ብሉይ ኪዳን ሰብኡት ኣምላኽ፡ ንክርስትያናዊ ኣገልግሎት ዝኸውን ሞዴላት

“ግናኸ ንስኻ [ጢሞቴዎስ]፡ ኦ ሰብኣይ ኣምላኽ…ጽድቂ፡ ኣምልኾ፡ እምነት፡ ፍቕሪ፡ ትዕግስቲ፡ ልእመት መንፈስ ስዓብ። ብጽቡቕ ገድሊ እምነት ብትግሃት ተጋደል። ናብቲ እተጸዋዕካሉን ኣብ ቅድሚ ብዙሓት መሰኻኽር ጽቡቕ ምእማን ዝኣመንካሉን ዘለኣለማዊ ህይወት ሓዝ” (1 ጢሞቴዎስ 6:11–12)። ክፋል 2

5. ዳዊት፡ ኣብ ቤት ኣምላኽ ስርዓት ምምራሕ—1 ጢሞቴዎስ 3:1–16

1 ጢሞቴዎስ 3 ብዛዕባ ኣብ ቤት ኣምላኽ ዘሎ ስርዓት ይዛረብ፣ እዚ ድማ “ማሕበር ህያው ኣምላኽ፡ ዓንዲን መሰረትን ሓቂ” ተባሂሉ ተገሊጹ ኣሎ፣ ዳዊት ድማ ነዚ ባህሪ እዚ ዘርኢ ሰብኣይ ኣምላኽ እዩ።

ኣብዚ ክፍል’ዚ ጳውሎስ ብዛዕባ ሽማግለታት፡ ኣብ ቤት ኣምላኽ መንፈሳዊ ሓላፍነት ዘለዎም ሰብኡት፡ ከምኡ’ውን ብዛዕባ ዲያቆናት፡ ሓላፍነቶም ምስ ዓለማዊ ወይ ግዝያዊ ጉዳያት ማሕበር ዝተኣሳሰር፡ ይዛረብ፣ ከምኡ’ውን ነቲ ስራሕ እቲ ብፍቓድ ኣምላኽ ክስራሕ እንተኾይኑ፡ ንሰብኡትን ንኣንስቶምን ዘድልዩ ባህርያት ይገልጽ፣ ምኽንያቱ እሙን ናብራ ስድራቤት ኣብ ማሕበር ንዝስራሕ ስራሕ ቅድመ-ኵነት እዩ (ምስ ቁ. 5 ኣወዳድር)።

ኣብ 2 ዜና መዋእል 8:14 ሰሎሞን ኣብቲ ሓድሽ ዝተሰርሐ ቤተ መቕደስ ስርዓት ኣምላኽ ክሰርዕ ከሎ፡ ንክፍልታት ወይ ንመደባት ኣገልግሎት ካህናት ብመሰረት እቲ ዳዊት ቅድሚ ሞቱ ዝሰርዖ ስርዓት ኣሰርዖም፣ ዳዊት ድማ በዚ መዳይ እዚ “ሰብኣይ ኣምላኽ” ተባሂሉ ተጸዊዑ ኣሎ። ዳዊት፡ ምናልባት ካብ ዝኾነ ይኹን ቅድሚኡ ወይ ድሕሪኡ ዝነበረ ሰብ፡ ንቤት ኣምላኽ ዓሚቕ ባህጊ ነበሮ። ቃላቱ ኣብ 2 ሳሙኤል 7:3 ኣስተብህል እሞ፡ ንታቦት ኣምላኽ ናይ ምቕማጢ ቦታ ክህልዎ ክሳዕ ክንደይ ከም ዝተመነየ ርአ፣ ንሱ ባዕሉ ክሰርሖ እኳ እንተተኸልከለ፡ ኣምላኽ ሰብኣይ ውግእ እምበር ሰብኣይ ሰላም ኣይኮንካን ስለ ዝበሎ፡ ንዝተረፉ ዓመታት ህይወቱ ንወዱ ሰሎሞን ክሰርሖ ዘድልዩ ኩሎም ነገራት ኣብ ምእካብ ኣሕለፎ፣ ከምኡ’ውን ስርዓት ካህናትን ኣብኡ ዝካየዱ ኣገልግሎታትን ሰርዐ።

እንደገና፡ ኣምላኽ ነዚ ባህጊ እዚ ኣብ ቤቱ ስርዓቱ ክሕሎ ዝደለየ ሰብ፡ ንዳዊት ብዛዕባ እዚ ጉዳይ እዚ ሰብኣይ ኣምላኽ ብምባል ኣጕሊሑዎ ኣሎ፣ ጳውሎስ ድማ ነዚ ጉዳይ እዚ ኣብ ቀዳማይ መልእኽቱ ናብ ጢሞቴዎስ ብምዝራብ ናብኡ ኣቓልቦና ክስሕብ እዩ። እዚ ድማ ነቲ መልእኽቲ ዝጸሓፈሉ ቀንዲ ምኽንያት ዝመስል እዩ፣ ናብ ኤፌሶን ከይዱ ምስ ጢሞቴዎስ ገጽ ንገጽ ክዛረብ ደለየ፣ ግናኸ እዚ ጉዳይ እዚ ክሳዕ ክንደይ ኣገዳሲ ስለ ዝነበረ፡ ክጽበ ኣይከኣለን፣ ስለዚ ድማ ክጽሕፈሉ ተገዲዱ (ቁ. 14–15)፣ ከምኡ’ውን ነቲ ቤተ ክርስቲያን ክትስከሞ ዘለዋ ቀንዲ ምስክርነት፡ ምስጢር ኣምልኾ፡ “ኣምላኽ ብስጋ ተገሊጹ፡ ብመንፈስ ጸዲቑ፡ ንመላእኽቲ ተራእዩ፡ ኣብ ማእከል ኣህዛብ ተሰብኩ፡ ኣብ ዓለም ተኣምኑ፡ ብኽብሪ ተቐቢሉ” (ቁ. 16) ከዘኻኽሮ ተሰምዖ። እቲ ሰብኣይ ኣምላኽ እዚ ምስጢር ኣምልኾ እዚ ብኣምላኻዊ ስርዓቱ ኣብ ማሕበር ክርአ ብዓሚቕ ይጽዕር።

6. ሸማያ፡ ኣብ ግዜ ምፍራስ ኣብ እምነት ኣምላኽ ምውካል—1 ጢሞቴዎስ 4:1–16

ኣብ ምዕራፍ 4፡ ጳውሎስ መንፈስ ብዛዕባ “ዳሕሮት ግዜያት” ብንጹር ዝበሎ ነገር ብዝርዝር ገለጸ። ቅድሚኡ ብዛዕባ ስርዓት ማሕበር ብመሰረት ሓሳባት ኣምላኽ ድሕሪ ምዝራቡ፡ ሕጂ ድማ ብሰሪ ሰብ ነዚ ስርዓት እዚ ምሕላው ብዘይምኽኣሉ ዝመጽእ ምፍራስ ተዛረበ፣ ድሕሪኡ ድማ ብዛዕባ እቲ መናፍቓን መምህራን ዘምጽእዎ ነገር ድሕሪ ምዝራቡ፡ ብዛዕባ ሓላፍነታት ጢሞቴዎስ ብብርሃን እዚ ምፍራስ እዚ ቀጸለ። ምምሃር ኣብ ተግባራት ጢሞቴዎስ ኣዝዩ ኣገዳሲ ክኸውን ነበሮ፣ ከምኡ’ውን ንሱ ዝምህሮ ነገር ኣብ ቅድሚ ሰማዕቱ ክነብር ብገዛእ ባህሪኡ ኣብነት ክኸውን ነበሮ።

እቲ ብብርሃን እቲ ኻብ ሓቂ ምፍራስ ተግባራትና እንታይ ክኸውን ከም ዘለዎ ዘርኢ ሰብኣይ ኣምላኽ ሸማያ እዩ። ንሱ ኣብ ኣገዳሲ እዋን ታሪኽ እስራኤል ተገሊጹ። ዓሰርተ ነገዳት ንንቡር (ግናኸ ዓሻ) ንጉስ እስራኤል—ሮብዓም፡ ወዲ ሰሎሞን—ዓመጹ፡ ኣብ ክንድኡ ድማ ንየሮብዓም ሰዓቡ። ሮብዓም ንምሉእ መንግስቲ ንገዛእ ርእሱ ንምምላስ ንየሮብዓም ንምውጋእ ሰራዊት ኣከበ፡ ግናኸ ኣምላኽ ሰብኣይ ኣምላኽ፡ ሸማያ፡ ልኢኹ ንሮብዓም ምስ የሮብዓም ከይዋጋእ ነገሮ፡ ከምዚ ድማ በለ፡

“እግዚኣብሄር ከምዚ ይብል፡ ኣይትደይቡ፡ ምስ ኣሕዋትኩም፡ ደቂ እስራኤል፡ ኣይትዋግኡ፡ ነፍሲ ወከፍ ናብ ቤቱ ይመለስ፡ እዚ ነገር እዚ ኻባይ እዩ” (1 ነገስት 12:24)።

እዚ ኣብ ቅዱሳት ጽሑፋት ብዛዕባ ሸማያ ዘሎ ሓደ ጥቕሲ እዩ—ግናኸ ክሳዕ ክንደይ ኣገዳሲ ትምህርቲ እዩ ዘምጽኣልና። እቶም ዓሰርተ ዓመጸኛታት ነገዳት ገና ኣሕዋቶም ነበሩ። ኣብ ቅድሚ ኣምላኽ ከምኡ ነበሩ፡ ኣብ ቅድሚ ሮብዓም ድማ ከምኡ ክኾኑ ይግባእ ነበረ። እቲ ዝተፈጸመ ነገር ብሰሪ ዘይምእማን ሰሎሞን ብኣምላኽ ተፈቒዱ ነበረ፡ እዚ ቅጽዓት እዚ ድማ ክቕበል ነበሮ።

ነዚ ትምህርቲ እዚ ሎሚ ንምጥቃም፡ እቲ ዝተፈጸመ ግዳማዊ ምፍልላይ ክምለስ ከም ዘይከኣል ክንርኢ ኣሎና፣ ኩሎም ምእመናን ሓደ ሓሳብ ዝነበሩሉን ሓይሊ ኣምላኽ ብግልጺ ዝረኣየሉን ናብቲ ናይ ጰንጠቆስጠ ኩነታት ክንምለስ ኣይንኽእልን ኢና (እኳ ደኣስ 2 ጢሞቴዎስ 2:22 ከም ዝገልጾ፡ ገና ምስ ኩሎም እቶም ንእግዚኣብሄር ብንጹህ ልቢ ዝጽውዑ ምእካብ ሓላፍነትና እዩ)። እቲ ሰብኣይ ኣምላኽ ኣብዚ ጉዳይ እዚ ንፍቓድ ኣምላኽ ክግዛእ ኣለዎ። ከምኡ’ውን እቲ ማሕበር ኣብ ዝኾነ ይኹን ቦታ ወይ ምስ ዝኾነ ይኹን ዝእከብ ኩሉ ምእመን ክርስቶስ ከም ዝሓቖፈ ክርስዕ የብሉን። ስጋ ክርስቶስ ኣብ ዝኾነ ይኹን ግዜ ኣብ ምድሪ ዘሎ ኩሉ ምእመን ይሓቖፍ፡ እቲ ሰብኣይ ኣምላኽ ድማ ብኣረኣእያኡ ኣይፈላለየን፡ ግናኸ ነዚ ሓቂ እዚ ብምፍላጥ፡ ንበረኸት ኩሉ ቅዱስ ክደሊ ኣለዎ፡ ምስኡ ይእከብ ኣይእከብ። ከምኡ ብምግባር ንኹሉ ኣብነት ክኸውን እዩ፡ ንገዛእ ርእሱን ነቶም ዝሰምዕዎ ድማ ከድሕን እዩ (1 ጢሞቴዎስ 4:15–16)።

7. ስሞም ዘይተጠቕሰ ሰብኡት ኣምላኽ፡ ኣብ ጸልማት ዘመን ንሓቂ ምውጋሕ፡ ንሓድነት ዘድሊ ምትእስሳር ዘይምሕላፍ—1 ጢሞቴዎስ 5:1–20

ኣብ ምዕራፍ 5 ጳውሎስ ነዚ ዳሕሮት ግዜያት ዝምልከት ምዕዶታቱ ቀጸለ፡ ጢሞቴዎስ ምስ መበለታትን ሽማግለታትን ከመይ ገይሩ ክተሓሓዝ ከም ዘለዎ ይዛረብ፡ ክልቲኦም ኣብ ማሕበር ዘለዎም ቦታ ከም ዘይብድሉ የረጋግጽ። ንኽልቲኦም እቲ ሓቀኛ ቦታ ይግለጽ፡ ድሕሪኡ ድማ ዝኾነ ይኹን ስሕተት ከመይ ገይሩ ክእረም ከም ዘለዎ መርመራታት ይቐርብ። ከምዚ ብምግባር ጳውሎስ ካብቶም ኣርባዕተ ስሞም ዘይተጠቕሱ ሰብኡት ኣምላኽ ክረኸብ ዝከኣል ትምህርቲ ተጠቕመ።

ሓደ ስሙ ዘይተጠቕሰ ሰብኣይ ኣምላኽ ኣብ 1 ሳሙኤል 2 ናብ ኤሊ ተላኢኹ፡ ብዛዕባ ፍርዲ ኣምላኽ ኣብ ልዕሊኡን ኣብ ልዕሊ ደቁን ክነግሮ፣ ኣብ ልዕሊ ደቁ ብሰሪ ዘይኣምላኻዊ ተግባራቶም፡ ኣብ ልዕሊ ኤሊ ድማ ብሰሪ ዘይምእሳሩን ካብ ክህነት ዘይምውጋዱን።

ካልኣይ ስሙ ዘይተጠቕሰ ሰብኣይ ኣምላኽ ኣብ 1 ነገስት 13 ናብ የሮብዓም ተላኢኹ፡ ኣብ ልዕሊ መሰውኡ ኣብ ቤትኤል (ኣብ ልዕሊ የሮብዓም ብሕታዊ ኣይኮነን) ከምኡ’ውን ኣብ ልዕሊ ኩሉ ጣኦታዊ ናይ ሓሶት ስርዓቱ፡ ኣብ ንጽልና እቲ ኣብ ቤተ መቕደስ ኣብ የሩሳሌም ዝነበረ መሰውኢ ዝተሰርሐ፡ ፍርዲ ክእውጅ። ኣብ ዝቕጽል ምዕራፍ እግዚኣብሄር ኣብቲ ቦታ እቲ ብእኡ ንኽጥቀመሉ ብሞራል ብቑዕ ዘይነበረ ነብዪ ከም ዝነበሮ ምፍላጥ ክሳዕ ክንደይ ዘሕዝን እዩ፡ ስለዚ ድማ መልእኽቱ ንምብጻሕ ካብ ይሁዳ ሰብኣይ ኣምላኽ ክልእኽ ነበሮ።

ሳልሳይ ስሙ ዘይተጠቕሰ ሰብኣይ ኣምላኽ ኣብ 1 ነገስት 20 ናብ ኣሓብ ተላኢኹ፡ ኣብ ልዕሊ ዓቢ ሰራዊት ሶርያውያን ብሰሪ እቲ ብዛዕባ እግዚኣብሄር ዝበልዎ ስድቢ ፍርዲ ክእውጅ፡ ከምኡ’ውን ነቲ ዘይኣምላኻዊ ንጉስ ብዛዕባ ጥፍኣቶም ከረጋግጾ። ኣምላኽ ንገዛእ ክብሩ ኣብቲ ጉዳይ እቲ ክሰርሕ እዩ።

ኣብ መወዳእታ፡ ራብዓይ ስሙ ዘይተጠቕሰ ሰብኣይ ኣምላኽ ኣብ 2 ዜና መዋእል 25 ናብ ኣማጽያ ተላኢኹ፡ ንንጉስ ይሁዳ ብዛዕባ እቲ ካብቶም ዓመጸኛታት ዓሰርተ ነገዳት እስራኤል ኣብ ውግኦም ምስ ሰብ ሴይር ዝተኻረዮም ቅጽዓት ክነግሮ። ከምዚ ዝኣመሰለ ምትእስሳር ንህያው ኣምላኽ ዘይምእማን ጥራይ ዘይኮነስ፡ ካብኡ ዝመጽእ ርኹስ ምትእስሳር ምፍራስ እዩ።

ቃላትን ተግባራትን እዞም ኣርባዕተ ሰብኡት ኣምላኽ ምጽናዕ፡ ኩሎም ኣብ ኣዝዩ ጸልማት ዝነበሩ ግዜያት ንጡፋት ከም ዝነበሩ የርኢ፡ ኣብቲ ኣብ ማእከል ህዝቢ ኣምላኽ ስርዓት ዝፈረሰሉ ግዜያት፡ ካብ ሓቂ ምፍራስን ካብ ዘይኣምላኻዊ ነገራት ዘይምፍልላይን ንህዝቢ ኣምላኽ ዝምልከትሉ ግዜያት፡ ከምኡ’ውን ናይ ገሰጽ መልእኽቲ ዘድለየሉ ግዜያት። ጳውሎስ ነዚ ነገራት እዚ ኣብ 1 ጢሞቴዎስ 5 ብዛዕባ እቲ ኣብ ከባቢ ዝነበረ መሪሕነት ሽማግለታትን ቦታ መበለታትን ኣብ ማእከል ህዝቢ ኣምላኽ ተዛረበ።

ሸማያ ኣብ ምምልካትና፡ እቲ ሰብኣይ ኣምላኽ ኣብ ጉዳይ ምፍራስ ግዳማዊ ሓድነት ቅዱሳን ንፍቓድ ኣምላኽ ከም ዝግዛእ ርኢና ኢና፡ ግናኸ ነዞም ኣርባዕተ ስሞም ዘይተጠቕሱ ሰብኡት ኣምላኽ ኣብ ምምልካትና፡ ኣብዚ ከምዚ ብምግባር ብዛዕባ ሓቂ ስምምዕ ከም ዘይህሉ ንርኢ። ዓመጽ የሮብዓም ሓጢኣት ነበረ፡ ሮብዓም ምስኡ ክዋጋእ እንተተኸልከለ፡ ኣምላኽ ገና መሰላቱ ክሕሉ እዩ፡ ምስክሩ ድማ ልኢኹ ኣብ ልዕሊ መሰውኢ ፍርዲ ክእውጅ፡ ንየሮብዓም ባዕሉ ምሕረት እኳ እንተተዋህበ። ብዛዕባ ሓቂ ስምምዕ ክህሉ የብሉን፡ ምስቲ ንቅዱሳን ኣምላኽ ዘርክስ ነገራት ድማ ምትእስሳር ክህሉ የብሉን። ስለዚ፡ እቲ ኣብዞም ስሞም ዘይተጠቕሱ ሰብኡት ኣምላኽ ዝረኣናዮ ትምህርቲ፡ ነቲ ካብ ሸማያ ብዛዕባ ተግባራት ሰብኣይ ኣምላኽ ኣብ ግዜ ምፍራስ እንመሃሮ ትምህርቲ ብፍጹም የሰማምዖ።

8. ሳሙኤል፡ ምስ ጽውዓ ኣምላኽ ዝሰማማዕ ክብረት ዘለዎ ኣካይዳን ምስክርነትን—1 ጢሞቴዎስ 5:21–6:10, 17–21

ኣብ መወዳእታ፡ ካብ 5:21 ክሳዕ 6:10 ጳውሎስ ብዛዕባ ብሕታዊ ኣካይዳ ጢሞቴዎስ ይዛረብ፣ ኣብ ኩሉ ተግባራቱ ዘይኣድላዊ ክኸውን ነበሮ፡ ኣብ ኣካይዳኡ ንጹህ፡ ብጽቡቕ ተግባራት ዝምልከት፡ እሙን ኣገልጋሊ፡ ከምኡ’ውን ብኣምልኾን ዕግበትን ዝምልከት። ኣብዚ ኩሉ እቲ ክሰብኮ ዝተነግሮ ትምህርቲ፡ እቲ ኻብ ጳውሎስ ዝተማህሮ ትምህርቲ፡ እሙን ምስክር ክኸውን ነበሮ። ከም ኩሉ መልእኽታት ጳውሎስ፡ ትምህርቲ ቅድሚኡ ይመጽእ፡ ድሕሪኡ ድማ ብመሰረትኡ ንኽነብር ምዕዶ ይስዕብ።

እቲ ጳውሎስ ኣብዚ ዝጠቐሶ ኣብነት ናይ ሳሙኤል እዩ፡ ኣብ 1 ሳሙኤል 9 ብኣገልጋሊ ሳኦል ሰብኣይ ኣምላኽ ተባሂሉ ተጸዊዑ። ኣድጊ ኣቦ ሳኦል ጠፊኣ ነበረት፡ ሳኦል ድማ ክደልያ ተላኢኹ ነበረ፡ ግናኸ ኣይረኸባን። ሳኦል ተስፋ ብምቑራጽ ናብ ቤቱ ክምለስ ደልዩ ነበረ፡ ግናኸ ኣገልጋሊኡ ናብ ሳሙኤል ክኸዱ ሓሳብ ኣቕረበ፡ ንሱ ድማ ኣብቲ ግዜ እቲ ኣብ ቀረባ ከተማ ነበረ፡ ከምዚ ድማ በለ፡

“ኣብዛ ከተማ እዚኣ ሰብኣይ ኣምላኽ ኣሎ፡ ንሱ ድማ ክብረት ዘለዎ ሰብ እዩ፡ ዝብሎ ኩሉ ብርግጽ ይፍጸም” (1 ሳሙኤል 9:6)።

እዚ ሰብኣይ ኣምላኽ እዚ ብኽብረት ዘለዎ ባህሪኡን ብሓቀኛ ዘረባኡን ዝምልከት ነበረ፡ እዚ ባህርያት እዚ ድማ ንሱ ባዕሉ ድሕሪ ግዜ ህዝቢ መሪሕነቱ ምስ ኣበዩን “ከም ኩሎም ኣህዛብ” ንጉስ ምስ ደለዩን ኣብ 1 ሳሙኤል 12:3–5 ጠቒሱዎ ነበረ፣ ንሱ ክብረት ዘለዎ ሰብ ነበረ፡ ብኣንጻሩ ድማ ደቂ ኤሊ ንማሕደር ኣምላኽን ንክህነትን ብተግባራቶም ኣዝዮም ዝነዓቑን ፍርዲ ኣምላኽ ኣብ ልዕሊኦም ዘምጽኡን (1 ሳሙኤል 2:12–17, 25) ወይ እውን ደቂ ሳሙኤል ባዕሎም ብኣካይዳ ኣቦኦም ዘይከዱ፡ ግናኸ ጉቦ ዝወሰዱ (1 ሳሙኤል 8:3)። ሳሙኤል ኣብ ኣዝዩ ጸልማት ዝነበረ ዳራ፡ ናይ ምፍራስ ክህነትን ብሰሪኡ ድማ ኣብ ቀዳሞት መዓልታቱ ናይ ታቦት ኪዳን ምጥፋእን፡ ብርሃን ዝፈንፍን ነበረ። ገና እዚ ኩሉ እኳ እንተነበረ፡ እምነት ኣምላኽ ንህዝቡ ድማ ብምሃብ ሳሙኤል፡ ሰብኣይ ኣምላኽ፡ ኩሉ እስራኤል ካብ ንእስነቱ ጀሚሩ ነብዪ ኣምላኽ ክኸውን ከም ዝተዳለወ ዝፈልጥ ነበረ (1 ሳሙኤል 3:20)። እንደገና፡ እዚ ምስ ባህሪ 1 ጢሞቴዎስ ብፍጹም ዝሰማማዕን ንምዕዶታት ጳውሎስ ንጢሞቴዎስ ዝምጥን ፍጻሜን እዩ።

ናይ መወዳእታ መጠንቀቕታታቱ ንጢሞቴዎስ ብዛዕባ ሃብቲ ኣብ 6:9–10 ከምኡ’ውን ኣብ 6:17–19፡ ካብ ጽቡቕ ኣብነት ዕግበትን ሰማያዊ ኣተሓሳስባን ሰብኣይ ኣምላኽን ካብ ሕማቕ ኣብነት ስስዔ ደቁን ተጠቒሙ። ኣካይዳ ሰብኣይ ኣምላኽ ክብረት ዘለዎ እዩ፡ ዘረባኡ ድማ እሙን እዩ።

ናብ ጢሞቴዎስ ዝቐረበ ምሕጽንታ ሰብኣይ ኣምላኽ ክኸውን—1 ጢሞቴዎስ 6:11–16

ግናኸ ንስኻ፡ ኦ ሰብኣይ ኣምላኽ፡ ካብዚ ነገራት እዚ ህደም፡ ጽድቂ፡ ኣምልኾ፡ እምነት፡ ፍቕሪ፡ ትዕግስቲ፡ ልእመት መንፈስ ድማ ስዓብ። ብጽቡቕ ገድሊ እምነት ብትግሃት ተጋደል። ናብቲ እተጸዋዕካሉን ኣብ ቅድሚ ብዙሓት መሰኻኽር ጽቡቕ ምእማን ዝኣመንካሉን ዘለኣለማዊ ህይወት ሓዝ። ኣብ ቅድሚ እቲ ንኹሉ ህይወት ዝሕሉ ኣምላኽን ኣብ ቅድሚ እቲ ጽቡቕ ምእማን ዝመስከረ ክርስቶስ የሱስን፡ ክሳዕ ምግላጽ ጐይታና የሱስ ክርስቶስ፡ ነቲ ትእዛዝ ብዘይነቐፋን ብዘይነቐፋን ክትሕልዎ ኣዝዘካ ኣሎኹ፣ እዚ ድማ ብግዜኡ እቲ ብሩኽን በይኑ ዝኾነ ገዛኢ፡ ንጉስ እቶም ዝገዝኡ፡ ጐይታ እቶም ዝገዝኡ፡ ከርእዮ እዩ፣ ንሱ በይኑ ዘይመውትነት ዘለዎ፡ ኣብ ዘይበጽሕ ብርሃን ዝነብር፣ ንሱ ድማ ዝኾነ ሰብ ኣይረኣዮን፡ ክርእዮ’ውን ኣይከኣለን፣ ንእኡ ክብሪን ዘለኣለማዊ ሓይልን ይኹን። ኣሜን።

ኣብ ብሉይ ኪዳን ኣብ ሰብኡት ኣምላኽ ዝተራእዩ ሸሞንተ ባህርያት ድሕሪ ምጕላሑ፡ ጳውሎስ ብናይ መወዳእታ ምዕዶ ደምደመ። ከምዚ ብምግባር ድማ ንጢሞቴዎስ ሰብኣይ ኣምላኽ ብምባል ኣድሪሱ፡ ምኽንያቱ ንሱ ኣብ ጸልማት ዘመን ክነብር ነበሮ፡ ከምቲ ንሕና እንነብር፡ ንሱ ድማ ነዚ ባህርያት እዚ ባዕሉ ከርኢ ነበሮ፡ ንናይ ጳውሎስ ትእዛዝ ክፍጽም እንተኾይኑ። ኣብዛ መልእኽቲ እዚኣ ዘሎ ኩሉ ናብዚ ናይ መወዳእታ ምሕጽንታ እዩ ዝበጽሕ፡ ጳውሎስ ንጢሞቴዎስ ካብ ኩሉ እቲ ምስ ቃል ኣምላኽ ዝጻረር ክሃድም (ኣገዳሲ ቀዳማይ ስጉምቲ)፡ ድሕሪኡ ድማ ብምሉእ ልቢ ጽድቂ (ኣብ ሳሙኤል ዝተራእየ ባህሪ)፡ ኣምልኾ (ኣብ ዳዊት)፡ እምነት (ኤልሳዕ)፡ ፍቕሪ (ሸማያ)፡ ትዕግስቲ (ኤልያስ)፡ ልእመት መንፈስ (ሙሴ) ክስዕብ፡ ከምኡ’ውን ኣብ ጽቡቕ ገድሊ እምነት ብትግሃት ክጋደል፡ ናብቲ ዝተጸውዓሉ ዘለኣለማዊ ህይወት ክሕዝ (ስሞም ዘይተጠቕሱ ሰብኡት ኣምላኽ) ይምሕጸኖ። ኣብ መወዳእታ፡ ጳውሎስ ንጢሞቴዎስ ነዚ ትእዛዝ እዚ ብዘይነቐፋን ብዘይነቐፋን ክሳዕ ምግላጽ የሱስ ክርስቶስ ክሕልዎ ኣተባብዖ (ከምቲ ብተግባር ረካባውያን ኣብ ቤት ደቂ እግዳልያ ኣብ ቤተ መቕደስ ዝተገልጸ)። ስለዚ እንደገና፡ ኣብ ናይ ጳውሎስ ናይ መወዳእታ መደምደምታ እውን፡ እዞም ብሉይ ኪዳን ሰብኡት ኣምላኽ ንጢሞቴዎስ ንኽብሪ ኣምላኽ ከመይ ገይሩ ክነብር ከም ዘለዎ ህያዋን ኣብነታት ክኾንዎ ነበሮም።

ነዚ ክፍል ናይዛ መልእኽቲ እዚኣ ኣብ ምድምዳምና፡ ነዞም ኣብ ተግባራት እቶም ዓሰርተ ሓደ ሰብኡት ኣምላኽ ኣብ ብሉይ ኪዳን ዝተራእዩ ባህርያት ንደምድሞም፡

| ቁ. | 1 ጢሞቴዎስ | ሰብኣይ ኣምላኽ | ትምህርቲ |
| --- | --- | --- | --- |
| 1 | 1:3-11 | ሙሴ | በረኸት ካልኦት ምድላይ |
| 2 | 1:12–20 | ኤልሳዕ | ኩሉ ግዜ ብጸጋ ምግባር |
| 3 | 2:1–8 | ኤልያስ | ኣብ ጸሎት ኣብ ኣምላኽ ምውካል |
| 4 | 2:9–15 | እግዳልያ | ኣብ ኣገልግሎት ዘይተራእየ ምዃን፡ ንገዛእ ርእስኻ ዘይምድላይ |
| 5 | 3:1–16 | ዳዊት | ኣብ ቤት ኣምላኽ ስርዓት ምድላይ |
| 6 | 4:1–16 | ሸማያ | ኣብ ግዜ ምፍራስ ኣብ እምነት ኣምላኽ ምውካል |
| 7 | 5:1–20 | ስሞም ዘይተጠቕሰ (ዝተዋሃሃደ) | ንሓቂ ምውጋሕ፡ ንሓድነት ዘድሊ ምትእስሳር ዘይምሕላፍ |
| 8 | 5:21–6:10, 17–21 | ሳሙኤል | ምስ ጽውዓ ኣምላኽ ዝሰማማዕ ክብረት ዘለዎ ኣካይዳን ምስክርነትን |

ናብና ዝቐረበ ምሕጽንታ፡ ሰብኡት (ከምኡ’ውን ኣንስቲ) ኣምላኽ ክንከውን፡ ምሉኣት፡ ንኹሉ ጽቡቕ ስራሕ ምሉእ ብምሉእ ዝተዳለዉ—2 ጢሞቴዎስ 3:16–17

“ኩሉ ጽሑፍ ብመንፈስ ኣምላኽ እተነፍሰ እዩ፡ ንምምሃር፡ ንምግሳጽ፡ ንምእራም፡ ንጽድቂ ንምምሃር ድማ ይጠቅም፡ እቲ ሰብኣይ ኣምላኽ ምሉእ፡ ንኹሉ ጽቡቕ ግብሪ ምሉእ ብምሉእ እተዳለወ ምእንቲ ክኸውን” (2 ጢሞቴዎስ 3:16–17)።

ኣብ ካልኣይ መልእኽቱ ናብ ጢሞቴዎስ፡ ጳውሎስ ካልእ ምሕጽንታ ኣቕረበ፡ ንጢሞቴዎስ ካብ ንእስነቱ ዝፈልጦ ቅዱሳት ጽሑፋት ክሰምዕ ኣተባብዖ፡ ምኽንያቱ ንሳቶም፡ ከም ዝበለ፡ ብእምነት ብክርስቶስ የሱስ ንምድሓን ጥበበኛታት ክገብርዎ ይኽእሉ ነበሩ (ቁ. 14–15)፡ ድሕሪኡ ግና ነገራት ብምግላጽ፡ እቶም ቅዱሳት ጽሑፋት ንሓደ ሰብ ሰብኣይ ኣምላኽ ንኽኸውን ዘድልዩ ኩሎም ትምህርቲ ከም ዝሓዙ ገለጸ፡ ንሱ ምሉእን ንኹሉ ጽቡቕ ስራሕ ምሉእ ብምሉእ ዝተዳለወ ንኽኸውን።

እዚ ኣገላልጻ እዚ ብፍላጥ ሰፊሕ ገይሩ ተገዲፉ ኣሎ፡ ምኽንያቱ ንጢሞቴዎስ ጥራይ ዘይኮነስ፡ ንዓኻን ንዓይን እውን ዝቐረበ ምሕጽንታ እዩ፡ ምኽንያቱ ጳውሎስ “ንስኻ [ጢሞቴዎስ] ምሉእ፡ ንኹሉ ጽቡቕ ስራሕ ምሉእ ብምሉእ እተዳለወ ምእንቲ ክትኸውን” ኢሉ ኣይጸሓፈን፡ ግናኸ “እቲ ሰብኣይ ኣምላኽ ምሉእ፡ ንኹሉ ጽቡቕ ስራሕ ምሉእ ብምሉእ እተዳለወ ምእንቲ ክኸውን” ኢሉ ጸሓፈ። ኣምላኽ ንዓኻን ንዓይን ነዚ ባህርያት እዚ ሎሚ ከነርኢ ይሓተና ኣሎ። እዚ ነገራት እዚ ንሓደ ብሉጽ ምእመን፡ ወይ ንሓደ ፍሉይ ውህበት ዘለዎ፡ ወይ ንሓደ ንነዊሕ ግዜ ኣብ ክርስትያናዊ መንገዲ ዝነበረ ጥራይ ዝከኣል እዩ እንተደኣ ተሰሚዑና፡ ጳውሎስ ነዚ ቃላት እዚ ንመን ከም ዘድረሰሉ ንግበር—ንሓዋርያ ወይ ንነብዪ ወይ ንሓደ ንነዊሕ ግዜ ኣብ ክርስትያናዊ መንገዲ ዝነበረ ኣይኮነን፡ ግናኸ ንሓደ መንእሰይ ፈራህ ባህሪ ዘለዎ ሰብ እዩ። እዚ ቃላት መንፈስ ቅዱስ እዚ ንኹላትና እዩ ዝተኣድለ፡ ሓው ወይ ሓብቲ፡ ዓቢን ንእሽቶን ብማዕረ፡ ብዘየገድስ ውህበት ወይ ዝኾነ ይኹን ካልእ ባህሪ ክህልወና ይኽእል፣ ኩሉ (ከምኡ’ውን ክገብር ይግባእ) ነዚ ጳውሎስ ብዛዕባ ሰብኡት ኣምላኽ ኣብ ቅዱሳት ጽሑፋት ዘጕለሖ ባህርያት ከርኢ ይኽእል እዩ። ስለዚ፡ ንሕና እውን ብሰሪ ምምስጣር ኣብ መልእኽታት ጳውሎስ ናብ ጢሞቴዎስን ኣብኡ ዝተጠቕሱ ሰብኡት ኣምላኽን ክንተባበዕ ንኽእል ኢና፡ ምሉኣት ክንከውንን ንኹሉ ጽቡቕ ስራሕ ምሉእ ብምሉእ ክንዳሎን፡ ከም ሰብኡት (ከምኡ’ውን ኣንስቲ) ኣምላኽ ኣብ ዘመንና፡ ነዚ ኩሉ ባህርያት ናይ ብሉይ ኪዳን ሰብኡት ኣምላኽ ንስሙ ኢልና ከነርኢ።