ምምላስ ናብ ጽሑፋት

መለኮታዊ ጥበብ ምድላይ፡ ክርስቶስ ከም ዝበለጸ መዝገብ

ሮጀር ፔኒ
3 መስ 2024
10 ዝተሓተ ንባብ

“ምኽረይ ተቐበሉ እምበር፡ ብሩር ኣይትቀበሉ፡ ፍልጠት ድማ ይበልጽ። ጥበብ ዕንቍ ትበልጽ እያ እሞ፡ ኵሉ ዚድለ ነገር ከኣ ኣይመዓራረያ።” KJV

ኣብ ምሳሌታት ጥበብ ሰብን ባህርይን እያ፣ ንምርካባ ድማ ዝበለጸ ዓወት ናይ ሰብ እዩ። ጥበብ ኵሉ ዝበለጸን ዝኸበረን ነገር እያ። ዋጋኣ ኵሉ እቲ ሰብ ኪደልዮ ዚኽእል ኣዝዩ ይበልጽ። ረብሓኣ ዘለኣለማዊ እዩ፣ ምድራዊ ረብሓታት ግና ግዝያዊ እዩ። ንኻልእ ነገር ምድላይ ማለት ብዝበለጸ ብኻልኣይ ደረጃ ምሕጓስ፣ ብዝኸፍአ ድማ ብምድራዊ ርኹስ ነገር ምሕጓስ ማለት እዩ።

ጥበብ ከም ሰብ

የሱስ እቲ “ምስ ኣምላኽ ዝነበረን ... ኣምላኽ ዝነበረን” () ሰብ ምዃኑ ምስ ተገንዘብና፡ ጥበብ ከም ሰብ ከም እተገብረት ክንርዳእ ንኽእል ኢና። ከምዚ ይብለና፡ “ ኣብ መጀመርታ መገዱ፡ ቅድሚ ጥንታዊ ግብሩ ... ምስ ኣንጸረ፡ ሽዑ ኣነ ኣብ ጥቓኡ ከም ዝዓበኹሉ ነበርኩ፡ ብዘለኣለም ድማ ኣብ ቅድሚኡ ባህ ይብለኒ ነበረ።”

እዚ ብሓድሽ ዘሎ ጽሑፋት ይረጋገጽ፣ ብመስቀልን ብስብከት ወንጌልን ኣምላኽ ጥበብ ዓለም ዕሽነት ምዃና ከመይ ከም ዘርኣየና የርኢ። “ንሕና ግና ንክርስቶስ ተሰቒሉ ንሰብ የሁዳ መዓንቀፊ፡ ንኣህዛብ ድማ ዕሽነት ኴንና ንሰብኽ ኢና። ንእተጸውዑ ግና፡ ንኣይሁድን ንግሪኻውያንን ሓይሊ ኣምላኽን ጥበብ ኣምላኽን ዝኾነ ኢና ንሰብኽ” ()።

ዮሃንስ ራእዩ እናመዝገበ፡ ኣብ ዝረኣዮ ጽሒፉ፡ “ኣብ ማእከል ዝፋንን ኣርባዕተ ህያዋን ፍጥረታትን፡ ኣብ ማእከል ሽማግለታትን፡ ከም ዝተሓርደ በጊዕ ደው ኢሉ ረኣኹ፡ ሾብዓተ ቐርንን ሾብዓተ ኣዒንትን ነበራኦ፡ እዚኣተን ድማ እተን ናብ ኵላ እተላእካ ሾብዓተ መናፍስቲ ኣምላኽ እየን” ()። ቍጽሪ ሾብዓተ፡ ፍጹም ቍጽሪ፡ ምውዳእን ምሉእነትን የርኢ፡ ስለዚ እዚ ዝተሓርደ በጊዕ ገና ኮይኑ ሓይልን ጥበብን ሒዙ ንርእዮ። እተን ቐርኒ ብዛዕባ ሓይሊ ይዛረባ፡ እተን ኣዒንቲ ድማ ብዛዕባ ምስትውዓልን ምምዝዛንን ጥበብን።

ድማ “ የሱስ ... ንኣና ጥበብ ኰይኑልና” ይብል። ስለዚ፡ ጥበብ ምድላይ ማለት ንጐይታ ባዕሉ ምድላይ ማለት እዩ። ምሳሌታት ብዛዕባ ጥበብ ዝገልጽ እዩ፣ ንሰብኣውን መለኮታውን ባህርይ ጥበብን ኣብ ፍጹምን ሓጢኣት ዘይብሉን የሱስ ከመይ ከም ዝሰርሕን ስለ ዘርኢ ድማ መሲሓዊ እዩ። ኣብዚ እዚ፡ ፍቕሪ፡ ከምቲ ኣብ 1 ቈረንቶስ 13 እተራእየ፡ ምስ መለኮታዊ ጥበብ ከመይ ከም እተተሓሓዘት፡ ሓድነታ ድማ ኣብ ከመይ ከም እትረክብ ንርዳእ።

ቃላት ጥበብ

ኣገላልጻ ምሳሌታት፡ ጥበብ ምምጻእ፡ ምንም እኳ ውህበት ኣምላኽ እንተኾነ፡ ንዝደልይዋን ንዝሰርሑላን ጥራይ ከም እትወሃብ ብንጹር የርኢ። “ጥበብ ረኸብ ... ጥበብ እቲ ቀንዲ ነገር እዩ፡ ስለዚ ጥበብ ረኸብ፡ ምስ ኵሉ ምርካብካ ድማ ምስትውዓል ረኸብ” ()።

ንኣምላኽ “ጥበበኛን ኣስተውዓልን ” () ሓቲቱ። ስለምንታይ? “ንጥበብን ንምክርን ምእንቲ ኺፈልጥ፡ ንቓላት ምስትውዓል ምእንቲ ኺርዳእ፡ ንምክር ጥበብን ጽድቅን ፍርድን ቅንዕናን ምእንቲ ኺቕበል፡ ንዕሽሽ ምስትውዓል፡ ንጐበዝ ድማ ፍልጠትን ጥንቃቐን ምእንቲ ኺህብ” ()።

ጴጥሮስ “ብጸጋን ብፍልጠት ጐይታና የሱስ ክርስቶስን ክትዓብዩ” () ይምዕደና። የሱስ ምሳሌ ጥበብ ምዃኑ እንተ ዘኪርና፡ እዚ ክንደይ ኣገዳሲ ምዃኑ ክንርኢ ንኽእል ኢና። ከምኡ’ውን ነፍሲ ወከፍ ምእመን ንቓላት ናብ ቲሞቴዎስ ብትግሃት ኪሰምዕ ከም ዘለዎ ንጹር ይኸውን፡ “ንኣምላኽ ቅቡል፡ ዘይሓፍር ፡ ብቕንዕና ዚመቕል ኴንካ ርእስኻ ኣርኢ” ()።

ዓለም ዝነግረና ዘበለ ይንገር፡ ካልእ መገዲ የለን። ኣምላኽ ኵሉ ዝፈልጥን ኵሉ ጥበበኛን እዩ። ቃሉ ኸነንብብ፡ ከነጽንዕ፡ ክንመሃር፡ ክንዛረብ፡ ከነስተንትንን ክንዝክርን ከም ዘሎና እንተ ነገረና፡ ሽዑ እዚ እዩ ኽንገብሮ ዘሎና። እዚ ንጥቕምና ጥራይ ዘይኮነስ፡ ንጥቕሚ ኵሎም እቶም ኣብ ከባቢና ዘለዉን ንኽብሩን እዩ።

እቲ ቃልን ቃላትን

ንሕና ፍጥረታት ኢና፡ ግናኸ ምግላጽ ኣሎና። ጥበብ ንምርካብ — እዚ ድማ ዝበለጸ ክንገብሮ እንኽእል ነገር እዩ — ከነንብብ ኣሎና። እቲ ብቓላት እዩ ተጻሒፉ። ስለዚ፡ ኣእምሮና ቅድም ናብ ቃላት ክንሰድድ ኣሎና። “ንቓላት ምስትውዓል ምስትውዓል” እቲ መኽፈቲ ምሳሌታት () እዩ። ኣብዚ ናይ ቅዱሳት ጽሑፋት ቃላት ክንርኢ ኣሎና፡ ከመይሲ ኣብ ክልተ ቃላት፡ ኣብ ድማ ክልተ ቃላት ን“” ኣለዋ።

እቲ ናይ “ሎጎስ” ዝብል ናይ ዕብራይ ምትካል “ዳቫር” እዩ። እዚ ናይ የሱስ ስም እዩ ()፡ ከምኡ’ውን ንትርጉም ወይ ትርጉም እቲ ጽሑፍ፡ ወይ ንክርክር የመልክት። ካልኦት ክልተ ቃላት፡ እቲ ዕብራይ “ኤመር”ን እቲ “ረማ”ን ንሓቀኛ እተጻሕፈ ወይ እተዛረበ የመልክታ። ስለዚ፡ እተን ኣብ ቅዱስ እተጻሕፋ ቃላት ካልኣይ እየን፡ መልእኽቲ ቅዱስ ድማ እተን ቀዳሞት እየን። ኣብቲ መኽፈቲ ጽሑፍ ምሳሌታት፡ “ቓላት ምስትውዓል” ()፡ እቲ ጸሓፊ “ኤመር” ይጥቀም፡ እዚ ድማ ንሓቀኛ እተን ኣብ ዘለዋ ቃላት የመልክት፡ ንሳተን ድማ ንትርጉም ወይ ትርጉም እቲ ጽሑፍ ንምርካብ እነንብበን ኢና።

ብዛዕባ ቃላት ሓደ ነገር ኣሎ። ፡ ገጣሞትን ተዛረብትን ቃላት ዝሰርሑ እዮም፡ ከምኡ’ውን ገሊኦም ፖለቲከኛታት ንምጥምዛዝ ወይ ንምጥምዛዝ ቃላት ዝጥቀሙ እዮም። ኵላትና ቃላት ንጥቀም። እቲ ንቡር ንእሽቶ ቘልዓ ንምዝራብ ንምምሃር ምትብባዕ ኣየድልዮን። ንሱ ኸም ዝቐንጥጥ እዩ እቲ ጸገም። ሓደ ሰለስተ ዓመት ዝዕድሚኡ ቘልዓ “ስሳ ናብ ዓሰርተ ክልተ” እናበለ ይዛረብ፡ ከምቲ ዝሞተት ኣደይ ዝበለቶ። ደቂ ሰብ ንቛንቋ ፍሉይ ዝምድና ኣለዎም። እዚ ሓደ ካብቶም ንሰብ ዝገብሩና ነገራት እዩ። እዚ ሓደ ካብቶም “ብምስሊ ኣምላኽ” እተፈጠርናሉ ነገራት እዩ። ኣምላኽ ቃላት ተጠቒሙ — “ኣምላኽ ድማ በለ” () — ከምኡ’ውን ንሕና። ንሕና ብቛንቋን ንቛንቋን እተሰርሕና ኢና።

ብቓላት ኢና እንሓስብ። ብዘይ ቃላት፡ ሓሳባዊ ኣተሓሳስባ ዘይከኣል ምኾነ። ቅዱስ እቲ (ዳቫር/ሎጎስ) እዩ፡ ግናኸ ብ ቓላት(ኤመር/ረማ) እዩ ተጻሒፉ። ምሳሌታት “ኵሉ ኣምላኽ እዩ” () ይብለና። እዚኣቶም እቶም ኣብ ዘለዉ ቃላት እዮም፡ ንሳቶም ድማ ንቓል ንምርዳእ ክነንብቦም፡ ከነጽንዖም፡ ክንዝክሮምን ከነስተንትነሎምን ኣሎና። “ንኣኻ ምእንቲ ኸይብድል፡ ቃልካ ኣብ ልበይ ሓቢኤዮ” ()። እቲ እንዝክሮ ሓቀኛ እተጻሕፈ እዩ። ብዛዕባ እቲ ዝዘከርናዮ ብምስትውዓል፡ ትርጉሙ ንመሃርን ናብ ጥበብ ንቕድምን። እቲ ናይ መዝሙር 1 “ብጹእ ሰብኣይ” “ብሕጊ ባህ ይብሎ፡ ብሕጉ ድማ ለይትን መዓልትን የስተንትን” ()።

ካብዚ ድማ ኣገዳስነት ትርጉምን እቲ ናብ ቃላት ናይቲ ኦሪጂናል ጽሑፋት ንምብጻሕ እተጠቕመ ኣጽናዕትን፡ ከምኡ’ውን ድሕሪ እቲ ዝበለጸ ጻዕሪ ተርጐምቲ ንርኢ። እዚ ከቢድ መጽናዕቲ ቅዱስ ኣብዚ ዳሕሮት መዓልታት ዝኾነ እዋን ንላዕሊ ኣገዳሲ ኮይኑ ኣሎ።

ኣስተንትን

እዚ ፡ “ኣስተንትን” ብሰይጣናዊ መንፈስ ብዝተለዓዓለ ምምስጣር ምስ ምብራቓውያን ሃይማኖታት ተሰሪቑ። እቲ ዝምዕድዎ ተግባራት ሓደገኛ እዩ። ኣእምሮ ሰብ ብፍልጠት ስለ ዝሰርሕ፡ ንምጽራዩ ዝግበር ዝኾነ ፈተነ ንባህርይን ንኣምላኽ ባህርይን ምቅዋም እዩ። ብኣንጻሩ፡ ኣእምሮና ብቅዱሳት ጽሑፋት ክንመልኦን ብዛዕባ እቲ እንመሃሮ ክንሓስብን ይግባእ። ኵሉ ዓይነት መጽናዕቲ ኣድላዪ እዩ፡ ግናኸ ምስትውዓል ኣብ ዝኾነ ቦታን ኣብ ዝኾነ እዋንን ክግበር ይኽእል እዩ። ክንገብሮ ዘሎና ሓደ ወይ ካብኡ ንላዕሊ ፍቕድታት፡ ብመሰረት ዓቕምና፡ ክንመሃር፡ ድሕሪኡ ድማ መዓልቲ ብዛዕባኦም ክንሓስብ እዩ።

እዚ ብምግባርና፡ ሙሴ ዝሓደገልና መምርሒታት ንስዕብ፡ ንሱ ድማ ከምዚ ኢሉ፡ “እዚ ቓላት እዚ (ምህሮታት፡ ዳቫር)፡ ሎሚ ዝእዝዘካ ዘሎኹ፡ ኣብ ልብኻ ይኹን፡ ንደቅኻ ድማ ብትግሃት ምህሮም፡ ኣብ ቤትካ ኾፍ ምስ በልካን ብመገዲ ምስ ከድካን ምስ ደቀስካን ምስ ተንስኣካን ድማ ብዛዕባኦም ተዛረብ” ()። እዚኣቶም እቶም “ኣብ ልብኻ” ኪኾኑ ዘለዎም ቃላት እዮም። ኣብዚ ዘለዉ ተውሳኽ ግሲ ነጠላ ምዃኖም ኣስተብህል። ብኻልእ ኣዘራርባ፡ እዚ ኣጠቃላሊ መግለጺ ዘይኮነስ፡ ንውልቀሰብ ዝወሃብ መምርሒ እዩ።

ከምቲ ኣብ ቅድሚ ምእታው እስራኤል ናብ ንነፍሲ ወከፍ ሰብ ዝተዋህበ፡ ሎሚ ድማ ብሙሴ ኣቢሉ ንነፍሲ ወከፍ ክርስትያን ዝወሃብ መምርሒ ኣምላኽ እዩ። ከምቲ ብዙሕ ግዜን ብሓዘንን ዝኸውን፡ ክንላዘቦ የብልናን። ሰባት ብውልቂ ኼንብብዎ ዚኽእሉ ቅዳሓት ኣምላኽ ቅድሚ ምውዳኦም፡ ወለዶምን መምህሮምን ዝሰምዕዎ የስተንትኑ ነበሩ። ሎሚ ቅዱስ ብቐሊሉ ስለ ዝርከብ፡ ኣምላኽ ከነንብብ፡ ከነጽንዕ፡ ክንዝክርን ከነስተንትንን ኣዝዩ ቀሊል ኮይኑልና ኣሎ።

ምምሃር

“ምኽረይ ተቐበሉ እምበር፡ ብሩር ኣይትቀበሉ፡ ፍልጠት ድማ ይበልጽ። ጥበብ ዕንቍ ትበልጽ እያ” ()። መንፈሳዊ ጉዕዞና ከምዚ እዩ ዝጅምር። መምርሒታት ኣምላኽ ኣብ ቅዱስ ኣሎ። ብቓላት ቅዱስን ብመምርሒታቱን፡ ፍልጠት ንረክብን ብጥበብ ንዓብን። ኣምላኽ “ንህይወትን ንኣምልኾን ዚኸውን ኵሉ ነገር” () ሂቡና ኣሎ። ቅዱስ ኣሎና፡ መንፈስ ኣምላኽ ድማ ኣብ ልብና ኣሎና። “መንፈስ ... ናብ ኵሉ ኺመርሓኩም እዩ” ()። መንፈስ ኣምላኽ፡ ብመሰረት እዚ ጽሑፍ እዚ፡ ብዛዕባ ባዕሉ ኣይዛረብን፡ ብኣንጻሩ ግና ብዛዕባ ጐይታና ይነግረና። ከምኡ’ውን ዝመጽእ ዘሎ ነገራት የርእየናን ንጐይታና የኽብርን፡ ናቱ ዝኾነ ነገራት ድማ ይገልጸልና ()። ብዚኣ መገዲ እዚኣ፡ ብመምርሒ ካብቶም ንቤተ ክርስቲያን ዝሃቦም መምህራን ኣቢልና — ናብ ምርካብ ፍልጠት ንምራሕ። እዚ ድማ ነቲ ፍልጠት ክንሰርዖን ክንጥቀመሉን የኽእለና። እቲ ዝማዕብል ምስትውዓልናን ኣእምሮናን ድማ ነቲ ፍልጠትና ኣብ ግብራዊ ነገራት ክንጥቀመሉን ነቲ ናብ ምምሳልን ምኽባርን ጐይታና የሱስ ዝመርሓና ናይ መወዳእታ ጥበብ ክንረክብን የኽእለና ()።

ኣሰራርሓና

“ብፍርሃትን ብድንቅን እተሰርሕና ኢና” ይብል እቲ መዝሙራዊ ()። ኣምላኽ ንፍልጠትን ንምዕባይ ጥበብን ጌሩና። ግናኸ ማሽናት ኣይገበረናን። መምርሒኡ ክንስዕብ ወይ ክንነጽጎ ናጻ ኢና። እዚ ኵሉ እቲ ብምስሊ ኣምላኽ እተገበርናሉ ግሩም ኣሰራርሓና እዩ። ያእቆብ “ገበርቲ ” ክንከውን ከም ዘሎና ይነግረና፡ ድማ “ንዓለም እዚኣ ኣይትምሰሉ፡ ግናኸ ብምሕዳስ ኣእምሮኹም ተለወጡ” ኢሉ የጠንቅቐና። ንፊልጲስያውያን ድማ ከምዚ ኢሉ ጸሓፈ፡ “እዚ ኣእምሮ እዚ ኣብ የሱስ ዝነበረ፡ ኣብ ኣባኻትኩም ድማ ይኹን” (፤ ፤ )።

ካብዚ ፍቕድታት እዚ፡ እቲ ኣሰራርሓ ኣእምሮናን ነፍስናን ናይ ባዕልና ሓላፍነት ምዃኑ ይረአ። ጥበብን ምምሳል የሱስን ዕላማናን ትርጉምናን ምስ ኮነ፡ ሽዑ መምርሒ ኣምላኽ ንቕበል፡ ብቓሉ፡ ብቓላቱ ድማ ኣብ ቃሉ ነስተንትን፡ ከምኡ ድማ ንምስትውዓልን ንኣእምሮን ዘለና ዓቕሚ ኣብ ግብራዊ ጥበብ ኣብ ምትግባር ምህሮታቱ ነማዕብል። ከምኡ’ውን፡ ኣብዚ እዚ፡ ንኣምላኽን ንወዱ መድሓኒናን ዘኽብር ሓቀኛ ጥበብ ነማዕብል፡ ንዕኡ ብምምሳልን ኣብ ኣገልግሎቱ ብዝያዳ ብቑዓት ብምዃንን።

ተዛማጅ ጽሑፋት

ብመጀመርታ ኣብ GTPress ተኣሊዩ። ብሰውራዊ ኣእምሮ ተተርጒሙ፣ ጥቕስታት መጽሓፍ ቅዱስ ከኣ ተኣቲቶም — ዝኾነ ኣገናዕቲ ክፈቱ ኣብ መፅሓፍ ቅዱስ ንኽትንብቡ።

© Bible Society of Ethiopia