ጽሑፋዊ ቃል ኣምላኽን ኣገዳስነቱን

ኣገዳስነት ጽሑፋዊ ቃል ኣምላኽ

ጐይታ የሱስ ኣብ ቤተልሔም ድሕሪ ምውላዱ (ሉቃስ 2:1-20)፡ ሓደ ጕጅለ ጠቢባን ካብ ምብራቕ ናብ የሩሳሌም መጹ። ኣገዳሲ ዕላማ ነበሮም፦ «እቲ ንኣይሁድ ንጉስ ኰይኑ እተወልደስ ኣበይ እዩ፧ ንሕና ኸኣ ኰዀቡ ኣብ ምብራቕ ርኢና፡ ክንሰግደሉ መጺእና ኢና» (ማቴዎስ 2:2)። ካብ ርሑቕ ቦታ መጺኦም እሞ እቲ ዝዀነ ነገር ከመይ ገይሮም ፈለጥዎ፧

ኣብ ዘመን ነብዪ ዳንኤል፡ ኣምላኽ ንብዙሓት ጠቢባን ብጸጋን ብተኣምራትን ህይወቶም ከድሕን ተጠቕመሉ። ነቡካድነጻር ድማ ንዳንኤል፡ በልጠሻጻር ኢሉ ብዝሰመዮ፡ ርእሲ ገበሮም (ዳንኤል 1:7, 2:48)። እዞም ጠቢባንን እቶም ድሕሪኦም ዝመጹ ወለዶታትን፡ ንዳንኤል ብዛዕባ እቲ ዝመጽእ ፍጻመታት ዝገልጽ ዝጸሓፋ መጽሓፍ ነበሮም (ዳንኤል 9:24-27, 10:1-12:13)። ኣብቲ ኣብ ዳንኤል 9 እተጠቕሰ ግዜ፡ እቶም ድሕሪኡ ዝመጹ ጠቢባን (ማቴዎስ 2) ኣብ ሰማይ ተኣምራዊ ነገራት ኣስተብሃሉ፡ ብእኡ ድማ ተደሪኾም፡ በቲ ዝፈልጥዎን ዝርእይዎን መሰረት ናብ የሩሳሌም ተጓዕዙ። ኣብኡ ምስ በጽሑ፡ እቶም መራሕቲ ንምምጻእ እዚ ንጉስ እዚ ዘይተዳለዉ ምዃኖም፡ ከምኡውን ዘይተገደሱ ምዃኖም ምስ ረኣዩ ተገሪሞም ክዀኑ ኣለዎም።

እቲ ንጉስ ዝነበረ ሄሮድስ «ዓብዪ»፡ እቲ ውላድ ኣበይ ከም እተወልደ ንምፍላጥ ንኣይሁዳውያን ሃይማኖታውያን መራሕቲ ጸዊዑ፡ ክሰግደሉ ከም ዝደሊ ገይሩ ተመሲሉ። ብሓቂ ግን፡ ሄሮድስ ንእኡ ዝፋኑ ክደሊ እዩ ኢሉ ዝሓሰቦ ዝነበረ ክቐትሎ ይሓስብ ነበረ። እቶም ጸሓፍቲ፡ እቲ መሲሕ ኣብ ቤተልሔም ይሁዳ ኪውለድ ከም ዘለዎ ንምርግጋጽ ንሚክያስ (5:2-4) ጠቐሱ፡ ንእኡ ኸይዶም ክሰግድሉ ግን ፍቓድ ኣየንጸርጸሩን። እቲ ናይ ሄሮድስ እኩይ መደባት ብጣልቃ ምእታው ኣምላኽ ተሰረዘ (ማቴዎስ 2:7-15)፡ እኳ ደኣ ንንጹሃት ህጻናት ክቕተሉ ፈቐደ (ፍ.16-18)።

እዚ ዝርዝራት እዚ፡ «ከምቲ እተጻሕፈ» – ኣብ ቅዱሳት ጽሑፋት ብዙሕ ግዜ እተደጋገመ ሓረግ – ንምቕባልን ብግቡእ ምኽንያታትን ዕላማታትን ብእኡ መሰረት ንምግባርን፡ እምነትን ፍቕርን ንእኡን ንቓሉን ከም ዘድሊ የርእየና። ብፍላይ ኣብዚ ናይ ምውዳቕን ምጥፋእን ዘመናትና፡ ኣገዳሲ እዩ፡ ንጽሑፋዊ ቃል ኣምላኽ ጽኑዕ ጌርና ንምሓዝ። ስለዚ ሃዋርያ ጳውሎስ ንወዲ ስርሑ ጢሞቴዎስ፡ ካብኡ ዝተማህሮን ካብ ቅዱሳት ጽሑፋት ዝፈልጦን ነገራት ክቕጽል ኣተባብዖ (2 ጢሞቴዎስ 3:14-17)። ኩሎም ምእመናን ንኣብነትን ትምህርትን ጳውሎስ ክስዕቡ ይተባብዑ (1 ቈረንቶስ 11:1)፡ እዚ ድማ ሎሚ እውን ግቡእን ኣገዳስን እዩ።

ኣምላኽ ሓሳባቱ ኣፍለጠ

ኣምላኽ ሓሳባቱ ንዝመረጾ ህዝቡ ብሙሴ ኣብ ዘፍጥረት ክሳዕ ዘዳግም ኣፍለጠ። እቲ ወራሲ ሙሴ ዝነበረ እያሱ፡ ንህዝቢ ፍሉይ መሰውኢ ክሰርሑ ትእዛዝ ኣምላኽ ኣመሓላለፈ፡ «ከምቲ እተጻሕፈ ኣብ መጽሓፍ ሕጊ ሙሴ» (እያሱ 8:31)። እቲ ራብዓይ ወለዶን እቶም ድሕሪኡ ዝመጹን ካብ ሓሳባት ኣምላኽ ፈንጠሩ፡ ኣብ ዘመን ፈራዶ ብዙሕ ውድቀት ኣምጽኡ፡ «ነፍሲ ወከፍ በዓይኑ ቅኑዕ ዝመሰሎ ገበረ» (ፈራዶ 21:25)። ብግዜኡ፡ ኣምላኽ ንግስና ዳዊት፡ እቲ ብልቡ ዝነበረ ንጉስ፡ ንሓሳባቱ ንምፍጻም ኣምጽአ (መዝሙር 132)። ዳዊት እዚ ንግስና እዚ ንወዱ ሰሎሞን ኣመሓላለፈ፡ ንእኡ ድማ ኣምላኽ ወዱ ገይሩ ወሰዶ (2 ሳሙኤል 12:24-25)፡ እኳ ደኣ እቲ ናይ ዳዊት ውድቀታት እንተነበረ።

እቲ መደብ፡ ሰሎሞን፡ ከምቲ ዳዊት ዝመዓዶ፡ «ንትእዛዝ እግዚኣብሔር ኣምላኽካ ሓሉ፡ ብመገድታቱ ክትመላለስ፡ ንሕጋጋቱን ንትእዛዛቱን ንፍርድታቱን ንምስክሩን ክትሕሉ፡ ከምቲ እተጻሕፈ ኣብ ሕጊ ሙሴ፡ ኣብ ኵሉ እትገብሮን ኣብ ኵሉ እትኸዶን ምእንቲ ኽትዕወት» (1 ነገስት 2:3)። ድሕሪ እቲ ናይ መጀመርታ ምእዛዙ፡ ብሓዘን ሰሎሞን ወደቐ፡ ልቡ ናብ ዝተፈላለዩ ጣኦታት ስለ ዝተመልሰ፡ ንኣምላኽ ብወግዒ እንተ ኣገልገለ እኳ (11:1-11)። እዚ ድማ ንምምቕቓል መንግስቲ ኣምርሐ።

ኣብ ዝመጹ ወለዶታት፡ እቲ ኣምላኽ ዝሃቦ ትምህርትታት ተጠቕሰን ተኸተለን፡ «ከምቲ እተጻሕፈ ኣብ መጽሓፍ ሕጊ ሙሴ» (2 ነገስት 14:6)። ድሕሪ ብዙሕ ግዜ፡ ኣብ ዘመን ኤርምያስ፡ ነገራት ኣዝዩ ምስ ከፍአ፡ ብፍላይ ኣብ ትሕቲ ምናሴ፡ ኣምላኽ ብንጉስ ዮስያስ ዓብዪ ምትሕድዳር ገበረ። ኣብቲ ግዜ እቲ፡ ኣብ ቃል ኣምላኽ ብዙሕ ኣቓልቦ ተዋህበ፡ እዚ ድማ ኣብ ቤተ መቕደስ ብሊቀ ካህናት ሕልቅያ ተረኺቡ ነበረ (22:8)። ዮስያስ ድማ «ንህዝቢ ዅሉ ኣዘዘ፡ ‘ፋሲካ ንእግዚኣብሔር ኣምላኽኩም ሓልዉ፡ ከምቲ እተጻሕፈ ኣብዚ መጽሓፍ ኪዳን እዚ’» (23:21)። እዚ ፍጻመታት እዚ ንዓና ትምህርቲ ዀይኑ ከም ዝተፈጸመን ከም እተጻሕፈን ዘክር (1 ቈረንቶስ 10:1-13)።

ብሰንኪ እቲ ናይ እስራኤል ዘይተቋረጸ ዘይምእማን፡ ኣምላኽ ንዓሰርተ ነገዳት ሰሜናዊ እስራኤል ናብ ምርኮ ሰደዶም (2 ነገስት 17)፡ ኣብ ዘመን ገለ ነገስታት ኣሶር። መብዛሕትኦም እዞም ነገዳት እዚኦም ኣብ መንጎ ህዝብታት ተበቲኖም ኣለዉ፡ ክሳዕ እቲ ናይ መጻኢ ምትሕድዳሮም ዝፍጸም ድማ ከምኡ ክዀኑ እዮም (ህዝቅኤል 20)።

እቶም ክልተ ነገዳት – ይሁዳን ብንያምን ምስ ተረፍ ሌዋውያንን ከምኡውን ገለ ካብቶም ካልኦት ነገዳት – ኣብ ትሕቲ ንጉስ ዮስያስ ዓብዪ ምትሕድዳር ረኣዩ፡ ገሊኦም ግን ብሰንኪ ዘይምእዛዝ እቶም ድሕሪ ዮስያስ ዝመጹ ነገስታት ናብ ምርኮ ባቢሎን ተሰዱ፡ ብሰለስተ ተኸታተልቲ ደረጃታት (ኤርምያስ 24፤ 2 ዜና መዋእል 36)። እቲ 70 ዓመት ምርኮ ምስ ሓለፈ (ኤርምያስ 29:10)፡ ሓደ ተረፍ ናብ የሩሳሌም ተመልሰ፡ እዚ ድማ ብሰለስተ ደረጃታት እዩ ነይሩ፡ ቤተ መቕደስ ክሃንጹን ከተማ ኸኣ ክምልሱ ጀመሩ። ይኹን እምበር፡ ድሕሪ እቲ 400 «ዓባስ ዓመታት» ድሕሪ እቲ ናይ መወዳእታ ነብዪ፡ ማላኺ፡ እቶም ዝተረፉ ክልተ ነገዳት ንኣምላኽን ንንጉሱን ገና ኣይተዳለዉን ነበሩ። ሽዑ ኣምላኽ ንዮሃንስ መጥምቕ ሰደዶ፡ «ንጐይታ እተዳለወ ህዝቢ ኼዳልው» (ሉቃስ 1:17፤ ከምኡውን ማርቆስ 1:1-13፤ ዮሃንስ 1፤ ማቴዎስ 3፤ ሉቃስ 3)።

ቃል ኣምላኽ ኣገዳስነቱ ይሕሉ

እኳ ደኣ ኣብ መንጎ እቲ ዝተረፈ ህዝቢ ኣምላኽ ብዙሕ ምጥፋእን ውድቀትን እንተ ነበረ፡ ኣብ 2 ዜና መዋእል ሸውዓተ ግዜ ነገራት ከም ዝተገብረ ምንባብ ኣገራሚ እዩ፡ ከምቲ እተጻሕፈ። እቲ ዜና መዋእል ምናልባት ብጸሓፊ እዝራ ድሕሪ ብዙሕ ዓመታት ሓደ ተረፍ ካብ ባቢሎን ናብ የሩሳሌም ምስ ተመልሰ እዩ ተጻሒፉ። ብፍላይ ካልኣይ ዜና መዋእል ንኹነታት ተረፍን ንቓል ምእማንን ኣብቲ ቅድሚ ምርኮ ዝነበረ ዘመናት ይገልጽ፡ እኳ ደኣ እቲ ዝነበረ ዘይምእማን እንተ ነበረ። እዚ ዝስዕብ ድማ ሓጺር መግለጺ እቶም ሸውዓተ ክፍሊ ኣብ 2 ዜና መዋእል እዩ።

«እያዳ ንምእላይ ቤት እግዚኣብሔር ኣብ ኢድ ካህናት፡ እቶም ሌዋውያን፡ ንእግዚኣብሔር ዝራብዑ መስዋእቲ ኼቕርቡ፡ ከምቲ እተጻሕፈ ኣብ ሕጊ ሙሴ፡ ብሓጐስን ብምዝማርን፡ ከምቲ ብዳዊት እተመስረተ» (23:18)።

• ኣማጽያ «ንደቆም ኣይቐተሎምን፡ ግን ከምቲ እተጻሕፈ ኣብ ሕጊ ኣብ መጽሓፍ ሙሴ፡ እግዚኣብሔር ዝኣዘዞ፡ ‘ኣቦታት ብሰንኪ ደቆም ኣይቕተሉ፡ ደቅን ብሰንኪ ኣቦታቶም ኣይቕተሉ፡ ግን ነፍሲ ወከፍ ብሰንኪ ገዛእ ሓጢኣቱ ይቕተል’» (25:4 NASB)።
• «ኣብ ኵሉ እስራኤል፡ ካብ ብኤርሳቤዕ ክሳዕ ዳን፡ ህዝቢ መጺኦም ፋሲካ ንእግዚኣብሔር ኣምላኽ እስራኤል ኣብ የሩሳሌም ከሕልፉ ኣዋጅ ኣውጁ፡ ንሳቶም ከምቲ ዝግባእ ብዙሕ ግዜ ኣይሓለዉዋን ነበሩ ከምቲ እተኣዘዘ (30:5 ESV)።
• «መብዛሕትኦም ህዝቢ፡ ብዙሓት ካብ ኤፍሬም፡ ምናሴ፡ ይሳኮር፡ ከምኡውን ዛብሎን፡ ርእሶም ኣይነጸጉን ነበሩ፡ ግን ፋሲካ ካብቲ ዝግባእ ወጻኢ በልዑ ከምቲ እተኣዘዘ። ህዝቅያስ ድማ ንኣምላኽ ጸለየ፡ ‘እግዚኣብሔር ንነፍሲ ወከፍ ይቕረ ይበለሉ’ በለ» (ፍ.18)። እዚ ድማ ንጸጋ ኣምላኽ ንዝወደቐ ህዝቡ፡ ንእኡ ንምሕጓስ ዝደለዩ፡ የርኢ።
• «ንጉስ ድማ ካብ ንብረቱ ንዝራብዑ መስዋእቲ ኽፋል ወሰነ፡ ንናይ ንግህን ምሸትን ዝራብዑ መስዋእቲ፡ ንዝራብዑ መስዋእቲ ሰንበትን ሓድሽ ወርሕን በዓላትን፡ ከምቲ እተጻሕፈ ኣብ ሕጊ እግዚኣብሔር» (31:3 NKJV)።
• «ሽዑ ንዝራብዑ መስዋእቲ ኣልገሱ፡ ንሳቶም ድማ ንኽፍልታት ኣባይቲ ኣቦታት ህዝቢ ንእግዚኣብሔር ከቕርቡ ምእንቲ ኺህብዎም፡ ከምቲ እተጻሕፈ ኣብ መጽሓፍ ሙሴ። እዚ ድማ ምስ ኣባጊዕ ገበሩ» (35:12 NASB)።
• «ሕጂ እቲ ዝተረፈ ግብሪ ዮስያስን ሰናይነቱን፡ ከምቲ እተጻሕፈ ኣብ ሕጊ እግዚኣብሔር፡ ከምኡውን ግብሩ ካብ መጀመርታ ክሳዕ መወዳእታ፡ ብሓቂ ኣብ መጽሓፍ ነገስታት እስራኤልን ይሁዳን ተጻሒፉ ኣሎ (ፍ.26-27 NKJV)።
• እቲ ናብ የሩሳሌም፡ ናብ ቦታ ማሕደር ኣምላኽ ዝተመልሰ ተረፍ፡ ነገራት ብምግባሮም እዩ ዝፍለጥ ነይሩ ከምቲ ኣብ ቃል ኣምላኽ እተጻሕፈ (እዝራ 3:2,4፤ ነህምያ 8:15, 10:34,36)፡ ከምኡውን ንፍላጎታት ኣምላኽ ብእኡ መሰረት ይሕልዉ ነበሩ።

ብሓፈሻ ግን፡ እኳ ደኣ ኩሉ ሰናይ ዕላማታት እንተ ነበረ፡ ወግዒ ካብ ቃል ኣምላኽ ልዕል ዝብለሉ ስርዓት ተበራቢሩ። ማላኺ ንካህናትን ንህዝብን ናይዚ ተረፍ እዚ ተቓወሞም፡ ምኽንያቱ ብሓሳባት ኣምላኽ ኣብ ቦታኦም እንተ ነበሩ እኳ፡ መንፈሳዊ ኩነታቶም ግን ኣብ ቅድሚ ኣምላኽ ቅኑዕ ኣይነበረን። ጐይታ የሱስ ንተስፋታት ኣምላኽ ንምፍጻም ምስ መጸ፡ ንመራሕቲ ንሕጊ ብፊደል ስለ ዝሓለዉዎ እምበር ንሓሳባት ኣምላኽ ስለ ዘይፈጸምዎ ተቓወሞም። ብኻልእ ኣዘራርባ፡ ከምቲ እተጻሕፈ ገበሩ፡ ግን ብወግዓዊ መገዲ ጥራይ እምበር፡ ብፍቕሪ ንጐይታን ንህዝቡን ኣይገበሩን።

ጐይታ የሱስ ብዛዕባ እዚ ጉዳይ እዚ ብዙሕ ግዜ ተቓወሞም፡ ንኣብነት ማቴዎስ 23 ርአ። ኣብ ማቴዎስ 5፡ ጐይታ ሓሙሽተ ግዜ፡ «ከምዚ ተባሂሉ ከም ዝሰማዕኩም» በለ፡ ንእቶም ወግዒታት እናጠቐሰ። «ሓሙሽተ» ኣብ ቅዱሳት ጽሑፋት ብዛዕባ ሓላፍነት ዝዛረብ ቁጽሪ ምዃኑ ምጥቃስ ኣገዳሲ ክኸውን ይኽእል እዩ፡ ከምቲ ኣብ ነፍሲ ወከፍ ኢድ ሓሙሽተ ኣጻብዕን ኣብ ነፍሲ ወከፍ እግሪ ሓሙሽተ ኣጻብዕን። ነፍሲ ወከፍ ድማ፡ «ኣነ ግን እብለኩም ኣሎኹ...» ኢሉ ሰዓቦ፡ ድሕሪኡ ድማ ንዘይቅየርን ዘይቅየርን ቃል ኣምላኽ ጠቐሰ።

ካብዚ ኣብነታት እዚ ተማሂርና፡ ንተግባር ከነውዕል ንኽእል እቲ እተጻሕፈ (ያእቆብ 1:22)። ሎሚ፡ እዚ ድማ ምስ ትምህርቲ ሓድሽ ኪዳን ብምስምማዕ ምግባር ማለት እዩ – ምኽንያቱ ኣብ ትሕቲ ሕጊ ሙሴ ስለ ዘይኰንና – ከምኡውን ብቅኑዕ ምኽንያታትን ዕላማታትን፡ ንኽብሩን ንኽብሩን ክሳዕ ዝመጽእ! ኣምላኽ ንጽሑፋዊ ቃሉ ክንሕሉን ከነኽብርን ጥራይ ኣይደልን፡ ግን እዚ ካብ ልቢ ክንገብሮ ይደሊ፡ ካብ ወጻኢ ብገዛእ ጽድቂ ንፊደል ብምሕላው ዘይኰነስ።

ከምዚ ተባሂሉ ከም ዝሰማዕኩም...

«ኣይትቕትል፡ ዝቐተለ ድማ ናይ ፍርዲ ሓደጋ ክኸውን እዩ» (ፍ.21)።

«ኣይትዝሙ... ንሰበይቱ ዝፈትሐ» (ፍ.27,31)።

«ብሓሶት ኣይትምሕል፡ ግን ንመብጽዓኻ ንእግዚኣብሔር ፈጽም» (ፍ.33)።

«ዓይንን ንዓይንን ስንን ንስንን» (ፍ.38)።

«ንብጻይካ ፍቶ፡ ንጸላኢኻ ድማ ጽላእ» (ፍ.43)።

ኣነ ግን እብለኩም ኣሎኹ...

ፍቕድታት 22-26 ኣንብብ።

ፍቕድታት 28-32 ኣንብብ።

ፍቕድታት 34-37 ኣንብብ።

ፍቕድታት 39-42 ኣንብብ።

ፍቕድታት 44-48 ኣንብብ።

መወከሲታት

1. ሓደ ሕጻን ወዲ ኣብ ንጉሳዊ ስድራ ቤት ምስ ተወልደ፡ ልኡል ይበሃል፡ ግን ጐይታ የሱስ ምስ ተወልደ ብኡብኡ ንጉስ ተባሂሉ ተጸውዐ!
2. ህይወቶም ከመይ ከም ዝደሓነት ንምፍላጥ፡ እባ ዳንኤል 2 ኣንብብ። እቲ ዳንኤል ዝረኸቦ ቦታ (2:47)፡ ንሱ ከምቶም ጠቢባን ዝገብሮም ነገራት ይገብር ነይሩ ማለት ኣይኰነን፡ ግን እቲ ኣምላኽ ዝሃቦ ፍሉይ ክእለት ሕልሚታት ንምትርጓም፡ ንጉስ ኣብ ልዕሊ እቲ ኹሉ ጕጅለ ከም ዘንብሮ ገበሮ።
3. እቲ ዕብራይስጢ ጽሑፍ 16 ግዜ ሓደ ዝተሓዋወሰ ቃል ኣለዎ፡ እዚ ድማ «ከምቲ እተጻሕፈ» ተባሂሉ ክትርጐም ይኽእል እዩ (እያሱ 8:31፤ 1 ነገስት 2:3፤ 2 ነገስት 14:6, 23:21፤ 2 ዜና መዋእል 23:18, 25:4, 30:5,18, 31:3, 35:12,26፤ እዝራ 3:2,4፤ ነህምያ 8:15,10:34,36)። እቲ ሓደ ዓይነት ዕብራይስጢ ቃል፡ ኣብ 2 ዜና መዋእል ሸውዓተ ግዜ ዝርከብ፡ ሓድሓደ ግዜ «ከምቲ እተኣዘዘ» ወይ ብኻልእ መገዲ ይትርጐም።
4. «ኣነ ግን እብለኩም ኣሎኹ» ኣብ ማቴዎስ 5 ሽዱሽተ ግዜ ይርከብ (ፍ.22,28,32,34,39,44)። ኣገራሚ ነገር፡ እቲ ሓደ ዓይነት ግሪኽኛ ቃል ኣብ ኤፌሶን 5:32 ሸውዓተ ግዜ ይርከብ።