ስቃይ ክብሪ ይቕድሞ
እዚ ቓል ኣምላኽ ብግልጺ ዚገልጾ፡ ስቃይ ንኽብሪ ኸም ዚቕድሞ፡ ብጐይታ ባዕሉ ኣብ ሉቃስ 24:26 ተገሊጹ እዩ። ካልእ፡ ምናልባት ድማ ዝያዳ ፍሉጥ፡ “ሰብ ዚዘርኦ ኸኣ ንሱ ኺዓጽድ እዩ” (ገላትያ 6:7) ዚብል እዩ። እዚ ስርዓታት እዚ ኣብ ህይወት ጳውሎስ፡ እቲ ንስቃይ ምእንቲ ክርስቶስ ካብ ኣምላኽ ዝረኸቦ ህያብ ገይሩ ዝርእዮ ዝነበረ ፍሉይ ኣገልጋሊ፡ ብግልጺ ንርእዮ ኢና (ፊልጲ 1:29)።
ከም ሳውል ዘጠርሴስ ኮይኑ፡ ንሰዓብቲ ክርስቶስ ኣብ ም persecute መራሒ ነይሩ፡ እዚ ሓቂ እዚ ድማ ድሕሪ ግዜ ብጥልቂ ተጣዒሱሉ እዩ (ፊልጲ 3:6-9፤ 1 ጢሞቴዎስ 1:12-16)። ኣብ ምውጋር እስጢፋኖስ ተረኺቡ ነይሩ፡ ድሕሪኡ ድማ ካብ የሩሳሌም ጀሚሩ ክሳዕ ወጻኢ ሃገራት በጺሑ ንቤተ ክርስቲያን ኣዕንዩዋ እዩ። ንደቀ መዛሙርቲ የሱስ ቀጽዖም፡ ኣሰሮም፡ ክሳዕ ሞት እውን ኣሕሊፉ ሃቦም፤ ብዘይፍላጥ ብዝነበሮ ቅንኣት ንዕኡ ዚበዝሖ ነገር ኣይነበረን!
ድሕሪኡ ጐይታ ኣብ መገዲ ደማስቆ ተራእዮ። ህይወቱ ብምሉኡ ተቐይሩ – እቲ ዚ persecute ዝነበረ፡ እቲ ዚ persecute ዝነበረ ዀነ። የሱስ ክርስቶስ ምዃኑ ምምስካሩን ወዲ ኣምላኽ ምዃኑ ምእዋጁን ንኣይሁድ ኣብ ደማስቆ ኣደናገሮም። ንዕኡ ኺቐትልዎ መደበሩ፡ እቲ ሓላፊ ከተማ ድማ ኣብ ወገኖም ነበረ፡ ግናኸ ጳውሎስ ሃደመ፡ ብደቀ መዛሙርቲ ብመስኮት ብሰንሰለት ወሪዱ ንሓለውቲ ኣፍደገታት ሃደመ (ግብሪ ሃዋርያት 9:1-25፤ 2 ቈረንቶስ 11:32-33)።
ጳውሎስ ይፈልጦ ይኹን ኣይፈልጦ፡ ጐይታ ነዚ ቅድሚ ሕጂ ትዕቢተኛ ፈሪሳዊ ዝነበረ፡ ምእንቲ ስሙ ክንደይ ነገራት ከም ዚሳቐ ኼርእዮ ነይሩ። ናብ የሩሳሌም ተመሊሱ ብስም ጐይታ ብድፍረት ምስ ተዛረበ፡ ብኡብኡ ንህይወቱ ዚዓለመ ቅትለት ዒላማ ዀነ። ምእንቲ ድሕንነቱ፡ እቶም ኣሕዋት፡ መጀመርታ ምስ መጸ ዘይኣመንዎ (እዚ እውን ኪሓመሉ ነይሩ!) ናብ ቂሳርያ ኣውረድዎ እሞ ናብ ትውልዲ ከተማኡ ጠርሴስ ሰደድዎ (ግብሪ ሃዋርያት 9:16,26-30)። ኣብኡ ድማ ንብዙሕ ዓመታት ዝጸንሐ ይመስል፡ ክሳዕ ኣብቲ ሓድሽ ስራሕ ኣብ ኣንጾክያ ኺሕግዝ ዝተጸውዐ። ኣብቲ ርእሲ ከተማኣ ጠርሴስ ዝነበረት ክፍለ ሃገር ቂልቅያ ብሕታዊነት ኣጋጢምዎ ይኸውን ድዩ ኣይንፈልጥን፡ ግናኸ ኣብ ኣገልግሎት ጐይታ ዕጉል ኣይነበረን፤ ኣብ ግብሪ ሃዋርያት 15:23 “ሽማግለታትን ኣሕዋትን” ኣብ ቂልቅያ ንብል ኣንብብ። ምንጪ እዘን ኣኼባታት እዚኣተን ብዝርዝር ኣይተገልጸልናን።
ኣብ ህይወት ጳውሎስ እናቐጸልና ምስ ከድና፡ ስቃዩ እናበዝሐ ንረኽቦ። ልክዕ ከምቲ ምስናና ዚገብሮ፡ ጐይታ መጀመርታ ምእንቲኡ ክንደይ ከም ዚሳቐ ኣይነገሮን። ጐይታ መወዳእታ ካብ መጀመርታ ይፈልጥ እዩ፡ ግናኸ ኵሉ ዚጽበየና እንተ ፈሊጥናዮ፡ ኪበዝሓና ይኽእል እዩ። ስለዚ ብሕያውነት ኣዒንትና ይኸድን። “ከም መዓልትታትካ ኸኣ ሓይልኻ ኪኸውን እዩ” (ዘዳግም 33:25)፡ ገና እቲ ምስናና ዚገብረሉ ኣገባብ እዩ። ንዕኡ ኽንእመኖ ይደሊ፡ ጸጋኡ ኸኣ ንዓና እኹል ምዃኑ የረጋግጸልና እዩ (2 ቈረንቶስ 12:9)። ኣናንያ ናብቲ ስሙ ዝቐደሞ ዝነበረ ፍርሑ ዝነበሮ persecutor ምኻድ ተሓሊሉ ነይሩ። ንዕኡ ንምርግጋጽ፡ ጐይታ ሳውል ስሙ ኺጸውር ዝመረጾ ዕቃብ ምዃኑን ሳውል ድማ ምእንቲ ስሙ ብዙሕ ነገራት ኪሳቐ ምዃኑን ኣፍለጠሉ (ግብሪ ሃዋርያት 9:16)።
ኣብ ግብሪ ሃዋርያት እናኣንበብና ኸለና፡ ገለ ኻብዚ ብዙሕ ስቃያት ንርኢ፡ ግናኸ ኣብ 2 ቈረንቶስ 11:22-33 ጳውሎስ ክሳዕ ሽዑ ዝጸገቦ ስቃያት ብዝርዝር ገሊጹ እዩ። ቅድሚኡ፡ ኣብ 2 ቈረንቶስ 6:3-10፡ ካብ ጐይታ ዝረኸቦ ኣገልግሎት ዝነበሮ ብዙሕ ግዜ ተጻባኢ ዝነበረ ነገራት ኣሕጺሩ ገሊጹ እዩ። ድሕሪኡ፡ ንቕዱሳን ኣብ ቈሎሴ ኸምዚ ኢሉ ጸሓፈ፡ “ሕጂ ኣብ ስቃየይ ምእንታኹም እሕጐስ፡ ኣብ ስጋይ ድማ እቲ ኻብ ስቃይ ክርስቶስ ዝጎደለ እመልእ፡ ምእንቲ ስጋኡ፡ እዚ ድማ ቤተ ክርስቲያን እያ” (ቈሎሴ 1:24)። ኣብዘን ጥቕስታት እዚኣተን ጥራይ ዘይኮነስ፡ ጳውሎስ ኣብ ጽሑፋቱ ብተደጋጋሚ ብዘይ ምጕርምራም ንስቃያቱ ጠቒሱ እዩ። ንሳቶም ብሓቂ ክፋል ናይ ክርስትያናዊ ህይወት ምዃኖም ተረዲእዎ ነይሩ፡ ንሳቶም ድማ ንሓደስቲ ምእመናን ዝመሃሮ ስርዓት ንምግላጽ ተጠቒሙሎም እዩ። “ብብዙሕ መከራ ናብ መንግስቲ ኣምላኽ ክንኣቱ ይግብኣና እዩ” (ግብሪ ሃዋርያት 14:22)። “እወ፡ ኵሎም ድማ ብክርስቶስ የሱስ ብቕዱስ ህይወት ኪነብሩ ዚደልዩ ኺ persecute እዮም” (2 ጢሞቴዎስ 3:12)።
ስቃይ ጳውሎስ
ንዝርዝር ስቃይ ጳውሎስ (2 ቈረንቶስ 11:22-33) ክንርኢ ኸለና፡ ሓደ ሰብ ክንደይ ብዙሕ ጸጊቡ ገና ብዘይ ፍርሂ ኺቕጽል ምኽኣሉ የገርመና። ገለ ኻብኣቶም ብሓጺሩ ንርአ።
- “ኣብ ዕዮ ዝበዝሐ” – መንፈስ ቅዱስ ንጳውሎስ ከምቲ ብቐጻሊ ዚንቀሳቐስ፡ ብቐጻሊ ኣብ ዕዮ ጐይታ ዚበዝሕ ሰብ ገይሩ ኣቕሪብዎ እዩ፡ ብግልጺ ይኹን ካብ ቤት ናብ ቤት።
- “ብዘይ መጠን ብገርፋት፡ ኣብ ቤት ማእሰርቲ ብዝያዳ ግዜ፡ ብሞት ብዙሕ ግዜ” – ኣብዚ ኣብቶም ኣብ ግብሪ ሃዋርያት ተጠቒሶም ዘለዉ ዓበይቲ ከተማታት ኣብ መንጎ ምብጻሕ ኣብቶም ብዙሓት ከተማታት እንታይ ከም ዝኸውን ፍንጪ ንረክብ። ሓደጋታትን መከራታትን ብቐጻሊ ኣብ ህይወቱ ዝነበሩ እዮም።
- “ካብ ኣይሁድ ሓሙሽተ ግዜ ኣርባዓ ገርፋት ሲኢነ ሓደ ተቐበልኩ” – ኣርባዓ ገርፋት እቲ ኣምላኽ ንኣይሁድ ንሓደ እኩይ ሰብ ኪህብዎ ዝፈቐደሎም ዝለዓለ ቅጽዓት እዩ ነይሩ (ዘዳግም 25:2-3)። ምእንቲ ኸይጋገዩ፡ ኣይሁድ ኣብ ሰላሳን ትሽዓተን ደው ይብሉ ነይሮም። ጳውሎስ ሓሙሽተ ግዜ ነዚ ዝለዓለ ቅጽዓት ከም እኩይ ሰብ ተቐቢሉ እዩ።
- “ሰለስተ ግዜ ብበትሪ ተወቒዐ” – እዚ ሓደ ጽንኩር ሮማዊ ቅጽዓት እዩ ነይሩ። ኣይሁድ ጥራይ ኣይነበሩን ተጻረርቱ።
- “ሓንሳእ ብእምኒ ተወጊረ” – ግብሪ ሃዋርያት 14:19-20 እዚ ኣብ ልስጥራ ኸም ዝተገብረን እቶም persecutors ድማ ከም ዝቐተልዎ ተረዲእዎም ከም ዝነበረን ይነግረና።
- “ሰለስተ ግዜ መርከበይ ተሰቢራ” – ኣብ ግብሪ ሃዋርያት 27 ድሕሪ ሓደ ዘፍርህ ማዕበል ካልእ ምብራስ መርከብ ንብል ኣንብብ።
- “ሓንቲ ለይቲን ሓንቲ መዓልቲን ኣብ ጥልቂ ጸኒሐ” – እዚ ሓደ ዘፍርህ ተመክሮ ኪኸውን ኣለዎ፡ ካብቲ ኣብ ግብሪ ሃዋርያት 27 ዝነበረ ምብራስ መርከብ ዝኸፍአ፡ ሽዑ ኵሎም ናብ ገምገም ባሕሪ ኺሕምብሱ ወይ ድማ ብዝተሰባበሩ ክፍሊ መርከብ ኪንሳፈፉ ይኽእሉ ነይሮም።
- “ኣብ ብዙሕ ጉዕዞታት” – ከምዚ ዝኣመሰለ ጉዕዞታት፡ ገሊኡ ግዜ ንመዓልታት ብእግሪ፡ ካብቲ ሎሚ ብነፋሪት፡ ብባቡር፡ ብኣውቶቡስ ወይ ብመኪና እንገብሮ ጉዕዞታት ዝያዳ ጽንኩር እዩ ነይሩ።
- “ኣብ ሓደጋታት ማይ ... ኣብ ሓደጋታት ጐሓሉ ... ኣብ ሓደጋታት ደቂ ዓደይ ... ኣብ ሓደጋታት ኣህዛብ ... ኣብ ከተማ ... ኣብ በረኻ ... ኣብ ባሕሪ ... ኣብ መንጎ ሓሰውቲ ኣሕዋት” – ጳውሎስ ኣብ ኣገልግሎት ጐይታ ኣብ ጉዕዞታቱ ዝገጠሞ ኵሉ ዓይነት ሓደጋታት ክንሓስቦ ኣጸጋሚ እዩ።
- “ብድኻምን ብጻዕርን፡ ብዘይ ድቃስ ብዙሕ ግዜ፡ ብጥሜትን ብጽምእን፡ ብጾምን ብዙሕ ግዜ፡ ብቝርን ብጥራየን” – ጉዕዞታቱ ምቹእ ኣይነበረን፤ ኣብ ጽቡቕ ሞቴላት ኣይጸንሐን፡ ኣብ ጽቡቕ ሬስቶራንት ኣይበልዐን። ጥሜትን ጽምእን ብዘይ ፍቓድ ዚመጹ እዮም፡ ጾም ግና ብፍቓድ ዚግበርን ብዙሕ ግዜ ምስ ጸሎት ዚተሓሓዝን እዩ።
- “ብዘይካ እዘን ካልኦት ነገራት፡ እቲ ንዕለታዊ ዚመጸኒ፡ ንዅለን ኣብያተ ክርስቲያን ዘለኒ ዓሚቝ ሓልዮት” – እዚ ስቃይ እዚ ካብ ኵሉ እቲ ኻብ ወጻኢ ዝመጾ ዝያዳ ዓሚቝ ምዃኑ ኣየጠራጥርን። ጳውሎስ ምስ ምእመናን ብፍቕሪ ሕያው ነይሩ፡ ከም ሓንቲ ነርስ ምስ ደቃ፡ ገና ድማ ከም ኣቦ ንደቁ ኸም ዚገብር፡ ኣተባብዖም፡ ምዓዶም፡ ኣጸናንዖም (1 ተሰሎንቄ 2:7,11-12)። ብቐጻሊ ይጸልየሎም ነይሩ (ቈሎሴ 1:3)፡ ብንብዓት ደብዳበታት ይጽሕፈሎም ነይሩ (2 ቈረንቶስ 2:4)፡ ከመይ ከም ዘለዉ ኺሰምዕ ይናፍቕ ነይሩ (1 ተሰሎንቄ 3:5-8)፡ ባዕሉ ኺኸይድ ምስ ዘይክእል ድማ ካልኦት ይልእከሎም ነይሩ። ኣብቲ ግዜ እቲ ስልኪ፡ ኢመይል ወይ እሙን ኣገልግሎት ፖስታ ኣይነበረን፡ ስለዚ ይጽሊን ብጭንቀት ዜና ይጽበን ነይሩ። እቲ ዜና ድማ፡ ምስ መጸ፡ ኩሉ ግዜ ጽቡቕ ኣይነበረን።
- ብዛዕባ ስቃይ ጳውሎስ ብዙሕ ክንብል ንኽእል ኢና። ጸላእቲ፡ ኣብ መንጎ ምእመናን እውን እንተኾነ፡ ስሙን ባህርዩን ኣበላሸውዎ። ንሓቂ እቲ ዝመሃሮ ወንጌል ኪዕንቅፉ ዝደለዩ ኣይሁዳውያን መምህራን ዝገበርዎ ጥፍኣት ብጥልቂ ተሰሚዕዎ ነይሩ። ኣብ መወዳእታ እቶም ንዕኡ ኸም ዘይርእይዎ ምስ ነገሮም ዝበኸዩ ብዙሓት ኣሕዋት (ግብሪ ሃዋርያት 20:38) ካብኡ ገጾም፡ ብሕታዊ ካብኡ ጥራይ ዘይኮነስ፡ ካብቲ ብዛዕባ ቤተ ክርስቲያን ዝተዋህቦ ፍሉይ ትምህርቲ እውን ገጾም።
ጳውሎስ፡ ዕብራዊ ኻብ ኣይሁድ ምዃኑን ብዛዕባ እቲ ኣብ ሕጊ ዘሎ ጽድቂ ድማ ዘይነቀፍ ምዃኑን ኪምካሕ ዝኽእል ዝነበረ (ፊልጲ 3:4-6)፡ ኣብ ብዙሕ ካብቲ ድሕሪ ግዜ ዝነበሮ ዓመታት ሰንሰለት ኪለብስ ተገዲዱ። ንሱ እሱር ነይሩ፡ ካብ የሩሳሌም ናብ ቂሳርያ፡ ካብ ቂሳርያ ናብ ሮሜ ተንቀሳቒሱ፡ ኣብ መወዳእታ ድማ ንኻልኣይ ዝያዳ ጽንኩር ማእሰርቲ ናብ ሮሜ ተመሊሱ። ከም ልኡኽ ክርስቶስ ክብሩ እናፈለጦ፡ ልኡኽ ብሰንሰለት ነይሩ – ንዝኾነ ልኡኽ ዘፍርህ ግፍዒ። ንሰንሰለቱ ንንጉስ ኣግሪጳ ኺዛረብ ከሎ ጠቒስዋ እዩ (ግብሪ ሃዋርያት 26:29)፡ ኣብ መልእኽታቱ ድማ ናብ ኤፌሶን፡ ፊልጲ፡ ቈሎሴ፡ ከምኡ ድማ ናብ ፊልሞን ጠቒስዋ እዩ (ኤፌሶን 6:20፤ ፊልጲ 1:7,13,14,16፤ ቈሎሴ 4:3,18፤ ፊልሞን 10)። ጽንኩር እኳ እንተነበረ፡ ኣይተጕርምረመን። ብሓቂ፡ ንርእሱ “እሱር ክርስቶስ የሱስ” ኢሉ ጠቒስዋ እዩ (ኤፌሶን 3:1፤ 4:1፤ ፊልሞን 1,9)። ኵሎም ዝፈልጥዎ ሰንሰለቱ ናይ ገበነኛ ዘይኮነስ፡ ናይቲ ንወንጌል ክርስቶስ ዚግብኦ ክብሪ ምልክት ምዃኑ ተረዲእዎም ነይሩ።
ንኽብሪ ኣምላኽ
ኣብ መወዳእታ እዘን ሰንሰለታት እዚኣተን እውን ተደርብየን፡ ጳውሎስ ህይወቱ ምእንቲ እቲ ብሩኽ ጐይታኡ ምስ ሃበ። ንዝቐርብ ሞቱ “ከም መባእ መስተ ምፍሳስ” ኢሉ ጠቒስዎ እዩ (2 ጢሞቴዎስ 4:6)። ብሓደ መገዲ፡ ወይኒ ፍረ ስቃይ እዩ፡ ከመይሲ ካብቲ ብእግሪ ዝተረግጸን ኪፈላለ ዝተፈቕደሉን ጭማቝ ወይኒ ይስራሕ። ኣብ እስራኤል፡ መባእ መስተ ምስ ኵሉ መባእ ምሕራር ዚፈስስ ዝተወሰነ መጠን ወይኒ ነይሩ። ብምፍሳሱ፡ ዚርአ ነገር ኣይነበረን። ብሓቂ፡ ሓደ ሰብ ብጥንቃቐ እንተ ዘይረኣዮ፡ ብምሉኡ ኸይርእዮ ይኽእል እዩ፡ እቲ መባእ ምሕራር ግና ንሰዓታት ኣብ መሰውኢ ኸም ጥዑም ሽታ ንኣምላኽ ኪነድድ ከሎ ኪርአ ይኽእል እዩ።
ከም ጳውሎስ፡ ኣምላኽ ኪህበና ዝፈቐዶ ዝኾነ ስቃይ ብትዕግስቲ ኽንጸግብ ንኽእል ንኹን። ከም መባእ መስተ ኽንፈስስ እውን ሕጉሳት ንኹን፡ ንስቃያትና ዘይኮነስ፡ ንመስዋእቲ እቲ ንኣምላኽ ብምሉኡ ዝተወፈየ፡ ህይወቱን ሞቱን ድማ ንኣምላኽ ኣቦ ዘይጠፍእ ጥዑም ሽታ ዝኾነ ኸኣ ንግለጽ።
