መጽሓፍ ቅዱስ ክኣምኑ ከለዉ፡ ክእመኑ ዘይደልዩ ሰባት፡ «መጽሓፍ ቅዱስ ብምጽራር ዝመልአ እዩ» ብምባል ምኽንያት ይገብሩ። እቲ ከምዚ ዝበለ መግለጺ ዝህብ ነቓፊ፡ ብሓፈሻ ኣብ ቅዱሳት ጽሑፋት ሓደ ንጹር ምጽራር ክሕብር ኣይክእልን እዩ። እቶም ንመንፈሳዊ ምልዕዓልን ንዘይምስሕሓብን ቅዱሳት ጽሑፋት ዝቕበሉ ክርስትያናት፡ መጽሓፍ ቅዱስ ንርእሱ ከም ዘይጻረርን ክጻረር ከም ዘይክእልን ይፈልጡ። ዝኾነ ይኹን ምጽራር ዝበሃል፡ ግልጽ ዝኾነ ምጽራር ጥራይ እዩ። ናይ ምጽራር ምትእትታው ኣብ ክፋልና ዘሎ ፍልጠት ምጕዳል የንጸባርቕ። ዝያዳ እንተ ንፈልጥ፡ ንዓና ምጽራር ዝመስለና ምኽንያት ክንርዳእ ምኸኣልና።
ምምስሳል ግልጽ ዝኾነ ምጽራር እዩ። መዝገበ-ቃላት እንተ ኣማኺርኩም፡ ምምስሳል ዘይተሰማምዒ ወይ እውን ዘይተረድአ ዝመስል፡ እንተኾነ ግን ብሓቂ ሓቂ ዝኾነ መግለጺ ምዃኑ ክትረኽቡ ኢኹም። ጳውሎስ ኣብ ጽሑፋቱ ብዙሓት ምምስሳላት ተጠቒሙ እዩ፡ እንተኾነ ግን ምስ ስላቅ ክምታታእ የብሎምን። ንኣብነት፡ ጳውሎስ ኣብ 2 ቈረንቶስ ብተደጋጋሚ ስላቅ ተጠቒሙ እዩ፡ ኣብኡ ቃላቱ ካብቲ ንቡር ወይ ግልጽ ዝኾነ ትርጉሞም ዝተፈልየ ትርጉም ይሕዙ። ንኣብነት፡ ንቈረንቶስ፡ «ንስኻትኩም ጥበበኛታት ስለ ዝኾንኩም፡ ንዕሽታት ብሓጐስ ትቕበልዎም ኢኹም!» (2 ቈረንቶስ 11:19 NKJV) ኢሉ ነገሮም። እንተኾነ ግን፡ እቶም ቅድሚኡ ዘለዉ ፍቕድታት ንናይ ጳውሎስ «ድምጺ» ኣብዚ የጠንቅቑና። ንሱ «ብዕሽነት» ይዛረብ ነበረ፡ ምኽንያቱ፡ ብሓቂ፡ ቈረንቶስ ካብ ጥበበኛታት ዝተፈልዩ ነበሩ! ድሕሪኡ ድማ፡ «ንሕና ድኹማት ክንከውን ከለና፡ ንስኻትኩም ድማ ብርቱዓት ክትኾኑ ከለኹም ንሕጐስ ኢና» (2 ቈረንቶስ 13:9) ኢሉ ጸሓፈ፡ እንተኾነ ግን፡ ብመንፈሳዊ መዳይ ጳውሎስ ካብ ቈረንቶስ ዝበለጸ ብርቱዕ ምዃኑ ንፈልጥ። ካብ «ዘይብቑዕ» ምዃን ኣዝዩ ርሑቕ ነበረ (2 ቈረንቶስ 13:6)! ንሳቶም ብቕዓቶም ክምርምሩ ነበሮም - ስለዚ ስላቑ።
ሰማያዊ መፍትሒ
ቅድሚ ገለ ካብ ናይ ጳውሎስ ምምስሳላት ምምልካትና፡ ነዚ ጉዳይ ክፈትሕ ዝኽእል ሓጋዚ መፍትሒ ኣሎ። ዮሃንስ፡ ኣብ ራእይ 5 ኣብ ዝረኣዮ ራእይ፡ ምስ ምምስሳላዊ ኩነታት ተራኸበ። ኣብ ሰማይን ኣብ ምድርን ኣብ ትሕቲ ምድርን ንዝረኣያ ጥቅልል መጽሓፍ ክኸፍት ወይ መልእኽታ ክነብብ ዝበቅዕ ስለ ዘይተረኽበ፡ ብዙሕ በኸየ። ሓደ ካብቶም ሽማግለታት ንዮሃንስ ከይበኪ ነገሮ። «ኣንበሳ ኻብ ነገድ ይሁዳ፡ ሱር ዳዊት፡» ሰዓሪ ስለ ዝኾነ፡ ነቲ ዝተዓጽወ ጥቅልል መጽሓፍ ክኸፍት ስልጣን ነበሮ። ዮሃንስ ነቲ ዝተነግሮ ኣንበሳ ንምርኣይ ገጹ ኣዙሩ፡ እንተኾነ ግን፡ ኣብ ክንዲ ዓዋታይ፡ ግርማዊ፡ ንጉሳዊ ፍጥረት፡ ፍጹም ዝተፈልየ ነገር ኣብ ቅድሚ ዓይኑ መጸ። ኣብ ማእከል እቲ ዝፋንን ኣብ ማእከል እቶም ህያዋን ፍጥረታትን ሽማግለታትን፡ ኣንበሳ ዘይኮነስ፡ «ከም ዝተሓርደ በጊዕ» ደው ኢሉ ነበረ (ራእይ 5:6 KJV)። ዮሃንስ ተጋጊዩ ድዩ? ፈጺሙ ኣይኮነን፡ ምኽንያቱ ንበጊዕ ምስ ኣንበሳ ክትጋገ ኣይትኽእልን ኢኻ! ኣዝዮም ዝተፈልዩ ፍጥረታት እዮም። እቲ ኣብ ቅድሚ ዓይኑ ዝነበረ በጊዕ ካልእ ምምስሳል ኣቕረበ። ዝተሓርደ ይመስል ነበረ፡ እንተኾነ ግን ደው ኢሉ ነበረ። ብሓፈሻ ዝተሓርደ ፍጥረት ኣብ መሬት ተዘርጊሑ ይርከብ። እዚ በጊዕ እዚ ከመይ ገይሩ ደው ክብል ይኽእል?
እቲ ዝተረፈ ምዕራፍ ነቲ ምምስሳል ይገልጾ። እወ፡ እቲ በጊዕ ተሓሪዱ ነበረ፡ ሕጂ ግን እንደገና ህያው ኮይኑ ነበረ። እዚ ድማ ደው ዝበለሉ ምኽንያት ይገልጽ። እቲ ካብ ነገድ ይሁዳ ዝኾነ ኣንበሳ፡ እቲ ዝሰዓረ፡ ብሓቂ እቲ «ኣብ ማእከል ሽማግለታት» ደው ዝበለ በጊዕ ነበረ፡ ድሕሪኡ ድማ ናይ ሰማይ ምስጋና ኾነ። ጐይታና የሱስ ክርስቶስ ናብ ዓለም ከም «በጊዕ ኣምላኽ፡ ንሓጢኣት ዓለም ዘርሕቕ» (ዮሃንስ 1:29) መጸ። ከምቲ ኣብ ብሉይ ኪዳን ዝነበሩ ኣባጊዕ ንመስዋእቲ ዝቐርቡ ዝነበሩ ፍጥረታት፡ ከምኡ ድማ የሱስ ንምምላእኦም መጸ። እንተኾነ ግን፡ ካብቶም ናይ ጥንቲ ኣባጊዕ ብዝተፈልየ፡ ንሞት ሰዓረን ካብ ምዉታት ተንስአን። ስለዚ፡ እቲ ንመስዋእታዊ በጊዕ ዝሕብር ምልክታት እናሓዘ፡ ሕጂ ግን ኣብ ሰማይ ብትንሳኤ ህይወት ደው ኢሉ ነበረ፡ ብኹሎም ድማ ብዓውታ ተመስገነ። ንሱ ንምድርን ንኻልኣይ ግዜ ክምለስ ከሎ፡ ከም በጊዕ ዘይኮነስ፡ ከም «ኣንበሳ ኻብ ነገድ ይሁዳ» ክምለስ እዩ፡ ንሱ ድማ ከም ንጉስ ነገስታትን ጐይታ ጐይተትን ክገዝእ እዩ።
ሞትን ህይወትን
ምምስሳል በጊዕን ኣንበሳን ምስ ድኻምን ሓይልን ዝተኣሳሰረ እዩ፡ ኣብ ቅዱሳት ጽሑፋት ንኻልኦት ምምስሳላት ንምርዳእ ድማ መፍትሒ ይህብ። ንቃላት ጳውሎስ ኣብ ገላትያ 2:20 (KJV) ኣስተብህሉ፡ «ምስ ክርስቶስ ተሰቒለ እየ፡ እንተኾነ ግን ህያው እየ፤ ኣነ ዘይኮነስ፡ ክርስቶስ እዩ ኣብ ውሽጠይ ዝነብር፤ እታ ሕጂ ብስጋ ዝነብራ ህይወት ድማ ብእምነት ወዲ ኣምላኽ እየ ዝነብራ፡ ንሱ ድማ ኣፍቂሩኒ ንርእሱ ምእንታይ ሃበ።» ጳውሎስ ናብቲ የሱስ ዝተሰቕለሉ መስቀል ተመሊሱ፡ «ኣነ ኣብኡ ነበርኩ፤ ኣብቲ ተመክሮ ተኻፈልኩ።» ብሓፈሻ ዝተሰቕለ ሰብ ይሞት። ጳውሎስ ተሰቒሉ እኳ እንተነበረ፡ ህያው ምዃኑ ተዛረበ። ስለዚ ንሱ ኣብቲ ጐይታ የሱስ ዝረኸቦ ሞትን ትንሳኤን ተኻፊሉ ነበረ።
እንተኾነ ግን፡ ነቲ ኣብ መግለጺኡ ዘሎ ቀዳማይ ምምስሳል ኣስተብህሉ። «ምስ ክርስቶስ ተሰቒለ እየ» ኣይበለን፡ እንታይ ደኣ «ምስ ክርስቶስ ተሰቒለ ኣሎኹ» በለ። እዚ ስቕለት እዚ ስለዚ ቀጻሊ ተመክሮ፡ ከም ናይ ህያው ሞት ኩነታት ነበረ። እዚ ከመይ ክኸውን ይኽእል? እቲ ናይ ጳውሎስ ቀጻሊ መግለጺ ትርጉሙ ኣነጸረ። «ህያው እየ» እንተበለ እኳ፡ ካብቲ ቅድሚ ስቕለት ዝነበረ ተመክሮ ዝተፈልየ «ኣነ» እዩ። ብሓቂ፡ ክርስቶስ ሕጂ ኣብ ጳውሎስ ይነብር ነበረ። ጉዳያት ንምቕጻል፡ እታ ሕጂ ዝነብራ ህይወት፡ ከም ሰብ ብስጋ፡ ብእምነት ወዲ ኣምላኽ ትነብር ነበረት፡ ንሱ ድማ ንጳውሎስ ኣፍቂሩ ንርእሱ ምእንትኡ ሃበ። ንዓቢ መስዋእታዊ ፍቕሪ ክርስቶስ፡ እታ ንጐይታ የሱስ ንርእሱ ምእንቲ ካልኦት ክህብ ዝገበረት ፍቕሪ፡ ብምግንዛብ፡ እቲ ናይ ጳውሎስ ዓቢ ድሌት ሕጂ ንርእሱ ንክርስቶስን ንኣገልግሎቱን ብምሃብ ፍቕሩ ምግላጽ ነበረ። እቲ ብሉይ ሰብኣይ ብቐጻሊ ስቕለት ቀጸለ፤ እቲ ሓድሽ ሰብኣይ (ክርስቶስ ኣብ ጳውሎስ ዝነብር) ብእምነት ወዲ ኣምላኽ ክነብር ቀጸለ።
ብሓደ መዳይ ጳውሎስ ገለ ካብ ምምስሳል በጊዕን ኣንበሳን ተመኪሩ ነበረ። ምስ በጊዕ ብስቕለት ዝተለለየ፡ ሓይሊ እቲ ኣንበሳ ሕጂ ንጳውሎስ ይቆጻጸሮ ነበረ፡ ብእምነት ድማ ኣብ ሓድሽ ጐይታኡን ንኽብሩን ክነብር ኣኽኣሎ። እዚ ዓሚቝ ፍቕዲ እዩ፡ ዝኾነ ይኹን ምኽንያትን መግለጺን ንትርጉሙ ክውድኦ ወይ ፍትሒ ክህቦ ኣይክእልን። ምምስሳል ኮይኑ እኳ እንተጸንሐ፡ ኣብ ናይ ገዛእ ርእስና ተመክሮ ግን ሓቂ ክኸውን ኣለዎ።
ምግምጋም ፈተናታት
ከምቲ ቅድሚ ሕጂ ዝተጠቕሰ፡ ኣብ 2 ቈረንቶስ ብዙሓት ምምስሳላዊ መግለጺታት ይርከቡ። ንሳቶም ንምርዳእ ዘኽእል መፍትሒ ምስ ረኣና፡ ሕጂ ድማ ገለ ካብ ናይ ጳውሎስ ምምስሳላት ብሓጺሩ ክንርኢ ኢና። ንሳቶም ንህይወትን ሞትን ዝምልከቱ እዮም፡ ምስ ግዜን ዘለኣለማዊነትን ድማ ይተሓሓዙ። ንሳቶም ኣብ ዳራ ናይ ኣንበሳን በጊዕን ኣብ ራእይ 5 ክምርመሩ ኣለዎም።
ኣብ 2 ቈረንቶስ 4 ጳውሎስ ኣብ ኣገልግሎቱ ንጐይታ ዘጋጠሙዎ ጸገማት ገሊጹ። ብዘይካ ኩሉ እቲ ጸገም፡ ኣብ ጽሑፉ ናይ ዓወት ምልክት ኣሎ፡ «ብኹሉ መዳይ ተጸጊዕና ኢና፡ እንተኾነ ግን ኣይተጨፍለቕናን፤ ተደናገርና ኢና፡ እንተኾነ ግን ተስፋ ኣይቆረጽናን፤ ተሰጐግና ኢና፡ እንተኾነ ግን ኣይተሓደግናን፤ ተወቒዕና ኢና፡ እንተኾነ ግን ኣይጠፋእናን» (2 ቈረንቶስ 4:8-9 NKJV)። ጳውሎስ፡ እቲ ዝነብር ዝነበረ፡ «ኩሉ ግዜ ምእንቲ የሱስ ንሞት ይውሃብ ነበረ» ይመስል። ጐይታ ንባርያኡ ብኸምዚ ክሳቐ ዝፈቐደ ስለምንታይ እዩ? ምኽንያቱ «ህይወት የሱስ እውን ኣብ ስጋና ክግለጽ» (4:11)። ህይወት ክርስቶስ ኣብቲ ናይ ጳውሎስ ናብ ሞት ዝተፈርደ ስጋ ተራእየ። ከም የሱስ ብትዕግስቲ ክሳቐ ጸጋ ተዋሂብዎ ነበረ፡ ብመለኮታዊ ሓይሊ ድማ ብርቱዕ ኮነ፡ እዚ ሓይሊ እዚ ናቱ ኣይነበረን። ከምቶም ናይ ጌዴዎን ሰባት ምስ ዕቃብ ሸክላኦም፡ ጳውሎስ «መዝገብ» ወንጌል ኣብ ድኹም ሰብኣዊ ስጋ («ሸክላ ዕቃብ») ነበሮ፡ እቲ ዝበለጸ ሓይሊ ድማ ካብ ኣምላኽ ክመጽእ እምበር ካብኡ ከይመጽእ (2 ቈረንቶስ 4:7)። ስለዚ እቲ ናይ መወዳእታ ክብሪ ናይ ኣምላኽ እምበር ናይ ጳውሎስ ኣይነበረን።
ቅኑዕ ኣገልግሎት
ተመሳሳሊ ምምስሳል ኣብ 2 ቈረንቶስ 6 ይርከብ። ጳውሎስ ንኣገልግሎቱ ከየጕድል ወይ ከየዋርድ ይሓስብ ነበረ። ምልክታት ቅኑዕ ኣገልግሎት ተወዳዳርነትን ዓወትን ዘይኮነስ፡ ስቓይን መከራን እዩ። ጳውሎስ ገለ ካብቶም ንኣገልግሎቱ ዝምልከቱ ባህርያት ይዝርዝር፡ «ብዙሕ ትዕግስቲ ... ጸበባታት ... ድሌታት ... ጭንቀት ... መውቃዕቲ ... ማእሰርቲ ... ህውከት ... ዕዮታት ... ድቃስ ምጕዳል ... ጾም» (2 ቈረንቶስ 6:4-5)። ሓሰውቲ መምህራን ነዚ ነገራት እዚ ፈጺሞም ዓቢ ግምት ኣይህብዎን! ጳውሎስ ኣገልግሎቱ «ብኽብሪን ብውርደትን፡ ብሕማቕ ዜናን ብጽቡቕ ዜናን» ቀጺሉ (2 ቈረንቶስ 6:8 JND)፡ ምኽንያቱ ሰባት ብዛዕባኡ ዝተፈላለዩ ሓሳባት ነበሮም። ኣታላሊ ይመስል ነበረ፡ እንተኾነ ግን ብሓቂ ሓቀኛ ነበረ፤ «ዘይፍሉጥ፡ እንተኾነ ግን ፍሉጥ» ነበረ (2 ቈረንቶስ 6:8-9 NKJV)። ብመሰረት እቲ Amplified Bible, ትርጉም እዚ ምምስሳል እዚ፡ «ብዓለም ዘይፍሉጥን ዘይተገምገመን» እኳ እንተነበረ፡ ጳውሎስን መዓይይቱን ግን «ብኣምላኽን ብህዝቡን ፍሉጣትን ዝተለለዩን» ነበሩ።
ተወሳኺ ምምስሳላት ኣብዚ ምዕራፍ እዚ ይበዝሑ፡ «ከም ዝሞቱ፡ እንሆ ግን ህያዋን ኢና ... ከም ሓዘንተኛታት፡ እንተኾነ ግን ኩሉ ግዜ ንሕጐስ፤ ከም ድኻታት፡ እንተኾነ ግን ንብዙሓት ሃብታማት ንገብር፤ ከም ዘይብሎም፡ እንተኾነ ግን ኩሉ ነገር ኣለዎም» (6:9-10)። ብቐጻሊ ሞት እናገጠሞ፡ ጳውሎስ ህያው ነበረ፡ ከም ዝጸሓፈ ድማ ክሰብኽ ይኽእል ነበረ። ብዝረኸቦም ብስጭታትን ብዘይተረድኦን ሓዘንተኛ እኳ እንተነበረ፡ ኣብ ጐይታ ግን ክሕጐስ ይኽእል ነበረ። ጳውሎስ ብመዳይ ናይዛ ዓለም ሃብቲ ድኻ ነበረ፡ ከም ለማኒ ድማ። ብዙሕ ግዜ ድሌት እንታይ ማለት ምዃኑ ይፈልጥ ነበረ (ፊልጲ 4:12)። ሽዑ ንብዙሓት ከመይ ገይሩ ሃብታማት ክገብሮም ይኽእል? እቲ ምምስሳል ጳውሎስ ንኻልኦት ብመንፈሳዊ መዳይ ከም ዘሀብተመ እዩ፡ ምኽንያቱ ብቑዕ ነገር ብቁሳዊ መዳይ እኳ እንተዘይነበሮ፡ ኩሉ ነገር ግን ብመንፈሳዊን ብዘለኣለማዊን መዳይ ነበሮ። ኣብ ክርስቶስ ዝነበሮ ምንጪታት ዘይወሰንቲ ነበሩ።
ሓደ ተወሳኺ ምምስሳል ንህይወት እዚ ዝኸበረ ባርያ ኣምላኽ ይጠቃልል። ኣብ 2 ቈረንቶስ 12:10፡ «ምኽንያቱ ድኹም ክኸውን ከለኹ፡ ሽዑ ብርቱዕ እየ።» ብዙሓት ሓሳባት ብዛዕባ ትርጉም ናይ ጳውሎስ «ሾኽ ኣብ ስጋ» ተላዒሎም እዮም፡ እዚ ዓንቀጽ እዚ ድማ ሓደ ካብቲ ካልእ ኣየጕልሕን። እቲ ናይ ጳውሎስ መግለጺ ኣብ ፍቕዲ 10 ዘሎ ኣገባብ ኣገዳሲ እዩ። ጳውሎስ ብስላቅ ብዛዕባ ሓደ «ሰብ ኣብ ክርስቶስ» ናብ ሰማይ ምስ ተወስደ፡ ናይ ክብሪ ራእያት ምስ ረኣየ፡ ዝረኸቦ ኣዝዩ ዓቢ ተመክሮ ጸሓፈ። ከምዚ ዝኣመሰለ ተመክሮ ሓደ ሰብ ክምካሕ እንተኽእል እኳ፡ ጳውሎስ ግን ብኸምዚ ዝኣመሰለ ነገር ኣይክምካሕን፡ እንታይ ደኣ ብድኻማቱ እዩ ዝምካሕ። ንሱ «ካብ ልክዕ ንላዕሊ ከይዓበየ» ወይ ብተመክሮኡ ከይተነፍሐ፡ ጳውሎስ «ሾኽ ኣብ ስጋ» ተላኢኹሉ፡ ንሱ ትሑት ክኸውን። ንጐይታ ሰለስተ ግዜ እኳ እንተለመነ፡ ኣይተኣልየን፤ ኣብ ክንድኡ ግን ጸጋ ኣምላኽ ንድኻሙ ንምሕጋዝ ተዋሂብዎ። ስለዚ ንሱ ምእንቲ ክርስቶስ «ብድኻማት»ን ብጸገማትን «ክሕጐስ» ይኽእል ነበረ፡ ምኽንያቱ ብርእሱ ድኹም ክኸውን ከሎ፡ ብሓይሊ ብክርስቶስ ብርቱዕ ክኸውን ይኽእል ነበረ። እዚ ድማ እቲ ቅድሚ ሕጂ ዝተመልከተ ስርዓት ምዃኑ የርኢ፡ «ምስ ክርስቶስ ተሰቒለ እየ፡ እንተኾነ ግን ህያው እየ» (ገላትያ 2:20)።
መልክዕ ወይ ሓቂ?
ኣብ መንጎ መልክዕን ሓቅን ምፍላይ ኣዝዩ ኣገዳሲ እዩ። ዓይኒ እምነት ካብ ነገራት ግዜን ስምዒትን ንላዕሊ ትርኢ። ከምቲ ምድራዊ ድንኳን ናይ ሰማይ ሓቂ ስእሊ ጥራይ ዝነበረ (እብራውያን 8:2)፡ ከምኡ ድማ ናይቲ ዘይርአ ነገራት ዝዓበየ ዋጋ ክንፈልጥ ኣሎና። ከም ዮሃንስ፡ ሓድሽ ራእይ ሰማይን ዓዋታይ በጊዕ ኣምላኽን የድልየና። ብእምነት ንዕኡ ምርኣይ ንህይወትና ብዝዓበየ ዕላማ ንምግጣምን፡ ምስ ጳውሎስ ድማ ነቲ ምምስሳላዊ ቃላት፡ «ድኹም ክኸውን ከለኹ፡ ሽዑ ብርቱዕ እየ» ንምግላጽን ከዳልወና እዩ።
