ንሸውዓተ ዝተሓዋወሰ ስማት የሆዋ ኣምላኽ ምግንዛብ

ኣብ ብሉይ ኪዳን ብመጀመርታ ብእብራይስጢ እተጻሕፉ ክልተ ዝበዝሑ ስማት እግዚኣብሔር እዚኣቶም እዮም፦ ኤሎሂም ከምኡ’ውን YHWH (ያህዌ)። እቲ ቐዳማይ «ኣምላኽ» ተባሂሉ ተተርጒሙ፣ እቲ ዳሕራይ ድማ «እግዚኣብሔር» (ንኣሽቱ ፊደላት ኣስተብህሉ) ወይ «የሆዋ» 1 ኣብ እንግሊዛዊ መጽሓፍ ቅዱስና። ኤሎሂም ማለት «ልዑል» ወይ «ሓያል» ማለት እዩ፣ እዚ ድማ ኣምላኽ ን ኩሉ ደቂ ሰብዝፍለጥሉ ስም እዩ። እዚ ስም እዚ ንዓብዪ ግርማን ሓይልን ኣምላኽ ከም ፈጣሪን ገዛኢ ዩኒቨርስን የጕልሕ። የሆዋ ኸኣ ብኣንጻሩ፣ ን ውልቃዊ ርክብዝገልጽ ስም ኪዳን ኣምላኽ እዩ። ትርጉሙ «ዘሎ» ማለት እዩ፣ እዚ ድማ ኣብቲ ሓዊ ዝነደደ ቁጥቋጥ «ኣምላኽ ንሙሴ፡ ኣነ እየ ዘሎኹ» (ዘጸኣት 3:14 ኤፍ. ደብልዩ. ግራንትስ ኑመሪካል ባይብል) ምስ በሎ ብዝርዝር ተገሊጹ ኣሎ። እቲ ህያው፣ ዘይቅየር፣ ነጻ፣ ንርእሱ ዝነብር፣ ዘለኣለማዊ ዝኾነ ንህዝቡ ብውልቁ ኪራኸቦም ምድላዩ ከመይ ዝበለ ጸጋ እዩ! ኣብ ብሉይ ኪዳን፣ ንርእሱ ከም የሆዋ ንውልቀ ኣቦታት ከምኡ’ውን ንህዝቢ እስራኤል ገሊጹ፣ ምስኦም ድማ ኪዳናዊ ርክብ ኣተወ። ንሕና ኸምዚ ኽንብል ንኽእል ኢና፦ ኤሎሂም እቲ ሓፈሻዊ ስም ኣምላኽ እዩ፣ የሆዋ ድማ እቲ ውልቃዊ ስሙ እዩ።

ኣብ ዘፍጥረት 1–2 ዘሎ ዛንታ ፍጥረት ነቲ ፍልልይ የርኢ። ኣብቲ ቀንዲ ዛንታ ፍጥረት ዘፍጥረት 1:1–2:3 እተጠቕመሉ ቃል ኣምላኽ ኤሎሂም እዩ። ዘፍጥረት 2:4-25 ብዛዕባ መበል ሽዱሽተ መዓልቲ ፍጥረት ተወሳኺ ሓበሬታ ይህብ፣ ኣብቲ ጸጋዊ ርክብ ኣምላኽ ምስ ደቂ ሰብ ድማ የተኩር። ኣብዚ እዩ ኣምላኽ ከም «እግዚኣብሔር ኣምላኽ» ወይ የሆዋ ኤሎሂም (ቁ.4 NKJV, JND) ተባሂሉ ዝቐርብ – ብቐሊሉ ከም ልዑል ፈጣሪ ጥራይ ዘይኮነስ፣ ኣምላኽ ምስቲ ዝፈጠሮ ህዝቢ ኣብ ርክብ። ዘፍጥረት 1:1 (NKJV) “ኣምላኽ ን ሰማይን ምድርንፈጠረ” ይብል። ግናኸ ዘፍጥረት 2:4 “እግዚኣብሔር ኣምላኽ ን ምድርን ሰማይንገበረ” ይብል። ነቲ ዝተፈላለየ ቅደም ተኸተል ቃላት ኣስተብህሉ። ሕጂ ምድሪ ቐዳመይቲ ትመጽእ፣ ከመይሲ ሓልዮት የሆዋ ኣብዛ ንእሽቶ ፕላኔትና እዩ ዝተሰረተ።

ኣብ ብሉይ ኪዳን ሸውዓተ2 ዝፍለጡ ዝተሓዋወሰ ስማት የሆዋ ኣለዉ። እዞም ስማት እዚኣቶም ንባህሪ ፍቕሩን ንደቁ ብጸጋ ከመይ ከም ዝራኸቦምን ብዝያዳ ይገልጹ።

የሆዋ-ይረ: «እግዚኣብሔር-ኪህብ-እዩ» (ዘፍጥረት 22:14)

ይስሃቅ ንኣቡኡ ብዛዕባ መስዋእቶም ናብ ደብረ ሞርያ ኺድይቡ ኸለዉ ምስ ሓተቶ፣ ኣብርሃም «ወደይ፣ ኣምላኽ ንርእሱ በጊዕ ንዝሓርር መስዋእቲ ኺህብ እዩ» (ቁ.8) ኢሉ መለሰ። እቲ ግዜ ምስ በጽሐ፣ ንሓደ ወዱ፣ «በጊዕ ኣምላኽ ንሓጢኣት ዓለም ዘርሕቕ» (ዮሃንስ 1:29) ብምሃብ እዚ ገበረ። ሕጂ ድማ «ከም ሃብቱ ብኽብሪ ብክርስቶስ የሱስ» (ፊልጲ 4:19) ንኹሉ ዘድልየና ኺህበና ይምሕል። ሮሜ 8:32 «ንወዱ ዘይሓረመ፣ ንኹላትና ግና ዝሃበ፣ ከመይ ኢሉኸ ምስኡ ኹሉ ነገር ብነጻ ኣይህበናን እዩ?» ይብል።

ኣቦና ኣብ ሰማይ ንኣዕዋፍ ሰማይ ይምግብ። ንሳቶም ንመጻኢ ዘድልዮም ንምሃብ ብሰዓታዊ ምትእምማን ኣብኡ ይነብሩ። ንሕናስ ካብኦም ዝበለጸ ዋጋ የብልናንዶ? ኣምላኽ ኹሉ ዘድልየና ይፈልጥ እዩ፣ ስለዚ ብዛዕባ መሰረታዊ ነገራት ህይወት ብጭንቀት ክንነብር ኣየድልየናን። «ቅድም ግና መንግስቲ ኣምላኽን ጽድቁን ድለዩ፣ እዚ ኹሉ ድማ ይውሰኸልኩም» (ማቴዎስ 6:33)።

የሆዋ-ራፋ: «እግዚኣብሔር-ዘሕውየካ» (ዘጸኣት 15:26)

ኣብ በረኻ ንሰለስተ መዓልቲ ብዘይ ማይ ምስ ተጓዕዙ፣ እግዚኣብሔር ንደቂ እስራኤል መሪር ማይ ማራ ኺጥዕሙ ፈቐደሎም። እቲ ማይ ብተኣምር ተጣዕመ፣ ሙሴ ኸኣ ከም ትእዛዝ እግዚኣብሔር ኦም ምስ ደርበየ፣ ንመስቀል የዘኻኽረና (ቁ.25፤ 1 ጴጥሮስ 2:24)። እግዚኣብሔር ድሕሪኡ ንእስራኤላውያን ካብ ኹሉ እቲ ኣብ ግብጻውያን ዘምጽኦ ሕማማት ኪሕልዎም ተመባጽዐ፣ ህዝቢ እስራኤል ንእኡ እንተ ታኣዘዙ። ገሊኦም ሊቃውንቲ መጽሓፍ ቅዱስ፣ እቲ ልዑል ማዕድን ዝሓዘ መሪር ማይ ንርእሱ ንኣካላቶም ካብ ዝኾነ ይኹን ዝነበሮም ሕማማት ግብጺ ወይ ድማ ኣብ እዋን እቲ ዓሰርተ መዓት ዝተቓልዑሉ ገዳይ ማይክሮባት ንምጽራይ ሓጊዙ ኪኸውን ይኽእል እዩ ይብሉ። ብዝኾነ ይኹን፣ እግዚኣብሔር ኣብኡ ንርእሱ ከም የሆዋ-ራፋ: እግዚኣብሔር-ዘሕውየካ ገለጸ።

ንኹሉ ስጋዊ፣ ስምዒታዊ፣ መንፈሳዊ ሕማማትና ኬሕውየና ሓይሊ ኣለዎ። ሓድሓደ ግዜ፣ ከምቲ ዛንታ ኣልኣዛር፣ ኣብ ህይወትና ሓደጋታት ኬጋጥመና ይፈቕደልና። ኣብ ከምዚ ዝኣመሰለ ግዜያት እግዚኣብሔር የሱስ ምሳና ይበኪ። ጸግኡ ኣብቲ ዝዓመቐ ዘድልየና የገልግለና፣ «ኣብ ክንዲ ሓሙኽሽቲ ውብየት፣ ኣብ ክንዲ ሓዘን ዘይቲ ሓጎስ፣ [ከምኡ’ውን] ኣብ ክንዲ መንፈስ ከቢድነት ክዳን ምስጋና» (ኢሳይያስ 61:3) ይህበና። «ንዝተሰብረ ልቢ የሕዊ፣ ንቝስሎም ድማ ይኣስር» (መዝሙር 147:3)። እግዚኣብሔርና ነቲ ኽንሓልፎ ዝፈቕደልና መሪር ተመክሮታት ዕላማ ኣለዎ፣ ከምቲ ንእስራኤል ዝገበረ፣ እግዚኣብሔር ነቲ መሪር ማይ ህይወትና ብፍቕሩ፣ ምሕዋዩ፣ በረኸቱን ጣዕሚ ኺገብሮ ይኽእል እዩ።

የሆዋ-ኒሲ: «እግዚኣብሔር-ባንዴራይ-እዩ» (ዘጸኣት 17:15)

ኣብቲ በረኻ ቐጺሎም እስራኤላውያን ንመጀመርታ ውግኦም ገጠሙ፣ ኣማሌቃውያን ምስ ኣጥቀዕዎም። ዘዳግም 25:17-19 ንስትራተጂ ኣማሌቅ ይገልጽ፦ እስራኤል ደኺሞምን ጠምዮምን ከለዉ ንድሕሪት ዝነበሩን ዝተረፉን ኣጥቀዑ። ከመይ ዝበለ ንፍቕሪ ስጋ ዝምጥን ዓይነት እዩ (ገላትያ 5:17፤ 1 ጴጥሮስ 2:11)። ኣብ ክርስትያናዊ ውግእና ጸላኢ ንድኻማትና የጥቅዕ። ብሓቂ፣ ከም ምእመናን ሰለስተ ቀንዲ ጸላእቲ ኣለዉና፦

እቲ ሰይጣን, ካባና ወጻኢ ዘሎ።

• እቲ ዓለም, ኣብ ከባቢና ዘሎ።
• እቲ ስጋ ኣባና ዘሎ።
• እስራኤል ብምልጃ ሙሴን ብሰይፊ ኢያሱን ገይሮም ውግእ ረበሑ። ንሕና እውን ብጸሎትን ብቓል ኣምላኽን ገይርና ዓወት ክንረክብን ከም ዓወት ዝረኸቡ ክንነብርን ንኽእል ኢና – ምሉእ ኣጽዋር ኣምላኽ ምልባስ ከይረሳዕና (ኤፌሶን 6:10-18)። ድሕሪኡ ሙሴ ንውግእ ንምዝካርን ንኣምላኽ ብዓወት ንምምስጋንን «እግዚኣብሔር-ባንዴራይ-እዩ» ዝሰመዮ መሰውኢ ሰርሐ። ንሕና ኣብ ትሕቲ ባንዴራኡ ኢና እንዋጋእ፤ ስሙ ኣብ ባንዴራታትና ዘሎ መርኣያ እዩ።

የሆዋ-መቃደሽ3: «እግዚኣብሔር-ዘቕድሰካ» (ዘጸኣት 31:13፤ ዘሌዋውያን 20:8)

ህዝቢ እስራኤል ንእግዚኣብሔር ቅዱስ ህዝቢ ንኽኾኑ ተፈልዮም ነበሩ። ሃዋርያ ጴጥሮስ ካብ ዘሌዋውያን ብምጥቃስ «እቲ ዝጸውዓኩም ቅዱስ ከም ዝኾነ፣ ንስኻትኩም እውን ብኹሉ ኣካይዳኹም ቅዱሳት ኩኑ፣ ከመይሲ ‘ቅዱሳት ኩኑ፣ ኣነ ቅዱስ እየ’ ተባሂሉ ተጻሒፉ ኣሎ» (1 ጴጥሮስ 1:15-16) ኢሉ ምዒዱ። ንሕና ብሓድሽ ልደትን ብቕድስና መንፈስን ገይርና ኣብ ቅድሚ ኣምላኽ ብዝኾነና ቦታዊ ኣቀማምጣ ተቐዲስና ኢና። ግናኸ ንሕና ምእመናን ብተግባር ብቐጻሊ ክንቕደስ የድልየና እዩ፦ «እቲ ቅዱስ ዝኾነ፣ ቅዱስ ይኹን» (ራእይ 22:11)። ፍቓድ ኣምላኽ ቅድስናና እዩ (1 ተሰሎንቄ 4:3)፣ «ንርእስና ኻብ ኵሉ ርኽሰት ስጋን መንፈስን» ብምጽራይ ጥራይ ኢና «ንኽብሪ፣ ተቐዲስናን ንጐይታ ጠቓሚ ዝኾነ» ኣቕሓ ክንከውን እንኽእል (2 2 ቈረንቶስ 7:1፤ 2 ጢሞቴዎስ 2:21)።

ርኽሰት ስጋ ኩሉ ዓይነት ስጋዊ ርኽሰት የጠቓልል። ንኣብነት፣ ፖርኖግራፊ ኣብ ዘመንና ዘለዉ ኤሌክትሮኒካዊ መሳርሒታት ካብ ዝኾነ እዋን ንላዕሊ ዝቐረበ እዩ። ግናኸ ንርኽሰት መንፈስ እውን ብማዕረ ክንፈልጦ ኣሎና፦ ሓሳባትና፣ ዕላማታትና፣ ትዕቢትናን ዘይምእማንናን። ርኽሰትን ጣኦታዊነትን፣ ናይ ወጻእን ናይ ውሽጥን – እቲ ዝባኸነ ወድን እቲ ዓቢ ሓዉን ንነፍሲ ወከፍ ዓይነት ሓጢኣት ኣብነታት እዮም።

መንፈስ ቅዱስ ናይ ቦታዊን ናይ ተግባራዊን ቅድስናና ምንጪ እዩ፦ «ብመንፈስ እንተ ንነብር፣ ብመንፈስ እውን ንመላለስ» (ገላትያ 5:25)።

የሆዋ-ሻሎም: «እግዚኣብሔር-ሰላም-እዩ» (መሳፍንቲ 6:24)

ጊድዮን ንመልኣኽ እግዚኣብሔር ገጽ ንገጽ ከም ዝረኣዮ ምስ ፈለጠ፣ ንህይወቱ ፈርሀ። እግዚኣብሔር «ሰላም ምሳኻ ይኹን፤ ኣይትፍራህ» (ቁ.23) ብምባል ኣጸናንዖ። ሓደ ኻብቲ ናይ ክርስትያናዊ ህይወት ምምስጥ እግዚኣብሔር ሰላም ይህበና እሞ ንውግእ ይልእከና!

ጊድዮን ድማ ንኣምላኽ ንምምላኽ መሰውኢ ሰርሐ፣ እዚ ድማ የሆዋ-ሻሎም: እግዚኣብሔር-ሰላም-እዩ ኢሉ ሰመዮ። ከም ምእመናን ንሕና ክልተ ዓይነት ሰላም ኣሎና፦ ሰላም ምስ ኣምላኽን ሰላም ናይ ኣምላኽን።4 ቅድሚ ኩሉ፣ «ብእምነት ስለ ዝጸደቕና፣ ብጐይታና የሱስ ክርስቶስ ሰላም ምስ ኣምላኽ ኣሎና» (ሮሜ 5:1)። ክርስቶስ «ንሱ ባዕሉ ሰላምና እዩ» (ኤፌሶን 2:14) እሞ ብስርሑ ኣብ መስቀል ምስ ኣምላኽ ኣተዓርቐና። ከም ውሉድ ኣምላኽ ንሕና እውን ብፍቕሩን ብሓይሉን ብምእማን ኣብ ኩሉ ኩነታትና ውሽጣዊ ህድኣት ክንረክብ ንኽእል ኢና። «ብዝኾነ ነገር ኣይትጨነቑ፣ ግናኸ ብጸሎትን ብምህለላን፣ ምስ ምስጋና፣ ሕቶኹም ንኣምላኽ ይግለጽ፤ እቲ ንኹሉ ምስትውዓል ዝሓልፍ ሰላም ኣምላኽ ድማ ንልብኹምን ንሓሳብኩምን ብክርስቶስ የሱስ ክሕሉ እዩ» (ፊልጲ 4:6-7)።

የሆዋ-ጺድቄኑ: «እግዚኣብሔር-ጽድቅና» (ኤርምያስ 23:6, 33:16)5

ነብዪ ኢሳይያስ ከምዚ ኢሉ ጸሓፈ፦ «ንሕና ኩላትና ኸም ርኹስ ነገር ኢና፣ ጽድቅና ኩሉ ኸኣ ከም ርኹስ ጨርቂ እዩ» (ኢሳይያስ 64:6)። እቲ ዝበለጸ ጻዕርና እውን ምስ ኣምላኽ ሞገስ ንምርካብ ሚዛን ክቕይር ኣይክእልን እዩ። «ብክርስቶስ የሱስ» ምዃንና ብስርሑ ጥራይ እዩ፣ ንሱ ድማ ጽድቅና ኮነ (1 ቈረንቶስ 1:30)። «ብክርስቶስ የሱስ» ሓድሽ ቦታ፣ ከም ጨንፈር ኣብ ኣትክልቲ ምጽናሕ ዝኣመሰለ ህያው ሓድነት ይገልጽ (ዮሃንስ 15:1-8 ኣስተብህሉ)። «ንሱ ንዘይፈልጥ ሓጢኣት፣ ንሕና ጽድቂ ኣምላኽ ብእኡ ምእንቲ ክንከውን፣ ንሱ ሓጢኣት ገበሮ» (2 ቈረንቶስ 5:21)። ኣብ መስቀል፣ ዓመጻና ኣብ ጐይታ የሱስ ተነብረ፣ ኣብ ክንዲኡ ድማ ፍጹም ጽድቁ ተዋህበና።

ኣምላኽ ንመድሓናይ ይርእዮ፣ ድሕሪኡ ድማ ንዓይ ይርእየኒ፣ ‘ብፍቑር፣ ተቐቢለይን ሓራን’» —ሲቪላ ማርቲን፣ (1866–1948)

ንጽድቅና ንምርካብ ዝኾነ ነገር ክንገብር ዘይንኽእል እኳ እንተኾንና፣ ናይ ሓድሽ ልደት ባህርይ እዩ፦ «ንሱ ጻድቕ ምዃኑ እንተ ትፈልጡ፣ ጽድቂ ዝገብር ኩሉ ኻብኡ ከም ዝተወልደ ትፈልጡ ኢኹም» (1 ዮሃንስ 2:29)። ንኤፌሶን 6:14 ምስ 1 ተሰሎንቄ 5:8 ምምስሳል ኣገዳሲ እዩ፣ ኣብኡ ድማ እቲ ናይ ጽድቂ ደረት ናይ እምነትን ፍቕርን ደረት ተባሂሉ ተጸዊዑ። «ጽድቂ» «ብፍቕሪ ዝሰርሕ እምነት» እዩ (ገላትያ 5:5-6)። ንኻልኦት ብዛዕባ ህያብ ጽድቂ ክንምስክር ከለና እምነትና ብፍቕሪ ንምግላጽ ንለማመድ።

የሆዋ-ሻማህ: «እግዚኣብሔር-ኣብኡ-ኣሎ» (ህዝቅኤል 48:35)

እቲ ዘደንቕ ትንቢት ህዝቅኤል ብገለጻ ናይ ሽሕ ዓመት ቤተ መቕደስ ኣብ ከተማ የሩሳሌም ይዛዘም፣ እዚ ድማ ብኽብሪ ኣምላኽ ክመልእ እሞ «እግዚኣብሔር-ኣብኡ-ኣሎ» ተባሂሉ ክጽዋዕ እዩ። ኣብ ራእይ 21:2-4 ሓድሽ የሩሳሌም፣ ሰማያዊት ገዛና፣ ራእይ ተዋሂብና ኣሎ፦ «እንሆ፣ ድንኳን ኣምላኽ ምስ ሰብ እዩ፣ ንሱ ድማ ምሳኦም ክነብር እዩ፣ ንሳቶም ድማ ህዝቡ ክኾኑ እዮም። ኣምላኽ ባዕሉ ምሳኦም ክኸውን እዩ እሞ ኣምላኾም ክኸውን እዩ። ኣምላኽ ድማ ንኹሉ ንብዓት ካብ ኣዒንቶም ክደርዝ እዩ፤ ድሕሪ ደጊም ሞት ኣይክህሉን እዩ፣ ሓዘን እውን ኣይክህሉን እዩ፣ ወይስ ምብካይ። ድሕሪ ደጊም ስቓይ ኣይክህሉን እዩ፣ ከመይሲ እቲ ናይ ቀደም ሓሊፉ እዩ» (ቁ.3-4)። ከመይ ዝበለ ተስፋ! ሕጂ እውን፣ ብመገዲ ህይወትና ኩሉ፣ ጐይታ የሱስ ከቶ ከም ዘይሓድገና ወይ ከም ዘይጥልመና ተስፋ ሂቡና እዩ (እብራውያን 13:5)። ንሱ ኩሉ ሳዕ ምሳና እዩ፦ «እንሆ፣ ኣነ ኩሉ ሳዕ ምሳኹም እየ፣ ክሳዕ መወዳእታ ዘመን እውን» (ማቴዎስ 28:20)። ኣብ ናይ ጉጅለ ሓድነትና እውን ክንበረታትዕ ንኽእል – እቲ ናይ ከባቢ ምእመናን ብሓንሳብ ዝእከቡሉ እዋናት – ኣብ ጐይታ የሱስ ዙርያ፣ «ክልተ ወይ ሰለስተ ብስመይ ኣብ ዝእከቡሉ፣ ኣነ ኣብ ማእከሎም ኣሎኹ» (18:20) ምዃኑ ብምግንዛብ።

መዝሙር 23

ከምቲ ካልኦት ዝተዓዘብዎ፣ እዞም ሾብዓተ ዝተሓዋወሰ ስማት የሆዋ ብጽቡቕ ኣብ መዝሙር 23 ተጠቒሶም ኣለዉ፦

እግዚኣብሔር ጓሳይየይ እዩ፤ ኣይደልን እየ። [የሆዋ-ይረአ] ኣብ ለምለም መስክታት የውድቐኒ፤ ናብ ህዱእ ማያት ይመርሓኒ። [የሆዋ-ሻሎም] ነፍሰይ የሐድሳ፤ [የሆዋ-ራፋ] ብመገድታት ጽድቂ ብዛዕባ ስሙ ይመርሓኒ። [የሆዋ-ጺድቄኑ] እወ፣ ብሸለልታ ሞት እኳ እንተኸድኩ፣ ክፉእ ኣይፈርህን እየ፤ ንስኻ ምሳይ ኢኻ እሞ፤ በትሪኻን ደገፍካን የጸናንዓኒ። [የሆዋ-ሻማህ] ኣብ ቅድሚ ጸላእተይ መኣዲ ተዳልወለይ፤ [የሆዋ-ኒሲ] ርእሰይ ብዘይቲ ትለኽየኒ፤ ጽዋአይ ይፈስስ። [የሆዋ-መቃደሽ] [ምኽንያቱ የሆዋ መምገቢየይ፣ ሰላመይን ጽድቀይን እዩ፤ ምኽንያቱ ንሱ ኩሉ ሳዕ ምሳይ እዩ፤ ምኽንያቱ ንሱ ባንዴራየይን ቅድስናየይን እዩ] ርግጽ እዩ፣ ጽቡቕን ምሕረትን ኩሉ መዓልትታት ህይወተይ ክስዕበኒ እዩ፤ ኣብ ቤት እግዚኣብሔር ድማ ንዘለኣለም ክነብር እየ።

መወከሲታት

1. ቋንቋዊ ምትእስሳር ኣብ መንጎ YHWH፣ ያህዌህ፣ ከምኡ እውን የሆዋ፦ እቲ ናይ መጀመርታ ብእብራይስጢ እተጻሕፈ ቋንቋ ኣየናይ ድምጺ ኣይነበሮን። እቶም ንመለኮታዊ ስም ዚጽሕፉ ኣርባዕተ ተነባቢታት YHWH ቴትራግራማቶን (ብግሪኽ «ኣርባዕተ ፊደላት ዘለዎ» ማለት እዩ) ይብሃሉ። እቲ ዝበዝሐ ዚኸውን ኣደማምጻ “ያህዌ” እዩ። ድሕሪ ስደት ባቢሎን፡ ኣይሁድ ብዘይፍላጥ ከይረገሙ ብምፍራህ፡ ነቲ መለኮታዊ ስም ቅዱስ ገይሮም ኪርእይዎ ጀመሩ (ዘጸኣት 20:7፤ ዘሌዋውያን 24:16)። ኣብ ኣኼባታቶም ቅዱሳት ጽሑፋት ብዓውታ ኺሰምዑ ኸለዉ፡ በቲ እብራይስጢ ቓል “ኣዶናይ” («ጐይታ») ተክእዎ። ድሕሪኡ ነዊሕ ጸኒሖም፡ እቶም ማሶሬታውያን (ካብ መበል 6 ክሳዕ መበል 10 ክፍለ-ዘመን ንመጀመርታ ጽሑፍ እብራይስጢ መጽሓፍ ቅዱስ ንምድግጋም ዝሰርሑ) ነቲ ናይ “ኣዶናይ” («a-o-a») ድምጺ ነጥብታት ወሰኹ [እቶም ድምጺ ነጥብታት ብእብራይስጢ “ሓታፍ ፓታህ-ሆላም-ኳማትስ” እዮም።] ኣብ መንጎ እቶም ተነባቢታት ናይ YHWH፡ እኳ ደኣ እቲ ድምጺ ኸም “ኣዶናይ” ተባሂሉ ይንበብ ነይሩ። ብመሰረት እብራይስጢ ሰዋስው፡ እታ ቐዳመይቲ «a» (ውሁድ ሸቫ ኣብ ትሕቲ እቲ ጉቱራል ተነባቢ ኣለፍ) «e» (ቀሊል ሸቫ ኣብ ትሕቲ እቲ ተነባቢ ዮድ) ትኸውን፡ በዚ ኸኣ “የሆዋ” ኣብቲ ጽሑፍ ይፍጠር። ነቲ እብራይስጢ መጽሓፍ ቅዱስ ናብ ላቲን ኪትርጎም ከሎ፡ እቶም Yን Wን (ኣብ ላቲን ዘየለዉ) ብJን Vን ተተኪኦም፡ «የሆዋ» ዚብል ስም ፈጠሩ።
2. ገሊኦም ሊቃውንቲ መጽሓፍ ቅዱስ ከኣ የሆዋ-ኤሎሂም (እግዚኣብሄር-ኣምላኽ)፡ የሆዋ-ጸባኦት/ሳባኦት (እግዚኣብሄር-ሰራዊት)፡ የሆዋ-ኤልዮን (እግዚኣብሄር-ልዑል)፡ የሆዋ-ራኣህ/ሮሂ (እግዚኣብሄር-ጓሳይየይ) ከምኡ’ውን የሆዋ-ሆሴኑ (እግዚኣብሄር-ፈጣሪና) ከም ውሁድ ስማት የሆዋ የጠቓልሉ።
3. እዚ ኸኣ የሆዋ-መቃደሽተባሂሉ ኺጽሓፍ ይኽእል እዩ።
4. ብተመሳሳሊ፡ የሱስ ንደቀ መዛሙርቱ፡ «ሰላም እገድፈልኩም ኣሎኹ፡ ሰላመይ እህበኩም ኣሎኹ» (ዮሃንስ 14:27) በሎም።
5. የሆዋ-ጺድኬኑ ከምኡ’ውን የሆዋ-ሻሎም ኣብ መዝሙር 85:10 ተዋሂዶም ኣለዉ፡ «ምሕረትን ሓቅን ተራኺቦም፡ ጽድቅን ሰላምን ተሳዒሞም።» እቲ ናይ ኣምላኽ መሰረታዊ ባህርያት ፍቕርን ቅድስናን ኣብ መስቀል ክርስቶስ ተራኺቦም፤ ምሕረቱ እቲ ጽድቁ ዝሓተቶ ሃበ። «ሕጊ ብሙሴ ተዋህበ፡ ጸጋን ሓቅን ግና ብየሱስ ክርስቶስ መጸ» (ዮሃንስ 1:17)።