ብርሃን ኣምላኽ ንትርጉምን ዕላማን ህይወት

ብርሃን ኣምላኽ

ሊቃውንትን ፈላስፋታትን ንነዊሕ እዋን ባህሪ ብርሃንን ራእይን መርሚሮም እዮም። ኣብ መበል 4 ክፍለ ዘመን ቅ.ል.ክ. ፕላቶ ራእይ ዝፍጠር ብርሃን ካብ ኣዒንቲ ሰባት ስለ ዝመጽእ እሞ ዝርእይዎ ነገራት ስለ ዝሕዝ እዩ ኢሉ ጽሒፉ። እዚ ሓሳብ እዚ ብኹሉ እኳ እንተ ዘይተቐበለ፣ ክሳዕ 1400ታት ብሊቃውንቲ ከም ሊዮናርዶ ዳ ቪንቺ ዝኣመሰሉ ዝተፈላለዩ ሓሳባት ክቐርቡ ጸኒሖም።

እርግጽ እዩ፣ ሕጂ ኣዒንቲ ብርሃን ብዝተሓላለኸን ብጥበብ ዝተነድፈን ስርዓት ኣካላት ከም ዝቕበላ፣ እሞ እቲ ዝረአ ምስሊ ድማ ብኣእምሮ ከም ዝትርጎም ጽቡቕ ገይሩ ይፍለጥ።

እቲ ብዛዕባ ራእይ ዝግበር ክርክር ግን ካብ ታሪኻዊ ፍሉይነት ንላዕሊ እዩ። ንኽልተ ኣገባባት ሰባት ንትርጉም ህይወት ባዕሉ ዝግምግምሉ የርኢ። ንገሊኦም፣ «ሰብ መለክዒ ኩሉ ነገራት እዩ።» ንዝርዝራት ህይወት ንርኢ፣ ንዝረኣናዮ ትርጉም ንህብ፣ እሞ ብዝበለጸ ግምገማና ንሁኔታ ንቕጽል። ብኻልእ ኣዘራርባ፣ ብምሳሌ፣ ጨረር ብርሃን ካብ ኣእምሮና ይመጽእ፣ እሞ በቲ ብርሃን እቲ ድማ ነቲ ኣብ ቅድሜና ዘሎ ንትርጉሞ። እዚ ኣዝዩ ልሙድ ኣረኣእያ እዩ። ብሓቂ፣ ኩሉ ትምህርትና ከም ህጻናትን ዓበይትን ብሓቂ ዝተነድፈ ንሓይልታት ምስትውዓልናን ምትርጓምናን ንምጥንኻር እዩ፣ ከምኡ ድማ ብዛዕባ ህይወት ውጽኢታዊ መደምደምታታት ንምብጻሕ።

ንኣንበብቲ መጽሓፍ ቅዱስ ግን ካልእ ኣረኣእያ ኣሎ፦ ልክዕ ከምቲ ብርሃን ናብ ኣዒንትና ዝኣቱ ወጻእን ተጨባጥን ነገር ዝኾነ፣ ብርሃን ትርጉም ህይወት እውን ወጻኢ እዩ። ካብ ተጨባጢ ምንጪ ናብ ልብናን ኣእምሮናን ይኣቱ እሞ ናይቲ እንርእዮ ሓቀኛ ባህሪ ይገልጽ። እቲ ተጨባጢ ኣዋጃይ ትርጉም ድማ ኣምላኽ ባዕሉ እዩ፣ ንህይወትና ዘብርህ። ከምቲ ዓብዪ ኣብርሃይ፣ ንትርጉምን ዕላማን ህይወት ንምስትውዓል ዘድልየና ኩሉ ብርሃን ይህበና።

ኣምላኽ ብርሃን እዩ

ኣብ መጽሓፍ ቅዱስ ብዛዕባ ብርሃን ክንምርምር ከለና፣ በዚ ኣዋጅ እዚ ክንጅምር ኣለና፦

ኣምላኽ ብርሃን እዩ፣ ጸልማት ከኣ ከቶ የብሉን (1 ዮሃንስ 1:5 NKJV)።

ብርሃንን ጸልማትን ብግልጺ ፍጹም ተጻረርቲ እዮም። ሓደ ኣብ ዝሃለወሉ፣ ብፍቺኡ እቲ ሓደ ክህሉ ኣይክእልን። ብርሃን ነገራት የብርህ፣ ርኹስ ዘሎ የቃልዕ፣ ዝጠፍአ ንምርካብ ይሕግዝ፣ ክፉእ ዘሎ የባርር። እቲ «ኣምላኽ ብርሃን እዩ» ዝብል ቃል እዞም ኩሎም ባህርያት ኣብ ባህሪኡ ከም ዝርከቡ የመልክት። እቲ «ጸልማት ከኣ ከቶ የብሉን» ዝብል ኣዋጅ ድማ ኣብ ኣምላኽ ምትላል ወይ ጉድለት ክህሉ ከም ዘይክእል የመልክት፣ እሞ ሓደ እኳ ዘይጽድቕ ነገር ኣብ ቅድሚኡ ቦታ ከም ዘይወሃቦ የመልክት። ከም ኣቦ ብርሃናት፣ ኣብ ፍቕሩ ጸልማት እኳ የብሉን (ያእቆብ 1:17)፤ ከም ልዑላዊ ጐይታ፣ ኣብ ዘይበጽሕ ብርሃን ይነብር፣ ከመይሲ ሓደ እኳ ፍጥረት ባህሪኡ ብምሉኡ ክርድኦ ኣይክእልን (1 ጢሞቴዎስ 6:15-16)።

ስለዚ፣ ኣብ ፍጥረት፣ ብርሃን ንምድሪ ዝገበሮ ቀዳማይ ምድላው ምዃኑ ኣየገርምን። ጸልማት ንባዶን ቅርጺ ዘይብሉን ዓለም ክገዝእ ኣይፈቐደን። «ብርሃን ይኹን!» ኢሉ ኣወጀ (ዘፍጥረት 1:3)። ብሓቂ፣ በታ ቀዳመይቲ መዓልቲ ፍጥረት፣ ብርሃን ኣምላኽ ናብ ህላዌ ዘምጽኦ እንኮ ነገር እዩ ነይሩ። እዚ ንዕኡ ስለ ዝኸበዶ ኣይኮነን፤ የግዳስ፣ ብርሃን ኣዝዩ ኣገዳሲ ስለ ዝኾነ ኣምላኽ ንዕኡ በይኑ መዓልቲ ሃቦ፣ ከመይሲ ንባህሪኡ የርኢ። ድሕሪኡ፣ በታ ራብዐይቲ መዓልቲ ፍጥረት፣ ፍሉያት ሰማያዊ ኣካላት – ጸሓይ፣ ወርሒ፣ ከዋኽብቲ – ብርሃን ንምፍራይ ወይ ንምምላስ ተፈጥሩ፣ ግን ብርሃን ባዕሉ ካብ መጀመርታኡ ካብ ጸልማት ወጸ።

ኣምላኽ ብርሃን ይህብ

እዞም ሓቅታት እዚኦም ኣምላኽ ኣብ ጸልማት ክንነብር ከም ዘይደልየና የመልክቱ። ናይ ገዛእ ርእስና ተመክሮታት ብዘይ ብርሃን ክንገብሮ እንኽእል ክንደይ ሒደት ምዃኑ የርእዩ። ኣብ ጸልማት ክንመላለስ ከለና ንዕንቀፍ፤ ለይቲ ክኸውን ከሎ ክንሰርሕ ኣይንኽእልን፤ እሞ እዚ ቃል እዚ ድማ ቅዱሳት ጽሑፋት ይሰማምዑሉ (ዮሃንስ 9:4, 11:9-10)። ብተፈጥሮኣዊ ኣዘራርባ፣ ዝተፈላለዩ ዓይነታት ሰራሕ ብርሃን ንሰብኣዊ ፍጥረት ን24 ሰዓታት ንግዲ ንምክያድ ኣፍቂዶምሉ እዮም፣ እሞ ኤሌክትሪካዊ ብርሃን ካብቶም ኣዝዮም ኣገደስቲ ፍጥረት ኣብ ታሪኽ ሓደ ምዃኑ ተከራኺሩሉ እዩ። እዚ ሓቂ እዚ ንሓቂ ብጸልማት ንምንባር ከም ዘይተፈጥርና የጕልሕ።

ልክዕ ከምቲ ኣብ ኣካላዊ ብርሃን እንምርኮስ፣ ነፍሳትና መንፈሳዊ ብርሃን የድልየን፣ እዚ ድማ ኣምላኽ ብህይወት የሱስ ክርስቶስን ብትምህርቲ ቅዱሳት ጽሑፋትን ይህበና። ቅድም ቀዳድም፣ የሱስ ብርሃን ዓለም ምዃኑ ተነጊሩና። ወንጌል ዮሃንስ ንጐይታ መን ምዃኑ ንምግላጽ ብዙሕ ምሳሌታት እኳ እንተ ተጠቕመ (ኣፍደገ፣ ወይኒ፣ ወዘተ)፣ ምናልባት ሃዋርያ ዮሃንስ ንየሱስ ከም ብርሃን ኣዝዩ ኣፍቂርዎ። ኣብ ኣርባዕተ ዝተፈላለዩ ምዕራፋት (1, 8, 9, 12) ንክርስቶስ በዚ ኣገባብ እዚ ብግልጺ ኣቕሪብዎ። ንሱ «ንኹሉ ሰብ ናብ ዓለም ዝመጽእ ዘብርህ ሓቀኛ ብርሃን» እዩ (1:9)። ህይወትን ፍጽምናን የሱስ ኣብ ኩሉ ሰብ የብርህ (ዮሃንስ 1:3 ኣስተብህል)፣ ንህይወትና ድማ ብምግላጽ ክብሪ እቲ ኣምላኽ ኩሉ ባህጉ ዝረኸበሉ የብርህ። እዚ ንዘይኣምኑ እሞ ነቲ ብርሃን ዝነጽጉ እውን ሓቂ እዩ። ሓደ ሰብ ካብ ጸሓይ እንተ ዝርሕቕ፣ እዚ ንጸሓይ የደብዝዛ ድዩ? ኣይፋሉን፣ እቲ ብርሃን ኣብ ድሕሪት እቲ ሰብ የብርህ ጥራይ። እዞም ቃላት እዚኦም ዘንብቡ ኩሎም ንብርሃን ኣምላኽ ብክርስቶስ የሱስ ዝበርህ ምላሽ ክውስኑ ኣለዎም።

ንየሱስ እንኣምንን እንስዕቦን ንሕና ካብ ጸልማት ናብ ግሩም ብርሃን ኣምላኽ ከም ዝመጻእና ንረክብ። ሕጂ ብርሃን ህይወት ኣለና እሞ ደቅን ብርሃንን ንኸውን (1 ጴጥሮስ 2:9፤ ዮሃንስ 8:12, 12:36,46)። እቲ ብርሃን ኣብ ፍጥረት ንጸልማት ዝሰዓረሉ ተመሳሳሊ መለኮታዊ፣ ዘይቃወም ሓይሊ እዩ ኣምላኽ ንምድሓንና ዝጥቀመሉ።

እቲ ብርሃን ካብ ጸልማት ክበርህ ዝኣዘዘ ኣምላኽ እዩ፣ ኣብ ልብና ድማ ኣብርሀ፣ ብገጽ የሱስ ክርስቶስ ብርሃን ፍልጠት ክብሪ ኣምላኽ ንምሃብ (2 ቈረንቶስ 4:6)።

እምነት ክርስትና ለዋጢት እያ! ንገዛእ ርእስና ብቐስ ዝነቕርበሉ ተኸታታሊ ጽቡቕ ሓሳባት ኣይኮነትን፣ የግዳስ ምሉእ ምልዋጥ ኩነታት እያ።

እዚ ለውጢ እዚ ምስ ሓላፍነት ይመጽእ። ክርስትያናት ኣብ ጐይታ ብርሃን እዮም፣ ግን ከም ደቅን ብርሃንን ክንነብር ተመኺርና ኢና (ኤፌሶን 5:8)። ብሓጎስ፣ ኣምላኽ ነዚ ድሌት እዚ እውን ኣዳልዩ። ቃል ኣምላኽ ንኣእጋርና መብራህቲ፣ ንመገድና ድማ ብርሃን ኮይኑ የብርህ (መዝሙር 119:105)። መጽሓፍ ቅዱስ ኣእጋርና ወዴት ከም ዝኸዳ ጥራይ ኣይኮነን ዘርእየና፣ የግዳስ ካብ መገዲ ኣምላኽ እንተ ዝጠፍእና እውን መገዲ ኣምላኽ ወዴት ምዃኑ ይገልጽ። መዝሙራዊ ድማ ወሲኹ፣ «ምእታው ቃልካ ብርሃን ይህብ፤ ንዕሽሽ ድማ ምስትውዓል ይህብ» (ቁ.130)። ሃዋርያ ጴጥሮስ ድማ ተሰማሚዑ፣ ቃላት መምርሕን ትንቢትን መጽሓፍ ቅዱስ «ኣብ ጸልማት ቦታ ከም ዝበርህ ብርሃን» ምዃኑ ተዛረበ (2 ጴጥሮስ 1:19)። ገሊኡ ግዜ ኣባይቲ ብዝተፈላለዩ፣ ኣስጌጥቲ መብራህቲ ይበርሁ፣ እዚ ድማ ጽቡቕ እዩ ግን ኣዝዩ ተግባራዊ ኣይኮነን። መጽሓፍ ቅዱስ ከምኡ ኣይኮነን። ካብ ምብራህ ጥራይ ንላዕሊ፣ ቃል ኣምላኽ ከም ምንጪ ምስትውዓልን ጥበብን ብሩህን ውጽኢታዊ እዩ። ብሓይሉ ከም ደቅን ብርሃንን ንባህርና ክንነብር ኢና፣ መጽሓፍ ቅዱስ ኣብ ንጥፈታት ህይወት ከብርሃና እንተ ፈቒድና።

ክርስትያናት ብርሃናት እዮም

ገሊኦም ኬሚካላዊ ውህዳት ናይ ፎስፎረሰንስ ባህሪ ኣለዎም፣ እዚ ድማ ኣብ ዝተፈላለዩ ጸወታታትን ካልኦት ነገራትን ዝርከብ «ኣብ ጸልማት ዝበርህ» ውጽኢት የፍሪ። እዞም ውህዳት እዚኦም ሓይሊ ብርሃን የዋህዱ እሞ ድሕሪኡ ብቐስ ብቐስ ይፈንውዎ። ብዝያዳ ኣገዳሲ ብዝኾነ ኣገባብ፣ ክርስትያናት ኣብዛ ዓለም እዚኣ ከም ብርሃናት የብርሁ – ብብርሃን ኣምላኽ ስለ ዝተቓልዑ ጥራይ ዘይኮነስ፣ የግዳስ ደቅን ብርሃንን ስለ ዝኾኑ እውን። ገና ግን ናይ ገዛእ ርእስና ብርሃን ኣይንፈጥርን፤ ኣምላኽን ቃሉን እንኮ ምንጭታት ብርሃንና ይኾኑ፣ እሞ ነቲ ብርሃን ናብ ዕለታዊ ኩነታትና ንወስዶ።

ተመክሮ ሙሴ ነዚ ሓቂ እዚ ንምስትውዓል ይሕግዘና። ኣብ ደብረ ሲና ንነዊሕ እዋን ምስ ጐይታ ድሕሪ ምጽናሑ፣ ገጹ ብሩህን ዘንጸባርቕ መልክዕ ሓዘ፣ እዚ ድማ ንኹሉ ሰብ ዝረአ ነበረ። ንህዝቢ እስራኤል እዚ ዘረብሽ እሞ ሓደስቲ እውን ነበረ፣ ስለዚ ሙሴ ገጹ ሸፈነ። እዚ ብቐጻሊ ዝኸውን ነበረ፣ ከመይሲ ድሕሪ እዚ ኣጋጣሚ እዚ እቲ ጽሑፍ፣ «ደቂ እስራኤል ድማ ገጽ ሙሴ ርእዮም፣ ቈርበት ገጹ የንጸባርቕ ነበረ፣ ሽዑ ሙሴ መጋረጃኡ ኣብ ገጹ ይገብር ነበረ» (ዘጸኣት 34:35) ይብል። መጋረጃ ሙሴ ግዝያዊ ባህሪ ኪዳን ኣምላኽ ምስ እስራኤል የርኢ፣ ከመይሲ እቲ መጋረጃ ብክርስቶስ ይውሰድ፣ እሞ ሎሚ ክብሪ ኣምላኽ ብግልጺ ክንርኢ ንኽእል (2 ቈረንቶስ 3:7-18)።

እቲ ንርእሰ ጉዳይና ኣገዳሲ ዝኾነ ነጥቢ እቲ ካብ ገጽ ሙሴ ዝበርሀ ብርሃን ብግዜኡ ኣብ ቅድሚ ኣምላኽ ስለ ዝነበረ ምዃኑ እዩ። ናይ ገዛእ ርእስና ብርሃን ንኣምላኽ ብተመሳሳሊ ኣገባብ ይበርህ። ክብሪ ጐይታ ክንርኢ ከለና፣ ብዝያዳ ክብሪ ናብኡ ንልወጥ። እዚ ንኣገዳስነት ግዜ ምስ ጐይታ ብምብራህ መጽሓፍ ቅዱስን ጸሎትን እንተ ዘይኮይኑ ኣብ ምስክርነትና ንዕኡ ብርሃን ክህሉ ከም ዘይክእል የርኢ።

ብርሃንና ንምስትውዓል ዝሕግዙ ፍሉያት ባህርያት ኣለዎ። ቀዳማይ፣ ጐይታ በለ፦

ንስኻትኩም ብርሃን ዓለም ኢኹም። ኣብ ከረን እተሰርሐት ከተማ ክትሕባእ ኣይትኽእልን። መብራህቲ ኣንዲዶም ኣብ ትሕቲ ገምገም ኣይሰቕልዋን፣ የግዳስ ኣብ መብራህቲ ሰቒሎምዋ ንኹሎም ኣብ ቤት ዘለዉ ብርሃን ትህብ። ብርሃንኩም ከምኡ ኣብ ቅድሚ ሰባት ይብራህ፣ ንሳቶም ድማ ጽቡቕ ግብርኹም ርእዮም ንኣቦኹም ኣብ ሰማይ የኽብሩ (ማቴዎስ 5:14-16)።

እዚ ሓሳብ እዚ ብርሃን ውጽኢታዊ ንምዃን ክረአ ከም ዘለዎ የጕልሕ። ኣብ ከረን ዘላ ከተማ ብለይቲ ኩሉ ሰብ ከም ዝርእያ ብፍልጠት እያ እትስራሕ። ኣብ ቤት፣ መብራህቲ ዘይቲ ኣብ መብራህቲ ይቕመጥ፣ ብርሃኑ ድማ ኣብ ዝኣቱ ኩሉ ሰብ ከብርህ። ብርሃናትና ንጐይታ ከምኡ ድዮም ዝበርሁ? ልክዕ ከምቲ ህይወት ክርስቶስ ኣብ ኩሉ ሰብ ዝበርህ፣ ከምኡ ድማ ብርሃንና ኣብ ኩሉ ዝፈልጠና ሰብ ብማዕረ ክበርህ ኣለዎ። ብተወሳኺ፣ ከም «ጽቡቕ ሰብ» ጥራይ ኣይንፍለጥን፣ ከመይሲ ብርሃንና ዝርእዩ ናብ ኣቦና ኣብ ሰማይ ክምርሑ እዮም። ጽቡቕ ግብርና ጥራይ ኣይኮኑን ዝርእዩ፣ የግዳስ ምንጪ ብርሃንና ኣምላኽ ባዕሉ ምዃኑ እውን ክርድኡ እዮም – እዚ ድማ ብዛዕባ ስርሑ ኣብ ህይወትና ብቓል ክንምስክር የድልየና።

ሃዋርያ ጳውሎስ ድማ ወሲኹ፣ «ኣብ ማእከል ሓላፍን ጠማምን ወለዶ፣ ብዘይ ነቀፋ ደቅን ኣምላኽ ኢኹም፣ ኣብ ማእከሎም ከም ብርሃናት ኣብ ዓለም ትበርሁ» (ፊልጲ 2:15)። ብርሃን ብጸልማት ኣይረበሽን! ብሓቂ፣ ጸልማት ክፍሊ እዩ ብርሃን ዝበለጸ ስርሑ ዝሰርሓሉ፣ ከመይሲ ኣብኡ እቲ ዝነኣሰ ብርሃን እውን ይረአ እሞ ይፍቀር። ነቲ ከባቢና ዘሎ ጸልማት ክንርኢ ከለና፣ ኣይንጨነቕ ግን ንውሰን! ዓለምኩም ብዝያዳ ሓላፍን ጠማምን ትመስል ድያ? እዚ ንብርሃን ኣምላኽ ብኣኻትኩም ንምብራህ ፍጹም ኩነታት እዩ። እቲ ዝቕጽል ፍቕዲ ነዚ ብርሃን እዚ ምስ «ቃል ህይወት» የራኽቦ። ንኻልኦት መጽሓፍ ቅዱስ እንታይ ማለት ምዃኑን መልእክቱ ስለምንታይ ሓቂ ምዃኑን ክንነግር ከለና፣ ህይወትና ካብ ጸልማት ናብ ግሩም ብርሃን ኣምላኽ ክስሕቦም።

ዝነድድ፣ ዘንጸባርቕ ብርሃን

ጐይታ የሱስ ውጽኢት ከምዚ ዝኣመሰለ ምስክርነት ገለጸ። ህዝቢ ዘመኑ ንዮሃንስ መጥምቕ ብፍላጥ ሰሚዖምዎ ነበሩ፦

ንዮሃንስ ልኢኽኩም፣ ንሱ ድማ ንሓቂ መስኪሩ ... ንሱ ዝነድድን ዘንጸባርቕን መብራህቲ ነበረ፣ ንስኻትኩም ድማ ንግዜኡ ብብርሃኑ ክትሕጎሱ ፈቒድኩም (ዮሃንስ 5:33,35)።

«ዝነድድ» ማለት ንጐይታ ተወሊዑ ነበረ፣ «ዘንጸባርቕ» ማለት ድማ ንዝረኣዮ ኩሉ ብርሃን ሃበ። ዮሃንስ ተኣምራት ዝገብር ኣይነበረን እሞ ዓበይቲ ርሕቀታት እውን ኣይተጓዕዘን። ንሱ ኣብ ዮርዳኖስ ጐይታ ኣገልገለ፣ መልእኽቲ ኣምላኽ ድማ ሰበኸ። ገና ግን ሰባት ሰሚዖምዎ፣ ድሕሪኡ ድማ፣ «ዮሃንስ ብዛዕባ እዚ ሰብ [የሱስ] ዝተዛረቦ ኩሉ ሓቂ ነበረ» (10:41) በሉ። ንህይወቱ ክንደይ ግሩም መደምደምታ!

«ጐይታ ብርሃነይ እዩ» ኢሉ ዳዊት ኣብ መዝሙር 27:1 ጽሒፉ። ብእኡ ብርሃን ንቕበል፣ ብእኡ ድማ ብርሃን ንህብ። ክርስትያናዊ ደራሲ መዝሙር ክሪስ ራይስ ነዞም ዝርዝራት እዚኦም ከምዚ ገይሩ ገለጾም፦

መብራህትኻ ሒዝካ ናብ ጸልማት ግበር፤
ተስፋ ዝቘረጹ፣ ዝተደናገሩን ዝተቐደዱን ድለ።
መብራህትኻ ንኹሉ ክርእዮ ኣቕርብ፤
መብራህትኻ ወሲድካ ዓለምካ ኣብርህ።

ባህሪ ክርስቶስ ክንጸውር ከለና፣ ንዕኡ ክንበርህ ኢና።