ትንቢትታሪኽ ዮናስ: ዘይምእዛዝ: ተግሳጽ: ከምኡ’ውን መለኮታዊ ምሕረትዮናስ 2:7 NKJV ዮናስ ካብ ዝኾነ ይኹን ንላዕሊ፡ እዚ መጽሓፍ እዚ፡ ነብዪ ኣንጻር ኒነዌ፡ ርእሲ ኸተማ ኣሶር፡ ኪንበ ንኣምላኽ ምስላኹ ዝምልከት ብሕታዊ ታሪኽ እዩ። እዚ መጽሓፍ እዚ፡ ናይ ዘይኣማኒ ስርሓት ልቢ ዘይኮነስ፡ ናይ እተመርጸ ኣገልጋሊ ኣምላኽ ውሽጣዊ ስርሓት የርእየና።2 ዝተሓተ ንባብ·ለስሊ ግራንት
ትንቢትናይ ኣባኩም ዘይተቋርጽ እምነት ብሃገራዊ ጭንቂነብዪ ኣባኩም ብምምራኽን ውርደትን ሃገሩ እኳ እንተነበረ፡ ኣብ ልዑላውነት ኣምላኽ ተስፋን እምነትን ከመይ ከም ዝረኸበ ፍለጥ።2 ዝተሓተ ንባብ·ለስሊ ግራንት
እምነት ኣምላኽሚልክያስ፡ ናይ ኣምላኽ ናይ መወዳእታ መጠንቀቕታ ንርእሳ ዝረብሐት እስራኤልሚልክያስ፣ ትርጉሙ ‘መልእክተኛይ’ ማለት እዩ፣ እዚ መጽሓፍ እዚ ካብ ምርኮ ባቢሎን ዝተመልሱ ኣይሁድ ብኸመይ ብሕርቃን ዝመልአ ናይ ርእሶም ዕግበት ወይ ድማ ናይ ርእሶም ምምስጋን ከም ዝነበሮም የርእየና። እስራኤል ንኣምላኽ ክሰምዑ ብምእባዮም፣ ናይ ትዕቢቶም መረር ፍረ ክሓፍሱ ተረፉ።2 ዝተሓተ ንባብ·ለስሊ ግራንት
ኣቦታትብሉይ ኪዳንን መጽሓፍ ዘፍጥረት ምግንዛብብሉይ ኪዳን ካብ ፍጥረት ሰማያትን ምድርን ክሳብ 400 ቅ.ል.ክ. ይወስደና። ብኸምዚ ዝበለ ተስፋ ይጅምር እሞ ብዛዕባ መርገም ብምፍርራህ ይዛዝም (ሚል. 4:6)። መንፈሳዊ ታሪኽ ደቂ ሰብ ካብ ኣዳምን ሄዋንን፣ ብፍላይ ድማ ናይ ህዝቢ እስራኤል፣ ደቂ ሰብ ንኣምላኽ ክእዘዝዎ ምሉእ ብምሉእ ከም ዝፈሸሉ የርኢ።3 ዝተሓተ ንባብ·ለስሊ ግራንት
ዓወትምውራስን ዓወትን፡ ትምህርቲ ካብ መጽሓፍ እያሱእዚ መጽሓፍ እዚ ምስ ኤፌሶን ኣብ ሓድሽ ኪዳን ይመሳሰል፣ ምኽንያቱ ምድሪ ከነኣን ብዛዕባ ‘ሰማያዊ ቦታታት’ን ‘ሰማያትን’ ትዛረብ። እዚ መጽሓፍ እዚ ብዛዕባ ውግእን ዓወትን እዩ። እስራኤል ብህድኣት ኣብ ኣምላኽ እትምርኮስ እያ እተረአየት፣ ብሃንቀውታ ናብ ውግእ ኣይትጎዪን፣ የግዳስ ብህድኣት ብምሕሳብ2 ዝተሓተ ንባብ·ለስሊ ግራንት
ምሕረት ኣምላኽትምህርቲ ኻብ መሳፍንቲ፦ ኩሉ ሰብ ቅኑዕ ዝገብሮ ዝነበረሉ ግዜፈራዶ 21:25 NKJV ፈራዶ ምስ ኢያሱ ሓዘንተኛ ፍልልይ እዩ። ብዛዕባ እቲ ተኸታታሊ ፈራዶታት ድሕሪ ኢያሱ ኣብ ምድሮም ገዛእቲ እስራኤል ዝኾኑሉ ግዜ እዩ ዝዛረብ። ቀንዲ ቴማ እስራኤል ንኹሉ ምድሮም ክወርሱ ዘይምኽኣሎም እዩ። ኣብ ክንድኡስ፡ ብዘየገድስ ወይ ብድኻም፡ ንጸላእቲ ኣየባረሩን2 ዝተሓተ ንባብ·ለስሊ ግራንት
ቤዛነትሩት፡ ናእሚ፡ ከምኡ ድማ ቦኣዝ፦ መጽናዕቲ ምድሓንን እምነትንሩት ንሃገር እስራኤል ካብ ምድሮም ወጻኢ፣ በዳድን ተስፋ ዘይብላን ኮይና ትገልጽ። ምራታ ሩት ኣረማዊት፣ ሞኣባዊት፣ ከምኡ ብምዃና ንዓሰርተ ወለዶታት ናብ ማሕበር እስራኤል ንምእታው ብሕጊ ዘይፍቀደላ ነበረት። ግናኸ ሩት ንኣይሁድ እውን ትውክል፣ ንሳቶም እውን ኣብቲ ሓደ ዝተዋረደ ቦታ2 ዝተሓተ ንባብ·ለስሊ ግራንት
ትንቢትሓፈሻዊ ርእሰ-ነገር 1 ሳሙኤል፡ ሳሙኤል፣ ሳኦል፣ ከምኡ’ውን ቅብኣት ዳዊትሳሙኤል ቀዳማይ ነብዪ እዩ ነይሩ፡ ብምኽንያት ውድቀት ክህነት ብእግዚኣብሄር ዝተንስአ። ጽቡቕ ጀመረ እሞ፡ ካብ ዕላማ ምእዛዝ ንእግዚኣብሄር ብቕልጡፍ ወረደ። እግዚኣብሄር ድማ መንገዶም ፈቐደሎም እሞ፡ እቲ ዝደለይዎ ዓይነት ንጉስ ሃቦም፡ ሳኦል፡ ካብ ኩሉ ህዝቢ ርእሱን መንኵቡን ዝበለጸ ሰብ2 ዝተሓተ ንባብ·ለስሊ ግራንት
ንግሥናትምህርቲታት ካብ ግዝኣት ንጉስ ዳዊት ኣብ መጽሓፍ ካልኣይ ሳሙኤልካልኣይ ሳሙኤል ‘ኣምላኽ እስራኤል ተዛረበ፣ ከውሒ እስራኤል ከኣ ንኣይ ተዛረበኒ፡ ‘እቲ ኣብ ልዕሊ ሰብ ዚገዝእ ጻድቕ ኪኸውን ኣለዎ፣ ብፍርሃት ኣምላኽ ኪገዝእ ኣለዎ’’ ካብ ምዕራፍ 11 ንንየው፡ እዚ ንጉስ ዳዊት ንክርስቶስ ብምምሳል ብፍጹም ከም ዝፈሸለ፡ ሓዘን ዝመልኦን ዘስደምምን ፍልልይ ንርኢ።2 ዝተሓተ ንባብ·ለስሊ ግራንት
ትንቢትሚክያስ፡ ፍርዲ ኣምላኽ፣ ምሕረት፣ ከምኡ’ውን ምጽኣት መሲሕኩነታት ይሁዳን እስራኤልን ንኩነታት ኩሎም ህዝብታት መርኣያ ኾይኑ ይርአ። ኣምላኽ በይኑ እዩ ፍርዲ ኺፍጽም ዝኽእል፡ ንሱ ድማ ንምፍጻሙ ብዘይገደብ ክኢላ እዩ። እስራኤል ንኹሉ ደቂ ሰብ መርኣያ ጥራይ እያ፡ ጥፍኣተኛ ምዃና ምስ ተረጋገጸት ድማ፡ ንጥፍኣት “ኩላ ዓለም” መርትዖ ትህብ።2 ዝተሓተ ንባብ·ለስሊ ግራንት
ትንቢትምርዳእ ሶፎንያስ: ፍርዲ ናብ በረኸት ይመርሕመጽሓፍ ሶፎንያስ ንዓቢ ፍርዲ ኣምላኽ ይገልጽ፡ ኣብ ግዜ ናይ ወጻኢ ምትሕድዳስ እውን። ፍርዲ ናብ መጻኢ በረኸት ከመይ ከም ዝመርሕ የርኢ።2 ዝተሓተ ንባብ·ለስሊ ግራንት
ኢየሱስ ክርስቶስማቴዎስ፡ ወንጌል ንጉስን መንግስቲ ሰማያትንእተን 27 ናይ ሓድሽ ኪዳን መጻሕፍቲ ዅለን ኣብ መንጎ 50-100 ድ.ክ. ተጻሒፈን እየን። መጽሓፍ ራእይ ብግልጺ ኣብ መንጎ 95-100 ድ.ክ. ብግዱድ ሃዋርያ ዮሃንስ ተጻሒፉ። እታ ናይ ሓድሽ ኪዳን ቀዳመይቲ መጽሓፍ ብኣይሁዳዊ ኣረኣእያ እተጻሕፈት እያ። ንጐይታ የሱስ ክርስቶስ ከምቲ ንነዊሕ እዋን እተደልየ መሲሕ እስራኤል፣ ንጉሶም፣ ትገልጾ።2 ዝተሓተ ንባብ·ለስሊ ግራንት
ወንጌልወንጌል ዮሃንስ: የሱስ ከም ዘለኣለማዊ ወዲ ኣምላኽፍሉይ ክብሪ ወንጌል ዮሃንስ እተንብብ፣ የሱስ ከም ዘለኣለማዊ ወዲ ኣምላኽ፣ ምሉእ ጸጋን ሓቅን ምዃኑ የርኢ።2 ዝተሓተ ንባብ·ለስሊ ግራንት
ኢየሱስ ክርስቶስወንጌል ማርቆስ፦ የሱስ ክርስቶስ ከም ፍጹም ኣገልጋሊወንጌል ማርቆስ ንየሱስ ከም ፍጹም ኣገልጋሊ ይገልጾ፣ ንሱ ንምግልጋል እምበር ንምግልጋል ኣይመጸን፣ ህይወቱ ድማ ምእንቲ ብዙሓት ቤዛ ሂቡ።2 ዝተሓተ ንባብ·ለስሊ ግራንት
ጽድቂመጽሓፍ ሮሜ፦ ብጸጋ ብእምነት ምጽድዳቕመጽሓፍ ሮሜ ንጽድቂ ኣምላኽ ከም ዳኛ ይገልጽ፣ ንሓጢኣት እናኣቃልዐ ከምኡ’ውን ብመስዋእቲ ክርስቶስ ምሉእ ምጽድዳቕ ይህብ።2 ዝተሓተ ንባብ·ለስሊ ግራንት
ኢየሱስ ክርስቶስቆሎሴ: ልዕልና ክርስቶስ ኣብ ልዕሊ ኩሉ ፍጥረትቈሎሴ፣ ትርጉሙ “ዘስካሕክሕ”፣ ምስ ኤፌሶን ብዙሕ ዝመሳሰል ነገር ኣለዎ። ንቕዱሳን ኣብ ሰማያዊ ቦታታት ተቐሚጦም ከም ዘለዉ ኣየቕርቦምን፣ የግዳስ ኣብ ምድረበዳ ዓለም ገና ዝጓዓዙ ከም ዝኾኑ ይርእዮም። እቲ ቐዳማይ ንኣእምሮ ጥራይ ይምስጥ፤ እቲ ኻልኣይ ንኣእምሮ ይጸርፍ።2 ዝተሓተ ንባብ·ለስሊ ግራንት
ስደትተሰሎንቄ፡ ቀዳማይ መልእኽቲ ጳውሎስን ነባሪ ጭርሖታቱንስም ከተማ ተሰሎንቄ ተሰሎንቄ እያ፣ ትርጉሙ ኸኣ “ናይ ሓሶት ዓወት” ማለት እዩ – ብዕለት ቀዳማይ መልእኽቲ ጳውሎስ እዩ። ብሓድሽነት፣ ብሓይሊን ብፍቕሪን ዝመልአ እዩ። ብባህሪኡ ጓሳዊ እዩ፣ “ናብ ቤተ ክርስቲያን2 ዝተሓተ ንባብ·ለስሊ ግራንት
መንፈሳዊ ዕቤትመሓልየ መሓልይ: ምስ ጎይታ የሱስ ዘሎ ግላዊ ርክብእቲ መጽሓፍ ብዛዕባ ብሕታዊ ርክብ ነፍሲ ምስ ጎይታ የሱስ ይዛረብ። እቲ መጽሓፍ ዝኾነ ምሉእ ዝሰፈረ፡ ዘለኣለማዊ ርክብ ኣይመሃርን። እቲ ናይ መርዓት ኣብ ምምልካት ውቃበታትን ክብረታትን መርዓዊ ዘለዋ ዓሚቕ ሓጐስ ንእስራኤል ኣብ ጎይታ ዜርእይዎ ሓጐስ ዜሐድስ ስእሊ እዩ።2 ዝተሓተ ንባብ·ለስሊ ግራንት
ጥበብያእቆብ፡ ሰማያዊ ጥበብን እምነትን ብግብሪ ዝተራእየቀዳማይ ክርስትና ብኣረኣእያ ኣይሁዳውያን ምእመናን፡ ግሁድ ትሕዝቶኡ እዩ። ከምቲ እቲ መልእኽቲ ናብ እብራውያን ድሕሪኡ ዝጸበቐሉ፡ ካብ ኣይሁዳውያን ምኩራባት ገና ፍልልይ ኣይነበረን (2:2)። በዚ ምኽንያት እዚ፡ ያእቆብ መብጽዓ ክርስትና ተባሂሉ ተጸዊዑ።2 ዝተሓተ ንባብ·ለስሊ ግራንት
ኣምልኾሎሚ ኣብ 2 ጴጥሮስ ብመለኮታዊ ሓይሊ ጸኒዕካ ምቑምጴጥሮስ ናይ ኣምላኽ ምድላው እዩ ብምኽንያት እቲ ኣብ ክርስትና ዘሎ ዘሰቅቕ ምብልሻው፡ ንስልጣን ጐይታ የሱስን ንመንግስቲ ኣቦን ብድፍረት ስለ ዝነጸገ። ምሉእ ምድላው ዝተገብረሉ፡ ምሉእ ምትእስሳር ልቢ ናብኡ ንምምስጋን እዩ። ዘሰቅቕ ፍርዲ ኸኣ ንዓለም ዘይኣምላኽ ክወርድ እዩ።2 ዝተሓተ ንባብ·ለስሊ ግራንት
ዘለኣለማዊ ህይወትዘለኣለማዊ ህይወት ምስትውዓል፡ ባህርይ ኣምላኽ ናይ ብርሃንን ፍቕርንቀዳማይ ዮሃንስ ብዛዕባ እቲ ኣብቲ ምእመን ዚነብር ዓብዪ ሓቂ ናይ ዘለኣለም ህይወት ይገልጽ፡ እታ ህይወት እቲኣ ናይ ኣምላኽ ባህርይ እያ እሞ፡ ብፍጹም ድማ ብብሩኽ ሰብነት ወዱ ተገሊጻ እያ። እታ ‘ፍለጥ’ እትብል ቃልን ካብኣ ዝወጹ ቃላትን ብእምነት ኣብ ወዲ ኣምላኽ ይፍለጡን ይድሰቱሎምን።2 ዝተሓተ ንባብ·ለስሊ ግራንት
ክሕደትይሁዳ፡ ምእንቲ እታ ሓንሳእ ንቕዱሳን እተዋህበት እምነት ብትግሃት ምምካትመልእኽቲ ይሁዳ ብትሪ ዝመልኦ ምዕዶ ነበረ፦ እቶም ቅዱሳን “ምእንቲ እቲ ሓንሳእ ንሓዋሩ ንቕዱሳን እተዋህበ እምነት ብትግሃት ኪቃለሱ” ኣለዎም። ቋንቋ እቲ መጽሓፍ ሓያል እዩ። እቲ መጽሓፍ ሓያል እዩ። ቋንቋ እቲ መጽሓፍ።2 ዝተሓተ ንባብ·ለስሊ ግራንት
ታሪኽ መጽሓፍ ቅዱስያዕቆብ ንደቁ ዝሃቦ ናይ መወዳእታ በረኸትን ትንቢታትንያዕቆብ ንዮሴፍን ንደቁን ዝሃቦ በረኸትን ንዓሰርተው ክልተ ነገዳት እስራኤል ዝሃቦ ትንቢታትን ሓዊሱ፡ ናይ መወዳእታ ቃላቱ ኣንብብ።15 ዝተሓተ ንባብ·ለስሊ ግራንት
እምነት ኣምላኽዘዳግም፡ እሙን ገምጋም ኣምላኽ ንጕዕዞ እስራኤልዘዳግም ብቐንዱ ሙሴ ንእስራኤል ዝሃቦ መደረ እዩ፣ ኣብኡ ድማ ታሪኾም ብእምነት ይምርምሮ። ኣብቲ ታሪኽ እቲ እግዚአብሔር ንግብሪ ምእዛዞም ከም ዝፈቐደሎም፣ ንዘይምእማንን ዘይምእዛዝን ከም ዘይፈቐደሎም ጥራይ ዘይኮነስ፣ ነቲ እግዚአብሔር ብመገዲ ግዝኣቱ ዘርኣዮ ግሩም ጸጋ፣ ትዕግስትን ጥበብን እውን የርኢ።2 ዝተሓተ ንባብ·ለስሊ ግራንት
