መጽሓፍ ቅዱስ ስለምንታይ እምንቶ ዝኾነ: ታሪኽ፣ ሳይንስ፣ ትንቢት

እዚ መጽሓፍ እዚ ብሓቂ ብሉጽ፡ ፍሉይ፡ ከምኡ'ውን ዘወዳድር የብሉን። ብዛዕባ መጽሓፍ ቅዱስ፡ ህያው ቃል ኣምላኽ እየ ዝዛረብ ዘለኹ። ፈጣሪና በዚ መጽሓፍ እዚ ገይሩ ይዛረበና፡ እዚ መጽሓፍ እዚ ድማ ንህይወት ሰብ ብግሩም መገዲ ናይ ምቕያር ሓይሊ ኣለዎ። ኣነ ብውልቂ እዚ ኣጋጢሙኒ እዩ፡ ብዙሓት ካልኦት ድማ ከምኡ። ብሓቂ፡ ሰባት ኣብ ዓመተ 2023 እዚ ገና የጋጥሞም ኣሎ። ኣብዚ መልእኽቲ እዚ፡ ንመጽሓፍ ቅዱስ ፍሉይ ዝገብሮን ስለምንታይ ድማ ቃል ኣምላኽ ብሓቂ ፍጹም እሙንን እምነት ዘለዎን ምዃኑ 100% ዝተኣማመን ምዃነይን ከርእየኩም እፈቱ።

ሕጂ፡ እዚ ንምግባር፡ ነቲ ብሉጽ ታሪኽ መጽሓፍ ቅዱስን ብኸመይ ድማ ንዘመናት ከይተቐየረ ከም ዝተመሓላለፈን ንርኢ። ከምዚ ዝኣመሰለ ሕቶታት ድማ ክንምልስ ኢና፡ ኣርኪኦሎጂ ወይ ታሪኽ ምጽሓፍ፡ ማለት ታሪኽ ምጽሓፍ ዝምርምር፡ ወይ ሳይንሳዊ ሓቂታት ምስቲ ኣብ መጽሓፍ ቅዱስ ዝተገልጸ ብኸመይ ይዛመድ? ብተወሳኺ፡ ኣብ ቃል ኣምላኽ ዝርከቡ ብዙሓት ትንቢታዊ ትንበያታት ብኸመይ ብልክዕ ከም ዝተተንበዩ ዝተፈጸሙን፡ በዚ ድማ መጽሓፍ ቅዱስ ብሓቂ ብመለኮታዊ መንፈስ ዝተጻሕፈ ምዃኑ ዝያዳ ዘረጋግጽን ብሓጺሩ ክንርኢ ኢና።

ሕጂ፡ ቅድሚ ኩሉ፡ ገለ ሓቂታት ብዛዕባ መጽሓፍ ቅዱስ። ኣብ ዓለም እቲ ዝበዝሐ ዝሕተም፡ እቲ ዝበዝሐ ዝትርጎም፡ ከምኡ'ውን እቲ ዝበዝሐ ዝዝርጋሕ መጽሓፍ እዩ። 66 መጻሕፍቲ ዝሓዘ፡ ኣብ 1,500 ዓመታት፡ ኣብ ሰለስተ ዝተፈላለዩ ኣህጉራት፡ ብሰለስተ ዝተፈላለዩ ቋንቋታት፡ ከምኡ'ውን ብልዕሊ 40 ዝተፈላለዩ ሰባት ዝተጻሕፈ እዩ። እቶም ጸሓፍቲ ካብ ዝተፈላለዩ ማሕበራዊ ድሕረ-ባይታታት ዝመጹ እዮም፡ እዚኦም ድማ ነገስታት፡ ገፈፍቲ ዓሳ፡ ሓካይም፡ ጓሶት፡ ተኣከብቲ ቀረጽ፡ ሰራሕተኛታት፡ ከምኡ'ውን ካልኦት ይርከብዎም። እቶም መጻሕፍቲ መጽሓፍ ቅዱስ ኣብ ዝተፈላለዩ ኩነታት ተጻሒፎም እዮም፡ ኣብ ኣናብር፡ ኣብ ቤት ማእሰርቲ፡ ኣብ እዋን ጉዕዞ፡ ኣብ ምህዳም፡ ኣብ ደሴት፡ ገለ ንምጥቃስ ጥራይ።

ሕጂ፡ እዚ ንምምሳል ፈትኑ፡ ካብ ዝተፈላለዩ ባህልታትን ማሕበራዊ ድሕረ-ባይታታትን ዝመጹ 40 ሰባት ትወስዱ፡ ኣብ 1,500 ዓመታት ዝተዘርግሑ፡ ሰለስተ ዝተፈላለዩ ቋንቋታት ዝዛረቡ፡ ከምኡ'ውን ብዛዕባ እቶም ዓበይቲ፡ ክርክር ዝፈጥሩ ሕቶታት ህይወት 66 መጻሕፍቲ ክጽሕፉ ትሓትትዎም፡ ከምዚ ዝኣመሰለ፡ ኣበይ እየ ዝመጽእ? ኣበይ እየ ዝኸይድ ዘለኹ? ንምንታይ እየ ዝነብር ዘለኹ? ስለምንታይ ኣብዛ ዓለም እዚኣ ብዙሕ ክፉእን ስቓይን ኣሎ? እንታይ እዩ ውጽኢት ዝኸውን ዝብል ትሓስቡ? ብርግጽ ፍጹም ምስግርጋርን ብዙሕ ምጽብጻብን ክህሉ እዩ።

ልክዕ እዚ ድማ ተኣምር መጽሓፍ ቅዱስ እዩ፡ ምኽንያቱ እንተ ኣንቢብኩምዎ፡ ፍጹም ዝሰማማዕ ምሉእ ከም ዝኾነን ብውሽጡ ድማ ምሉእ ብምሉእ ዝሰማማዕ ምዃኑን ክትረኽቡ ኢኹም። ካብ ቀዳማይ ክሳብ ዳሕረዋይ መጽሓፍ፡ ብመላእ መጽሓፍ ቅዱስ ዝሓልፍ ሓደ ሓባራዊ ሓሳብ ኣሎ፡ ስለዚ ኩሎም ጸሓፍቲ ኣብ ኣእምሮኦም ነይሩዎም፡ እኳ ደኣ እቶም መብዛሕትኦም ንሓድሕዶም ኣይፈልጡን እዮም። እዚ ብኸመይ ይከኣል? እዚ ብኸመይ ክግለጽ ይከኣል?

እዚ ዝከኣል መጽሓፍ ቅዱስ ብመወዳእታ ሓደ ደራሲ ጥራይ ስለ ዘለዎ እዩ፡ ንሱ ድማ ህያው ኣምላኽ እዩ። ንሱ፡ ከምኡ'ውን፡ ንነፍሲ ወከፍ ጸሓፊ እንታይ ክጽሕፍ ከም ዘለዎ ብልክዕ ዝነገሮ ቀንዲ ኣሰናዳኢ እዩ። ልክዕ እዚ ድማ ኣብ መጽሓፍ ቅዱስ ይረጋገጽ። ኣብ ካልኣይ ጴጥሮስ፡ ኣብ ምዕራፍ ሓደ፡ ከምዚ ይብል፡ “ትንቢት ብፍቓድ ሰብ ኣይተነግረን፡ ግናኸ ቅዱሳት ሰባት ኣምላኽ ብሓይሊ መንፈስ ቅዱስ ተደሪኾም ተዛረቡ።”

ስለዚ፡ መጽሓፍ ቅዱስ ሰብኣዊ ሓሳብ ከም ዘይኮነ፡ የግዳስ መልእኽቲ ኣምላኽ ንኣና ሰባት ምዃኑ ንርኢ። እዚ ድማ እቲ ዓቢ፡ ዘለኣለማዊ ፈጣሪ ዩኒቨርስ ንሰባት መጽሓፍ ክጽሕፉ ከም ዝገበረ ማለት እዩ፡ ንኣና ንህልዋዊ ሕቶታት ህይወት መልሲ ንምሃብ፡ ንሱ መን ምዃኑን ንሕና ድማ ኣብ ቅድሚ ዓይኑ መን ምዃንናን ንምርኣይ፡ ከምኡ'ውን ንነፍሲ ወከፍና ብውልቂ ግሩም መልእኽቲ ንምሃብ።

ሕጂ፡ ሳይንስ፡ ኣርኪኦሎጂ፡ ወይ ታሪኽ ምጽሓፍ ንመጽሓፍ ቅዱስ ይጻረር እዩ ዝብሉ ተቓወምቲ ኩሉ ግዜ ኣለዉ። ካልኦት ድማ መጽሓፍ ቅዱስ ንዘመናት ከም ዝተቐየረ ይሓስቡ። እዚ ሓቂ ድዩ ወይስ ኣይኮነን? ምስዚ ሕቶታት እዚ ብውልቂ ምምልላስ ንእምነተይ ኣብ ቃል ኣምላኽ ጥራይ ከም ዘበርትዖ ክገልጽ ይግባእ። ምኽንያቱ እቲ መጽሓፍ ቅዱስ እሙን ምዃኑን ሎሚ ድማ ዘይተቐየረ ቃል ኣምላኽ ኣብ ኢድና ከም ዘሎናን ዘርኢ መርትዖ ብሓቂ ኣዝዩ ብዙሕ እዩ። ሕጂ፡ ገለ ኣብነታት እነሆ።

ኣርኪኦሎጂን መጽሓፍ ቅዱስን እንታይ እዮም? ምጽብጻባት ኣለዉ ድዮም ወይስ የብሎምን? ኔልሰን ግሉክ፡ ካብቶም ዝዓበዩ ኣርኪኦሎጂስትታት ኩሉ ግዜ ዝቑጸርን ኣብ ገጽ ታይም መጽሔትን ካልኦት ሕትመታትን ዝቐረበን፡ ከምዚ ይጽሕፍ፡ “ኣብ ኣርኪኦሎጂ ዝተረኽበ ሓደ እኳ ንመጽሓፍ ቅዱስ ዝጻረር ነገር ከም ዘየለ ብርግጽ ክግለጽ ይከኣል። ብዙሓት ኣርኪኦሎጂያዊ ረኽበታት ብንጹር ወይ ብልክዕ ዝርዝር ንታሪኻዊ ሓሳባት ኣብ መጽሓፍ ቅዱስ ዘረጋግጹ ተረኺቦም እዮም፡ ብተመሳሳሊ ድማ፡ ቅኑዕ ምግምጋም መግለጺታት መጽሓፍ ቅዱስ ብዙሕ ግዜ ንግሩም ረኽበታት ኣምሪሑ እዩ።” እዚ እዩ ዝበሎ።

ኣብ ዝሓለፉ 100 ዓመታት፡ ኣርኪኦሎጂ ገለ ካብቶም ኣብ መጽሓፍ ቅዱስ ዝርከቡ ታሪኻዊ ፍጻሜታት ብኣብ እዋን ቍፋር ዝተረኽቡ ነገራት ኣረጋጊጹ እዩ። ሕጂ፡ እዚኦም ድማ፡ ንኣብነት፡ ኣብ መጽሓፍ ዳንኤል ዝተጠቕሰ በልሻጻር ዝተባህለ ገዛኢ ብሓቂ ከም ዝነበረ፡ ወይ ድማ ህዝቢ ኬጢያውያን ከም ዝነበሩ ጥራይ ዘይኮነስ ዓቢ ግዝኣት እውን ከም ዝነበሮም ዘርኢ መርትዖ ይርከብዎም፡ እዚ ድማ ንነዊሕ እዋን ዘይፍሉጥ ነይሩ። እቶም ንዓለማዊ ታሪኽ ዝትንክፉ ክፍሊታት ግብሪ ሃዋርያት እውን ብርግጽ ቅኑዓት እዮም። ስለዚ፡ ብቐሊሉ ክንብል ንኽእል፡ ኣርኪኦሎጂ ንመጽሓፍ ቅዱስ ኣብ መግለጺታቱ ኣረጋጊጽዎ እዩ፡ መጽሓፍ ቅዱስ ድማ ገለ ዓበይቲ ኣርኪኦሎጂያዊ ረኽበታት ንኽካየዱ ኣበርክቶ ገይሩ እዩ።

ምስዚ ብቐረባ ዝተኣሳሰር ድማ፡ ብርግጽ፡ ታሪኽ ምጽሓፍ እዩ። ገለ ካብቶም ኣብ ብሉይ ኪዳንን ሓዲስ ኪዳንን ዝርከቡ ሰባት ዝጠቕሱን ከም ታሪኻዊ ሰባት ዝረጋገጹን ብዙሓት ታሪኻዊ ምንጭታት ኣለዉ። እዚ ድማ ንብዙሓት ኣብ መጽሓፍ ቅዱስ ዝተገለጹ ታሪኻዊ ፍጻሜታት እውን ሓቂ እዩ፡ እዚኦም ድማ ኣብ ታሪኽ ምጽሓፍ እውን ይጥቀሱ።

ሓደ ኣብነት እዚ፡ ፍላቪዩስ ዮሴፉስ ክርስትያን ዘይነበረ ኣይሁዳዊ ታሪኽ ጸሓፊ ነይሩ፡ ንሱ ድማ ዮሃንስ መጥምቕ ከም ዝነበረን ብሄሮድስ ድማ ንሞት ከም ዝተፈርደን፡ ልክዕ ከምቲ መጽሓፍ ቅዱስ ዝብሎ፡ ኣረጋጊጹ እዩ። ንሱ ድማ ሄሮድስ ዓቢ፡ ቀያፋ፡ ጴንጤናዊ ጲላጦስ፡ ያእቆብ ሓው የሱስ፡ ከምኡ'ውን የሱስ ባዕሉ ከም ዝነበሩ ይጠቅስ፡ ብዛዕባ ተኣምራቱ፡ ስቕለቱ፡ ከምኡ'ውን ትንሳኤኡ ይዛረብ።

ሕጂ፡ ብዙሓት ታሪኽ ጸሓፍትን ነጻ ዘይመጽሓፍ ቅዱሳዊ ምንጭታትን ብዙሓት ደቀ መዛሙርቲ የሱስ፡ እንተላይ ሃዋርያት፡ ከቢድ ስደት ከም ዝጸገቡን የሱስ ጐይታኦም ምዃኑን ካብ ምዉታት ከም ዝተንስአን ንምእዋጅ ክሳብ ምቕታል እውን ድሉዋት ከም ዝነበሩን ይሕብሩ። እዚ ኣዝዩ ዘደንቕ እዩ ዝመስለኒ፡ ምኽንያቱ ንሓሶት ዝሞት መን እዩ? እዞም ሰባት እዚኦም ንሓሶት ክመውቱ ድሉዋት ኣይነበሩን፡ የግዳስ ንሓቂ፡ ንዝርኣይዎ ብዓይኖም፡ ከምኡ'ውን ንኻልኦት ዝመስከሩሉ እዮም። ስለዚ፡ ኣርኪኦሎጂን ታሪኽ ምጽሓፍን ኣብ መጽሓፍ ቅዱስ ዝተጠቕሱ ፍጻሜታት ኣይጠራጠሩን፡ የግዳስ ኣረጋጊጾምዎም እዮም።

ሳይንስ እንታይ እዩ? በዚ፡ ሳይንሳዊ ጽንሰ-ሓሳባት ኣይኮንኩን ዝብል ዘለኹ፡ የግዳስ ብሳይንስ ዝተረጋገጹ ሓቂታት። ምስ መጽሓፍ ቅዱስ ዝጻረሩ ነገራት ኣለዉ ድዮም? እዚ እውን ኣዝዩ ኣገዳሲ ርእሲ እዩ፡ ብመወዳእታ ድማ ንምድንጋር ጥራይ ዘብጽሕ። ንዘመናት፡ ሳይንስ ብዙሕ ግዜ ሳይንሳዊ መግለጺታት መጽሓፍ ቅዱስ ክስተኻኸሉ ኣለዎም ኢሉ ይሓስብ ነይሩ፡ ግናኸ ነገራት ብኻልእ መገዲ ተረኺቦም።

ንኣብነት፡ ንነዊሕ እዋን ሰባት ምድሪ ምድማዕ እያ ኢሎም ይሓስቡ ነይሮም፡ እኳ ደኣ መጽሓፍ ቅዱስ ምድሪ ክብ ዝበለት ምዃና ኩሉ ግዜ ይገልጽ ነይሩ። ኣብ መጽሓፍ ቅዱስ፡ ሰብ ንኸዋኽብቲ ክቖጽር ከም ዘይክእል ይብል፡ ምኽንያቱ ብዙሓት ስለ ዝኾኑ። እቲ ጀርመናዊ ስነ-ፈለኽ ዮሃንስ ኬፕለር ኣብ መበል 17 ክፍለ ዘመን 1,006 ከዋኽብቲ ቖጺሩ። ሎሚ፡ ትሪልዮናት ከዋኽብቲ ከም ዘለዉ ንፈልጥ፡ እዚ እውን ብግምት ጥራይ ክግመት ይከኣል።

ክሳብ መበል 17 ክፍለ ዘመን፡ ብርሃን ከም ኣካላዊ ኩነታት ይቑጸር ነይሩ፡ ስለዚ ሰባት ብርሃን ከም ዘይነቓነቕ ወይ ፍጥነት ከም ዘይብሉ ይሓስቡ ነይሮም፡ እኳ ደኣ መጽሓፍ ቅዱስ ተጻራሪኡ ይብል ነይሩ። ሎሚ፡ መጽሓፍ ቅዱስ ቅኑዕ ከም ዝነበረ ንፈልጥ፡ ስለዚ ሳይንስ ግምቱ እንደገና ክምርምር ነይርዎ። ብዙሓት ካልኦት ተመሳሳሊ ኣብነታት ክጥቀሱ ይከኣሉ፡ እዚኦም ድማ ኩሎም ሳይንስ ንመጽሓፍ ቅዱስ ብሓቂ ከም ዘረጋግጾን ሓደ እኳ ብሳይንስ ዝተረጋገጸ ረኽበ ንቲ ኣብ ቃል ኣምላኽ ብንጹር ዝተገልጸ ከም ዘይጻረርን የርእዩ።

ሓደ ኣገዳሲ ሕቶ፡ መጽሓፍ ቅዱስ ንዘመናት ተቐይሩ ወይ ተበላሽዩ ድዩ? ኣብዚ እውን ብዙሓት ቅድመ-ፍርዲታት ኣለዉ፡ ግናኸ እዚኦም ብቐሊሉ ክእለዩ ይኽእሉ እዮም፡ ሓደ ሰብ ንኣሰራርሓን ኣመሓላልፋን እቶም ቅዱሳት ጽሑፋት ብዝያዳ እንተ ረኣየን ድሕሪኡ ድማ ንሓቂታት ንምቕባል ድሉው እንተ ነበረ።

ከም ቃል ኣምላኽ ዝኣክል ዕድመ ዝገበረን ብተመሳሳሊ ድማ ብጽቡቕ ዝተመዝገበን ካልእ መጽሓፍ የለን። ኣብ እዋን ምጽሓፍ መጻሕፍቲ መጽሓፍ ቅዱስ፡ ደረስቲ ገና ኣብ ህይወት ከለዉ፡ ደጋጊሞም ይቕድሑ ነይሮም። ሎሚ፡ ብዙሓት ካብኦም ኣዝዮም ኣረጊት ምዃኖም ዝተረጋገጸን ቅድሚ ልደት የሱስ ክርስቶስ ዝነበሩን ብዙሓት ሽሕ ቅዳሓት ብሉይ ኪዳን ኣለዉ። ክሳብ እዚ ዓመት 2023 እውን ገና ተሓሊፎም ኣለዉ። ብተወሳኺ፡ ገና ልዕሊ 25,000 ክፍሊታት ወይ ምሉእ ቅዳሓት ሓዲስ ኪዳን ኣለዉ።

ሕጂ፡ 4,000 ቅዳሓት ወይ ክፍሊታት ሓዲስ ኪዳን ካብቶም ቀዳሞት ክፍለ ዘመናት ድሕሪ ምጽሓፎም ከም ዝመጹን፡ ገለ ውሑዳት ስሕተት ፊደላት እንተ ዘይኮይኑ፡ 100% ተመሳሳሊ ምዃኖምን ንምምሳል ፈትኑ። ብዙሓት ስለ ዝኾኑ፡ ሓዲስ ኪዳን ብመጀመርታ ብኸመይ ከም ዝነበረ ብጽቡቕ ንፈልጥ። ሕጂ፡ ንሓዲስ ኪዳን ንምብላሽ፡ ሓደ ሰብ እዚ ዝስዕብ ክገብር ነይርዎ፡ ኩሎም ቅዳሓት ክእክብ፡ ክቕይሮም፡ ድሕሪኡ ድማ እንደገና ከዘዋውሮም። ብተወሳኺ፡ ነቶም ንመጀመርታ ጽሑፍ ዝፈልጡ ዝነበሩ መሰኻኽር ድማ ክዓግቶም ነይርዎ፡ እዚ ድማ ፍጹም ዘይከኣል እዩ።

ሕጂ፡ ንብዙሓትና፡ ቍጽሪ እቶም ቅዳሓት ብዙሕ ትርጉም ኣይህልዎምን እዩ። ስለዚ፡ ንመጽሓፍ ቅዱስን ገለ ካብቶም ሎሚ፡ ከምኡ'ውን፡ ኣብ ቤት ትምህርቲ መጻሕፍቲ ወይ ኣብ ቤተ መጻሕፍቲ ከም ሓቂ ዝቑጸሩ ታሪኻዊ ክላሲካት ንምውድዳር ክህበኩም።

ኣብ ጉዳይ ግሪኻውያንን ላቲናውያንን ክላሲካት፡ ከምቶም ናይ ፕላቶ፡ ሲሰሮ፡ ወይ ቄሳር፡ ካብ ሓደ ፍሉይ ስራሕ ገና ዓሰርተ ቅዱሳት ጽሑፋት እንተ ኣለዉካ ክትሕጎስ ኣለካ። ካብቲ መጽሓፍ ጋሊካዊ ውግእ ብቄሳር፡ ሎሚ ገና 10 ቅዳሓት ጥራይ ኣለዉ፡ እዚኦም ድማ ድሕሪ እቲ መጀመርታ፡ እዚ ድማ ብኣጋጣሚ ገና የለን፡ ኣስታት 1,000 ዓመታት ዝተጻሕፉ እዮም። ይኹን እምበር፡ ምስቲ መጀመርታ ከም ዝሰማምዑ ብርግጽ ይሕሰብ። እቲ ኣመሓላልፋን ሓቂታትን ናይ መጽሓፍ ቅዱስ ቅዱሳት ጽሑፋት ኣዝዩ፡ ኣዝዩ ዝያዳ እሙንን ፍጹም ፍሉይን እዩ።

ስለዚ፡ ፍሬደሪክ ኬንዮን፡ ኣብ ጥንታዊ ቅዱሳት ጽሑፋት ሊቅ ዝነበረን ዳይረክተርን ቀንዲ ኣመሓዳሪ ቤተ መጻሕፍቲ ብሪጣንያን ዝነበረ፡ ብዛዕባ ሓዲስ ኪዳን ከምዚ ኢሉ፡ “ብሰንኪ እቶም ብዙሓት ቀዳሞት ቅዳሓት ዝርከቡ፡ እቲ ጽሑፍ ሓዲስ ኪዳን ልክዕ ከምቲ ብመጀመርታ ዝነበረ ከም ዝተመሓላለፈ ንፈልጥ። ስለዚ፡ እቲ ቅኑዕነትን ሓቀኛነትን ናይ ሓዲስ ኪዳን ጽሑፋት ብርግጽ ዝተረጋገጸ ክቑጸር ይከኣል።”

ብመወዳእታ፡ ሓደ ካልእ ዘደንቕ ነጥቢ ኣሎ፡ እዚ ድማ መለኮታዊ መንፈስ መጽሓፍ ቅዱስ ኣዝዩ ንጹር ዝገብርን ሰብ ዝሓሰቦ መጽሓፍ ከም ዘይኮነና ዘርእየናን እዩ። እዚ ነጥቢ እዚ ድማ ኣብ ቃል ኣምላኽ ዝርከብ ትንቢት እዩ። መጽሓፍ ቅዱስ ብዛዕባ መጻኢ ብዙሓት መግለጺታት ይሓዝ፡ እዚኦም ድማ ኣብ እዋን ምጽሓፎም ገና ዘይተፈጸሙ ነይሮም። ብዙሓት ሚእቲ ካብዚ ትንቢታት እዚ ድሕሪኡ ተፈጺሞም እዮም፡ ሓቂ ድማ ኮይኖም።

ኣብ ህይወት የሱስ ክርስቶስ ጥራይ፡ ልዕሊ 300 ትንቢታት ብሉይ ኪዳን ብሓቂ ተፈጺሞም እዮም፡ ከም እዋን ምምጽኡ፡ ቦታ ልደቱ፡ ዝገበሮም ተኣምራት፡ መገዲ ሞቱ፡ ከምኡ'ውን ትንሳኤኡ። ሕጂ፡ እዚ ንምምሳል ፈትኑ። እዚ ድማ እዩ እቲ ነገር፡ እዚ ትንበያታት እዚ ብከፊል ኣብ ቅዱሳት ጽሑፋት ተጻሒፉ ኣሎ፡ እዚኦም ድማ የሱስ ገና ከይተወልደ ከም ዝተጻሕፉ ብሳይንሳዊ መርትዖ ንፈልጥ።

ኣብ 1947፡ ኣብ ዋሻታት ቑምራን ብባሕሪ ሙት ቅዱሳት ጽሑፋት ተረኺቦም። እዚኦም ድማ ጥቅልላት ባሕሪ ሙት ተባሂሎም ይፍለጡ፡ እዚኦም ድማ ናይ መጽሓፍ ኢሳይያስ ጥቅልል ከም ዝሓዙ ተረጋጊጹ፡ እዚ ድማ ናብ ካልኣይ ክፍለ ዘመን ቅድሚ ክርስቶስ ይምለስ። ኣብ መጽሓፍ ኢሳይያስ፡ ብዛዕባ ህይወት የሱስ ብዙሓት ትንበያታት ንረክብ፡ እዚኦም ድማ ብልክዕ ተፈጺሞም እዮም።

ከምኡ'ውን፡ ኣብ መጽሓፍ ቅዱስ ኣይሁድ ሓደ መዓልቲ ናብ ምድሮም ከም ዝምለሱን ሃገረ እስራኤል ድማ እንደገና ከም እትምስረትን ተተንቢዩ ነይሩ። ሕጂ፡ ንብዙሓት ዘመናት፡ እዚ ፍጹም ዘይከኣል ይመስል ነይሩ፡ ሰባት ድማ ይሳሓቑሉ ነይሮም። ግናኸ ሎሚ፡ እዚ ብሓቂ ከም ዝኾነ መሰኻኽር ኢና። ብዙሓት ካልኦት ኣብነታት ትንቢታዊ ፍጻሜታት ድማ ኣለዉ፡ እዚኦም ድማ ልክዕ ከምቲ ኣምላኽ ዝተነበዮም ተፈጺሞም እዮም፡ ግናኸ እዚ ንሕጂ ካብ ትሕዝቶ እዚ መልእኽቲ ወጻኢ እዩ። እዚ ኩሉ እዚ የርእየና፡ ኣምላኽ ደራሲ መጽሓፍ ቅዱስ እዩ። ፈጣሪ ንመጻኢ ይፈልጥ፡ ብዛዕባኡ ድማ ክዛረብን ከምቲ ንሕና ሰባት ብዛዕባ ዝሓለፈ እንዛረብን እንጽሕፍን ክጽሕፍ ከም ዝገብርን ይኽእል።

ብመወዳእታ፡ ሓጺር መደምደምታ ብዛዕባ እዚ ብሉጽ መጽሓፍ እዚ፡ 66 መጻሕፍቲ ዝሓዘ፡ ኣብ 1,500 ዓመታት፡ ኣብ ሰለስተ ኣህጉራት፡ ብ40 ጸሓፍቲ ካብ ዝተፈላለዩ ማሕበራዊ ድሕረ-ባይታታት ዝመጹ ዝተጻሕፈ እዩ። እኳ ደኣ ብዙሓት ዝተፈላለዩ ጸሓፍቲ ብዛዕባ እቶም ዓበይቲ፡ ክርክር ዝፈጥሩ ሕቶታት ህይወት ኣብ መጽሓፍ ቅዱስ እንተ ዘለዉ፡ ፍጹም ዝሰማማዕ ምሉእ እዩ፡ ካብ ቀዳማይ መጽሓፍ ክሳብ ዳሕረዋይ ብመላእ መጽሓፍ ቅዱስ ዝሓልፍ ሓባራዊ ሓሳብ ድማ ይሓዝ። ኣርኪኦሎጂ፡ ታሪኽ ምጽሓፍ፡ ከምኡ'ውን ሳይንስ ንመጽሓፍ ቅዱስ ኣረጋጊጾምዎ እዮም። ብፍሉይ መገዲ ተመሓላሊፉ እዩ፡ ሎሚ ድማ ዘይተቐየረ ኣብ ኢድና ከም ዘሎና ክንተኣማመን ንኽእል ኢና። ቃል ኣምላኽ ግሩም ትንቢታት ወይ ትንበያታት ይሓዝ፡ ብዙሓት ካብኦም ድማ ብርግጽ ተፈጺሞም እዮም፡ ገለ ካብኦም ድማ ክፍጸሙ እዮም።

ሰባት ንመጽሓፍ ቅዱስ ንምጥፋእ ፈቲኖም እዮም፡ ግናኸ ኣምላኽ ክሳብ ሎሚ ንቓሉ ሓልይዎ እዩ። እቲ ፈረንሳዊ ጸረ-ክርስትያን ፈላስፋ ቮልቴር ሓደ ግዜ፡ ብዛዕባ መጽሓፍ ቅዱስ ብዝያዳ ዝፍለጥ፡ ከምዚ ኢሉ፡ “ኣብ 100 ዓመታት፡ መጽሓፍ ቅዱስ ዝተረስዐን ዘይፍሉጥን መጽሓፍ ክኸውን እዩ። ከም ፍሉይ ነገር ኣብ ክፍሊታት ሻርፋትን ስብስብ ጥንታዊ ነገራትን ከም ምስክር ንዕሽነት ዝሓለፉ ወለዶታት ክርከብ እዩ።” ሕጂ፡ እዚ ንምምሳል ፈትኑ፡ 100 ዓመታት ጸኒሑ፡ መጽሓፍ ቅዱስ ኣብ ቤት ቮልቴር ተሓቲሙ፡ ሎሚ ድማ ኣብኡ ክትዕድጎም ትኽእል ኢኻ።

ክሳብ ሎሚ፡ መጽሓፍ ቅዱስ ኣብ ዓለም እቲ ዝበዝሐ ዝሕተም፡ እቲ ዝበዝሐ ዝትርጎም፡ ከምኡ'ውን እቲ ዝበዝሐ ዝዝርጋሕ መጽሓፍ እዩ። እዚ ኣብ ግምት ብምእታው፡ ንቓላት የሱስ ክርስቶስ እውን ክንጥቀመሉ ንኽእል ኢና፡ ንሱ ድማ ኣብ ማቴዎስ ምዕራፍ 24 ከምዚ ኢሉ፡ “ሰማይን ምድርን ሓላፊ እዮም፡ ግናኸ ቃላተይ ብዝኾነ መገዲ ኣይሓልፉን እዮም።” ንኣምላኽ ንግሩም፡ ህያው ቃሉ ነመስግኖ፡ ኣብ ተስፋታቱ ድማ ብርግጽ ንእመን።