“ከም ሓሰር ኣብ ቅድሚ ንፋስ ይኹኑ።” መዝሙር 35፡5
- “ሞት ንጸላእተይ ብሃንደበት ይውሰዶም፤ ብህይወት ናብ መቓብር ይውርዱ።” መዝሙር 55፡15
- “ኣቱም ኣምላኽ፡ ኣስናኖም ኣብ ኣፎም ስበሮም።” መዝሙር 58፡6
- “ካብ መጽሓፍ ህይወት ይደምሰሱ፡ ምስ ጻድቃን ከኣ ኣይተመዝገቡ።” መዝሙር 69፡28
- “ደቆም ኣቦ ዘይብሎም፡ ሰበይቱ ድማ መበለት ትኹን።” መዝሙር 109፡9
- “ብጹእ እዩ... ንሕጻናትካ ዝሕዝን ኣብ ኣኻውሕ ዝወቕዖም።” መዝሙር 137፡9
“በጃኻ ኣቱም ጐይታ!” እዚ ጸሎት ካብ መጽሓፍ ቅዱስ ዝመስል ኣይኮነን፡ ኣይኮነን ድዩ? ደሓን፡ እንደገና ነቲ ካብ መዝሙራት ዝተመርጸ ጽሑፋትና ርአ። እቲ ፍሬ እዘን ጸሎታት እዚኤን ንምጥፋእ ዝቐርብ ሕቶ ኣይኮነን ድዩ? ግናኸ ከምዚ ዝኣመሰለ ጸሎት ኣብ መጽሓፍ ቅዱስ ከመይ ክኣቱ ይኽእል? የሱስ፡ “ንብጻይካ ኸም ነፍስኻ ኣፍቅሮ” (ማቴዎስ 22፡39) ኣይበለን ድዩ? ነዚ ኣብ መጽሓፍ ቅዱስ ዘሎ ዘይተሰማምዓዊ ነገር ከመይ ክንገልጾ ንኽእል?
እተን ላዕለዋይ ጥቅስታት ካብ ገለ መዝሙራት መርገም ዝተወስዳ እየን። መርገም ማለት ክፉእ ምጽዋዕ ወይ ምረግም። መዝሙራት 7, 35, 55, 58, 59, 69, 79, 109, 137, ከምኡ’ውን 139 ንፍርዲ ኣምላኽ ኣብ ልዕሊ ጸላእቲ መዝሙራዊ ዝቐርቡ ጸሎታት ይሓዙ። እዘን መዝሙራት እዚኤን ንብዙሓት ክርስትያናት ኣሕሪቐን እየን፡ ብምኽንያት እቲ ሓድሽ ኪዳን ኣብ ልዕሊ ኩሉ ሰብ – ንጸላእትና እውን ሓዊሱ – ፍቕሪ ዘለዎ ብርቱዕ ትኹረት (ማቴዎስ 5፡44)።
ንብሉይ ኪዳን ፍሉይ ድዩ?
እተን መርገማት ናይዘን መዝሙራት ካብ ፍቕሪ እምብዛ ዝረሓቓ ይመስላ፡ ገለ ክርስትያናት ከኣ ዳዊትን ካልኦት መዝሙራውያንን ብዛዕባ ጸላእቶም ነዘን ጸሎታት እዚኤን ክጽልዩ ከለዉ ጌጋ ከም ዝገበሩ ደምዲሞም ኣለዉ። እዞም ክርስትያናት እዚኦም፡ ቅድሚ ትምህርቲ ሓድሽ ኪዳን ብዛዕባ ክርስትያናዊ ፍቕሪ ኣብ ግዜ ብሉይ ኪዳን ይነብሩ ስለ ዝነበሩ፡ ይቕረ ክንብለሎም ይግባእ ይብሉ። በዚ ኣረኣእያ እዚ፡ እተን መዝሙራት መርገም ኣብ ጽሑፍ ዝተኻተታ፡ ክርስቶስ ምስ መጸን ብብርሃን ሓቂ ሓድሽ ኪዳን ክንነብር ምስ ጀመርናን ኣረኣእያና ክንደይ ፍሉይ ክኸውን ከም ዘለዎ ንምርኣይ እዩ።
ምንም እኳ ትርጓሜ ጽሑፍ ኩሉ ግዜ ነቲ ዝተጻሕፈሉ ታሪኻዊ ኩነታት ኣብ ግምት ከእቱ እንተኾነ፡ እተን መዝሙራት መርገም ከም ናይ ብሉይ ኪዳን ድንቁርና ብዛዕባ ናይ ኣምላኽ ድሕሪኡ ዝመጸ ምግላጽ ብዛዕባ ፍቕሪ ንጸላእትና ክግለጻ ኣይከኣላን። ዳዊት ኣብ ሓንቲ ካብተን መዝሙራት መርገም ብዛዕባ ፍቕሩ ንዝነበሩሉ ጸላእቱ ዝጸሓፎ ስማዕ። “ኣብ ክንዲ ምሕዝነተይ (ፍቕረይ) ይኸስሱኒ፡ ኣነ ግና ሰብ ጸሎት እየ። ንጽቡቕ ብክፉእ ይፈድዩኒ፡ ንምሕዝነተይ ከኣ ብጽልኢ” (መዝሙር 109፡4-5)።
ንጉስ ሳኦል ንዳዊት ብምኽንያት ቅንኣት ክቐትሎ ዝደለየሉ ግዜ፡ ዳዊት ዝገበሮ ደግነት እውን ዘክር (1 ሳሙኤል 24, 26)። ንብጻይካን ንጸላእትኻን ምፍቃር ኣብ ሓድሽ ኪዳን ጥራይ ዝተገልጸ ጽንሰ ሓሳብ እዩ ዝብል ሓቂ ኣይኮነን። የሱስ ንሓደ ሰብ ንብጻዩ ኸም ነፍሱ ከፍቅር ከም ዝኣዘዘ፡ ንሕጊ ብሉይ ኪዳን ይጠቅስ ነበረ (ዘሌዋውያን 19፡18)። ንጸላእትኻ ፍቕሪ ምሕባር እውን ክፋል ሕጊ ብሉይ ኪዳን እዩ፡ “ንበጊዕ ወይ ንኣድጊ ጸላኢኻ ተባሪሩ እንተረኸብካዮ፡ ብርግጽ ናብኡ መልሶ። ንኣድጊ ናይቲ ዝጸልኣካ ሰብ ኣብ ትሕቲ ጾሩ ወዲቑ እንተረኣኻዮ፡ ኣብኡ ኣይትግደፎ፤ ብርግጽ ክትሕግዞ ኣለካ” (ዘጸኣት 23፡4-5)። ፍቕሪ ንጸላኢኻ እውን ክፋል ጥበብ ጽሑፋት ብሉይ ኪዳን እዩ፡ “ጸላኢኻ ምስ ወደቐ ኣይትሕጎስ፤ ምስ ተሰናኸለ፡ ልብኻ ኣይትሕጎስ” (ምሳሌ 24፡17)። መዝሙራት መርገም ከም ናይ ብሉይ ኪዳን ድንቁርና ብዛዕባ ሓቂ ሓድሽ ኪዳን ክግለጻ ኣይከኣላን።
ብተወሳኺ፡ እተን መዝሙራት መርገም ከም ሓደ መዝገብ ናይ መዝሙራውያን ኣብ ትሕቲ ጸቕጢ ወይ ስደት ንሓጺር ግዜ ዝተቖጥዑ፡ ገለ ግዝያዊ ምፍንጃላት ዝገበሩ፡ ድሕሪኡ ድማ ሰላሞም ዝረኸቡ – ንሕና ኩላትና ኣብ ገለ እዋን እንገብሮ ነገር – ጥራይ ክርአ ኣይግባእን። እተን መዝሙራት መርገም ታሪኻዊ ትረኻ ኣይኮናን – ግጥማዊ ግጥምታት እየን። ኣብ ዘይተጠንቀቕናሉ ግዜ ዝተጻሕፋ ኣይኮናን፡ ግናኸ ብስርዓት ኣብ ዘይተሃወኽናሉ ግዜ ዝተዳለዋ እየን። ብሓቂ፡ ካብ ኣርእስታተን ክርአ ከም ዝኽእል፡ ብዙሓት ካብተን መዝሙራት መርገም ብሓቂ ኣብ ህዝባዊ ኣምልኾ ንምዝማር ዝተጻሕፋ እየን!
ገለ ነጥብታት ንምግምጋም
ነቲ ኣጸጋሚ ሕቶ ናይ መዝሙራት መርገም ብቑዕ መልሲ ንምሃብ፡ ብዙሓት ነጥብታት ክግምገሙ ኣለዎም። ቀዳማይ፡ መርገም ኣብ መዝሙራት ንኡስ ቴማ ምዃኑ ክሕበር ይግባእ። ኣብተን መዝሙራት መርገም እውን፡ እቲ ናይ ሓቂ መርገም ብሓቂ ውሱን እዩ። ብሓቂ፡ “መርገማት ኣብ መዝሙራት” ምባል ካብ “መዝሙራት መርገም” ዝበለጸ እዩ። ሕቶና ንሓደ ቴማ ዝምልከት እዩ፡ እዚ ቴማ እዚ ንብሉይ ኪዳን፡ ወይ ንመዝሙራት፡ ወይ ንብዙሓት ካብተን መዝሙራት መርገም እውን ኣይገልጽን እዩ።
ካልእ ክዝከር ዘለዎ ነጥቢ፡ ሃይፐርቦል (ዕላማዊ ምግናን) ኣብ ዕብራይስጢ ግጥሚ ብዙሕ ግዜ ዝጥቀመሉ ኣገባብ ምዝራብ ምዃኑ እዩ። ንኣብነት፡ ናይ ዳዊት ዋይዋይ ኣብ መዝሙር 6፡6 (NASB) ኣስተብህል። “ኩሉ ለይቲ ዓራተይ ይሕምስ፡ ዓራተይ ብንብዓተይ ይፍርስ።” ከምዚ ዝኣመሰለ ምግናን ብፍጹም ብሓቂ ኣይውሰድን! እቲ ሕብራዊ ምግናን ናይ ዕብራይስጢ ግጥሚ ንመርገማት እንተዘይገለጸ እውን፡ ንገለ መግለጺታት ከም “ኣስናን ምፍራስ” ከምኡ’ውን “ሕጻናት ምውቃዕ” ይገልጽ።
ንሕቶና ኣገዳሲ ዝኾነ ነገር፡ ካብተን መርገማት ናይ መዝሙራት ሓንቲ እውን ንግላዊ ሕነ ምፍዳይ ዝቐርብ ሕቶ ዘይምዃኑ እዩ። እቲ ንመርገማት ዝኸበበ ጽሑፍ ምስ ዝምርመር፡ እቲ መዝሙራዊ ኣብ ግላዊ ሕነ ምፍዳይ ከም ዘይተዋፈረ ንረክብ፡ ግናኸ ንጽድቂ ስርዓታት ኣምላኽ ብፍርዱ ንረሲኣን ብሓጢኣቶም ክርኢ ይደሊ። ንኣብነት፡ ኣብ መዝሙር 58፡10-11 ርአ። “ጻድቕ ሕነ ምስ ረኣየ ይሕጎስ፤ ኣእጋሩ ብደም ረሲኣን ይሓጽብ። ሰባት ከኣ፡ ‘ብርግጽ ንጻድቃን ዓስቢ ኣሎ፤ ብርግጽ ኣብ ምድሪ ዝፈርድ ኣምላኽ ኣሎ!’ ክብሉ እዮም።”
ንኻልእ ኣብነት፡ ምኽንያት ናይ መርገም መዝሙር 109፡16-18 ኣስተብህል። “ምሕረት ክገብር ስለ ዘይዘከረ፡ ግናኸ ንስቓይን ድኻን ሰብ፡ ከምኡ’ውን ንዝተስፋ ዝቖረጸ ልቢ፡ ንምቕታል ሰጎጎም። መርገም እውን ፈተወ፡ ስለዚ ናብኡ መጸ፤ ብበረኸት ከኣ ኣይተሓጎሰን፡ ስለዚ ካብኡ ርሓቐ። ግናኸ ብመርገም ከም ክዳኑ ተኸድነ፡ ከም ማይ ከኣ ናብ ኣካሉ ኣተወ፡ ከም ዘይቲ ከኣ ናብ ኣዕጽምቱ።”
ምኽንያት ናይ መርገም መዝሙር 55፡15 እውን ግልጺ እዩ፡ “ክፉእ ኣብ መንጎኦም ይርከብ እዩ።” እቲ ጽሑፍ ናይ ኣሳፍ መርገም ንደገፍ ናይ ጽድቂ ስም ኣምላኽ ዝምልከት ምዃኑ ግልጺ እዩ። “ኣቱም ጐይታ፡ ነቲ ንዓኻ ዝወረወሩልካ ጸርፊ ሸውዓተ ግዜ ናብ ሕቕፊ ጎረባብትና መልሶ” (መዝሙር 79፡12)። እቶም ረሲኣን ጸላእቲ መዝሙራዊ እዮም፡ ከመይሲ ጸላእቲ ኣምላኽ እዮም። “ኣቱም ጐይታ፡ ንዝጸልኡኻ ኣይጸልኦምን ድየ፡ ንዝለዓሉኻ እውን ኣይጸልኦምን ድየ? ንኣኦም ጽልኢ ጥራይ ኣለኒ፤ ጸላእተይ ገይረ እቖጽሮም” (መዝሙር 139፡21-22)።
እቲ ብርቱዕ ቛንቋ ብዛዕባ “ንሕጻናት ምሓዝን ኣብ ኣኻውሕ ምውቃዕን” ኣብ መዝሙር 137 ኣብ ጽሑፍ ክርአ ኣለዎ። እተን ቅድሚኡ ዝነበራ ክልተ ፍቕድታት ንጸላኢ መዝሙራዊ ይለልያ፡ “ኣቱም ጐይታ፡ ኤዶማውያን ኣብታ የሩሳሌም ዝወደቐትላ መዓልቲ ዝገበርዎ ዘክር። ‘ኣፍርስዋ’ ኢሎም ጨደሩ፡ ‘ክሳዕ መሰረታ ኣፍርስዋ!’ ኣቱም ጓል ባቢሎን፡ ንጥፍኣት ዝተፈርደኪ፡ ንዝገበርክዮ ዝፈድየኪ ብጹእ እዩ።” እዛ መዝሙር እዚኣ ብእብራውያን ኣብ ምርኮ ዝነበሩ ዝተጻሕፈት እያ፡ ንኣረማውያን ባቢሎናውያን (ከምኡ’ውን ኤዶማውያን) ንመቕደስ ኣምላኽ ኣብ የሩሳሌም ዘፍረሱ፡ ከምኡ’ውን ንህዝቢ እስራኤል ብዙሕ ግፍዒ ዝገበሩ እያ። እዚ ንፍትሒ ዝቐረበ ጩኸት ድሕሪ 50 ዓመት፡ ፋርስ ንባቢሎን ኣብ 539 ቅ.ል.ክ. ምስ ኣፍረሰት መልሲ ረኸበ።
ምልጃ ንጽድቂ
እቶም ጸሓፍቲ መዝሙራት ንግላዊ ሕነ ምፍዳይ ኣይደለዩን፡ ግናኸ ንጽድቂ ኣምላኽ ኣብ ምድሪ ብመንግስቲ ክግለጽ ይናፍቑ ነበሩ። እዚ ኣብ ግዜ ብሉይ ኪዳን ፍሉይ ኣገዳስነት ነበሮ፡ ከመይሲ ጽንሰ ሓሳባት ናይ መወዳእታ ፍርድታት ድሕሪ ሞት ገና ብፍጹም ኣይተገልጹን ነበሩ። ክርስትያናት ሎሚ ኩሉ ነገር ኣብ መወዳእታ ግዜ ከመይ “ክጸብጽብ” ከም ዝኽእል ዝበለጸ ምስትውዓል ኣለዎም፡ ከመይሲ ምሉእ መጽሓፍ ቅዱስ ኣለና። ንምእመን ብሉይ ኪዳን ግና፡ ንዘይተኣምኑን ረሲኣንን ኣብዛ ህይወት ምፍራድ እምብዛ ኣገዳሲ ነበረ፡ ከመይሲ ኣምላኽን ጽድቂ ስርዓታቱን ይጸድቑ ነበሩ። እዚ ንዳዊት፡ ንብዙሓት ካብተን መዝሙራት መርገም ዝጸሓፈ፡ ብፍሉይ ሓቂ ነበረ፡ ብምኽንያት ስልጣኑ ከም ንጉስ እስራኤል። ከም ቅቡእ ገዛኢ ህዝቢ ኣምላኽ፡ ዳዊት መንግስቱ ንስርዓታት ጽድቂ ኣምላኽ ከም ዝገልጽ ይፈልጥ ነበረ። ካብ ናይ መወዳእታ ቃላቱ ኣብ 2 ሳሙኤል 23፡1-7፡ ዳዊት ከም ንጉስ ናይ ኣምላኽ ኣፈኛ ክኸውንን ንጽድቂ ክሕሉን ሓላፍነት ከም ዝነበሮ ተረዲኡ።
ካልእ ግልጺ መልሲ፡ ሽዑ፡ ንሕቶ ናይ መዝሙራት መርገም፡ ንሳቶም ንጽድቂ ወገን ባህሪ ኣምላኽ የርእዩ። ኣምላኽ ፍቑርን ጸጋዊን ጥራይ ኣይኮነን፤ ንሱ ጻድቕን ቅዱስን እዩ፡ ንሓጢኣት ከኣ ይጸልእ። ንሓጢኣት ብፍርዲ ክፈትሖ ኣለዎ። እተን ኣብ መዝሙራት መርገም ጸሎታት ዝኾና ቃላት፡ ኣብ ካልኦት መዝሙራት ናይ ኣምላኽ ተግባራት ኣብ ልዕሊ ረሲኣን ዝገልጹ ፍሉያት መግለጺታት እየን። ነዘን ዝስዕባ ምርጫታት ኣስተብህል። “እቶም ረሲኣን... ከም ሓሰር ንፋስ ዝወስዶ እዮም” (መዝሙር 1፡4)። “ንኹሎም ጸላእተይ ኣብ መንጋጋኦም ውቕዖም፤ ኣስናን ረሲኣን ስበሮም” (መዝሙር 3፡7)። “ግናኸ ኩሎም ሓጥኣን ክጠፍኡ እዮም፤ መጻኢ ረሲኣን ክቑረጽ እዩ” (መዝሙር 37፡38)። “ግናኸ ንስኻ፡ ኣቱም ኣምላኽ፡ ናብ ጕድጓድ ጥፍኣት ከተውርዶም ኢኻ፤ ደም ዝፈስስን ተንኮለኛን ሰባት ንፍርቂ መዓልታቶም ኣይነብሩን” (መዝሙር 55፡23)።
መርገማት ኣብ ሓድሽ ኪዳን
ሓደ ናይ መወዳእታ ክጥቀስ ዘለዎ ነገር፡ መርገም ንሓድሽ ኪዳን ዘይተለመደ ኣይኮነን። ጐይታ የሱስ ዘይተገደበ ፍቕሪ መሃረን ተለማመደን፡ ግናኸ ንዘይኣምኑ ከተማታት ቅፍርናሆም፡ ቆራዚንን ቤትሳይዳን እውን ረገመ። ካብ ጢሮስ፡ ሲዶን ወይ ሰዶም ዝበለጸ ፍርዲ ከም ዝነበሮም ተዛረበ (ማቴዎስ 11፡20-24)። እተን መርገማት ናይ መዝሙር 69 (ንሓያል “መጽሓፍ ህይወት” መግለጺ ሓዊሱ) ናይ ክርስቶስ ቃላት ክኾና ይኽእላ፡ ከመይሲ ብቐዳማይ ሰብ ዝተዛረበ መሲሓዊ መዝሙር እዩ። እቲ ናይ ዘይተሓድግ ሓጢኣት ምፍራድ (ማርቆስ 3፡22-30) እውን ናይ የሱስ መርገም ነበረ። ንሱ ንፈሪሳውያን ንሓይሊ ተኣምራት ዝገብር ስራሑ ንሰይጣን ዝሃቡ ፍርዲ ነበረ።
መርገም ኣብ ሓድሽ ኪዳን ኣብ ናይ ጐይታና መግለጺታት ኣብ ወንጌላት ጥራይ ዝተወሰነ ኣይኮነን። ጳውሎስ ናይ ቀዳማይ መልእኽቱ ናብ ቈረንቶስ ክዛዝም ከሎ፡ “ሓደ እኳ ንጐይታ እንተዘይፈቱ፡ ይረገም” (1 ቈረንቶስ 16፡22) ኢሉ ጸሓፈ። “ዝተረግመ” ሓያል ቃል እዩ፡ “ዝተረገመ” ተባሂሉ ክትርጎም ይኽእል እዩ። ጳውሎስ ነዚ ቃል እዚ ኣብ ገላትያ 1፡8-9 ክልተ ግዜ ተጠቒሙሉ፡ “ግናኸ ንሕና ወይ መልኣኽ ካብ ሰማይ ካብቲ ንሕና ዝሰበኽናልኩም ወንጌል ካልእ ወንጌል እንተሰበኸ፡ ንዘለኣለም ይረገም! ከምቲ ቅድሚ ሕጂ ዝበልናዮ፡ ሕጂ እውን እንደገና እብል፡ ሓደ እኳ ካብቲ ዝተቐበልኩምዎ ወንጌል ካልእ ወንጌል እንተሰበኸ፡ ንዘለኣለም ይረገም!” ሓደ ገጽ ናይ መጽሓፍ ራእይ፡ ንጸሎታት መርገም ናይ ቅዱሳን ንፍትሒ ናብ ምድሪ ንምምጻእ ዝቐረበ መልሲ ምዃኑ እዩ። “ክሳዕ መዓስ፡ ኣቱም ልዑላዊ ጐይታ፡ ቅዱስን ሓቀኛን፡ ንነበርቲ ምድሪ ክሳዕ ዘይትፈርድን ደምና ዘይትፍድይን?” (ራእይ 6፡10)።
ናይና ድሌት
እቲ ንግላዊ ሕነ ምፍዳይ ዘሎ ድሌት ንክርስትያን ፈጺሙ ምርጫ ኣይኮነን፡ ኩሉ ግዜ ከኣ ናይ ኣምላኽ ሓሳብ ክህልወና ይግባእ፡ “ሓደ እኳ ከይጠፍእ፡ ኩሉ ግና ናብ ንስሓ ክመጽእ” (2 ጴጥሮስ 3፡9)። ግናኸ ኣብተን ግዜያት እዚኤን ስም ኣምላኽን ባህሪኡን ከይረገም ኣይንደልን። ንጽድቂ ኣምላኽ “ኣብ ምድሪ ከምቲ ኣብ ሰማይ” ዝፍጸመሉ ግዜ ንጽሊ። ነዘን ጸሎታት እዚኤን ብፍጹም እናፈለጥና ንጽሊ፡ ኣብ መወዳእታ ትንተና እቲ ዓለማዊ ግዝኣት ጽድቂ ብቅዱስ ኣምላኽ ንዘለኣለማዊ ቅጽዓት ረሲኣን ከም ዝሓትት። እተን መዝሙራት መርገም ናይ ብሉይ ኪዳን መግለጺ ናይዚ መለኮታዊ ኣረኣእያ እዩ።
