ምምላስ ናብ ጽሑፋት

ምስጢር ጳውሎስ ንጢሞቴዎስ ብዛዕባ ስሕተታት ኣብ ኤፌሶን

ዘይፍለጥ
14 ሕዳ 2024
10 ዝተሓተ ንባብ

ሃዋርያ ንኣመንቲ ፍሉይ ፍቕሪ ነበሮም። ኣብ ሳልሳይ ሚስዮናዊ ጉዕዞኡ ብፍቕሪ ኣብ ዝተፈላለየሉ እዋን፡ ክልተ ዕላማኡ ገሊጹሎም ነይሩ፡ “ጨካናት ተዃሉ” ደገ ቤተ ክርስቲያን ከጥቅዑ፡ ከምኡ’ውን “ጥሙር ነገራት” ኣብ ውሽጢ ቤተ ክርስቲያን ክምሃሩ፡ ገሊኦም ካብኣቶም እኳ እንተኾኑ ( NKJV)። ድሕሪ ሒደት ዓመታት፡ እዞም ሓደጋታት እዚኦም ድሮ ይምዕብሉ ነበሩ። ስለዚ ንጢሞቴዎስ፡ “ብእምነት ሓቀኛ ወዱ”፡ ንክርስትያናዊ ኣብ ንምሕላው ዝሕግዙ ፍሉያት፡ ብመለኮታዊ መንፈስ ዝተዋህቡ መምርሒታት ጸሓፈ።

ንጢሞቴዎስ ሽዱሽተ ስሕተታት ክእርም ኣተባብዖ። እዞም ነጥብታት እዚኦም ኣብ መልእኽቲ ብቓል “ገሊኦም” ክልለዩ ይኽእሉ፡ እዚ ድማ እተፈላለዩ ኣመንቲ ድሮ ነዞም ስሕተታት እዚኦም ከም ዝጀመሩ የርኢ።

“ገሊኦም ካልእ ትምህርቲ ከይመሃሩ ”

እቲ ቐዳማይ ስሕተት “ካልእ ትምህርቲ” () ነበረ። ነዚ ጌጋ ትምህርቲ እዚ ምስ ጽውጽዋያት፡ ወለዶታት፡ ከምኡ’ውን ምስ ጌጋ ምትኳር ኣብ ሕጊ የራኽቦ። እቲ ሕጊ ንዘይእሙናት ንምቅላዕ ተዋሂቡ ነይሩ፡ ግናኸ እዚ ትምህርታዊ ስሕተት እዚ ንኣመንቲ ሓቀኛ ክርስትያናዊ ባህርያቶም፡ ማለት ፡ ጽቡቕ ፡ ከምኡ’ውን ቅንዕቲ ()፡ የርሕቖም ነበረ። ካብዚኦም ገሊኦም ተሰሓቢኦም ወይ ሸቶኦም ስሒቶም። ብዛዕባ ሃይማኖታዊ ሓላፍነታት ዝርዝር ናይ ግበርን ኣይትግበርን ምምዕባል ’ውን ባህርያዊ ዝንባለ ሰብ እዩ። ግናኸ እዚ ክርስትና ኣይኮነን። ጸጋን ምሕረትን ኣምላኽ ኣብ ህይወቱ ከም መረጋገጺ ናይዚ የልዕሎ ()።

ብግብርና መንፈሳዊ ብስለትና ንምርግጋጽ እንተፈቲና፡ ልብናን ሕልናናን ክርስትያናዊ በረኸት ኣይረኽቡን። ብሓቂ፡ ገሊኦም ኤፌሶናውያን ክሳዕ እምነትን ጽቡቕ ሕልናን ምእባይ በጺሖም ነይሮም። ክርስትያናዊ ጉዕዞኦም ከም ዝዓነወት መርከብ ገይሩ ገሊጽዎ፡ እዚ ስሕተት እዚ ክንደይ ዓብዪ ምዃኑ የርኢ ()። ብዛዕባ ገለ ምጥሓስ ሕጊ ኩሉ እንተተጨነቕና፡ ጽቡቕ ክህልወና ኣይክእልን እዩ፤ ኣብ ከምዚ ዝኣመሰለ ኩነታት ክርስትያናዊ ዕብየት ኣይክህሉን እዩ። እቶም ነዚ ስሕተት እዚ ዘስፋሕፍሑ መንፈሳዊ ብስለት ንምዕባይ ይሓስቡ ይኾኑ፡ ግናኸ እቲ ናይ መወዳእታ ውጽኢት ዝኸፍአ ዓይነት ባዕልኻ ምጥፋእ እዩ።

“ገሊኦም ክርሕቁ እዮም”

እዚ ክፍሊ እዚ ጸገም ሓሰተኛ ሃይማኖታዊነት የቕርብ። እቲ “ክርሕቁ” ተባሂሉ ዝተተርጎመ () ንሓደግቲ፡ ማለት ክርስትና ዝወድቁ፡ ከመይሲ ንሳቶም ፈጺሞም ሓቀኛታት ኣመንቲ ኣይነበሩን፡ የረክብ። ይኹን እምበር፡ ንክርስትያናዊ እኳ እንተኣበዩ፡ ምስ ካልኦት ኣመንቲ ምትእስሳሮም ይቕጽሉ፡ እዚ ድማ ጸገም ጥራይ ይፈጥር። ንሳቶም ዝያዳ ስግኣታዊ ኣነባብራ ንኣምላኽ ዝያዳ ባህ የብሎ፡ ከምዚ ድማ መርዓ ወይ ገለ ምግቢ ምቑጣብ ንሓደ ሰብ ዝያዳ ቅዱስ ከም ዝገብሮ ይገልጹ።

ብሓቂ፡ ኣምላኽ ነዚ ነገራት እዚ ኣብ ውሽጢ ሓቂኡ ክንጥቀመሉ ሂቡና እዩ ()። ንጢሞቴዎስ ንመርሆታት ኣምላኽ ብንጹር ክምህር ይነግሮ። እዚ ስሕተት እዚ ’ውን ዘይመጽሓፍ ቅዱሳዊ ምኽልኻላት ኣብ ዝተተኮረሉ እዋን ክልለ ይኽእል እዩ። እቲ መልሲ ኣብ ሓቀኛ ኣምላኻዊነት ይርከብ፡ እዚ ድማ ዘላቒ ዋጋ ዘለዎ ኮይኑ ኣብ ኩሉ ኩነታት ይጠቅም ()።

“ገሊኦም ድሮ ተሰሓቢኦም”

ገሊኦም ኣመንቲ ክርሕቁ ምርኣይ ኣብ ካልኦት ሓቀኛ የምጽእ። ከምቶም ሓደግቲ እኳ እንተዘይረሓቑ፡ ንክርስቶስ ፈጺሞም ኣይሰርሑን፡ ብሓቂ ድማ ንዕላማታት ሰይጣን ይድግፉ ኣለዉ፡ እዚ ድማ ብዘይፍላጥ ይኸውን ይኸውን ()።

ኣብዚ ኩነታት እዚ፡ ገሊአን መበለታት (ብፍላይ መንእሰያት ኣንስቲ) ኣምላኻዊ ኣነባብራ ይርሕቃ፡ ንርእሰን ድማ ንዘይተገደበ ስጋዊ ስምዒት የውፍራ ነበራ። “ንክርስቶስ ክጻረራ ጀሚረን” ()። ውጽኢት ኣብ ህይወተን ክሳዕ ክንድዚ ስለዝጠፍአ፡ ከም ዘይኣመንቲ መንፈሳውያን ኣይነበራን። ከም መፍትሒ፡ ንመንእሰያት መበለታት ብገንዘብ ብኣባላት ማሕበር ክድገፋ ከም ዘይግባእ ይምህር፡ እዚ ድማ ስንፍና ከስፋሕፍሕ እዩ። ኣብ ክንንድኡ፡ ብግቡእ ክነብራ ክምሃራ ኣለወን፡ ኣብ እንደገና ክምርዓዋ፡ ከምኡ’ውን ንጸላእቲ ንምስክርነቱ ክዛረቡሉ ምኽንያት ከይህባ ()።

እዘን ጌጋ ዝገበራ መበለታት ንባህርየን ብሕታዊ ሓላፍነት እኳ እንተነበረን፡ ካልእ ዝያዳ ስውር ጸገም’ውን ነበረ። ገሊኦም ስድራቤታት ንሓገዝ ዘድልየን መበለታት ኣዝማዶም ፈጺሞም ይሓድግዎም ነበሩ (,3-8)። እዞም ስድራቤታት “ ኣቢዮም” ነበሩ፡ ዘይኣመንቲ’ውን ዝኸፍኡ ነበሩ። እቶም ዘይተገዝኡን እቶም ርእሰ-ማእከል ዝገበሩን ክልቲኦም ጌጋ ከም ዝነበሩ ምፍላጥ ይጠቅም። ሓጢኣት ናይቶም ቀዳሞት ጉጅለ ምልላይ ቀሊል ይኸውን፡ ግናኸ እቶም ካልኦት መንፈሳውያን ክመስሉ ይኽእሉ እዮም። ይኹን እምበር፡ ክልቲኦም ንኻልኦትን ኣብ ቅድሚ ኣምላኽን ጽቡቕ ኣየቕርቡን።

“ሓጢኣት ገሊኦም ሰባት”

ድሕሪኡ ብዛዕባ እቶም ኣብ መንጎ ህዝቢ ኣምላኽ ኣብ መሪሕነት ዘይእሙናት ክኾኑ ዝኽእሉ ሰባት ክገብር ክምዕድ ነይርዎ። “ሓጢኣት ገሊኦም ሰባት ብንጹር ይርአ ... ግናኸ ናይ ገሊኦም ሰባት ድሕሪኡ ይስዕብ” ()። ብንጹር ሓጢኣት ዝነብሩ ኣመንቲ ከም ዘይፈቅድ ፍሉጥ እዩ፤ ይኹን እምበር፡ ካልኦት ሓጢኣታት ዝያዳ ስውራን ነበሩ፡ ስለዚ እቲ ዝመልኦ ውጽኢት ብጊዜ ጥራይ ክርአ እዩ። ስለዚ፡ “ንሓደ’ኳ ኣይትደርብየሉ” ኢሉ ምዒዱ፡ ከመይሲ እዚ ንጢሞቴዎስ ምስ ሓጢኣቶም ሓድነት ኣብ ከእትዎ ይኽእል እዩ ()። እዚ ብፍላይ ኣብቲ ኣብ ከም ሽማግለ ዝዓዪ ሰብ ዝጎድእ እዩ፤ ይኹን እምበር፡ እቲ መርሆ ዝያዳ ሰፊሕ ኣተገባብራ ንኣምላኻዊ ጥበብን ምስትውዓልን’ውን ኣለዎ። እዚ ፍቕዲ እዚ ንኻልኦት ክርስትያናት ንዘይተመጣጠነ ጊዜ ርሑቕ ክንገብሮም የብልናን ማለት ኣይኮነን፡ ግናኸ ምስ ካልኦት ኣመንቲ ምትእስሳር ምውጋድ ጥበብ እዩ።

“ገሊኦም ርሒቖም”

ጸገማት ኣብ መንጎ ሳልሳይ ጉጅለ ሰባት’ውን ተፈጢሩ ነይሩ። እሙናት ኣገልገልቲ፡ ክርስትያናት ጐይተታት እንተነበሮም፡ ኣብ ስራሕ ቦታ ድሕሪኡ ክሳዕ ክንድዚ ከኽብርዎም ከም ዘይብሎም ይምሃሩ ነበሩ ()። ፍቕሪ ገንዘብ ኣብ ተመሳሳሊ ተጠቒሱ ኣሎ፡ ስለዚ እዞም ኣገልገልትን ካልኦትን ንገንዘባዊ ረብሓ ቀንዲ ዕላማኦም ክገብሩ ይተባብዑ ነበሩ። ብስስዔ፡ ገሊኦም “ ርሒቖም” ()፡ ብምስሓብ ገንዘብን ምስኡ ክመጽእ ዝኽእል ክብረትን ተታሊሎም። እዚ ካልእ እዩ፡ ባህርያዊ ኣተሓሳስባ ናብ መንፈሳዊ ውድቀት ከመጽኣና ከም ዝኽእል የርኢ።

“ገሊኦም ብዛዕባ ርሒቖም”

ኣብ መወዳእታ፡ መልእኽቱ ብሓያል ምሕጽንታ ንጢሞቴዎስ ንሓቂ ክሕሉን ንክርክራት “ብሓሰት እውቀት ተባሂሉ ዝጽዋዕ” () ክርሕቕን ይዛዝም። ገሊኦም ትርጉማት ኣብዚ ፍቕዲ እዚ “” ይጥቀሙ፡ ግናኸ እዚ የጋግይ እዩ። እቲ ናይ ምርመራን ምምርማርን ሂደት፡ እቲ “” ዝኾነሉ፡ ብኣንጻራዊነት ዘመናዊ ጽንሰ- እዩ። ዘመናዊ ንክርስትያናዊ ንምሕሳር ከም መሳርሒ ክጥቀመሉ ይኽእል እዩ እዩ፡ ግናኸ እዚ ኣይኮነን። ኣብ ክንድኡ፡ ንሓሰተኛ እውቀት የረክብ፡ እዚ ድማ ኣብ መንጎ ክርስትያናት ናይ ተቓውሞ፡ ባእስን፡ ልዕልናን ኣየር ፈጢሩ ነይሩ። ብዘይጥቕሚ ዘረባታት ተዋሒጦም፡ ገሊኦም ብሓቂ ርሒቖም፡ ሸቶኦም ስሒቶም ()። ብተመሳሳሊ መገዲ፡ ቅዱስ ዘይዛረበሎም ናይ ክርክር ርእሰ-ሓሳባት ከይንኣቱ ክንጥንቀቕ ኣለና። እዚኦም ባዶ ክርክራት ይኾኑ፡ እዚ ድማ ምትፍናን እምበር ሓድነት ኣይፈጥርን ()።

ሓፈሻዊ ኣርእስቲ

ብዛዕባ እዞም ሽዱሽተ ጸገማት ሓደ ኣገዳሲ ኣጠቃላሊ መግለጺ ክግበር ይኽእል እዩ። ነፍሲ ወከፎም ምራቕን ብጌጋ ጽልዋታት ምጥፋእን ዝብል ሓባራዊ ኣለዎም። ንበጊዕ፡ ምራቕ ብሓንቲ ንእሽቶ ስጉምቲ ይጅምር፡ ድሕሪኡ ድማ ብኻልእ። ዝረሓቐ ኣማኒ’ውን ብሓፈሻ ብቕስበት እዩ ዝገብሮ። ሓደግቲ ፡ እቶም ብመጀመርታ ኣመንቲ ዘይነበሩ፡ እቲ ምራቕ ብዙሕ ሓንሳብ ብሓንሳብ እዩ ዝመጽእ፡ ብኻልኦት ከይተፈልጠ ክሳዕ ናብ ፍሉይ ክፋእ ዝምዕብል።

ኣብዚ ክልተ ትምህርቲ ኣሎ። ቀዳማይ፡ ኣምላኽ ዝሃበና፡ ዝተቐደሰ ሕልናና ለስላሲ፡ ንጡፍን ንምግላጽ መንፈስ ቅዱስ ስምዒታዊ ክኸውን ኣለዎ፡ ነገራት ኣብ ብሕታዊ ህይወትና ክጋገዩ ኣብ ዝጅምሩሉ እዋን። ብዛዕባ ሕልናና ጽቡቕን ንጹህን ጸሓፈ (፤ )፡ ኣብ ክንድኡ፡ ካልኦት ሕልናኦም ክሳዕ ክንድዚ ኣቃጺሎምዎ ስለዝኾኑ ንክፋእ ዝኾነ ምላሽ የብሎምን ()። ኣእጋርና ኣብ ጸባብ መገዲ ንምሓዝ ንሓጢኣት ዝያዳ ስምዒታውያን ክንከውን ኣለና።

ካልኣይ፡ ንኻልኦት ኣብ ምሕላውና ንቑሓት ክንከውን ኣለና። ካልኦት ክርስትያናት ርክቦም ምስ ክርሕቁ ከም ዝጀመሩ ዝርእዩ ምሕላፍ ቀሊል ክኸውን ይኽእል እዩ። ድሕሪኡ፡ እቲ ልምድታት ኣብ ዝዓበየሉ እዋን፡ ምምሕዳሮም ዝያዳ ይኸብድ። ንቑሓት ብጾት ኣመንቲ ብጐይታ ተጠቒሞም ንኻልኦት ኣብ ቅኑዕ መገዲ ንምሓዝ ክሕግዙ እዮም። ነዞም ስሕተታት እዚኦም ንምልላይን ድሕሪኡ ንምእራምን ድሉዋት ክንከውን ኣለና፡ ከምቲ ንጢሞቴዎስ ዝሓተቶ።

ብዛዕባ እዞም ጸገማት እዚኦም እንታይ ክገብር ኣለዎ? ካልእ ኣገዳሲ ሓረግ፡ “እዚ ነገራት እዚ”፡ ኣብዚ መልእኽቲ ይረአ፡ እዚ ድማ እንታይ ሓቅታት ክምህር ከም ዝነበሮ የርኢ። ንኣመንቲ ክምህር፡ ክእዝዝ፡ ከምኡ’ውን ክምህር እዩ (,11)። ንመበለታት ፍሉይ ምዕዶ ክህብ እዩ ()። ከምኡ’ውን ብሕታዊ ብዛዕባ “እዚ ነገራት እዚ” ከስተንትን፡ ብልክዕ ከም ዝትግበሮም ድማ ክርግጽ እዩ (፤ )።

ከም ክርስትያናት ፡ ንሕና ናትና “እዚ ነገራት እዚ” ኣለና። ቃላት ክርስቶስን ትምህርቲ ሃዋርያትን ኣብ ቅዱስ ተመዝጊቡልና ኣሎ፡ ከምቲ ክገብር ዝነበሮ፡ ንርእስና ክንውፍእ ኣለና። ብቓል ኣምላኽ ምጥቃዕን ምቁጽጻርን ንዝኾነ ዓይነት መጥቃዕቲ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ኣምላኽ ክመጽእ ዝኽእል ዓብዪ መከላኸሊ እዩ።

ንጢሞቴዎስ፡ ምዕራፋት 2ን 3ን ናይዚ መልእኽቲ ነቶም ኤፌሶናውያን ዝሕግዝ ኣወንታዊ ትምህርቲ ይሓዝ። ምዕራፍ 2 ንኣገዳሲ ባህርይን ባህርይ ጸሎትን የጕልሕ። ብፍላይ ደቂ ተባዕትዮ ኣብዚ ህዝባዊ መሪሕነት ይወስዱ፡ ኣብ ክንድኡ ኣንስቲ ንኣምላኽ ዝኸብር ትሕትናን ተገዛእነትን የርእያ። ምዕራፍ 3 ንኣገልግሎት ሓለውትን ዲያቆናትን ፍሉያት መምርሒታት ይህብ። ብሕታዊ ህይወቶም ዝለዓለ ከንጸባርቕ ነይርዎ፤ ስድራቤታዊ ህይወቶም ንኣምላኽ ኣኽባሪ ክኸውን ነይርዎ። ኣብ ህይወቶም ዝኾነ ምጥፋእን ኣብ ስድራቤቶም ጸገማትን ብዘይብሎም፡ እዞም ክርስትያናት ንነፍሳት ካልኦት ክሕግዙ ይኽእሉ ነበሩ (,13)። ነፍሲ ወከፍና’ውን ነዚ ባህርይ እዚ ብሕታዊ ክንርኢ ኣለና፡ ማለት ተግባራዊ ጽድቂ ክንነብርን ንኻልኦት ኣብ መንፈሳዊ ዕብየት ክነተባብዕን።

ዝያዳ ኣገዳሲ ምጥቃም ናይ ሓረግ “እዚ ነገራት እዚ” ኣብ መወዳእታ ናይዞም ክልተ ምዕራፋት እዩ ዝመጽእ። ንጢሞቴዎስ ንምሕጋዝ ክመጽእ ሓሲቡ ነይሩ፤ ግናኸ እንተዘይመጸ፡ “እዚ ነገራት እዚ እጽሕፈልካ ኣለኹ ... ከመይሲ ኣብ ፡ እዚ ድማ ቤተ ክርስቲያን ኣምላኽ እዩ፡ ከመይ ክትነብር ከም ክትፈልጥ” ()።

ብዛዕባ ንጹራት ክንከውን ኣለና። ንህንጻ ኣመንቲ ዝእከብሉ ኣይኮነን፡ ግናኸ ንክርስትያናት ባዕላቶም እዩ ዝረክብ። መልእኽቲ ንኤፌሶናውያን እዚ ዝያዳ ንጹር ይገብሮ፡

ንኣምላኽ መንበሪ ቦታ ብመንፈስ ክትህነጹ ኣለኹም ()።

ኣምላኽ ቤቱ ንብዙሓት ወለዶታት መልእኽታት ዝተጻሕፈሉ እዋን ጀሚሩ ይሃንጽ ኣሎ። ስለዚ ምዕዶታት ንጢሞቴዎስ ንኣና’ውን እዩ። ንሳቶም ንሓደ ፍሉይ ሰዓት ናይ ሰሙን፡ ኣመንቲ ኣብ ሓደ ፍሉይ ቦታ ኣብ ዝእከቡሉ እዋን፡ ኣይተወሰኑን። ኣብ ክንድኡ፡ እዞም ቃላት እዚኦም ኣብ ዝኾነሉ ቦታ ንኣምላኽ ዘኽብር ኣገባብ ክንነብር ክሕግዙና እዮም፡ ከመይሲ ንሕና ኩሉ ክፍሊ ኢና።

  • ብዙሓት ሊቃውንቲ ቅዱስ ፡ ድሕሪ ቐዳማይ ምእሳሩ ኣብ ንኽልተ ዓመት ()፡ ከም ዝተፈትሐን እንደገና ክጉዓዝ ከም ዝኸኣለን ይኣምኑ። ብመሰረት ፡ ንኤፌሶን ንሓጺር ጊዜ እንደገና ክበጽሓ ከም ዝኸኣለ ይረአ። ብሰንኪ ኣብኡ ዝነበሮ ስግኣታት፡ ንጢሞቴዎስ ኣብኡ ክጸንሕ እምበር ምስኡ ናብ ከይጉዓዝ ሓተቶ።

ተዛማጅ ጽሑፋት

ብመጀመርታ ኣብ GTPress ተኣሊዩ። ብሰውራዊ ኣእምሮ ተተርጒሙ፣ ጥቕስታት መጽሓፍ ቅዱስ ከኣ ተኣቲቶም — ዝኾነ ኣገናዕቲ ክፈቱ ኣብ መፅሓፍ ቅዱስ ንኽትንብቡ።

© Bible Society of Ethiopia