ምምላስ ናብ ጽሑፋት

ንጐይትነት የሱስ ክርስቶስ ምእማን ንምእመናን

ቢል ቫን ራይን
1 መስ 2023
11 ዝተሓተ ንባብ

ጐይታና የሱስ ቅድሚ ምቊራጹ ሒደት መዓልትታት፡ ክልተ ደቀ መዛሙርቱ ናብታ ኣብ ጥቓ ቤትኤል ዘላ ንእሽቶ ኸተማ ለኣኸ። ንሱ ንጉሳዊ ግልጋሎቱ ናብ የሩሳሌም ንምእታው ኣብኡ ዝጽበዮ ዝነበረ ውርጅና ንኸምጽኡሉ ለኣኾም። ነቲ ውርጅና ፈቲሖም ከምጽእዎ ኣዘዞም። ስለምንታይ ነቲ ውርጅና ከም ዝወስድዎ እንተ ተሓቲቶም፡ «ንጐይታ የድልዮ እዩ» ኢሎም ክምልሱ ነበሮም።

ከም ዝተኣዘዙ ኸዱ እሞ ነቲ ውርጅና ረኸብዎ። ከምቲ ዝተባህለ፡ ነቲ ውርጅና ኺፈትሕዎ ኸለዉ፡ «ባለቤታቱ ድማ፡ ስለምንታይ ውርጅና ትፈትሑ ኣሎኹም፧ በልዎም።» እቲ መልሲ፡ «ንጐይታ የድልዮ እዩ» ዝብል፡ ኣርቢሕዎም እሞ እቲ ውርጅና ናብ የሱስ ተወስደ ( ESV)።

ስፍሓት ጐይትነት ጐይታና

እዚ ኣብዚ ዘሎ «ባለቤታት» ተባሂሉ ዝተተርጐመ፡ ከምኡ’ውን «» ተባሂሉ ዝተተርጐመ ሓደ ምዃኑ እዩ። እቲ «ባለቤት» ማለት እዩ («ሓደ ሰብ ወይ ነገር ዝምልከቶ» ከምኡ’ውን «ሓደ ነገር ዝውንን ወይ ዝመሓድር፡ ባለቤት፡ ኣብ ልዕሊ ሰብ ዝቘጻጸር፡ » – NET Bible notes)። እዞም ሕጋውያን ባለቤታት እቲ ውርጅና፡ ነቲ ዝወስድዎ ዝነበሩ ውርጅና ኺሓትቱ መሰልን ሓላፍነትን ነበሮም። ይኹን እምበር፡ ንላዕለዋይ ምልኪ ብቐሊሉ ኣፍልጦ ሂቦም ተገዝኡ። እዚ ንጐይትነት መድሓኒና ዘርኢ ጽቡቕ መርኣያ እዩ። ንሱ ልዑል ባለቤት፡ ጐይታን ወናንን ኩሉ ነገር እዩ፡ « ንእግዚኣብሔር እያ፡ ምልኣታውን፡ ዓለምን ኣብኣ ዚነብሩን» (መዝሙር )።

ኣሎኒ፡ ግን ኩሉ ዘሎኒ ናይ ምድሪን ምልኣታን ክፋል እዩ፡ እዚ ድማ ቅድሚ ኩሉን ድሕሪ ኩሉን ናይ ፡ ወይ ናይ እግዚኣብሔር፡ ናይ ልዑል እዩ። እዚ ጥራይ ዘይኮነስ፡ ኣነ’ውን ናይ (ወይ ናይ እግዚኣብሔር) እየ፡ ከምቲ ሓደ «ኣብኣ ዚነብሩ» – ከም ምድራዊ ነባሪ እዛ ፕላኔት፡ ከምቲ ኩሉ ሰብ ናይ ፈጣሪ ዝኾነ። ካብዚ ንላዕሊ፡ ከም ዝደሓነ ውሉድ ኣምላኽ፡ ብሓድሽ ፡ ብክርስቶስ የሱስ ብምድሓን ብኣምላኽ ብዝተገዝአ፡ ናቱ እየ። እዚ ን«» ዝብል ኣረኣእያና ቕኑዕ ንምግባር ክሕግዘና ይግባእ።

ጴጥሮስ ኣብ ቤት ቈርኔሌዎስ ንዝተኣከቡ ሰባት፡ «የሱስ ... ኩሉ እዩ» በለ ()። እዚ ማለት፡ ዝኾነ ይኹን ፡ ስራሕ፡ ሓላፍነት ወይ ጽልዋ እንተ ሃለወና፡ ንሱ ኣብ ልዕሊኦምን ኣብ ልዕሌናን እዩ። ንሕና ድማ ንእኡ ተገዛእትን ተሓተትን ኢና። ነዚ ኣረኣእያ እንተ ኣጥፊእናዮ፡ ከምቲ እቲ ኣብ መዝሙር ዘሎ ዓሻ፡ «ኣምላኽ የልቦን» ኢሉ ንርእሱ ኬእምን ዝፈተነ፡ ብተግባር ንስልጣን ጐይታን ንቐዳማይ ምልኩን ክንነጽግ ንኽእል ኢና።

ጐይታና የሱስ ኣብ ብዛዕባ ስሙ ዝያዳ ንምርዳእ ይምህረና፡ «ኣብ ሰማያት ዘሎ ፍቓድ ኣቦይ ዚገብር እምበር፡ ጐይታይ ጐይታይ ዚብለኒ ዘበለ ዅሉ ናብ መንግስተ ሰማያት ኣይኣቱን እዩ።» ድማ ነዚ ቓሉ ከምዚ ኢሉ ገሊጽዎ፡ «ስለምንታይከ ጐይታይ ጐይታይ ትብሉኒ፡ እቲ ዝብለኩም ዘበለ ግና ኣይትገብሩን ኢኹም፧» ()።

ጐይታና፡ ከም ባለቤት፡ ኣብ ልዕሌና ስልጣን ኣለዎ፡ ንሕና ድማ ፍቓዱ ኽንገብርን ትእዛዛቱ ኽንእዘዝን ይግባእ። ግን ጐይትነቱ ከምቲ ናይ ብዙሓት ሰብኣውያን ጐይቶት ጭካነ ወይ ግፍዒ ኣይኮነን፡ ከመይሲ ኣብ ካልእ ቦታ ድማ፡ «ፍቓድ ኣምላኽ ዚገብር ዘበለ፡ ንሱ ሓወይን ሓብተይን ኣደይን እዩ» ይብል። ካብቲ ናይ ጐይታን ባርያን ዝበለጸ ዝዓመቐ፡ ዝለስለሰ ርክብ ኣተኣታተወ። እቲ ናይ ቃሉ ምእዛዝናን ናይ ስልጣኑ ምቕባልናን ከምቲ ናይ ባሮት ክኸውን እንከሎ፡ እቲ ምኽንያትና ግና ከምቲ ናይ ፍቑር ስድራቤት፡ ሓው ወይ ወይ ኣደ እዩ። ጸጋ ኣምላኽ ግሩም እዩ! «ብጸጋን ብፍልጠት ጐይታናን መድሓኒናን የሱስ » ንዓቢ (2 ጴጥሮስ )! ንሱ ጐይታና (ባለቤት) ከምኡ’ውን መድሓኒና (ኣድሓኒ) እዩ። ከም ፡ ስልጣን ሞትን ሲኦልን ኣድሒኑና – እቲ ናይ ባህርያዊ ዝንባሌና ንጐይትነቱ ንምፍራስ ወይ ንምእባይ ዝመጽእ ናይ መወዳእታ ሳዕቤናት!

(ከምኡ’ውን ልዕልና) ናይ ልዑል ጐይታና

ነቲ ኣብ ፊልጲ ዘሎ ትርጉም ኣስተብህል። እዚ ልዑል ብሓቂ ኣምላኽ እዩ፡ ንርእሱ ኣትሒቱ ናብ ዝመጸ፡ ሰብነት ዝወሰደ፡ ከምኡ’ውን ናይ ባርያ ወይ ገላውነት መንነትን ባህርይን ዝወሰደ፡ ኣብ መወዳእታ ድማ ንርእሱ ዝያዳ ኣትሒቱ፡ «ክሳዕ ሞት፡ እኳ ድማ ሞት »።

እዚ (ሓጢኣት ዘይብሉ) ናብ ሰብነት ምውራድ፡ ንልብና ብፍቓደኛነት፡ እኳ ደኣ ብቕንኣት ንምግዛእን ብዘይራስነት ንምግዛእን ናብቲ ንርእሱ ኣትሒቱን ንኣምላኽ ዝተገዝአን፡ በዚ ድማ ባርነት ሓጢኣት ናይ መወዳእታ ሓርነትና ዘረጋገጸ፡ ናብቲ «ባርነት» ክስሕቦ ይግባእ።

ስለዚ ኣምላኽ ኣዝዩ ልዕል ኣበሎ፡ ኩሉ ስም ዝበለጸ ስም ድማ ሃቦ፡ ምእንቲ ኣብ ስም የሱስ ኩሉ ብርኪ ኺምብርከኽ፡ ኣብ ሰማይን ኣብ ምድርን ኣብ ትሕቲ ምድርን፡ ኩሉ ልሳን ድማ የሱስ ምዃኑ ኺእመን፡ ንኽብሪ ኣምላኽ ኣቦ።

እቲ ኣብ ላዕሊ ዘሎ ናይ ልዕልና፡ ናይ ጐይትነት የሱስ መግለጺ፡ እቲ እግዚኣብሔር ንርእሱ ኣብ ዝጠለቦ ልዕልና፡ ክብሪን ግርማን ምዃኑ ኣብዚ ምጥቃስ ኣገዳሲ እዩ፡ «ብኣነ ርእሰይ መሓልኩ ... ‘ኩሉ ብርኪ ናባይ ኪምብርከኽ፡ ኩሉ ልሳን ድማ ብኣይ ኪምሕል እዩ።’»

መድሓኒና ኣምላኽ እዩ፡ ከም ኣምላኽ ድማ ኩሉ ነይሩ እዩ። ጐይትነቱ ብትእዛዝ ኩሉ ዝኽእል ኣምላኽ ተረጋጊጹን ልዕል ተገይሩን እዩ፡ ንሱ ድማ ኩሉ ብወዱ ፍጹም ባህታ ረኺቡ እዩ፡ ድማ፡ ብትሕትናኡ፡ ንእኡ ዝያዳ ንምልዓል ካልእ ምኽንያት ረኺቡ እዩ! ኣቦ ብኣምልኾን ልዕልናን ወዱ ይኸብር። እዚ ትርጉም እዚ ኣብቲ ኣብ እግዚኣብሔር ዝገለጾ ይርአ፡ «ኣነ እግዚኣብሔር እየ፡ እዚ ስመይ እዩ፡ ክብረይ ንኻልእ ኣይህብን እየ።» ይኹን እምበር፡ የሱስ ክብሪ ምስ ተዋህቦ ኣምላኽ ይኸብር፡ ከመይሲ ንሱ «ኻልእ» ኣይኮነን፡ ግን ምስ ኩሉ ዝኽእል፡ ምስ እግዚኣብሔር ሓደ መንነት እዩ።

ሓጥኣን ንርእሶም የልዕሉ፡ ጐይታና ንርእሱ ኣትሓተ

ሰብኣዊ ንርእሱ ንምልዓል ኩሉ ፈጣን እዩ። «ኣነ ቁጽሪ ሓደ እየ» እቲ ናይ ሰብኣዊ ኢጎ ነባሪ ቅንብር እዩ። እዚ እዩ እቲ ናይቲ ኣብ መዝሙር 14:1ን 53:1ን ዘሎ ዓሻ። ንሱ ንኣምላኽ ዘይኣምንነት ንምምጓት ዘይኮነስ፡ ንኣምላኽ ብምፍራስ፡ ንርእሱ ብመንፈስ ናይቲ ኣምላኽ፡ ወይ ልኡል፡ ናይዛ ዓለም፡ ሰይጣን ባዕሉ ( 14:12-14ን ህዝቅኤል 28:12-17ን ተመልከት)፡ ንሱ ድማ ቀንዲ ጸላእን ተቐናቓኒን ናይ ልዑል ጐይታናን መድሓኒናን የሱስ እዩ።

እቲ ናይ ሓጢኣት ባህርይና ባዕሉ እቲ ቀንዲ ናይዚ ዕልወት እዚን ናይ ርእስኻ ምልዓልን እዩ – እዚ «ኣነ-ቐዳማይ» ዝብል መንፈስ። ጐይታና የሱስ ግና ነዚ ንምፍታሕ ብሰብኣዊ መልክዕ ናብ መጸ፡ ንርእሱ ባዶ ገይሩ ኣትሓተ፡ ናይ ጐይታን ሓላፍን ዘይኮነስ፡ ናይ ባርያ መልክዕ ወሰደ፡ ሓጢኣትና ኣብ ርእሱ ወሲዱ መቕጻዕትና ንምጽዋር። ንጐይትነቱ ምግዛእና፡ ናይ ዝመስገነ እንኮ ምላሽ እዩ።

«ጐይታይ ጐይታይ» ኢልና ብቐሊሉ ንጽውዖዶ፡ ግን ዝበሎ ኣይንገብርንዶ፧ ንጐይታ ንፈቱ፡ ወይ ንጐይታ ነገልግል፡ ወይ ን« የሱስ » ብኣፍና ነኽብር ኢልና ንዛረብዶ፡ ግን ብልብናን ፍቓድናን ብምግዛእን ምእዛዝን ኣይንግዛእንዶ፧

ክብደት ጐይትነት ጐይታና

ብዛዕባ ሰብነት ጐይታና የሱስ (ወይ ብዛዕባ ዝኾነ ይኹን ሰብነት ናይ ኣምላኽነት – ስላሴ) ምዝራብ ወይ ምጥቃስ ኣዝዩ ከቢድ ጉዳይ እዩ። ኣብቲ ንሙሴ ዝተዋህበ ሕጊ፡ ሳልሳይ ትእዛዝ ከምዚ ይብል፡ «ስም እግዚኣብሔር ኣምላኽካ ብኸንቱ ኣይትጥቀመሉ፡ ከመይሲ እግዚኣብሔር ስሙ ብኸንቱ ዝጥቀም ዘበለ ኣይገብሮን እዩ» (ዘጸኣት )። እዚ ማለት ስም ኣምላኽ ብቐሊሉ ወይ ብዘይጥንቃቐ፡ ብዕሽነት ወይ ከም መርገም ምጥቃም ማለት እዩ። እዚ ሓደ ፡ ኣብዚ «ኸንቱ» ተባሂሉ ዝተተርጐመ፡ ኣብ መዝሙር ንጣኦት ኣምልኾ የመልክት። ጣኦት ኣምልኾ ማለት ቅድሚ ካልእ ኣምላኽ ምህላው እዩ። ንሱ « ኩሉ ነገር ንላዕሊ ስሙን ቃሉን ኣልዒሉ እዩ» (መዝሙር )። ከምዚ ይእዝዝ፡ «ስም እግዚኣብሔር ዝጸርፍ ዘበለ ብርግጽ ክቕተል እዩ።»

ኣብ ቅዱስ፡ እቲ ናይ ስም እግዚኣብሔር ብግጉይ ምጥቃም ዘስዕቦ ሓደጋ ንህዝቢ ኣምላኽ ኣዝዩ ዘፍርህ ስለ ዝነበረ፡ ነቲ ስም ፈጺሞም ኣይዛረብዎን ነበሩ። እቲ «እግዚኣብሔር» ነቲ ኣርባዕተ እብራይስጥ ፊደላት (YHWH) ናይቲ ስም ተካእዎ። ሎሚ ነቲ ግሩም ቅድስና ናይቲ ስም ኣዝዩ ሒደት ስምዒት ኣሎና።

መንፈሳዊ ልምምድ፡ ስነ-ስርዓት

እቲ ናይ «» ዝብል ስም ምጥቃምና፡ ነቲ ኣብ 1 ቈረንቶስ ዘሎ ትምህርቲ ክንርኢ ከለና ዝያዳ ይምህረናን የኽብረናን፡ «ብመንፈስ ኣምላኽ ዚዛረብ ዘበለ ዅሉ፡ ‘የሱስ ርጉም እዩ’ ኣይብልን እዩ፡ ብዘይ መንፈስ ቅዱስ ድማ፡ ‘የሱስ እዩ’ ኺብል ዚኽእል የልቦን።»

ስም እግዚኣብሔር (YHWH) ሎሚ ኸምቲ ኣብ ቅዱስ ዝነበረ ቅዱስ እዩ፡ ስም «የሱስ» ድማ እቲ ሓደ ስም እዩ፡ ዝተዋህደ ቅርጺ ናይቲ ስም፡ «እግዚኣብሔር-» ወይ «እግዚኣብሔር ምድሓን እዩ» ማለት እዩ። ንጐይትነት የሱስ ምፍላጥ ማለት ንስልጣኑ ምግዛእን ኣብ ትሕቲ ስልጣኑ ምንባርን እዩ፡ እዚ ድማ ንሰብ ብባህሪኡ ኣይመጽእን እዩ። ብመንፈስ ቅዱስ ኣምላኽ ክምራሕን ክንቀሳቐስን ይግባእ። መንፈስ ፈጺሙ ንሓደ ሰብ «የሱስ ርጉም እዩ!» ኺብል ኣይፈቅድን ወይ ኣይመርሕን እዩ – እቲ ይከልከል! – ከምቲ ዝረኣናዮ ድማ፡ «የሱስ እዩ» ብቐሊሉ ምባል እኳ ሓደገኛ እዩ፡ ግን ኣብ ትሕቲ ስልጣንን ምትእስሳርን መንፈስ ጥራይ። ከም ምእመናን፡ «ብመንፈስ ምኻድ» – ማለት ብሓይሊ መንፈስን ኣብ ትሕቲ ቁጽጽሩን – ብሓይሊ ወይ ኣብ ትሕቲ ቁጽጽር ስጋና ዘይኮነስ ()፡ ጽውዓና፡ መሰልናን ግዴታናን እዩ። ንጐይታ የሱስ ምኽባር ስራሕ መንፈስ እዩ ()፡ ከምቲ ብመንፈስ እንመላለስ፡ ስጋና ይስዓር። ብዛዕባ የሱስ ከም ብዘይጥንቃቐ፡ ብቐሊሉ ወይ ብስርዓት (ብሰብኣዊ) ምዝራብ፡ ስሙ ብኸንቱ ምጥቃም ኣዝዩ ቀረባ ሓደጋ እዩ። ብሓይሊ መንፈስ ቅዱስ ክንነብርን ክንከይድን ከለና፡ ኣብ ትሕቲ ስልጣን የሱስ ብንቕሓት ክንነብር ኢና፡ ጐይትነቱ ድማ ናይ ጥራይ ዘይኮነስ፡ ብሓቂ ከም ምኽባሩ ክኸውን እዩ።

ዮሃንስ ነዚ ኣገዳሲ ትምህርቲ እዚ ዝያዳ የዕብዮ፡ «መንፈሳት ኣምላኽ እንተ ኾይኖም ንምፍላጥ፡ ነቶም መንፈሳት ፈትሽዎም፡ ከመይሲ ብዙሓት ነብያት ሓሶት ናብ ዓለም ወጺኦም እዮም። ብእዚ መንፈስ ኣምላኽ ትፈልጡ፡ የሱስ ብስጋ ከም ዝመጸ ዚእመን ዘበለ ኩሉ መንፈስ ኣምላኽ እዩ፡ የሱስ ከም ዝመጸ ዘይእመን ዘበለ ኩሉ መንፈስ ድማ ኣምላኽ ኣይኮነን። እዚ መንፈስ ጸረ- እዩ» (1 )። ንየሱስ ማለት ንኣምላኽነቱን ንሰብነቱን ምፍላጥ፡ ከምኡ’ውን ኣምላኽ ከም ዝመጸን ብሓቂ ኣምላኽ ምዃኑን ምፍላጥ እዩ፡ «የሱስ ወዲ ኣምላኽ ምዃኑ ዚእመን ዘበለ ኩሉ፡ ኣምላኽ ኣብኡ ይነብር፡ ንሱ ድማ ኣብ ኣምላኽ» (1 )።

ንጐይታ የሱስ ፡ ብዛዕባ ምዝራብ ጥራይ ዘይኮነስ፡ ብዛዕባ ብምሉእ ንጐይትነቱ ምፍላጥን ምግዛእን እዩ። ብዙሓት ሎሚ ንርእሶም «ናይ የሆዋ መሰኻኽር» ዝብሉ፡ የሱስ ኣምላኽ ምዃኑ ንምባል ድሉዋት እዮም፡ ግን ናቶም ቅኑዕ ኣይኮነን፡ ከመይሲ ንማዕርነቱ ምስ ኣምላኽን ንሓድነቱ ምስ ኣምላኽን ይነጽጉ (ፊልጲ ,9-11፡ ፡ )።

ሓደ ፡ ሓደ

ነዚ ኣዝዩ ኣገዳሲ እዚ ኣብ 1 ቈረንቶስ ዝያዳ ይገልጾ። ንቤተ ክርስቲያን ኣብ ቈረንቶስ ከም «ምስ ኩሎም ኣብ ኩሉ ቦታ ስም ጐይታና የሱስ ዝጽውዑ፡ ናቶምን ናትናን ዝኾነ፡ ክኾኑ ዝተጸውዑ» ይገልጻ (ቁ.2)። ብኻልእ ኣዘራርባ፡ እቶም ኣብ ቈረንቶስ ንጐይታ የሱስ ዘምልኹ ምእመናን፡ ኣብ ትሕቲ ሓደ ጐይትነት የሱስ ምስ ኩሎም ምእመናን ኣብ ኩሉ ቦታ ተኣሳሲሮም እዮም። ሓደ ጥራይ እዩ ዘሎ፡ ከምቲ ንኤፌሶን ኣብ ዝጸሓፎ። ኣረማውያን ጥራይ እዮም «ብዙሓት ጐይቶት» ዘለዎም (1 ቈረንቶስ )።

ብዛዕባ ምእመናን ኣብ ዝተፈላለዩ ቦታታት ኣብ ጥንታዊ ዓለም ይጽሕፍን ይዛረብን፡ ኩሉ ብዛዕባ «ጐይታና የሱስ » ይዛረብን የልዕልን – እቲ ሓደ ብኹሎም ናይ ኣምላኽ ብሓባር ዝፍለጥ፡ ዝምለኽን ዝግልገልን።

ስም የሱስ ኣብዞም ትሽዓተ ፍቕድታት ኣብ 1 ቈረንቶስ 1 ይጥቅስ። ኣብ ፍቕዲ 9 («ኣምላኽ እሙን እዩ፡ ብእኡ ድማ ናብ ወዱ፡ የሱስ ጐይታና፡ ተጸዊዕኩም ኢኹም»)፡ ነቲ ኣዝዩ ፍሉይ ቦታ ናይ ኩሎም ብኣምላኽ ናብቲ ፍሉይ ናይዚ የሱስ ፡ ፍቑር ወዱ፡ ዝተጸውዑ (ዝተዓደሙ) የጕልሕ።

ኣብ ፍቕዲ 10 ድማ፡ «ብናይ ጐይታና የሱስ ስም፡ ኩላትኩም ክትሰማምዑ፡ ኣብ መንጎኹም ድማ ፍልልያት ከይህሉ፡ ግን ብሓደ ሓሳብን ሓደ ፍርድን ክትሓብሩ» ይልምን። ኣብ መንጎ እቶም ኣብ ቈረንቶስ ዝነበሩ ምእመናን ብዙሓት ጉጅለታትን ፍልልያትን ከም ዝነበሩ ይፈልጥ ነበረ (ቁ.11-12)። ሓደ ጥራይ እንተ ሃልዩ፡ ኩላትና ድማ ናብቲ ሓደ ተጸዊዕና እንተ ሃሊና፡ ከምቲ ኣብ ዝምሕጸነና፡ «ሓድነት መንፈስ ብማእሰር ንሓሉ» ()። ኣብዚ ድማ፡ ብመንፈስ፡ ንየሱስ «» ንምባል ካልእ መገዲ ኣሎ።

ተዛማጅ ጽሑፋት

ብመጀመርታ ኣብ GTPress ተኣሊዩ። ብሰውራዊ ኣእምሮ ተተርጒሙ፣ ጥቕስታት መጽሓፍ ቅዱስ ከኣ ተኣቲቶም — ዝኾነ ኣገናዕቲ ክፈቱ ኣብ መፅሓፍ ቅዱስ ንኽትንብቡ።

© Bible Society of Ethiopia