ናይ ክርስትያን ጓሳ ግደ

ጓሳ መን እዩ፧ / ክፍል ሓሙሽተ

«ኣብ ጐይታ እተቐበልካዮ ኣገልግሎት ምእንቲ ኽትፍጽሞ፡ ተጠንቀቕ።» —ቈሎሴ 4:17

ፍቺ «ጓሳ»፦ «ጓሳ፡ መንጋታት ወይ ኣባጊዕ ዚጓሲ» (ቫይንስ) መግለጺ መዝገበ-ቓላት ሓድሽ ኪዳን). «ጓሳ»ን «ጓሳ»ን ኣብቲ ናይ መጀመርታ ግሪኽኛ ሓደ ቓል እዩ።

ሕጂ ነዚ ሰንሰለት እዚ እናዛዘምና፡ ብኣምላኽ ጓሶት ኪዀኑ ንዝተጸውዑ ጥበባዊ መምርሒን ምትብባዕን ዚህቡ ገለ ኻልኦት ቅዱሳት ጽሑፋት ክንምርምር ኢና። ጓሳ ዄንካ እንተ ዘይተጸዋዕካ እኳ፡ ኵሎም ምእመናን ንሓድሕዶም ኪሓልዩ ኸም ዚግባእ ኣስተብህል።

ናይ ዮታም መምርሒ ብዛዕባ ስልጣን

ኣብ ብሉይ ኪዳን መጽሓፍ መሳፍንቲ፡ ብዛዕባ ስልጣን ኣዝዩ መሃሪ ዝዀነ ሓደ ዛንታ ኣሎና። ኣምላኽ ብጌዴዎን ገይሩ ንእስራኤል ዓብዪ ዓወት ኣምጺኡሎም፡ ንእኡ ኸኣ ንጉሶም ኪገብርዎ ደለዩ።

ጌዴዎን ከኣ፡ ኣነ ኣይገዝኣኩምን፡ ወደይ እውን ኣይገዝኣኩምን፡ እግዚኣብሔር እዩ ዚገዝኣኩም፡ በሎም (መሳፍንቲ 8:23)።

ንጌዴዎን ከኣ ሸውዓተን ደቂ ኣካላቱ ነበሩዎ፡ ብዙሓት ኣንስቲ ነበራኦ። እታ ኣብ ሴኬም ዝነበረት ሰበይቱ እውን ወዲ ወለደትሉ፡ ስሙ ኸኣ ኣቢሜሌክ ኢሉ ሰመዮ (መሳፍንቲ 8:30-31)።

ኣቢሜሌክ ወዲ የሩባኣል ናብ ሴኬም ናብ ኣሕዋት ኣዲኡ ኸደ፡ ምስኦምን ምስ ኵላ ስድራቤት ኣቦ ኣዲኡን ተዛረበ፡ በለ ድማ፡ ንኣእዛን ኵሎም ሰብ ሴኬም፡ ካብ ኵሎም ደቂ የሩባኣል፡ እቶም ሸውዓተን ሰባት፡ ኪገዝኡኹምሲ፡ ወይስ ሓደ ኺገዝኣኩምሲ፡ ኣየናይ ይሕሸኩም፧ ኣነ ስጋኹምን ኣዕጽምትኹምን ምዃነይ እውን ዘክርዎ። ኣሕዋት ኣዲኡ ኸኣ ነዚ ዅሉ ቓላት እዚ ናብ ኣእዛን ኵሎም ሰብ ሴኬም ተዛረቡ፡ ልቦም ከኣ ንኣቢሜሌክ ኪስዕብ ኣዘንበለ፡ ንሱ ሓውና እዩ፡ በሉ። ካብ ቤት በዓል-በሪት ከኣ ሸውዓተን ቅርሺ ብሩር ሃብዎ፡ ኣቢሜሌክ ከኣ ብእኡ ገይሩ ንኸንቱ ዝዀኑን ፈኵስ ዝዀኑን ሰባት ዓደገ፡ ንሳቶም ከኣ ሰዓብዎ። ናብ ቤት ኣቦኡ ኣብ ኦፍራ ኸደ፡ ንኣሕዋቱ ደቂ የሩባኣል፡ እቶም ሸውዓተን ሰባት፡ ኣብ ሓንቲ እምኒ ቐተሎም። እንተዀነ ግን፡ ዮታም እቲ ንእሽቶ ወዲ የሩባኣል ተረፈ፡ ከመይሲ ተሓቢኡ ነበረ። ኵሎም ሰብ ሴኬምን ኵላ ቤት ሚሎን ተኣከቡ፡ ከዱ ኸኣ፡ ኣብቲ ጐልጐል እቲ ዓንዲ ኣብ ሴኬም፡ ንኣቢሜሌክ ንጉስ ገበርዎ። ንዮታም ከኣ ምስ ነገሩዎ፡ ኸደ፡ ኣብ ርእሲ እምባ ገሪዛም ደው በለ፡ ድምጹ ኸኣ ኣልዓለ፡ ጨደረ ኸኣ፡ በሎም ድማ፡ «ኣቱም ሰብ ሴኬም፡ ኣምላኽ ምእንቲ ኺሰምዓኩም፡ ስምዑኒ። ኣእዋም ሓደ እዋን ንጉስ ኪቐብኡ ኸዱ፡ ንኦም ኸኣ፡ ንገዘና፡ በልዎ። እታ ኦም ዘይቲ ግና፡ ነቲ ኣምላኽን ሰብን ብኣይ ዜኽብርዎ ስብሓተይ ገዲፈ፡ ኣብ ልዕሊ ኣእዋም ክዓቢዶ፧ በለቶም። እቶም ኣእዋም ከኣ ንኦም በለስ፡ ንዒ፡ ንገዘና፡ በልዋ። እታ ኦም በለስ ግና፡ ነቲ ጥዑም ፍረይን ጥዑም ፍረይን ገዲፈ፡ ኣብ ልዕሊ ኣእዋም ክዓቢዶ፧ በለቶም። ሽዑ እቶም ኣእዋም ንወይኒ፡ ንዒ፡ ንገዘና፡ በልዎ። እቲ ወይኒ ኸኣ፡ ነቲ ንኣምላኽን ንሰብን ዜሐጕስ ወይነይ ገዲፈ፡ ኣብ ልዕሊ ኣእዋም ክዓቢዶ፧ በለቶም። ሽዑ ኵሎም ኣእዋም ንእሾኽ፡ ንዒ፡ ንገዘና፡ በልዎ። እቲ እሾኽ ከኣ ንኣእዋም፡ ብሓቂ ንጉስ እንተ ቐባእኩምኒ፡ ንዑ ኸኣ ኣብ ጽላልይ ተኣመንኩም፡ እንተ ዘይኰነስ፡ ሓዊ ኻብ እሾኽ ይውጻእ፡ ንኣርዘ ሊባኖስ ከኣ ይብላዕ፡ በሎም» (መሳፍንቲ 9:1-15)።

እቶም ኣእዋም ንሓድሕዶም ንጉስ ኪዀኑ ኸለዉ እንታይ ከም ዝበሉ ብሓጺሩ ንመርምር።

ኦም ዘይቲ።

«ነቲ ኣምላኽን ሰብን ብኣይ ዜኽብርዎ ስብሓተይ ገዲፈ፡ ኣብ ልዕሊ ኣእዋም ክዓቢዶ፧» እታ ኦም ነቲ ኣምላኽ ዝሃባ ዕዮ ኽትገብር መረጸት፡ ካብቲ ኣብ ቅድሚ ካልኦት ኣገዳሲ ምዃና። ንኣምላኽን ንሰብን ብዘይታ ኸተሐጕስ ደለየት። መብራህቲ ድንኳን መገዲ ዘይቲ ዘይቲ ኸም ዝጥቀም ንዝክር፡ ስለዚ እዚ ኣብ ማእከል ዓብዪ ጸልማት ንኽብሪ ኣምላኽ ዜንጸባርቕ ብሩህ ምስክርነት ምዃኑ ንርኢ። እታ ኦም ዘይቲ ነዚ ኣምላኽ ዝኣመናሉ ኣገዳሲ ተግባር፡ ንብዙሓት ንምርዋይ ኣብ ልዕሊ ኻልኦት ቦታ ብምውሳድ ጥራይ ክትሓድጎ ኣይደለየትን።

ኦም በለስ።

እታ ኦም በለስ እውን ከምኡ ዝኣመሰለ ኣረኣእያ ነበራ። «ነቲ ጥዑም ፍረይን ጥዑም ፍረይን ገዲፈ፡ ኣብ ልዕሊ ኣእዋም ክዓቢዶ፧» ክንደይ ጽቡቕ። ፍረ ኦም በለስ ንዝዓረባ ሰባት መግቢን ጥዑምነትን ነበረ። ሓደ መዓልቲ ጐይታ የሱስ ኦም በለስ ረኣየ፡ ጥምየቱ ብፍረኣ ኸርዊ ደለየ። ግናኸ ናብታ ኦም ምስ በጽሐ፡ ሓንቲ እኳ ኣይረኸበን (ማርቆስ 11:12-13)። ኣምላኽ ኣብ ኣባና ጥዑምነት ወይ መግቢ ይረክብ። ኣብ ቅዱሳት ጽሑፋት፡ ሓደ ሰብ ንኣምላኽ ምድማር ምስ ኣቕረበ፡ ንእኡ ኸም ጥዑም መኣዛ ኸም ዝዓረገ ብዙሕ ግዜ ነንብብ። እዚ እውን ኣብ ኣገልግሎትና ንእኡ ኸምኡ ይኹን።

ወይኒ።

ምላሽ ወይኒ እውን ከምኡ ነበረ፦ «ነቲ ንኣምላኽን ንሰብን ዜሐጕስ ወይነይ ገዲፈ፡ ኣብ ልዕሊ ኣእዋም ክዓቢዶ፧» ንርእሱ ዓብዪ ኪኸውን ኣይደለየን፡ ግናኸ ንልቢ ኣምላኽ ሓጐስ ኪህብ ደለየ። እዚ ድሌት እዚ ኣብ ኣባና እንተ ተረኺቡ፡ ንሕና እውን ንልቡን ንዝዓረባ ሰባትን ሓጐስ ክንህብ ኢና።

እሾኽ።

ብኻልኦት ኣእዋም ከይተረፈ፡ እቲ እሾኽ ዓብዪ ኪኸውን ደለየ። ካብ ኵሎም ኣእዋም ዝተሓተ እኳ እንተ ነበረ፡ ንሱ እዩ ነቲ ዝለዓለ ቦታ ኽደሊ ዝቐደመ። «ብሓቂ ንጉስ እንተ ቐባእኩምኒ፡ ንዑ ኸኣ ኣብ ጽላልይ ተኣመንኩም፡ እንተ ዘይኰነስ፡ ሓዊ ኻብ እሾኽ ይውጻእ፡ ንኣርዘ ሊባኖስ ከኣ ይብላዕ።» ኣረኣእያ እቲ እሾኽ ንርኢ፦ እቲ ዝተሓተ ብቕዓት ዝነበሮ፡ እቲ ዝበለጸ ኣገዳሲ ኪኸውንን ኣብ ልዕሊ ኵሉ ኪገዝእን ደለየ። ኣብ መንጎ እቲ እሾኽን እተን ሰለስተ ኣእዋምን ክንደይ ፍልልይ! እቲ እሾኽ ንርእሱ ኣገዳስነት ይደሊ ነበረ፡ እተን ኣእዋም ግና ንኣምላኽ ኬገልግላ ደለያ፡ ነቲ ኣምላኽ ንኽብሩን ንበረኸት ሰብን ዝሓሰቦ ፍረ እናፍረያ።

ኣብዛ ምሳሌ እዚኣ ንኣና ኣገዳሲ ትምህርቲ ኣሎ። እቶም ኣእዋም ፍሉይ፡ ብኣምላኽ ዝተዋህበ ዕዮ ኸም ዝነበሮም ከም ዝተረድኡ ንርኢ። ኣብቲ ኣምላኽ ዝሃቦም ቦታ ዕዮኡ ምግባር ፍሉይ መሰሎም ምዃኑ ተረድኡ፡ በዚ ምኽንያት እዚ ኸኣ ነዚ ቦታ እዚ ንጥቕሞም ጥራይ ኪሓድግዎ ኣይደለዩን። ከምኡ እውን ሎሚ ኣምላኽ ንነፍሲ ወከፍ ደቁ ውህበት፡ ንእኡ ኸኣ ኣገልግሎት ሂቡዎም። ኵሎም ምእመናን ውህበት ኣለዎም፡ ግናኸ ከምቲ ኦም ዘይቲ፡ ኦም በለስን ወይንን ዝነበራ፡ ፍልልይ ኣሎ። ኣምላኽ ንነፍሲ ወከፍና እንታይ ከም ዝኣመነና ንፈልጥን ንርድእን። ሓደ እኳ ነቲ ኣምላኽ ንኻልእ ዝሃቦ ኣገልግሎት ኣይውሰድ፡ ሓደ እኳ ኸኣ ኣምላኽ ዘይሃቦ ወይ ካብኡ ዘይኰነ ቦታ ኣይውሰድ።

ኣብ ግዜ ሃዋርያት፡ ከምቲ እሾኽ ዝኣመሰለ ኣረኣእያ ዝነበሮ ሓደ ሰብ ነንብብ፡ ግናኸ እዚ ኣረኣእያ እዚ ጓሳ ኺሕዝዎ ካብ ዚግባእ ፍጹም ተቓራኒ እዩ። ነንብብ፦

ናብ ቤተ ክርስቲያን ጸሓፍኩ፡ ግናኸ ዲዮጥራፌስ፡ ኣብ መንጎኦም ቀዳማይ ኪኸውን ዚፈቱ፡ ኣይተቐበለናን። ስለዚ እንተ መጻእኩ፡ ነቲ ዚገብሮ ግብሩ ኽዝክር እየ፡ ብኽፉእ ቓላት ኣብ ልዕሌና ይዛረብ፡ በዚ ኸኣ ኣይረዊን፡ ንሱ እውን ንኣሕዋት ኣይተቐበሎምን፡ ንዚደልዩ ኸኣ ይኽልክሎም፡ ካብ ቤተ ክርስቲያን እውን የውጽኦም (3 ዮሃንስ 9-10)።

ሎሚ ኣብ ብዙሓት ኣኼባታት ዚርአ ጽንሰ-ሓሳብ ጓሳ ኣብ መጽሓፍ ቅዱስ ኣይንርእዮን፡ ብቅዱሳት ጽሑፋት እውን ኪጸድቕ ኣይክእልን። ስለዚ ኣብ ኣካይዳና ምስ ጐይታ ብሓቂን ብቑምነገርን ኪንኸውን እንተ ደሊና፡ ካብቲ ምስ ቓሉ ዘይሰማማዕ ክንፍለይ ኣሎና። ክብሪን ክብርን ጐይታ እዩ ኣገዳሲ። ጓሳ ተባሂሉ ዝተሰየመ ሰብ፡ ናይ ርእሲ ወይ ዳይረክተር ቦታ ዚወስድ እንተ ዀይኑ፡ ንጐይታ መሰላቱ ምውሳድ እዩ—እዚ ኸኣ ፈጺምና ኽንገብሮ ዘይብልና ነገር እዩ።

እወ፡ ጓሶት ስለ ዘለዉና ንጐይታ ንመስግኖ! ንሱ እዩ ኣዳልዩዎም። እንተ ዘይነበሩና፡ እተን ኣባጊዕ፡ እቲ መንጋ፡ ኣብ ዝኸፍአ ጸገም ምነበሩ። ከም ኵሉ ውህበታት፡ ንሱ ንጓሶት ጸዊዑዎም፡ ንበረኸትን ንጥቕሚ ዅሉ ስጋ ክርስቶስ፡ ንዅላ ቤተ ክርስቲያን፡ ዘይኰነስ ንሓንቲ ንእሽቶ ክፍሊ ጥራይ፡ ዕዮኡ ኺገብሩ። ነዚ ኣገልግሎት እዚ ዝተጸውዑን እዚ ውህበት እዚ ዝተዋህቦምን፡ ነቲ ዝጸውዖም ዓብዪ ሓላፍነት ኣለዎም። ሓደ መዓልቲ ኸኣ ነቲ ኸመይ ከም ዝገበሩ ዚፈርድዎ ጸብጻብ ኪህቡ እዮም።

ንሓድሕድ ምሕላው

ዕዮ ንሓድሕድ ምሕላው ንጓሶት ጥራይ ኣይኰነን። ኵሎም ሽማግለታት እታ ከባብያዊት ቤተ ክርስቲያን እውን ብኸምዚ ኺዓይዩ ኸም ዚግባእ ርኢና ኢና። ኵሎም መንፈሳውያን ከኣ ንዝተስፋ ዝቖረጹን ዜድልዮምን ኪሕግዙ ኣለዎም። ጳውሎስ ከምዚ በለ፦

ኣቱም ኣሕዋት፡ ሓደ ሰብ ብሓደ በደል እንተ ተታሕዘ፡ ንስኻትኩም መንፈሳውያን ዝዀንኩም፡ ንኸምኡ ዝኣመሰለ ሰብ ብመንፈስ ህድኣት ምለስዎ፡ ንርእስኻ እውን ተጠንቀቕ፡ ምናልባት ንስኻ እውን ከይትፍተን። ሓድሕድኩም ጾርኩም ጾሩ፡ በዚ ኸኣ ሕጊ ክርስቶስ ፍጽሙ (ገላትያ 6:1-2)።

ጐይታ ብምሳሌ እቲ ጽቡቕ ሳምራዊ ንሓድሕድና ኽንሓልየሉ ኸም ዚግባእ መሃረና። የሱስ ከምዚ በለ፦

ሓደ ሰብ ካብ የሩሳሌም ናብ ኤሪኮ ወረደ፡ ኣብ መንጎ ሰረቕቲ ኸኣ ወደቐ፡ ንሳቶም ከኣ ክዳኑ ገፊፎም፡ ኣቘሰልዎ፡ ፍርቂ ምዉት ገዲፎምዎ ኸዱ። ... ግናኸ ሓደ ሳምራዊ፡ እናኸደ ኸሎ፡ ናብቲ ዝነበሮ በጽሐ፡ ምስ ረኣዮ ኸኣ፡ ምሕረት ገበረሉ፡ ናብኡ ኸኣ ቀሪቡ፡ ቁስሉ ኣሰረሉ፡ ዘይትን ወይንን ኣፍሰሰሉ፡ ኣብ እንስሳኡ ኸኣ ኣንቢሩ፡ ናብ ቤት እንግዶ ኣምጺኡ፡ ሓለዎ። ... የሱስ ከኣ፡ ኪድ፡ ንስኻ እውን ከምኡ ግበር፡ በሎ (ሉቃስ 10:30,33-34,37)።

ሽዑ ኣብ ያእቆብ ነንብብ፦

ኣቱም ኣሕዋት፡ ሓደ ኻባኻትኩም ካብ ሓቂ እንተ ተጋገየ፡ ሓደ ኸኣ እንተ መለሶ፡ እቲ ሓጢኣተኛ ኻብ ስሕተት መገዱ ዚመልስ፡ ንነፍሲ ኻብ ሞት ከም ዜድሕን፡ ብዙሕ ሓጢኣት ከም ዚሓብእ ይፍለጥ (ያእቆብ 5:19-20)።

ስለዚ ንሓድሕድና ብምሕላው ዕዮ ጓሳ ምግባር ሓላፍነት ኵላትና ምዃኑ ንርኢ።

ዮሴፍ

ሓደ ሰብ ኣሎ፡ ብዛዕባኡ ኣይተዛረብናን፡ ከመይሲ ንሱ ጓሳ ኸም ዝዀነ ብሓፈሻ ኣይንሓስብን። እንተዀነ ግን፡ ዛንታኡ ኸነንብብ ከለና፡ ንሱ ጓሳ ኸም ዝነበረ ንርኢ።

ያእቆብ ብዙሓት ኣባጊዕ ነበራኦ፡ ዮሴፍን ኣሕዋቱን ከኣ ይሓልይወን ነበሩ። ብገሊኡ ምኽንያታት ኣሕዋት ዮሴፍ ንእኡ ጽቡቕ ስምዒት ኣይነበሮምን፡ እዚ ስምዒት እዚ ኸኣ ክሳዕ ክንድዚ ብርቱዕ ነበረ፡ መጽሓፍ ቅዱስ ከኣ ጸልእዎ ኸም ዝበለ ይገልጽ።

ሓደ መዓልቲ ያእቆብ ንዮሴፍ፡ ኣሕዋቱ ኣብ ጥቓ ሴኬም፡ እዚ ኸኣ ኣስታት 50 ማይል (80 ኪሎሜትር) ርሑቕ ነበረ፡ ኣባጊዕ እናሓለዉ ኸለዉ ኸመይ ከም ዘለዉ ኺርኢ ለኣኾ። እኳ ደኣ ርሑቕ እንተ ነበሩን ዮሴፍ ከኣ ኣሕዋቱ ኸም ዝጸልእዎ እንተ ፈለጠ፡ ዮሴፍ ንኣቦኡ ታኣዘዘን ኸደን። ነቲ ኣቦኡ ዝደለዮ፡ እቲ ነዚ ኣገልግሎት እዚ ዝሃቦ፡ ኪገብር ደለየ። ኣቦኡ

ንዮሴፍ ከኣ፡ ኣሕዋትካ ኣብ ሴኬም ኣባጊዕ ኣይጓስዩንዶ፧ ንዓ፡ ናባታቶም ክልእከካ እየ፡ በሎ። ንሱ ኸኣ፡ እንሆ ኣነ፡ በሎ። ንሱ ኸኣ፡ ኪድ፡ ኣሕዋትካን እተን ኣባጊዕን ደሓን እንተ ዀይነን ርአ፡ ዜና ኸኣ ኣምጽኣለይ፡ በሎ (ዘፍጥረት 37:13-14)።

ስለዚ ዮሴፍ ንኣቦኡ ዝነበሮ ፍቕሪ ስለ ዝነበረ ኸደ። ካብቲ ዚነብሩሉ ዝነበሩ ሄብሮን ወጺኡ ናብ ሴኬም መጸ። ግናኸ ኣብኡ ኣይነበሩን። ዮሴፍ ሓተተ፡ ኣሕዋቱ ኸኣ ነተን ኣባጊዕ ናብ ዶታን፡ ካልእ 20 ማይል (32 ኪሎሜትር) ርሑቕ፡ ከም ዝወሰድወን ተነግሮ። ስለዚ ዮሴፍ ኸደ፡ ኣቦኡ ብዛዕባኦም ስለ ዝሓሰበ ኸኣ ንኣሕዋቱ ክሳዕ ዚረኽቦም ደለዮም።

ነዚ ዛንታ እዚ ኸነስተንትን ከለና፡ እዚ ኣቦና ሰማያዊ ኸመይ ከም ዚሓልየልና ዜርኢ ምሳሌ ምዃኑ ንርድእ። ንጐይታ የሱስ ክርስቶስ እውን ከምቲ ብኣቦኡ ዝተፈቕረ ወዲ፡ ንኣና ኺደልየና ኢሉ ቤት ኣቦኡ ገዲፉ ዝመጸ ንርኢ። ኣብዚ ብዛዕባ ዮሴፍ ዘሎ ዛንታ ብዙሓት ጽቡቓት ነገራት ኣለዉ፡ ንሳቶም ከኣ ንጐይታ የሱስ ዜርእዩ እዮም፦ ኣብ መንጎኡን ኣቦኡን ዝነበረ ርክብ፡ ኣገልግሎቱ፡ ብኣሕዋቱ ኸመይ ከም ዝተጸልአ፡ ስቓዩ፡ ግናኸ እውን ከም ገዛእን መድሓንን ዓለም ምልዕዓሉን ክብሩን፡ ኣብ መንጎኡን ኣሕዋቱን ዝነበረ ርክብ ምምላስን። ንነፍሲ ወከፍና ክንደይ ጽቡቕ ኣብነት!

ከም ዮሴፍ ንሕና እውን ብዛዕባ ድሌታት ኣሕዋትናን ኣሓትናን ክንሓስብ ኣሎና። ኣገልግሎትና ቐዳማይ ነገር ብፍቕሪ ኣቦና ኺመሓደር ኣለዎ። ንሱ ኸኣ፡ «ኪድ፡ ኣሕዋትካ ደሓን እንተ ዀይነን ርአ፡» ይብለና፡ ከም ዮሴፍ ከኣ ንኣቦና ኽንእዘዝ ድሉው ልቢ ኺህልወና ኣለዎ። ብዘየገድስ ኣረኣእያኦም ንኣና ወይ ካልእ ነቲ ኣገልግሎት እዚ ኻብ ምግባር ዜዕግተና ነገራት እንተ ነበረ፡ ንርእስና ኽንውፍይ ድሉዋት ክንከውን ኣሎና። ምላሽ ዮሴፍ ንኣቦኡ፡ «እንሆ ኣነ፡» ነበረ። ምላሽና እንታይ እዩ፧