መዝሙር ደቦራ፡ ትምህርቲ ካብ ሓንቲ ኣደ ኣብ እስራኤል

መዝሙርን ጸሎትን ደቦራ

ኣብቲ ጸልማት ዘመን መሳፍንቲ፡ ኣብ ማእከል ውድቀታት ብሩህ ብርሃን ይነድድ ነበረ። ኣምላኽ ነቲ ብርሃን፡ ብጸጋኡ፡ ብዝመረጾምን ብዘዳለዎምን ውልቀሰባት፡ ኣብ ማእከል እቲ ኣጠቃላሊ ውድቀት ከብርህ ሃቦ። ንሳቶም ብርእሶም ድኹማት ነበሩ፡ ግናኸ ኣምላኽ ንዕኦም ኣቕሑኡ ክኾኑ ጸዊዕዎም ነበረ።

ንኣብነት፡ ኣምላኽ ንደቦራ ወሰዳ እምበር ንሰብኣያ ላፒዶት ኣይወሰዶን – እዚ ስም እዚ «ፋናታት» ማለት እዩ። ንሱ ጽቡቕ ሰብኣይ ክኸውን ኣለዎ። ኣብ ክንዲ እቲ ሓለቓ ሰራዊት እስራኤል፡ እቲ «መብረቕ» ማለት ዝኾነ ባራቕ ዝብል ጽቡቕ ስም ዝነበሮ፡ ኣምላኽ ንሳ ንጥቕሙ ዝኸውን ኣቕሓ ገይሩ ተጠቕመላ። ንሳ «ኣደ ኣብ እስራኤል» (መሳፍንቲ 5:7 JND) ኮይና ንህዝቡ ፈረደትን መርሐትን።

መዝሙር ኣብ ለይቲ

ስም ደቦራ ብዙሕ ግዜ «ንህቢ» ተባሂሉ ይትርጎም – እዚ ቃል እዚ ምስቲ ናይ እብራይስጢ ግሲ «ምዝራብ» ብቐረባ ዝተኣሳሰር እዩ። ንሳ ንስምኣ ኣኽቢራቶ፡ ከመይሲ ነብዪ ኮይና፡ ብስም ኣምላኽ ትዛረብ፡ ሓሳባቱ ንህዝቡ ተቕርብ፡ ንሳቶም «ንፍርዲ» ናብኣ ይመጹ ነበሩ፡ ንሳ ድማ ንዕኦም ቅኑዕ ዝኾነ ትነግሮም ነበረት። ንሳ ከም ኢዛቤል (ራእይ 2:20) ነብዪ እየ ኣይበለትን፡ ግናኸ ብሓቂ ወሃቢት ቃል ኣምላኽ ነበረት (መሳፍንቲ 4:4 ተመልከት)።

ነገራት፡ ከምኡ ክበሃል እንተኾይኑ፡ ኣብ ዘመን መጽሓፍ መሳፍንቲ ተገልቢጡ ነበረ። እቲ ዘመን ብውድቀት፡ እንተላይ ብዘይሕጋውነት (መሳፍንቲ 17:6, 21:25) ይፍለጥ ነበረ፤ ኣብ እስራኤል ብዙሕ ዝዝመር ነገር ኣይነበረን። ይኹን እምበር፡ ኣምላኽ ብሓቀኛ ነብዪ ክቐርብ ከሎ፡ መዝሙር ክህሉ እዩ (1 ዜና መዋእል 25:1-7 ተመልከት)፡ ብዙሓት ኣብቲ ምዝማር እንተዘይተኻፈሉ እኳ። ኣብዚ እዋን እዚ ባራቕ ጥራይ እዩ ምስ ደቦራ ዝዘመረ (መሳፍንቲ 5:1)።

ኣምላኽ ንእስራኤላውያን ናብኡ ንምምላስ፡ ብተግሳጹ፡ ንህዝቡ ን20 ዓመታት ኣብ ትሕቲ እቲ ጨካን ኢድ ያቢን፡ ንጉስ ከነኣን፡ ብምግባር ቀጽዖም። እዚ ድማ እስራኤል ናብ እግዚኣብሔር ክጮኹ ገበሮ (4:1-3)። በዚ ድሕረ ባይታ እዚ፡ ኣቓልቦና ናብ ደቦራ ይስሓብ፡ ንሳ ብኣምላኽ ተጠቒማ፡ ኣብቲ ዓመታት ጭቆና፡ ሓድሽ ወለዶ 10,000 ወተሃደራት (ቁ.10) ኣሰልጠነት። ኣምላኽ ነዚ ነዊሕ ናይ ፈተና ጊዜ እዚ ንህዝቡ ንምድላው ተጠቕመሉ፡ ንዓና ድማ ሎሚ ትምህርቲ እዩ (ሮሜ 5:3-5 ተመልከት)። ብምርሓን በረኸትን ኣምላኽ፡ ደቦራ ንባራቕ ንጸላኢ ክዋጋዕ ተገዳደረት፡ ንሱ ድማ ገበሮ፡ እግዚኣብሔር ድማ ዓወት ሃበ (መሳፍንቲ 4:6-16)። ዘደንቕ ታሪኽ!

ደብረ ታቦር ኣብ ማእከል ሃገር እስራኤል ኣብ ሓደ ጐልጐል ይርከብ። ኣምላኽ ካብቲ ከረን እቲ ምስ ህዝቡ ሓቢሩ ዓብዪ ዓወት (ቁ.6,12,14-15, 5:20) ንምሃብን ንእስራኤል ድማ ሓይሊ ጸላኢ ብቕሩብ ንምድኻምን ሰርሐ (4:24)።

ሰዓርቲ ናብ ታሕቲ ዝውሕዝ ዘሎ ሩባ ዝጻረሩ

ኣብ እብራውያን 11 ካብ ዝተዘርዘሩ ብዙሓት ጅግናታት እምነት፡ ባራቕ ድሕሪ ጌዴዎንን ቅድሚ ሳምሶንን ዮፍታሔን ዳዊትን ሳሙኤልን ነብያትን ተጠቒሱ ይርከብ (ቁ.32)። ብዘይካ ጉድለቶም፡ ኣምላኽ ኣብ ቤት ትምህርቱ ኣሰልጢንዎም ሰዓርቲ ክኾኑ ገበሮም። ብተመሳሳሊ፡ ኣምላኽ ንደቦራ ተጠቒሙ ሓደ ወለዶ ወተሃደራት፡ እንተላይ ንሓለቓ ሰራዊት ባራቕ፡ ኣዳለወ። ብዘይካ መንፈሳዊ መሪሕነትን ትብዓትን ደቦራ፡ ዝኾነ ዓወት ኣይምሃለወን።

ደቦራ ከም ሰበይቲ፡ ከም ሰበይቲ ላፒዶት፡ ኣብ ትሕቲ እቲ ኦም ዘንባባ፡ ኣብ ቅዱሳት ጽሑፋት ምልክት ዓወት ዝኾነ፡ ኣብ ገዛኣ ጸኒሓ ቅኑዕ ቦታኣ ሓልያ ነበረት። ህዝቢ ናብኣ ይመጹ ነበሩ፡ ብዛዕባ ቅኑዕ ዝኾነ ነገር ብመሰረት ኣምላኽ ክምህርዎም (መሳፍንቲ 4:4-5፤ ዘፍጥረት 18:25 ተመልከት)። ንሱ ንኻልእ ሰበይቲ፡ ንሳ እውን ኣብ ገዛኣ ዝነበረት፡ ንሓለቓ ሰራዊት ጸላኢ ንምጥፋእ ተጠቕመላ (መሳፍንቲ 4:17-22, 5:24-27)።

ሎሚ ውግእና ምስ ስጋን ደምን ኣይኮነን፡ ግናኸ ምስ መራሕቲ እዩ (2 ቈረንቶስ 10:3-6፤ ኤፌሶን 6:10-18)። እዚ ማለት ድማ ኣቕሑ ኣምላኽ ክንከውን ድሌት ክህልወና ኣለዎ፡ ስለዚ ንሱ ብዝደለዮ መገዲ ክጥቀመና ይኽእል እዩ። ከም ደቦራ ዝነበራ መንፈሳዊ ሓይሊ፡ እምነትን ፍቕርን ንኣምላኽን ንህዝቡን ኣሎና ድዩ (መሳፍንቲ 5:2,7 ተመልከት)? ቅኑዕ ኣመለኻኽታኣ ብቓላታ ተገሊጹ ነበረ፡ «ልበይ ናብ መራሕቲ እስራኤል እዩ፡ ንሳቶም ብፍቓዶም ኣብ ማእከል ህዝቢ ርእሶም ዘቕረቡ» (ቁ.9)።

እቲ ብደቦራን ባራቕን ዝተዘመረ ዘደንቕ ቅንብር (ቁ.1-31) ንዓወት ዘድልዩ ብዙሓት ነገራት የጠቓልል። እቲ ኣብ ቅዱሳት ጽሑፋት ዘሎ ናይ መጀመርታ መዝሙር (ዘጸኣት 15:1-19) ብሙሴ ተመሪሑ ነበረ። «መዝሙር ሙሴ» ድማ እቲ ኣብ መጽሓፍ ቅዱስ ዘሎ ናይ መወዳእታ መዝሙር፡ «መዝሙር ገንሸል» እዩ (ራእይ 15:3-4 ተመልከት)። ኣብ ዘጸኣት ብህዝቡ፡ ኣምላኽ ካብ ባርነት ዘድሓኖም፡ ተዘሚሩ ነበረ፡ ድሕሪኡ ድማ ብዝዝምራ ኣንስቲ፡ ብሚርያም፡ ሓብቲ ሙሴ፡ ተመሪሑ ምላሽ ተዋሂቡ ነበረ (15:20-21)።

ናብ መወዳእታ ናይ በረኻ ጉዕዞኦም፡ እስራኤል ዝዘመሮ ካልእ መዝሙር ነንብብ (ዘሁልቍስ 21:16-18)። እዚ ብሓድሽ ወለዶ ተዘሚሩ ነበረ፡ ድሕሪ እቶም ካብ ግብጺ ምስ ሙሴ ክወጹ ከለዉ ልዕሊ 20 ዓመት ዝነበሩ (1 ቈረንቶስ 10:1-5) ምስ ሞቱ። ብተመሳሳሊ፡ እቶም ብደቦራ ዝሰልጠኑ ሓድሽ ወለዶ ነበሩ። ሎሚ እግዚኣብሔር ሓድሽ ወለዶ ምእመናን፡ ንዕኡ ንምእዛዝን ናብ ዓወት ንምምራሕን ድሉዋት ዝኾኑ፡ የዳሉ ኣሎ። ድሉው ዲኻ?

መዝሙር ደቦራን ባራቕን

እቶም ብደቦራ ዝሰልጠኑ ተዋጋእቲ ንጥቕሚ ኣምላኽ ርእሶም ንምውፋይን ንምምራሕን ድሉዋት ነበሩ – እዚ ድማ ንእግዚኣብሔር ንምምስጋን ምኽንያት እዩ (መሳፍንቲ 5:2,9)። ኣምላኽ ኩሉ ግዜ ንድሉዋት ልብን ንሓጐስ ወሃብትን ይደሊ (ሮሜ 12:1-2)።

መዝሙራ ናብ እግዚኣብሔር ኣቓልቦና ትስሕብን ብምዝማር ድማ ንዕኡ ትምልስን። ድሕሪኡ፡ ናብ ኣገባባቱን ተግባራቱን ትጠቅስ፡ ብሓጺሩ ድማ ንዓወታዊ መገድታቱ ትምርምር (መሳፍንቲ 5:4-5)። ብኣንጻሩ ናይ ኣምላኽ ግርማዊ መሪሕነት፡ ደቦራ ኣብ ዘመና ዝነበረ ውድቀት ህዝቢ ገለጸት። ንሳ ንዘይምህላው ቅኑዕ ርክባትን ናይ ምክልኻል ወይ ናይ መጥቃዕቲ ኣገባባትን ንጸላኢ ንምምካት ኣጕሊሓቶ (ቁ.6-8)። እዚ ኩነታት እዚ ምሉእ ምቅይያር ኣድለዮ፡ እዚ ድማ ብሉዓላዊ ዕዮ ኣምላኽ ኣብ ድሉዋት ልቢ ናይ ሓቀኛታት ሰዓርቲ – እቶም ንኣምላኽ ዘኽበሩ (ቁ.9-11) – ክመጽእ እዩ። ደቦራ ብህያውነት ንርእሳ ኣርባዕተ ግዜ ክትትንስእ ጸዊዓ፡ ንባራቕ ድማ ክትንስእን ንምርኮኡ ምርኮ ክመርሕን ጸዊዓቶ (ቁ.12፤ መዝሙር 68:18፤ ኤፌሶን 4:8 ተመልከት)። እቲ መዝሙር ድማ ንዝተረፉ ድሉዋት ህዝቢ፡ መኳንንትን ሓያላትን፡ ምስኣ ክወርዱ ጸዊዑ (መሳፍንቲ 5:13)። እዚ ማለት ድማ ምስ እግዚኣብሔር ሓቢሮም ካብ ደብረ ታቦር ምውራዶም እዩ። እዚ ዝርዝራት እዚ ንዓና ሎሚ ብዙሓት ትምህርቲ ይህብ፡ ማለት መንፈሳዊ ውግእ ብሓይሉ ጥራይ ክዋጋዕ ይኽእል እዩ (1 ቈረንቶስ 10:6-13 ተመልከት)።

እቲ መዝሙር ንኻልኦትን ንተሳትፎኦም ወይ ንዘይምህላው ተሳትፎኦምን ይገልጽ። እዚ ናይ ዓወት መዝሙር እዚ ኣብ ማእከል ህዝቢ ኣምላኽ ውድቀት ከም ዝነበረ ኣይሓብእን። ደቦራ፡ ከም መንፈሳዊት ኣደ፡ ንኤፍሬም፡ ንዝነበረትሉ ነገድ፡ ከምኡ ድማ ንብንያምን ንማኪርን (ክፋል ማናሴ) ኣመስገነት። ንሳ ድማ ንዛብሎንን ንእሳኮርን ኣጠቓለለት፡ ከመይሲ እዞም ነገዳት እዚኦም ኣብቲ ውግእ ምስ ከነኣናውያን ተኻፊሎም ነበሩ (መሳፍንቲ 5:14-15)። ሮቤል ግና፡ ድሕሪ ብዙሕ ምምኽኻር፡ ከይተኻፈል ወሰነ (ቁ.15-16)፡ ጊልዓድ፡ ዳንን ኣሴርን እውን ከምኡ (ቁ.17)።

ዛብሎንን ንፍታሌምን ተዋግኡ (ቁ.18) ብሓገዝ ካብ ሰማይ (4:14-15, 5:20)፡ ከመይሲ ኣምላኽ ንጸላእቲ ዝወሰደኦም ህጹጽ ዝናብ ሃበ (ቁ.21)። ከምዚ ዝኣመሰለ ውሕጅ ኣዝዩ ሓደገኛ ነበረ፡ ከመይሲ ሰባት ብንቑጽ ሩባታት እናሃደሙ፡ ድሕሪኡ ድማ፡ ብህጹጽ ዝመጽእ ማይ ካብ ዝናብ ንምጥፋኦም ምኽንያት ይኸውን ነበረ። እዚ እዩ ዝኾነ።

ሳልሳይ ክፋል ናይቲ መዝሙር (ቁ.23-27) ክልተ ዝተፈላለዩ ኣመለኻኽታታት ይገልጽ። ቀዳማይ፡ ግድለሽነት እቶም ክሕግዙ ዝኽእሉ ዝነበሩ፡ ናብ ግዝኣት ጸላኢ ዝቐረቡ ዝነበሩ፡ ብፍላይ እቲ ውግእ ናብ ወገን እስራኤል ምስ ተገልበጠ። ሜሮዝ፡ ክፋል ናይ ነገድ ንፍታሌም፡ ክሳተፍ ኣይደለየን (ቁ.23)፡ ብዙሓት ካብ ንፍታሌም ተኻፊሎም እኳ እንተነበሩ (ቁ.18)። ስለዚ ሜሮዝ ኣብ ትሕቲ መርገም ተገብረ። ብኣንጻሩ፡ እቲ መዝሙር ንያዔል፡ ሰበይቲ ሔቤር ቄናዊ፡ ካብ ወጻኢ እስራኤል ዝመጸት፡ «ብሩኽቲ» ይብላ፡ ብሰንኪ እቲ ንዓብዪ ጸላኢ እስራኤል ዝገበረቶ (4:18-22, 5:24-27)። ንሳ ከም ሓቀኛ ሰዓሪት ገበረት። ኣብ መንፈሳዊ ውግእ ከም ዘሎና ክንዝክር ኣሎና። ኣብ ዘመን ጸጋ፡ ንርእስና ንምፍዳይ ኣብ ክንዲ ምፍታን፡ ንጥቕሚ ኣምላኽ ኩሉ ጸጋ ክነዐቢ ይግባእ።

ገሊኦም ነዚ መዝሙር እዚ ናብ ትሽዓተ ክፍሊ ይኸፍልዎ፡ ካብዚኦም 5:30-31 እቲ ናይ መወዳእታ እዩ፡ መደምደምታ ድማ ይፈጥር። ከም ምእመናን ናይ ዘመን ጸጋ፡ ከም የሱስ ኣብ መስቀል ዝጸለየ ክንጽሊ ይግባእ፡ «ኣቦ፡ ይቕረ በለሎም፡ እንታይ ከም ዝገብሩ ኣይፈልጡን እዮም» (ሉቃስ 23:34)፡ ወይ ከም እስጢፋኖስ፡ «ጐይታይ፡ ነዚ ሓጢኣት እዚ ኣይትሓዘሎም» (ግብሪ ሃዋርያት 7:60 ESV)።

እቲ ኣብ መሳፍንቲ 5 ዘሎ መዝሙር ንዝርዝር ነገራት ብኸመይ ከም ዝገልጽን መንፈስ ኣምላኽ ጥራይ ክገልጾ ዝኽእል ግንዛበ ከም ዝህብን ዘደንቕ እዩ። ይኹን እምበር፡ ንእምነት ደቦራን ባራቕን ብሩኽ ሓቂ ነበሩ። ብእምነት፡ ምስቲ ናይ መወዳእታ መስመር ናይቲ መዝሙር ምሉእ ብምሉእ ክንለሊ ንኽእል ኢና፡ «እቶም ዝፈትውዎ ኸኣ ከም ምብራቕ ጸሓይ ብሓይላ ይኹኑ» (ቁ.31 JND)። እዚ ድማ ምስ ኣብርሃም – ኣቦ ምእመናን፡ «ፈታዊ ኣምላኽ ተባሂሉ» (ያእቆብ 2:23 ESV) – ከምኡ ድማ ምስ ኩሎም ሓቀኛታት ምእመናን የራኽበና። ብሰንኪ እዚ ናይ ሓቀኛ ፍቕሪ ርክብ እዚ፡ ብሓይሊ እቲ ጐይታና ጥራይ ዝህቦ፡ ምስ ምብራቕ ጸሓይ ብሓይላ ዝመሳሰል፡ ሰዓርቲ ክንከውን ንኽእል ኢና። ድሕሪኡ ኣብቲ ምብልብል ናይዛ ዓለም እዚኣ ዕረፍትን ህድኣትን ክንረክብ ኢና፡ ከምቲ ኣብ ማእከል ህቦብላ ንፋስ። ንኸምዚኦም ዝኣመሰሉ ኣዕሩኽ እግዚኣብሔር ምስጢራት ልቡ ብቓሉን ብመንፈሱን ይገልጽ (ኣሞጽ 3:7 ተመልከት)።

መደምደምታ ርእይቶ

ካልኦት መዛሙር ምስጋናን ጸሎትን ብኣንስቲ ኣብ ቅዱሳት ጽሑፋት ንደቦራ ምስ ኣዴታት ከም ሃና (1 ሳሙኤል 1-2)፡ ኤልሳቤጥ (ሉቃስ 1:41-45) ከምኡ ድማ ማርያም (1:46-55) የራኽባ። እግዚኣብሔር ኩላትና ብመንፈስ ምፍቓርን ምውካልን ኣብኡ ክንነብር ይሓግዘና።