ኢንተርነት ምጥቃም፦ ንክርስትያናት መምርሒ ንዲጂታል ህይወት

ኢንተርነት፦ በረኸት ወይ መርገም?

ኢንተርነት ንዓኻ እንታይ እዩ? ናይ ንግሆ ጋዜጣኻ፣ ናይ ስድራቤትካ መጽሓፍ ምግቢ፣ ወይስ ምስ ኣዕሩኽትኻ ዜና እትካፍለሉ ማዕጾ ማሕበራዊ ሚድያ እዩ? ወይስ ንነፍስኻ ክሰርቕ ዝፍትን ኣራዊት እዩ? ብሰንኪ ዘይምሉእ ሓበሬታን ብሰንኪ ብኣረኣእያ ካልኦትን ተመክሮታቶምን ዝተፈጥሩ ግምታትን ብዛዕባ ኢንተርነት ብዙሕ ኣፈ-ታሪኽ ኣሎ። ነታ ናይ መጀመርታ ሕቶና ካብ ካልእ ኣረኣእያ እንደገና ንሕተታ። ኢንተርነት ንዓኻ፣ ከም ናይ ሓቂ ደቀ መዝሙር ጐይታ የሱስ ክርስቶስ፣ እንታይ እዩ? ንናይ ኢንተርነት ኣብዮት ካብ መጽሓፍ ቅዱሳዊ ኣረኣእያ ብኸመይ ትርእዮ? ገለ ካብቲ ሓደጋታት ኢንተርነት ብኸመይ ክትወግድ ትኽእል? እዚኣቶም ገለ ካብቶም ብሓባር ክንምልሶም እንፍትን ሕቶታት እዮም።

ኢንተርነት መንፈሳዊ ዕብየት ንኽገብር ብኸመይ ክሕግዘኒ ይኽእል?

• ሕሱርን ዝቐርብን መወከሲታት።

ኩላትና ብዝተፈላለየ መገዲ ንመሃር ኢና። ገሊኦም ምንባብ ይመርጹ፤ ካልኦት ድማ ንትምህርቲ (ወይ ንኣገልግሎት) ምስማዕ ወይ ምርኣይ ይመርጹ። ኢንተርነት ንኩላትና ብዙሕ መንፈሳዊ ትሕዝቶታት ኣለዎ። ኦንላይን፣ መጽሓፍቲ ከተንብብ፣ ድምጺ መጽሓፍቲ ወይ መንፈሳዊ መዝሙራት ክትሰምዕ፣ ወይ መጽሓፍ ቅዱሳዊ ትምህርቲ ክትርኢ ትኽእል ኢኻ። መብዛሕትኡ እቲ ትሕዝቶ ብምሉኡ ነጻ እዩ፣ እዚ ድማ ነቲ ንመንፈሳዊ ዕብየትካ ዝሕግዝ ክርስትያናዊ ትሕዝቶ ንምርካብ ዘሎ ናይ ዋጋ ዕንቅፋት የወግድ።

ብተወሳኺ ነቲ ናይ ዋጋ ዕንቅፋት ምውራድ ወይ ምውጋድ፣ ኢንተርነት ነቲ ትሕዝቶ ብቐሊሉ ንምርካብ ኣኽኢልዎ። እቲ መጽሓፍ ስለዘይርከብ ወይ መሸጣ መጽሓፍቲ ስለዘይብሉ መጽሓፍ ክትረክብ ዘይትኽእለሉ ዝነበረ ግዜ ሓሊፉ እዩ። ዝደለኻዮ መጽሓፍ ኣብ ኣማዞን ክትረክብ፣ ብሓንቲ ጠውቂ ክትእዝዞ፣ ድሕሪ ሓጺር ደቒቕ ድማ ኣብ ታብሌትካ ክርከብ እዩ። ነቶም ንቡር ናይ ወረቐት መጽሓፍቲ ዝመርጹና፣ ኢንተርነት ንዝደለኻዮ መጽሓፍ ንምርካብን ኦንላይን ንምእዛዝን ቀሊል ይገብሮ።

ካልእ ኣዝዩ ጠቓሚ ዝኾነ ነገር ድማ እቲ ናይ ኩሉ እዚ ትሕዝቶ ተንቀሳቓስነት እዩ። ብስማርት ፎናትን ታብሌታትን ኢንተርነት ብምጥቃም፣ ኣብ ዝኾነ ቦታ ብዙሕ መጽሓፍቲ ኣብ ንቡር ሻንጣኻ ዘይኣቱ ክትረክብ ትኽእል ኢኻ። እዚ ድማ ብባቡር ክትጓዓዝ ከለኻ መጽሓፍ ቅዱስ ከተንብብ እንተደሊኻ፣ ወይ ምስ ኣዕሩኽትኻ ብዛዕባ ሓደ ፍሉይ ፍቕዲ ክትዛረብ ከለኻን ነቲ ዝፈትዎ መግለጺ መጽሓፍ ቅዱስ ወይ መዝገበ ቃላት መጽሓፍ ቅዱስ ክትርኢ እንተደሊኻን ኣዝዩ ጠቓሚ ክኸውን ይኽእል እዩ።

• ሕብረት።

ሓደ ምናባዊ ኣኼባ ተሳቲፍካዶ? ኣብ ኢንተርነት ብቐጥታ ዝፍኖ ኮንፈረንሳትን ኣኼባታት ኣገልግሎትን ኣሎ። ማሕበራዊ ሚድያ፣ ከም ፌስቡክ፣ ትዊተርን ቪሜኦን፣ ኩላትና ስእልታትን ዜናን ኣብ ኢንተርነት ክንካፈል ኣኽኢልና እዩ። እዚ ድማ ንዝተንከፉና ምሕላናት፣ ንወንጌል ወይ ንናይ ምትሓስ ኣኼባታት ዕድመታት፣ ከምኡ’ውን ንጸሎት ሕቶታት የጠቓልል። ብዙሓት ክርስትያናት ነዚ ማሕበራዊ ሚድያ መሳርሒታት ንሓያል ሕብረት ኣብ መንጎ ኣህጉራት ከምኡ’ውን ንምህናጽ ቅዱሳን ኣብ ርሑቕ ከባቢታት ምድሪ ይጥቀሙሉ እዮም።

• ወንጌል ምብጻሕ።

ሓው ኣንድርያስ ካብ ኔዘርላንድስ «ናይ ኣምላኽ ኣስጋሪ» ተባሂሉ ይፍለጥ ነይሩ፣ ብሰንኪ እቲ ንመጽሓፍ ቅዱስ ኣብ ምብራቕ ኤውሮጳዊ ዶብ፣ ሽዑ «ናይ ሓጺን መጋረጃ» ተባሂሉ ዝፍለጥ ዝነበረ፣ ብምስጋሩ ዝገበሮ ዓብዪ ኣገልግሎት። ኣብ መወዳእታ ናይቲ ዝሓለፈ ክፍለ ዘመን እቲ ናይ ሓጺን መጋረጃ ጠፍአን ናይ በርሊን መንደቕ ድማ ፈረሰ። ይኹን እምበር፣ ካልኦት መንደቓትን መጋረጃታትን፣ ብምሳሌ ክንዛረብ ከለና፣ ኣብ ከባቢ ዓለም፣ ብፍላይ ኣብ ዓለም እስልምና፣ ኣለዉ። ገለ ካብዚኣቶም ሕጂ ይፈራረሱ ኣለዉ ምኽንያቱ ወንጌል ብኢንተርነት ንሰባት ይበጽሕ ስለዘሎ። መንግስታት ንምብጻሕ መርበብ ሓበሬታ ንምቁጽጻር ዝተፈላለዩ ሕግታትን ቁጽጽራትን ኣዳልየን ኣለዋ፣ ግናኸ እቲ ቴክኖሎጂ ንኹሉ ሰብ ኣብ ኢንተርነት ዝኾነ ነገር ንምርካብ የኽእሎ (እዚ ኣብ ገለ ጉዳያት ሕማቕ ክኸውን ይኽእል እዩ!)።

• መሳርሒታት መጽናዕቲ መጽሓፍ ቅዱስ።

ናይ ኮምፒተር ቴክኖሎጂ ንውልቃዊን ጉጅለኣዊን መጽናዕቲ መጽሓፍ ቅዱስ ንምሕጋዝ ብዙሕ መሳርሒታት ኣቕሪቡ እዩ። ብዙሓት ካብዚኣቶም መሳርሒታት መጽናዕቲ መጽሓፍ ቅዱስ ኣብ ኢንተርነት ንቐሊል ምብጻሕ ይርከቡ። ንኣብነት፣ BibleGateway.com ትርጉማት መጽሓፍ ቅዱስ ብዓሰርተታት ቋንቋታት የቕርብ፣ ምስ ናይ ምድላይ ተግባራት፣ ድምጺ መጽሓፍ ቅዱስ፣ መንፈሳዊ ጽሑፋትን ናይ ምንባብ መደባትን። YouVersion.com ተመሳሳሊ ተግባራት ምስ ዝበዝሐ ሽፋን ንሞባይል መሳርሒታት የቕርብ። እዚ ማለት ኣብ ስማርት ፎንካ ንሓደ ፍሉይ ቃል ወይ ሓረግ ርእሰ ጉዳይ ምድላይ ክትገብር፣ ኣብ ካልእ ትርጉም መጽሓፍ ቅዱስ ፍቕዲ ክትርኢ፣ ከምኡ’ውን ብምጥቃም መዝገበ ቃላት መጽሓፍ ቅዱስ ነቲ ናይ መጀመርታ ትርጉም ብዕብራይስጢ ወይ ብግሪኽ ክትረክብ ትኽእል ኢኻ። ብዙሓት ካብዚኣቶም መሳርሒታት፣ ከም WordSearchBible.com፣ ሓደ ዝተዋህበ ጽሑፍ መጽሓፍ ቅዱስ ምስ ዝተፈላለዩ ኦንላይን ዝርከቡ መግለጺታት መጽሓፍ ቅዱስ ብነጻ ወይ ብውሑድ ዋጋ የራኽቡ።

ኩሉ እዚ መሳርሒታት ግዜ ይቑጥብ፣ ግናኸ ጻዕሪ ኣየወግድን። ሓደ መጽናዕቲ መጽሓፍ ቅዱስ ንክርስትያናት ቅድሚ 20 ዓመት ብዙሕ ሰዓታት ዝወስድ ዝነበረ፣ ሕጂ ኣብ ትሕቲ ሓንቲ ሰዓት ክግበር ይኽእል እዩ። እዚ ከምዚ ኢሉ እናሃለወ፣ ንጽሑፋት ንምጽናዕን ንርእስና ንምድላይን ተነሳሳዕነትን ድሌትን ክህልወና ኣለዎ። እቲ ግዜ ምቑጣብ ንዕብየትናን ንምህናጽ ኣሕዋትናን ኣሓትናን ኣብ ክርስቶስ ዝያዳ፣ ተደጋጋሚን ዝያዳ ዕሙቕ ዝበለ ውልቃዊ መጽናዕቲ መጽሓፍ ቅዱስ ንኽንገብር ከተባብዓና ይግባእ።

ኢንተርነት ንመንፈሳዊ ህይወተይ ብኸመይ ሓደጋ ክኸውን ይኽእል?

• ውልቃዊ ዝምድናታት።

ምምጻእ ማሕበራዊ ሚድያ ኣብ ማሕበራዊ ህይወትና ዘይተመልስ ጽልዋ ገይሩ እዩ፣ እዚ ድማ ኣብ ዝቕጽሉ ወለዶታት ክቕጽልን ክዓብን እዩ። ከም ሓደ ናይ ሓቂ ማሕበራዊ ክለብ፣ ኣብ ሓደ ጉጅለ ምጽንባር ወይ ንሓደ ካልእ ሰብ ዓርኪ ወይ ተኸታሊ ምዃን ኣብ ባህሪ ሰብ ናይ ገዛእ ርእሱ ጽልዋ ኣለዎ። ብመሰረት ሓደ ብዩኒቨርሲቲታት በርሚንጋም፣ ኤድንበርግን ምዕራብ እንግሊዝን ዝተገብረ መጽናዕቲ፣

ኣብ ማሕበራዊ ሚድያ ንስእልታት ብዝያዳ ምካፋል ኣብ ናይ ሓቂ ህይወት ዝምድናታት ኣሉታዊ ጽልዋ የኸትል። እዚ ድማ ብሰንኪ እቲ መን ንስእልታትና ወይ ዜናና ከምዝርኢን ብኸመይ ከምዝምልስን ዘይንግምት ምዃንና እዩ። ብመሰረት ካልእ መጽናዕቲ፣

ማሕበራዊ ሚድያ መርበብ ሓበሬታታት ሕጂ ኣብ ፍትሕ ዝሕግዙ ነገራት እዮም። መጽናዕቲ ከምዝሕብሮ፣ ሓደ ካብ ሸውዓተ ዝተመርዓዉ ሰባት «ብሰንኪ ናይ መጻምድቶም ኣብ ፌስቡክ ወይ ካልእ ኦንላይን ዝገብርዎ ምውጻእ ፍትሕ ገይሮም ክሓስቡ ጸኒሖም እዮም»።

ከም ዝወደቑ ደቂ ሰባት፣ ካብቲ ሰባት ብዛዕባና ዝሓስብዎ ንናይ ገዛእ ርእስና ዋጋ ንምርካብ ንጽዕር ኢና። እቲ ንሓደ ዝወጸ ስእሊ እንረኽቦ ዝዓበየ ቁጽሪ «ላይክስ» ብብዙሓት ከም ዝተፈቐርና ወይ ከም ዝተፈቐርና እምነት ይህበና። ግናኸ እኹል «ላይክስ» እንተዘይረኺብና እንታይ ይኸውን? እዚ ድማ ከም ዝተገለልናን ከም ዝተነጸልናን ክስምዓና ይኽእል እዩ። ከም ክርስትያናት ብጐይታ ንዝተዋህበና መምርሒ ንዝክር ኢና፦ «ኣብ ኣፍንጫኡ እስትንፋስ ዘለዎ ሰብ ምጥማት ደው በሉ፣ እንታይከ እዩ ዋጋኡ?» (ኢሳይያስ 2:22 ESV)። ናይ ሓቂ ዋጋና ካብቶም ዝፈትዉና ሰባት ኣይመጽእን፣ የግዳስ ካብቲ ዝፈጠረናን ወዱ ንምድሓንና ዝሃበናን ብርቱዕ ኣምላኽ እዩ ዝመጽእ።

ካልእ ሓደጋ ማሕበራዊ ሚድያ ድማ ኩሉ ሰብ ከምዘይጥቀመሉ እዩ። ኣብ ሓደ ማሕበራዊ ሚድያ መርበብ ሓበሬታ ሓደ ዝርርብ ወይ ፍጻመ ክትጅምርን ኩሉ ሰብ ከምዝርእዮን ከምዝፈልጥን ክትግምት ትኽእል ኢኻ። ይኹን እምበር፣ ከምኡ ብምግባርካ ብዙሓት ካብ ኣሕዋትካን ኣሓትካን ኣብ ክርስቶስ ነቲ መርበብ ሓበሬታ ዘይረኽቡ ዝኾኑ ኣግሊልካዮም ኢኻ፣ ስለዚ ድማ ክግለሉ እዮም። ሓደ ሰብ ኣብዚ ዘመን እዚ ኩሉ ሰብ ኢንተርነትን ማሕበራዊ ሚድያን ክረክብ ይግባእ ክብል ይኽእል እዩ። ነዚ ክርክር እዚ ንጳውሎስ ንኤፌሶን ዝሃቦ ምዕዶ ኣሎና፦ «ብምሉእ ትሕትናን ልእመትን፣ ብትዕግስቲ፣ ንሓድሕድኩም ብፍቕሪ እናተጻወርኩም» (ኤፌሶን 4:2)።

ሓደጋታት ናይ ማሕበራዊ ሚድያ ምግላል ንኢሜይል ዝርርባትን ንብሎግ መርበብ ሓበሬታታትን’ውን ክትግበር ይኽእል እዩ። ሰለስተ ነገራት ክንዝክር ኣሎና፦

እዚኣቶም ንሕና እንጥቀመሎም መሳርሒታት ጥራይ እዮም፣

• ዋጋና ካብ ጐይታ እዩ ዝመጽእ፣ ከምኡ’ውን
• ንኹሎም ኣሕዋትናን ኣሓትናን ክንምልስ ኣሎና።
• • ሱስ።

ምስ IAD ዝተራኸበ ሰብ ኣሎዶ? ብምጥቃም ኢንተርነት፣ ሕጂ ብናይ ኢንተርነት ሱስ ሕማም (IAD) ዝተመርመሩ ሰባት ኣለዉ፣ እዚ ድማ ከም ጸገም ዘለዎ ምጥቃም ኢንተርነት ወይ ግድነት ዘለዎ ምጥቃም ኢንተርነት (CIU) ይፍለጥ። ብመሰረት እቲ ኢሊኖይስ ኢንስቲትዩት ንሱስ ምሕዋይ፣ ሱስ ኢንተርነት ከም ናይ ሕማም ቁማር ስምዒታዊ ምትእስሳር ዝኸውን ናይ ግድነት ቁጽጽር ሕማም እዩ። ገለ ካብ ምልክታት ሱስ ኢንተርነት እዚኣቶም እዮም፦

ኩሉ ግዜ ብኢንተርነት ምጥባቕ (ብዛዕባ ዝሓለፉን ዝመጹን ናይ ኢንተርነት ተመክሮታት ምሕሳብ፤ ከም ብሎግ ምጽሓፍ፣ ምዝርራብን ምድላይን)።

• ኣብ ኢንተርነት ዝግበር ግዜ ብቑሩብ ምውሳኽ፣ እዚ ድማ ብሓፈሻ ካብቲ መጀመርታ ዝተሓስበ ንላዕሊ ኦንላይን ንምጽናሕ የብጽሕ።
• ምጥቃም ኢንተርነት ንምቁራጽ ወይ ንምውራድ ዝተገብረ ፈተነ ምፍሻል።
• ናይ ምውጻእ ምልክታት (ዘይምቾት፣ ስምዒታዊ፣ ምሕራቕ) ንነዊሕ ግዜ ኢንተርነት ከይተጠቐምካ ምስ ትጸንሕ።
• ብሰንኪ ምጥቃም ኢንተርነት ንዝምድናታት፣ ንስራሕ ወይ ንትምህርታዊ ዕድላት ንምስኣን ድሌት ምሕዳር። እዚ ድማ ብዛዕባ ውልቃዊ ምጥቃም ኢንተርነት ምሕሳውን ምሕባእን የጠቓልል።
• ኢንተርነት ንጭንቀት ንምውጋድን ካብ ጸገማት ንምህዳምን ዓርኪ ወይ መውጽኢ ይኸውን።
• ብተፈጥሮ፣ ውጽኢታት ሱስ ኢንተርነት ኣብ ውልቃዊ ዝምድናታት፣ ስራሕ፣ ገንዘብን ጥዕናን ከቢድ ክኸውን ይኽእል እዩ። መጽሓፍ ቅዱስ ኣዝዩ ንጹር እዩ፦ «ኩሉ ይፍቀደለይ እዩ፣ ግናኸ ብዝኾነ ነገር ኣይግዛእን» (1 ቈረንቶስ 6:12)። ናይ ኢንተርነት ባርያ እንተኾይነ፣ ካብቲ ሓድሽ ጐይታ ብምድላይ ነጻነት ክደሊ ይግባእ፣ እቲ ኣብ ክርስቶስ ዘሎኒ ነጻነት ድማ ክደሊ ይግባእ። «እቲ ወዲ እንተ ኣናገፈኩም፣ ብሓቂ ሓራ ትኾኑ» (ዮሃንስ 8:36)።

ካብ ሱስ ኢንተርነት ንምውጋድ ዝበለጸ መገዲ ካብ ጐይታን ምስ ህዝቡ ካብ ዘሎ ሕብረትን ምሉእ ዕግበትን ሓጎስን ከም እትረክብ ምርግጋጽ እዩ። ሽዑ ኢንተርነት መሳርሒ ጥራይ ክኸውን እዩ፣ ንዕግበት ምናባዊ ዓለም ኣይኮነን። ንደቅናን ንመንእሰያትናን ኣብ ስድራቤትናን ኣብ ኣብያተ ክርስቲያናትናን ሓያል ክርስትያናዊ ዝምድናታት ንምዕባይን ንመንእሰይ ወለዶታት መንፈሳዊ ምግቢ ንምሃብን ጥዑይ ሃዋህው ንምፍጣር ሓላፍነት ኣሎና።

ሓደ ሰብ ኣብ ወጥሪ ሱስ ኢንተርነት እንተወዲቑ፣ ናይ ምሕዋይ ናይ መጀመርታ ስጉምቲ ነቲ ውድቀት ምእማን እዩ። ድሕሪኡ ሓገዝ ካብ ጐይታን፣ ብርግጽ፣ ካብ ሓደ ናይ ሱስ ሞያተኛን ክደሊ ኣለዎ።

• ስንፍና።

ብብዝሒ መንፈሳዊ መወከሲታት ኣብ ኢንተርነት፣ ሓደ ሰብ ስንፍና ክስምዖ ይኽእል እዩ። ኦንላይን ብቐሊሉ ክትድልዮም እንተኽኢልካ ስለምንታይ ፍቕድታት ትሓፍዝ? ብዙሕ መግለጺታት መጽሓፍ ቅዱስ ኦንላይን እንተሃለወ ስለምንታይ ንመጽሓፍ ቅዱስ ባዕልኻ ትድልዮን ትጽንዖን? ዝኸፍአ ድማ፣ ኦንላይን ስብከት ክትሰምዕ እንተኽኢልካ ስለምንታይ ናብ ኣኼባ ትኸይድ? እዚኣቶም ምስቲ ናይ ኢንተርነት መሰላት ዝመጹ ወጥሪታት እዮም።

እቲ ጥበበኛ ሰብ ከምዚ በለ፦ «ብሰንኪ ስንፍና እቲ ጣራ ይወርድ፣ ብሰንኪ ስንፍና ድማ እቲ ገዛ ይንጠብጠብ» (መክብብ 10:18)። እዚ ንመንፈሳዊ ዕብየት’ውን ሓቂ እዩ። ኣብ መንፈሳዊ ዕብየትና እኹል ጻዕርን ግዜን እንተዘይገበርና፣ ዝኾነ ውጽኢት ኣይንሓፍስን። ናይ ጐይታ ትልሚ ንህይወትና ብዛዕባ ሓበሬታ ምርካብ ኣይኮነን። የግዳስ፣ ንልብናን ንባህርያትናን ከምኡ ንምዃን ምቕያር እዩ። እዚ ድማ ፍቕድታት ብምሕፋዝ (ቈሎሴ 3:16) – ብቐሊሉ ኦንላይን ብምድላይ ኣይኮነን። እዚ ድማ ብውልቃዊ መጽናዕቲ መጽሓፍ ቅዱስ (1 ጢሞቴዎስ 4:13) ክኸውን እዩ፣ ኣብ ክንዲ ብዛዕባ መጽሓፍ ቅዱስ ጥራይ ምንባብ። እዚ ድማ ብውልቃዊ ምስታፍን ምሕባርን፣ ከም ዝግባእ፣ ኣብ ኣኼባታት ማሕበር – ኣብ ክንዲ ንሓሳባትና ብጽቡቕ መንፈሳዊ ሓሳባት ምምላእ። መንፈሳዊ ምግቢ እንተዘይኣብጽሓና ንኣምልኾ ማሕበር ምስቶም ኣብቲ ቦታ ዘለዉ ቅዱሳን እንታይ ጥቕሚ ኣለዎ!

ጳውሎስ ንገላትያ ንጹር ነይሩ፣ ከምዚ ምስ በለ፦ «ኣይትታለሉ፦ ኣምላኽ ኣይዕየግን እዩ፣ ምኽንያቱ ሓደ ሰብ ዝዘርኦ፣ ንሱ’ውን ክሓፍስ እዩ። እቲ ንስጋኡ ዝዘርእ ካብ ስጋ ጥፍኣት ክሓፍስ እዩ፣ እቲ ንመንፈስ ዝዘርእ ግና ካብ መንፈስ ናይ ዘለኣለም ህይወት ክሓፍስ እዩ» (ገላትያ 6:7-8)። ኢንተርነት ንመንፈሳዊ ህይወትና ንምህብታም ጽቡቕ መሳርሒ እዩ፣ ግናኸ ብውልቃዊ ጻዕርን ግዜን ክምላእ ኣለዎ።

• ግዜ ምብኻን።

ሓደ ካብ ምልክታት ሱስ ኢንተርነት እቲ ኣብ ኦንላይን ዝግበር ግዜን ብሓፈሻ ካብቲ መጀመርታ ዝተሓስበ ንላዕሊ ምዃኑን ቅድሚ ሕጂ ተጠቒሱ ነይሩ። ኦንላይን ምኻድ ንዓኻ ሱስ እንተዘይኮነ እኳ፣ ብዛዕባ እቲ ንኢሜይላት ምግባር፣ ፌስቡክ ገጻት ምርኣይ ወይ ንሓድሽ ክትዕድጎ ዝደለኻዮ መሳርሒ ምድላይ ጥራይ እትገብሮ ግዜ ሕሰብ።

ብመሰረት ገለ ስታቲስቲክስ፣ መንእሰያት ኣብ ሰሙን ንሓደ መዓልቲ ንላዕሊ ኦንላይን ይገብሩ – ብልክዕ 27 ሰዓታት። ኣብቲ ግዜ እቲ ክንደይ ኣኼባታት ቤተ ክርስቲያን ክሳተፉ ወይ ክንደይ ምዕራፋት መጽሓፍ ቅዱስን መንፈሳዊ መጽሓፍትን ከንብቡ ከምዝኽእሉ ሕሰብ። እዚ ድማ ብዘይ ምምላስ ዝሓለፈ ግዜ እዩ።

እዚ ከምዚ ኢሉ እናሃለወ፣ ኣብ መንጎ «ዝተገብረ»ን «ዝባኸነ»ን ንምፍላይ ክንጥንቀቕ ኣሎና። ቅድሚያታትና ቅኑዕ እንተኾይኑን ግዜና ብጥበብ ኣብ ኢንተርነት እንተተጠቒምናሉን፣ ብዙሕ ሰዓታት ኦንላይን እንተገበርና እኳ ዝባኸነ ግዜ ክህልወና የብሉን። እቲ ምስጢር ንጳውሎስ ዝሃቦ ፍንጪ ኣብ ምግምጋም «ነገራት»፣ ኢንተርነት ከም ዝርከብዎ፣ ምጥቃም እዩ። ቀዳማይ፣ ሓጋዚ ድዩ? «‘ኩሉ ይፍቀድ እዩ፣’ ግናኸ ኩሉ ኣይጠቅምን። ‘ኩሉ ይፍቀድ እዩ፣’ ግናኸ ኩሉ ኣይሃንጽን» (1 ቈረንቶስ 10:23)። ብዙሕ ንዓናን ንቅዱሳን ኣምላኽን ሓጋዚ ዝኾነ ኦንላይን ክንገብሮ እንኽእል ንጥፈታት ኣሎ። እዚ ዝባኸነ ግዜ ኣይኮነን ምኽንያቱ ንምህናጽ ይጥቀመሉ እዩ። ካልኣይ፣ ሱስ ድዩ? «‘ኩሉ ይፍቀደለይ እዩ፣’ ግናኸ ብዝኾነ ነገር ኣይግዛእን» (6:12)። ኦንላይን ምኻድ ንባህሪይ ክቆጻጸረኒን ንሓሳባተይ ክሕዝን እንተጀሚሩ፣ ኣብ ሱስ ይወድቕ ኣለኹ ማለት እዩ፣ ነዚ ግዜ ዝባኽን ንጥፈት እዚ ድማ ደው ከብሎ ይግባእ።

• ንሓጢኣት ዝቐለለ ምቅላዕ።

እዚ እቲ ብብዝሒ ዝፍለጥ ሓደጋ ኢንተርነት እዩ። ምስቲ ናይ ብዙሕ መንፈሳዊ መወከሲታት ነጻን ዝቐርብን ምዃኑ ዝመጽእ ጥቕሚ፣ ናይ ሓደጋ ዝኾኑ ነገራት’ውን ነጻን ዝቐርብን ምዃኑ ሓደጋ ኣለዎ። እቲ ዝበለጸ ሓደጋ ዝኾነ ድማ ኢንተርነት ፖርኖግራፊ እዩ፣ እዚ ድማ ኣብ ዓመት 3 ቢልዮን ዶላር ዝግመት ኢንዱስትሪ እዩ። ብዘይካ እቲ ንጹር ሓደጋኡ፣ ስታቲስቲክስ ኣብ መንጎ ክርስትያናት ኣዝዩ ዘስግእ እዩ። ብመሰረት CovenantEyes፣ 64% ናይ ክርስትያን ሰብኡት ኣብ ወርሒ ሓንሳብ ፖርኖ ከምዝርእዩ ኣመልኪቶም። እቲ ኣብ መንእሰያትና ዘሎ ሓደጋ ኣዝዩ ዓብዪ እዩ። ትሽዓተ ካብ ዓሰርተ ደቂ ተባዕትዮን ሽዱሽተ ካብ ዓሰርተ ደቂ ኣንስትዮን ቅድሚ ዕድመ 18 ዓመት ይቃልዑ። ንደቅናን ንመንእሰያትናን ንምክልኻል ጓንጓ ክንሰርሕ ክንፍትን ንኽእል ኢና፣ ግናኸ እዚ ጥራይ ኣይሰርሕን ምኽንያቱ 70% ካብኦም ናይ ኦንላይን ባህርያቶም ካብ ወለዶም ይረኽቡ! እቲ ሓደጋ ኣሎን ናይ ሓቂ እዩን፤ ንርእስናን ንደቅናን ንምክልኻል እንታይ ክንገብር ንኽእል?

ቀዳማይ፣ ፖርኖ ምርኣይ ሓጢኣት ምዃኑ ክንርዳእ ኣሎና። እዚ ናይ ምንዝርና ተግባር እዩ (ማቴዎስ 5:28) ከምኡ’ውን ንጾታዊ ስምዒት ንምርካብ ዘይተፈጥሮኣዊ መገዲ እዩ (2 ጢሞቴዎስ 3:4)። ስለዚ፣ መጽሓፍ ቅዱስ ካብኡ ክንርሕቕ ይእዝዘና (ኤፌሶን 5:3)። ፖርኖ ምርኣይ ጌጋ ስምዒት የፍጥርን ንስጋና የበላሽዎን (1 ቈረንቶስ 6:19-20፤ 1 ተሰሎንቄ 4:4)። ከም ሓጢኣት፣ ንመንፈስ ቅዱስ የሕዝኖ (ኤፌሶን 4:30) ከምኡ’ውን ንኣምላኽ ክብሪ ኣየምጽእን (ቈሎሴ 3:17)።

ካልኣይ፣ ንሓደጋታቱ ክንርዳእ ኣሎና። ፍሉይ ሱስ ስለዘፍጥር ከቢድ ውጽኢታት ኣለዎ፣ እዚ ድማ ቀጻሊ ናይ ጥፋተኝነት ስምዒት፣ ናይ ገዛእ ርእስኻ ክብሪ ምጥፋእ፣ ምስ ተጻራሪ ጾታ ጥዑይ ዝምድና ንምምስራት ምፍሻል፣ ከምኡ’ውን ናይ ሓደ ሰብ መርዓ ምጥፋእ የጠቓልል። ከምኡ’ውን፣ ሱስ ናብ ምውሳኽ የብጽሕ፣ እዚ ድማ ናብ ዓመጽን ገበናዊ ባህርይን ክመርሕ ይኽእል እዩ።

ሳልሳይን ዝበለጸ ኣገዳሲ ዝኾነን፣ ብጐይታ ክንጥበቕ ኣሎና። ኩላትና ንፈልጥ ኢና፦ «ሓደ ዝጸገበ ሰብ ንመዓር ይንዕቕ፣ ግናኸ ንሓደ ዝጠመየ ኩሉ መሪር ጥዑም እዩ» (ምሳሌ 27:7)። ብጐይታ እንተጸጊብናን እንተተጠቢቕናን፣ ካብ ጸላኢ ርኹስ ሓጎስ ኣይንደልን ኢና።

ንደቅና፣ ኣብ ኢንተርነት ብዙሕ መሳርሒታት ኣሎ ንወለዲ ቁጽጽር ንምሃብ ዝሕግዝ። ግናኸ ንሳቶም ክሕግዙ ዝኽእሉ መሳርሒታት ጥራይ እዮም። እቲ ዝበለጸ ሓገዝ ክንህቦም እንኽእል ንቓል ኣምላኽ ብብዝሒ ኣብ ልቦም ምዝራእ እዩ፣ ከምኡ ድማ ንጳውሎስ ንተሰሎንቄ ዝሃቦ ምዕዶ ክምስክሩ ይኽእሉ፦ «ኩሉ ፈትኑ፤ ንጽቡቕ ሓዙ። ካብ ኩሉ ዓይነት ክፉእ ርሓቑ» (1 ተሰሎንቄ 5:21-22)።

• ዲጂታላዊ ቅዱስ ዲኻ?

ኢንተርነት ንህይወትና ወሪርዎ ኣሎ፣ ንሕና ድማ ነዚ ወራር እዚ ብኸመይ ክንምልስ ሰለስተ ምርጫታት ኣሎና። እቲ ናይ መጀመርታ ምርጫ «ምግሃድ» እዩ። ኢሜይላትን ማሕበራዊ ሚድያን ምጥቃም ክንወግድ ንኽእል ኢና፣ ኢንተርነት ብምሉኡ ክፉእ ነገር እዩ እናበልና። እዚ ኣገባብ እዚ ንሓጺር ግዜ ክሰርሕ ይኽእል እዩ፣ ግናኸ ምስ መንእሰይ ወለዶታት ዓብዪ ክፍተት ክፈጥር እዩ። እቲ ካልኣይ ምርጫ ብምሉኡ ምቕባል እዩ። እዚ ማለት ኣብ ኩሉ ሓድሽ ኣፕ ንዘልል፣ ኩሉ ሓድሽ መርበብ ሓበሬታ ንርኢ፣ ከምኡ’ውን ኩሉ ዝርዝር ናይ ህይወትና ኣብ ማሕበራዊ ሚድያ ንዓለም ኩሉ ንምፍላጥ ንወጽእ። እዚ ኣገባብ እዚ ኣብ ግዜና፣ ድሕንነትናን መንፈሳዊ ህይወትናን ኣሉታዊ ጽልዋ ክገብር እዩ። እቲ ሳልሳይ፣ ከምኡ’ውን እቲ ዝመክር ኣገባብ፣ «ምቁጽጻር» እዩ። እዚ ማለት ንኢንተርነት ብቁጽጽር ንጥቀመሉ ማለት እዩ። ኣብ ክንዲ ኢንተርነት ንግዜናን ንልብናን ክቆጻጸር፣ ንሕና ክንቆጻጸሮ ይግባእ ንዝበለጸ ጥቕሚ ንምርካብ ከምኡ’ውን ንሓደጋታቱ ንምውጋድ።

ከም ዝተጠቕሰ፣ ኢንተርነት ንጽቡቕ ወይ ንሕማቕ ክንጥቀመሉ እንኽእል መሳርሒ እዩ። ንኹሉ ገጽ ህይወትና፣ ኢንተርነት ምጥቃም ከም ዝርከብዎ፣ ንኣምላኽ ንምኽባርን ንምምስጋንን ከም መገዲ ክንሓስቦ ይግባእ፦ «እንተበላዕኩም ወይ እንተሰተኹም፣ ወይ ዝኾነ ነገር እንተገበርኩም፣ ኩሉ ንኽብሪ ኣምላኽ ግበሩ» (1 ቈረንቶስ 10:31)። GT

መወዳእታ ሓበሬታታት

1. ንተወሳኺ ሓበሬታ፣ ብሪቲሽ ቴሌግራፍ 12 ነሓሰ 2013 ርአ፣ ሊንክ፦ http://www.telegraph.co.uk/technology/news/10238047/Facebook-over-sharers-alienate-real-life-friends.html
2. ንተወሳኺ ሓበሬታ፣ ብሪቲሽ ሜይልኦንላይን፣ 29 ሚያዝያ 2015 ርአ፣ ሊንክ፦ http://www.dailymail.co.uk/news/article-3061616/Facebook-Twitter-factor-one-seven-divorces.html
3. ንተወሳኺ ሓበሬታ፣ ርአ፦ http://www.addictionrecov.org/Addictions/index.aspx?AID=43
4. ቴሌግራፍ። ንዝያዳ ዝርዝራት፣ ርአ፦ http://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/mediatechnologyandtelecoms/digital-media/11597743/Teenagers-spend-27-hours-a-week-online-how-Internet-use-has-ballooned-in-the-last-decade.html
5. ንዝያዳ ስታቲስቲክስ፣ መርበብ ሓበሬታኦም ክትበጽሕ ትኽእል ኢኻ፦ http://www.covenanteyes.com/pornstats/