ ሰሙን ንግሆ፣ ምስ ገለ ኣንስቲ፣ ንሱ ገና ምዉት እዩ ኢላ እናሓሰበት፣ ንምቕባእ መጸት። ይኹን እምበር፣ ንሳ እታ ቀዳመይቲ ሰብ 2 ምስቲ ዝተንስአ ጐይታ ክትራኸብ ፍሉይ መሰል ነበራ (ዮሃንስ 20:11-16)። ንማርያም ከይዳ ን«ኣሕዋተይ ... ‘ናብ ኣቦይን ኣቦኹምን፣ ናብ ኣምላኸይን ኣምላኽኩምን እድይብ ኣሎኹ’» ክትነግርዋ ነገራ (ዮሃንስ 20:17፤ እብራውያን 2:11-12 ርአ)። መልእኽቱ ነቲ ብሓድሽ ዝተንስአ ጐይታን ደቀ መዛሙርቱን፣ እንተላይ ምእመናን ሎሚ፣ ዘሎ ጥቡቕን ሓድሽን ዝምድና – ቅድሚኡ ዘይነበረ – የረጋግጽ። ኣብተን እዋን ድማ ክንሰግሮ ዘሎና ኣገዳሲ ፍልልይ ኣመልከተ፣ ከመይሲ «የሱስ ሓውና እዩ» ወይ ከምኡ ዝኣመሰለ ክንብል የብልናን፣ ከመይሲ ንሱ ፍሉይ ወዲ ኣቦ እዩ (2 ዮሃንስ 1:3)።

መዝሙር 22 ብሸውዓተ ዝሰፍሑ ክበባት ምስጋናን በረኸትን ይዛዘም፣ ብዝተንስአ መሲሕን ማሕበሩን ጀሚሩ፣ ኣብቲ ዝመጽእ ዓለም ክሳብ ወሰን ምድሪ ዝዝርጋሕ (ቁ.21-31)።

ኢሳይያስ 52:13–53:12።

እዚ ካልእ ብሉጽ ዝፍለጥ ጥቕሲ ብዛዕባ ስቅያት፣ ሞትን ትንሳኤን መሲሕ ሓሙሽተ ዘገርሙ ስንጥራታት ዝሓዘ እዩ። «እቲ ዝዓበየ ትንቢት» ክንብሎ ንኽእል ኢና።

እቲ ቀዳማይ ስንጥራ (52:13-15) ንዘገርም ሰብነቱ፣ ስቅያቱ፣ ትንሳኤኡ፣ ሕጂ ዘሎ ልዕልናኡን ክብሩን ኣብቲ ዝመጽእ ዓለም ይምርምር። እቲ ካልኣይ፣ ሳልሳይን ራብዓይን ስንጥራታት (53:1-9) ንህይወት ኣገልግሎቱን ስቅያቱን ይገልጽ፣ ብሰብ ከም ዝተነጽገ፣ እንተላይ መስቀል ምስ ዘይተመዛዘን ስቅያቱ። እቲ ናይ መወዳእታ ስንጥራ (ቁ.10-12) ንዝገርም ውጽኢታት ናይቲ ዓሚቕ ስቅያቱ፣ ምስ ትንሳኤኡን «እቲ ዝስዕብ ክብሪ» (1 ጴጥሮስ 1:11 NKJV) ዘላቒ ፍረታት ዕዮኡን የጠቓልል። ብኻልእ ኣዘራርባ፣ እዞም ኩሎም ነገራት ከም ዘይብተኽ ሰንሰለት እዮም።

ምእመናን ብሉይ ኪዳንን ትንሳኤን

ካብ መጀመርታ ታሪኽ ጀሚሩ ብስጋዊ ትንሳኤ ዝኣምኑ ነበሩ። ሓጢኣት ምስ ውድቀት ኣዳምን ሄዋንን ናብዛ ዓለም ምስ ኣተወ፣ እዚ ድማ ሞትን ካብ ኣምላኽ ምፍልላይን ኣምጽአ፣ እምነት ኣዳም ንሰበይቱ «ሄዋን» ብምባል ተራእየ፣ እዚ ድማ «ህይወት»ን «ኣደ ኩሎም ህያዋን»ን ማለት እዩ (3:20)። ኣብዚ ድሮ ናይ ትንሳኤ ህይወት ሓሳብ ኣሎና፣ እንተላይ ኣብ ትርኢት ሞት (ዘፍጥረት 4–5)።

እቶም ብዙሓት ጀጋኑ እምነት ኣብ እብራውያን 11 ዝተዘርዘሩ፣ ንእምነት ኣብ ኣምላኽን ኣብ ትንሳኤን ቀንዲ ኣብነታት እዮም። ንኣብርሃም፣ ኣቦ ኩሎም ምእመናን፣ ካብ ከባቢ ባቤልን ጣኦታቱን ክሳብ ምድሪ ተስፋ ዝኸደ፣ ንርአ። እቲ ኣቦ እቲ ኣምላኽ ዝተስፈዎ ኣብቲ ዝመጽእ ዓለም፣ ድሕሪ ትንሳኤ፣ ከም ዝፍጸም ተረዲኡ ነበረ።

ንሱን ሰበይቱ ሳራን ኣብ መወዳእታ እቲ ዝተስፈዎም ወዲ፣ ይስሃቅ፣ ምስ ረኸቡ፣ ጐይታ ንሓደ ወዱን ወራሲኡን ንኣምላኽ ከም መስዋእቲ ምሕራር ክህብዎ ሓተቶ። ኣብርሃም እዚ ክገብር ድሉው ነበረ፣ ከመይሲ ንእምነት ኣምላኽ ንተስፋታቱ ከም ዝፍጽም ይኣምን ነበረ። ንወዱ መስዋእቲ ክገብር እንተደለየ፣ ሽዑ ኣምላኽ ካብ ምዉታት ከም ዘተንስኦ ተረዲኡ ነበረ፣ ከመይሲ ኣምላኽ እሙን እዩን ንተስፋታቱ ክፍጽምን እዩ (እብራውያን 11:17-19)። እቲ ኣብርሃም ኣብቲ ደንደስ ዝረኣዮ ድዑል ኣብ ክንዲ ይስሃቅ ተሰወአ (ዘፍጥረት 22:13)፣ ግና ንጐይታ የሱስ፣ ወዲ ህያው ኣምላኽ፣ ተካኢ ኣይነበረን (ሮሜ 8:32)። ኣብ ቅዱሳት ጽሑፋት እቲ ድዑል ንምውፋር ይዛረብ፣ ከምቲ ምስቲ ሓርማዝ ዝረኣናዮ።

ከም ኣብርሃም፣ ዳዊት ንኣምላኽ ኣመነን ብርግጽ ተስፋ ትንሳኤ ድማ ነበረ፣ ከምቲ ኣብ ብዙሓት መዝሙራት ዝገለጾ። ዳዊት ብዛዕባ እቲ ዝመጽእ መሲሕ ከም ወለዶኡ ተዛረበ (መዝሙር 110:1)፣ ንህይወቱ፣ ሞቱ፣ ትንሳኤኡን ዝመጽእ ህዝባዊ ግዝኣቱን፣ ከምቲ ኣብ ብዙሓት ካልኦት መዝሙራት ዘሎ፣ ተነበየ።

ኣብ መዓልቲ ጰንጠቆስቴ ሃዋርያ ጴጥሮስ ንህይወት፣ ሞትን ትንሳኤን መሲሕ ብሓጺሩ ጠቕለለ (ግብሪ ሃዋርያት 2:22-24)። ንመዝሙር 16:8-11 ጠቐሰ፣ እቲ ዝሞተ፣ ዝተቐብረ፣ ካብ ምዉታት እንደገና ዝተንስአን ኣብ የማን ኣምላኽ ዝዓረገን፣ ካብኡ ድማ መንፈስ ቅዱስ ዝለኣኸ፣ ጐይታ የሱስ ክርስቶስ እምበር ዳዊት ከም ዘይኮነ ንምርግጋጽ (ግብሪ ሃዋርያት 2:29-36)።

ናይ መለኮታዊ ትልሚ ዘገርም ምዕባለን ቀጻልነትን ኣሎ፣ ብዘለኣለማዊ ዕላማ (ኤፌሶን 3:9,11) ጀሚሩ ካብ ፍጥረት ክሳብ ምልኣት ግዜ፣ ቃል ስጋ ምስ ኮነ (ዮሃንስ 1:14፤ ገላትያ 4:4)። እዚ ድማ ፍጹም ህይወት ክርስቶስ፣ መስዋእቲ፣ ሞት፣ ትንሳኤ፣ ዕርገትን ሕጂ ኣብ የማን ኣምላኽ ምቕማጡን የጠቓልል። እቲ መለኮታዊ ትልሚ ንምምጻእ ንቤተ ክርስቲያንን ምምጥጣቕ ኩሎም ምእመናንን፣ ድሕሪኡ ድማ ምምላሱ ካብ ሰማይ ምስናና ብምጥማት ክብራዊ ግዝኣቱ፣ ናይ መወዳእታ ፍርድታትን ዘለኣለማዊ ኩነታትን የጠቓልል።

ወንጌላትን ግብሪ ሃዋርያትን

ጐይታ የሱስ ህዝባዊ ኣገልግሎቱ ኣስታት 30 ዓመት ምስ ኮነ ጀመረ። ብብዙሓት ምልክታትን ተኣምራትን ንሱ ብሓቂ እቲ ዝተስፈወ መሲሕ ምዃኑ ኣርኣየ። ይኹን እምበር፣ እቶም ኣይሁዳውያን መራሕቲ እቶም ተኣምራት ብሓይሊ በልዜቡል ወይ ሰይጣን ከም ዝገበሮም ተዛረቡ። ንመንፈስ ቅዱስ ብምጽራፍ በደሉ፣ እቲ መሲሕ ብሓይሊ መንፈስ ቅዱስ ዝፈጸሞ ንሰይጣን ብምውካስ (ማቴዎስ 12:31)። ብተወሳኺ፣ የሱስ ኣብ ልዕሊ ሞት ምሉእ ስልጣን ነበሮ፣ እዚ ድማ ቅድሚ ባዕሉ ካብ ምዉታት ምትንሳኡ ኣብ ሰለስተ ፍሉያት ጉዳያት ኣርኣየ (ዮሃንስ 20:1-29)።

ኣብተን ሰለስተ ተኣምራት ትንሳኤ ጐይታ የሱስ ዝፈጸመን ዘገርም ምዕባለ ኣሎ:

1. ጓል ያኢሮስ ጥራይ ‘ደቀሰት’ ጐይታ ናብ ህይወት ምስ ጸውዓ (ሉቃስ 8:49-56)።
2. እቲ ኣብ ናይን ዝነበረ መንእሰይ፣ ሓደ ወዲ መበለት፣ ናብ መቓብሩ ይወስድዎ ነበሩ፣ ግና የሱስ ነቲ ሰልፊ ኣቋረጾ፣ ነቲ መንእሰይ ናብ ህይወት ጸዊዑ ንኣዲኡ ሃባ (ሉቃስ 7:11-15)።3
3. ጐይታ የሱስ ንኣልኣዛር ካብ መቓብር ኣብ ራብዓይ መዓልቲ ድሕሪ ሞቱ ጸዊዑ፣ ናብ ህይወት ድማ ኣምጽኦ (ዮሃንስ 11:1-44)።

እቶም ኣይሁዳውያን መራሕቲ ዝሞተ ሰብ ብተኣምር ናብዛ ህይወት እዚኣ ክምለስ ይኽእል እዩ፣ ግና ሰብ ንልዕሊ ሰለስተ መዓልቲ እንተሞይቱ፣ ክሳብ «ናይ መወዳእታ መዓልቲ» (ቁ.24) ክጽበ ኣለዎ ኢሎም ይምህሩ ነበሩ። ስለዚ እዩ ኣብ ጉዳይ ኣልኣዛር፣ ጐይታ ብኣቦ ተመሪሑ ክሳብ ራብዓይ መዓልቲ ዝጸበየ፣ ንሱ ብሓቂ መን ምዃኑ ንምርኣይ። እዚ ዘገርም ተኣምር ንሱ ካብቶም ንሰባት ናብ ህይወት ዘምጽኡ ነብያት ብሉይ ኪዳን ዝዓበየ ምዃኑ ኣርኣየ፣ ከመይሲ ንሱ «ትንሳኤን ህይወትን» እዩ (ቁ.25)። እዚ ሓደ ካብተን ሸውዓተ «ኣነ እየ» ዝብላ ቃላት ኣብ ዮሃንስ እዩ፣4 ከመይሲ ንሱ የሆዋ እዩ፣ «ኣምላኽ ኣብ ልዕሊ ኩሉ፣ ንዘለኣለም ዝተባረኸ» (ሮሜ 9:5 ESV)። ብሰንኪ እዚ ፍሉይ ተኣምር፣ ኣይሁድ ንየሱስ ክቐትልዎ ፈተኑን ንኣልኣዛር እውን ክቐትልዎ ደለዩ (ዮሃንስ 12:9-11)። ኣብተን ሰለስተ ዝተጠቕሳ ጉዳያት፣ እቶም ናብዛ ህይወት እዚኣ ዝተመልሱ ድሕሪኡ እንደገና ሞቱ፣ ንትንሳኤኦም ድማ ክርስቶስ ክምለስ ከሎ ገና ይጽበዩ ኣለዉ (1 ተሰሎንቄ 4:14-17፤ 1 ቈረንቶስ 15:51-54)።

ክርስቲያናት ግና ምስ ጐይታ የሱስ ዘይፈላለዩ እዮም፣ ከመይሲ ንሕና ምስኡ ከም ዝተንስእና ንርአ፣ ንሱ ድማ «ህይወትና» እዩ (ቈሎሴ 3:4 NKJV) ከምኡውን «እቲ ሓቀኛ ኣምላኽን ዘለኣለማዊ ህይወትን» (1 ዮሃንስ 5:20)። እዚ ንጉዳይ ትንሳኤ ንኹሎም ናይ ሓቂ ምእመናን ፍሉይ ትርጉም ይህቦ፣ ከምቲ ጴጥሮስ ንጐይታ ዝበሎ፣ «ንስኻ ክርስቶስ፣ ወዲ ህያው ኣምላኽ ኢኻ» (ማቴዎስ 16:16)። ክርስቶስ ኣምላኽ እዩን ከምዚ ዝኣመሰለ ሓይሊ ኣለዎ፣ ሓይሊ ጸላኢ ንማሕበሩ 5 ከጥፍእ ፈጺሙ ኣይክእልን እዩ፣ ንሳ ድማ ንሱ ዝሃንጻ ዘሎ እያ (ቁ.18)። ጳውሎስ ነዚ ሓይሊ እዚ «እቲ ንኣና ንዝኣምን ዘሎ ልዕል ዝበለ ዓብዪ ሓይሉ፣ ብመሰረት ዕዮ ሓይሊ ብርታዔኡ» (ኤፌሶን 1:19 JND) ኢሉ ገለጾ። ኣብዚ ጳውሎስ ሓሙሽተ ፍሉያት ቃላት ብዝምልከት ሓይሊ ትንሳኤኡ ተጠቕመ። ክንደይ ዓብዪ እዩ!

ብዛዕባ መጽሓፍ ግብሪ ሃዋርያት፣ ኩሎም መወከሲታቱ ብዛዕባ ትንሳኤ የሱስ ምጽናዕ ኣገዳሲ እዩ፣ ከመይሲ እዚ እዩ እቲ ቤተ ክርስቲያን እትህነጸሉ መሰረት። ንሱ 6 ይሃንጻ ኣሎ፣ እዚ ድማ እቲ መሰረት ብሞቱ፣ ትንሳኤኡ፣ ዕርገቱን ተልእኾ መንፈስ ቅዱስን ከም ዝተነብረ የርኢ። ንሱ ይሃንጽ ምህላዉ፣ ኣብዚ ዘመን ጸጋ ዘሎ ህሉው ዕዮኡ የርኢ፣ ክሳብ ዝዛዘም (ኤፌሶን 2:20-22)።

ኣብቲ ቀዳማይ ስብከታዊ ጉዕዞኡ ምስ በርናባስ፣ ጳውሎስ ኣብ ምኩራብ ጲሲድያ ኣንጾኪያ መልእኽቲ ሃበ (ግብሪ ሃዋርያት 13:14-41)ን ንመዝሙር 2ን 16ን ጠቐሰ፣ ከምቲ ጴጥሮስ ኣብ ጰንጠቆስቴ ኣብ የሩሳሌም ዝገበሮ። ፈሪሳውያን ኣብ መወዳእታ ግዜ ብትንሳኤ ይኣምኑ ነበሩ፣ ሳዱቃውያን ግና ብትንሳኤ ፈጺሞም ኣይኣምኑን ነበሩ፣ ብፍልስፍና ግሪኽ ተጽዕኖ ስለ ዝነበሮም (ግብሪ ሃዋርያት 17:32 ርአ)። ይኹን እምበር፣ ጴጥሮስን ጳውሎስን እቲ ንመሲሕ ካብ ዓለም ሞት ዘተንስአ ሓይሊ ኣምላኽ ምዃኑ ኣርኣዩ። ንጐይታ የሱስ ብምትንሳእ፣ ካብ ግዝኣት ሞትን መቓብርን ብምውጻእ፣ ኣምላኽ ንዕዮ መሲሕ ኣብ መስቀል ዝተፈጸመ ምሉእ ዕግበቱ ኣርኣየ። ድሕሪ 40 መዓልቲ ኣብ የማን ኢዱ ኣዕረጎ። ንኣምላኽ ምስጋና ይኹን!

ድሕነት ጳውሎስን ኣገልግሎቱን

ኣብ ምድራዊ ኣገልግሎቱ ብዙሓት ኣይሁድ ንጐይታ የሱስ ነጸግዎ። ድሕሪ ትንሳኤኡን ዕርገቱን፣ ብፍላይ ብሳውል ዘጠርሴስ ተቓወመ።7 እዚ ኣይሁዳዊ ንኣይሁዳውያን ብጾቱ ንመሲሕ ዝስዕቡ የሳድዶም ነበረ። ይኹን እምበር፣ እቲ ዝኸበረ የሱስ ብድንገት ንሳውል ኣብ መገዱ ናብ ደማስቆ ተራእዮ፣ ኣሲርዎ ወይ ኣቋሪጽዎ፣ ድሕሪኡ ድማ ኣዘዞ (ግብሪ ሃዋርያት 9:3-6)።

እዞም ድራማዊ ፍጻሜታት ንሳውል ብምሉኡ ለወጥዎ፣ ንሱ ድማ ቀናእን ወፍዩ ዝተሰጠወ ተኸታሊን ኣገልጋሊ ጐይታ የሱስን ኮነ። ጉዳይ የሱስን ብፍላይ ትንሳኤኡን ኣብ ልቢን ማእከል ህይወትን ኣገልግሎትን እቲ ሃዋርያ ኮነ። «ኣነ ... ንኹሉ ነገር ብሰንኪ ልዕልና ፍልጠት ክርስቶስ የሱስ ጐይታይ ከም ክሳራ እቖጽሮ፣ ብሰንኩ ድማ ንኹሉ ነገር ክሳራ ተሰኪመ፣ ከም ሓርጭ ድማ እቖጽሮ፣ ንክርስቶስ ምእንቲ ክረክብን ኣብኡ ምእንቲ ክርከብን፣ ናተይ ጽድቂ ዘይብለይ፣ እዚ ድማ ካብ ሕጊ ዝመጽእ፣ ግና እቲ ብእምነት ብክርስቶስ ዝመጽእ፣ እቲ ካብ ኣምላኽ ብእምነት ዝመጽእ ጽድቂ; ንዕኡን ንሓይሊ ትንሳኤኡን ምእንቲ ክፈልጥ፣ ንሕብረት ስቅያቱ ድማ፣ ምስ ሞቱ እናተመሳሰልኩ፣ ብዝኾነ ይኹን መገዲ፣ ናብ ትንሳኤ ካብ ምዉታት ምእንቲ ክበጽሕ። ኣይኮነን እቲ ድሮ ዝበጻሕኩዎ ወይ ድሮ ዝተፈጸምኩዎ; ግና እጽዕር ኣሎኹ፣ እቲ ክርስቶስ የሱስ ንኣይ ዝሓዘሉ ምእንቲ ክሕዝ» (ፊልጲ 3:8-12 NKJV)።

ጽሑፋትን ስብከታትን ጳውሎስ ክንጽንዕ ከሎና፣ ጉዳይ የሱስን ትንሳኤን ከመይ መሰረታዊ እምኒ ከም ዝኾነ ንዕዘብ። ብኻልእ ኣዘራርባ፣ ነዚ ኣገዳሲ ጉዳይ እንተኣልካዮ፣ ኩሉ ትስእን። ስለዚ እዩ ጳውሎስ ንምእመናን ቈረንቶስ ዝጸሓፈ: «እቲ ኣነ እውን ዝተቐበልኩዎ ቅድሚ ኩሉ ነገር ኣረከብኩኹም: ክርስቶስ ብመሰረት ቅዱሳት ጽሑፋት ምእንቲ ሓጢኣትና ከም ዝሞተ፣ ከም ዝተቐብረ፣ ኣብ ሳልሰይቲ መዓልቲ ድማ ብመሰረት ቅዱሳት ጽሑፋት ከም ዝተንስአ ... ክርስቶስ ካብ ምዉታት ተንስአ፣ በዅሪ እቶም ዝደቀሱ ድማ ኮነ» (1 ቈረንቶስ 15:3-4,20)።

ጳውሎስ፣ ቅድሚ ምቕትሉ ብሓጺሩ፣ ንሓባር ሰራሒኡ ጢሞቴዎስ ጸሓፈ: «ብምስክርነት ጐይታና ኣይትሕፈር፣ ብኣነ እሱሩ እውን ኣይትሕፈር፣ ግና ብመሰረት ሓይሊ ኣምላኽ ኣብ ስቅያት ወንጌል ምሳይ ተኻፈል፣ ንሱ ድማ ኣድሓነናን ብቕዱስ ጽውዓ ጸዊዑናን፣ ብመሰረት ግብርታትና ዘይኮነስ፣ ብመሰረት ናይ ባዕሉ ዕላማን ጸጋን፣ እዚ ድማ ቅድሚ ግዜ ኣብ ክርስቶስ የሱስ ዝተዋህበና፣ ግና ሕጂ ብምግላጽ መድሓኒና የሱስ ክርስቶስ ተገሊጹ፣ ንሱ ድማ ንሞት ኣጥፊኡ ህይወትን ዘይመውትነትን ብወንጌል ኣብርሀ» (2 ጢሞቴዎስ 1:8-10)። ካብዚ ጥቕስታት ብዙሕ ንመሃር፣ እንተላይ ጽልዋ ምምጻእ ጐይታ ናብዛ ዓለም፣ ከመይሲ ንሓይሊ ሞት ሰዓረ፣ ኣብ ክንድኡ ህይወት ኣምጽአ፣ ዘይመውትነት ድማ ከም ውጽኢት ትንሳኤኡ። ነዘን በረኸታት እዚኤን ብወንጌል ኣመሓላለፈን።

ትንሳኤ ወይ ካልኣይ ሞት?

«ብሓቂ ብሓቂ እብለኩም ኣሎኹ፣ ቃለይ ዝሰምዕን ብዝለኣኸኒ ዝኣምንን ዘለኣለማዊ ህይወት ኣለዎ፣ ናብ ፍርዲ ድማ ኣይመጽእን፣ ግና ካብ ሞት ናብ ህይወት ተሰጋጊሩ እዩ» (ዮሃንስ 5:24)። ጐይታ የሱስ ነዚ ዘገርም ቃል ኣብ ምድሪ ከሎ ተዛረበ፣ ከም «ወዲ ኣምላኽ [ዝመጸን] ንኣና ምስትውዓል ዝሃበና፣ ንሓቀኛ ምእንቲ ክንፈልጥ; ንሕና ድማ ኣብኡ ኣብ ሓቀኛ፣ ኣብ ወዱ የሱስ ክርስቶስ ኢና። እዚ እዩ እቲ ሓቀኛ ኣምላኽን ዘለኣለማዊ ህይወትን» (1 ዮሃንስ 5:20)።

እቲ ኣብ ምድሪ ከሎ ዝበሎ ሎሚ እውን ሓቂ እዩ፣ ብግብሪ መንፈስ ቅዱስ፣ ስለዚ እዩ ጐይታ ዝወሰኸ፣ «ብሓቂ ብሓቂ እብለኩም ኣሎኹ፣ እታ ሰዓት ትመጽእ ኣላ፣ ሕጂ እውን እያ፣ ምዉታት ድምጺ ወዲ ኣምላኽ ዝሰምዑላ; እቶም ዝሰምዑ ድማ ክነብሩ እዮም» (ዮሃንስ 5:25)። ሓጥእ ንወንጌል ዝሰምዕን ዝኣምንን እዋን (ቁ.24)፣ ብእምነትን ብምስማዕ ቃል ኣምላኽን እዩ (ሮሜ 10:9-10,17)። ጐይታ ድማ ነዞም ምእመናን ድምጹ ክሰምዑ ክኽእሉ እዩ፣ እንደገና ብሓቀኛ ሓይሊ ትንሳኤ ክመጽእ ከሎ፣ እዚ ድማ ስጋዊ ትንሳኤ ክኸውን እዩ (1 ቈረንቶስ 15:50-55፤ 1 ተሰሎንቄ 4:15-17 ኣንብብ)።

ጐይታ ነዚ ምስቲ ኣቦ ዝሃቦ ስልጣንን ሓይልን የኣሳስሮ፣ እንተላይ ናይ ፍርዲ። ከምቲ ኣቦ ንህይወቱ ከም መስዋእቲ ንኸንብርን ብትንሳኤ እንደገና ንኸልዕላን ሓይሊ ዝሃቦ (ዮሃንስ 10:14-18)፣ ከምኡ ድማ ነዚ ሓይሊ እዚ ንጥቕሚ ምእመናንን ንፍርዲ ዘይኣምኑን ይጥቀመሉ። «ከምቲ ኣቦ ኣብ ባዕሉ ህይወት ዘለዎ፣ ከምኡ ድማ ንወዲ ኣብ ባዕሉ ህይወት ክህልዎ ሃቦ፣ ስልጣን ፍርዲ እውን ሃቦ፣ ከመይሲ ወዲ ሰብ እዩ» (5:26-27)።

ምምላጥ የልቦን: «በዚ ኣይትገረሙ; ከመይሲ እታ ሰዓት ትመጽእ ኣላ፣ ኩሎም ኣብ መቓብር ዘለዉ ድምጹ ዝሰምዑን ዝወጹን – እቶም ጽቡቕ ዝገበሩ፣ ናብ ትንሳኤ ህይወት፣ እቶም ክፉእ ዝገበሩ ድማ፣ ናብ ትንሳኤ ኩነኔ» (ቁ.28-29)። ኣብዚ ነቲ ፍርዲ ከም ዝመጽእ ዘሎ ከቢድ ሓቂ ንመሃር። ብዙሓት ኣምላኽ ብሰንኪ እቲ ዝሓስብዎ ጽቡቕ ግብርታቶም ምሕረት ክገብር እዩ ወይ ኣብ መንጽሂ ክነጽሁ እዮም ኢሎም ይኣምኑ፣ እዚ ግና መጽሓፍ ቅዱሳዊ ኣይኮነን። ብሓጺሩ፣ ቃሉ ዘይኣምን ወይ ዘይእዘዝ ህይወት ኣይርእን እዩ (3:36)። ይኹን እምበር፣ እቲ ንወዲ ዝኣምንን ዝብሎ ዝሰምዕን ሰብ ኣብታ እዋን ህይወት ይረክብ; ንሱ «ካብ ሞት ናብ ህይወት ተሰጋጊሩ እዩ» (5:24)።

እቲ ዝረኣናዮ ናብዚ ዝስዕብ ከቢድ ጥቕሲ የብጽሓና። «ድሕሪኡ ዓብዪ ጻዕዳ ዝፋንን ኣብኡ ዝተቐመጠሉን ርኤኹ፣ ካብ ገጹ ምድርን ሰማይን ሃደሙ። ቦታ ድማ ኣይተረኽበሎምን። ንምዉታት ድማ ርኤኹ፣ ንኣሽቱን ዓበይትን፣ ኣብ ቅድሚ ኣምላኽ ደው ኢሎም፣ መጻሕፍቲ ድማ ተኸፍቱ። ካልእ መጽሓፍ ድማ ተኸፍተ፣ እዚ ድማ መጽሓፍ ህይወት እዩ። ምዉታት ድማ ብመሰረት ግብርታቶም ተፈርዱ፣ ብእቲ ኣብ መጻሕፍቲ ዝተጻሕፈ። ባሕሪ ነቶም ኣብኡ ዝነበሩ ምዉታት ሃበ፣ ሞትን ሲኦልን ድማ ነቶም ኣብኦም ዝነበሩ ምዉታት ኣረከቡ። ንሳቶም ድማ፣ ነፍሲ ወከፎም ብመሰረት ግብርታቶም ተፈርዱ። ድሕሪኡ ሞትን ሲኦልን ናብቲ ሓይዚ ሓዊ ተደርበዩ። እዚ እዩ እቲ ካልኣይ ሞት። እቲ ኣብ መጽሓፍ ህይወት ዘይተረኽበ ድማ ናብቲ ሓይዚ ሓዊ ተደርበየ» (ራእይ 20:11-15)። እዚ ጥቕሲ እዚ ትንሳኤ ኣብ ክልተ ቀንዲ ምዕራፋት ከም ዘሎ የረጋግጽ:

• ቀዳማይ። ጐይታ የሱስ ባዕሉ እዩ እቲ በዅሪ። ኩሎም ምስኡ ዝተኣሳሰሩ፣ እንተላይ ጳውሎስ (1 ቈረንቶስ 15:5-8)ን ኩሉ ናይ ሓቂ ክርስቲያንን፣ ምስ ምእመናን ብሉይ ኪዳን፣ ኣብ ምምጥጣቕ ካብ ዓለም ሞት ክጽውዑን ክልወጡን እዮም (1 ተሰሎንቄ 4:16-17፤ 1 ቈረንቶስ 15:50-52)። እዚ «እቲ ቀዳማይ ትንሳኤ» (ራእይ 20:5-6) ይበሃል፣ እዚ ድማ ድሕሪኡ ነቶም ኣብ መንጎ ምምጥጣቕን ህዝባዊ ግዝኣት ክርስቶስ ኣብ ምድርን ዝሞቱ ምእመናን እውን የጠቓልል (ቁ.3-4)።
• ካልኣይ። እቶም ዘይኣምኑ፣ ድምጺ ጓሳ ዘይሰምዑ፣ ናብ ምድብ «እቲ ካልኣይ ሞት» (ቁ.6,14) ይኸዱ፣ እንተኾነ ካብ ዓለም ሞት፣ እቲ ቀዳማይ ሞት፣ ክወጹ እዮም። ብስጋ-ነፍሲ-መንፈስ ኣብ ቅድሚ ዓብዪ ጻዕዳ ዝፋን ደው ክብሉ እዮም፣ ብጐይታ ክፍረዱን ክኹነኑን፣ ናብ ሓይዚ ሓዊ ድማ ክድርበዩ።

እዘን ምዕራፋት እዚኤን ነቲ ፍልልይ ኣብ መንጎ ትንሳኤ ካብ፣ ወይ ካብ ማእከል፣ ምዉታት፣ ከምኡውን ትንሳኤ ናይ ምዉታት የርእያ። እቶም ኣብ ቀዳማይ ምድብ ዘለዉ ምስ ጐይታ የሱስ፣ መራሒ ህይወት፣ ይለለዩ፣ እቶም ኣብ ዓለም ሞት ኣብቲ 1,000 ዓመታት ናይቲ ዝተባረኸ ግዝኣት ጐይታና ዝጸንሑ ድማ ክፍረዱ እዮም፣ እንተላይ እቶም ኣብቲ ግዝኣት ዝዓለዉ ወይ ዘይእዘዙ ዘይኣምኑ። ኩሎም ናብ ሓይዚ ሓዊ ክድርበዩ እዮም!

እዘን ነገራት እዚኤን ንዘይጽውዕ ምእባይ ከቢድ መጠንቀቕታ የርእያ። «ሎሚ ድምጹ እንተሰሚዕኩም፣ ንልብኹም ኣይተደንድኑ» (እብራውያን 3:7-8)።

መወከሲታት 1.እቲ ይሁዳ ዝጠቐሶ መጽሓፍ ናይ ኣምላኽ ዝተነፍሰ ቅዱሳት ጽሑፋት ኣይኮነን። እቲ ይሁዳ ኣብ መልእኽቱ ዝተጠቐመሉ ቃላት ጥራይ እዮም ክፋል ናይቲ ዝተነፍሰ ቅዱሳት ጽሑፋት (2 ጢሞቴዎስ 3:16)።

2. እዚ ወንጌል እዚ ሓሰት ጸብጻብ እንተዝኸውን፣ ጸሓፊኡ ፈጺሙ ንሓንቲ ሰበይቲ ኣብቲ ቀንዲ ዛንታ ኣይምእተወን ነበረ፣ ከመይሲ ኣብተን መዓልታት ምስክርነት ሰበይቲ ቅቡል ኣይነበረን። እዚ ጉዳይ እዚ ሓደ ካብቶም ዘይቀጥታዊ መረጋገጺታት ናይ ሓቀኛነት ወንጌላት እዩ።
3. ጸብጻብ ሉቃስ «ብመሰረት ስርዓት» (1:3 KJV) ተሰሪሑ፣ ማለት ብመሰረት እቲ ብመንፈስ ቅዱስ ዝተነድፈ ስነ-ምግባራዊ ወይ መንፈሳዊ ስርዓት፣ ብግድነት ታሪኻዊ ኣይኮነን፣ እንተኾነ እዚ እውን ኣብ ገለ እዋናት ክኸውን ይኽእል እዩ። ሉቃስ ከም «ስርዓታዊ ጸብጻብ» (ESV) ገሊጽዎ።
4. እንጌራ ህይወት (ዮሃንስ 6:35,41,48,51); ብርሃን ዓለም (8:12); ማዕጾ ኣባጊዕ (10:7,9); ጽቡቕ ጓሳ (10:11,14); ትንሳኤን ህይወትን (11:25); መገዲ፣ ሓቅን ህይወትን (14:6); ሓቀኛ ወይኒ (15:1)።
5. እዚ ቃል ኤክለሲያ ብዙሕ ግዜ «ቤተ ክርስቲያን» ተባሂሉ ይትርጎም፣ ግና ንሓደ ካብ ኣረማውነት ወይ ኣይሁድነት ክወጹ ዝተጸውዑ ጉጅለ የርኢ። ኣምላኽ ንኣብራም ክወጽእ ጸውዖ (ዘፍጥረት 12:1-3፤ ግብሪ ሃዋርያት 7:2-3)። እቲ ዝኸበረ ጐይታ ንሳውል ዘጠርሴስ ክወጽእ ጸውዖ (9:6፤ ፊልጲ 3:7-11)።
6. ኣፍደገታት ሲኦል፣ ወይ ሓይሊ ሞትን ሰይጣንን፣ ንማሕበሩ ክሰዓሩ ኣይክእሉን እዮም (ማቴዎስ 16:18)። ሓይሊ ክርስቶስ ኣብ ትንሳኤኡን ምህናጽ ቤተ ክርስቲያኑን ተራእየ። እቶም ካብ እስጢፋኖስ (ግብሪ ሃዋርያት 7:60) ጀሚሮም ዝሞቱ ምእመናን ገና ክፋል ናይ ማሕበሩ እዮም፣ ንምምጻእ ጐይታ ድማ ይጽበዩ ኣለዉ። ኣብዚ እዋን እዚ፣ ኣብ «ገነት»፣ ኣብ ቅድሚኡ እዮም (2 ቈረንቶስ 12:4፤ ሉቃስ 23:43፤ ፊልጲ 1:23)።
7. ሳውል ካብ ቂልቅያ፣ ሕጂ ቱርኪ፣ ናብ የሩሳሌም ንምስልጣን መጺኡ ነበረ (ግብሪ ሃዋርያት 22:3, 26:5፤ ገላትያ 1:14፤ ፊልጲ 3:5)፣ ግና ኣብ ህዝባዊ ኣገልግሎት ጐይታ የሱስ ዘይነበረ ይመስል።