እቲ ቃል «ኣምልኾ» ኣብ መጽሓፍ ቅዱስ ንመጀመርታ ግዜ ኣብ ዘፍጥረት 22:5 (kjv) ንረኽቦ። ግናኸ፡ ቅድሚ ዘፍጥረት 22፡ ተግባር ኣምልኾ ደጋጊሙ ከም ዝተፈጸመ ብዘይጥርጥር ንፈልጥ። ገለ ኣብነታት ኣምልኾ ቅድሚ እዚ፡ መስዋእቲ ኣቤል (4:4)፡ ሰባት ንኣምላኽ ክጽውዑ ዝጀመሩሉ ጊዜ (ፍ.26)፡ ከምኡ’ውን ኖህ ካብ መርከብ ምስ ወጸ (8:20-21) የጠቓልል።
ኣምልኾ እንታይ እዩ?
እዚ ብዓብይነትን ግርማ ኣምላኽን ልቢ ምምላእን ምፍሳስን እዩ። ኣምልኾ ማለት ምድናንን ምግዛእን እዩ—ምኽባር፡ ምምላኽን ምምስጋንን። ሓደ ሰብ ቅድሚ ጐይታ ብፍቕርን ብዓሚቕ ኣድናቖትን ተመሊኡ፡ ንርእሱ ምሉእ ብምሉእ ብትሕትና ክሰግድ ከሎ እዩ። ኣብዚ ኩነታት እዚ፡ ኣምልኾ ንኣምላኽ ይቐርብ።
ዓይነታት ኣምልኾ
መጽሓፍ ቅዱስ ክንርኢ ከለና፡ ሎሚ «ኣምልኾ» ተባሂሉ ዝጽዋዕ ብዙሕ ዓይነት ንረኽብ። ንሳቶም ድማ፡
- ዘይፍሉጥ ኣምልኾ። ጐይታ የሱስን ሃዋርያ ጳውሎስን ብዛዕባ ከምዚ ዝኣመሰለ ኣገባብ ዘምልኹ ሰባት ተዛሪቦም (ዮሃንስ 4:22፤ ግብሪ ሃዋርያት 17:23)።
- ፍቓድ ኣምልኾ። ጳውሎስ ከምኡ’ውን ብዛዕባ እዚ ዓይነት ኣምልኾ ተዛሪቡ (ቈሎሴ 2:23)፡ እዚ ድማ ናዳብን ኣቢሁንን ቅድሚ ጐይታ ዘቕረብዎ ዘይፍሉጥ ሓዊ (ዘሌዋውያን 10:1) የርኢ። መስዋእቲ ቃየል ካልእ ኣብነት እዩ (ዘፍጥረት 4:2-5)።
- ከንቱ ኣምልኾ። ኣብዚ፡ ሰባት ንኣምላኽ ብሓቂ ከም ዘምልኹ ይሓስቡ፡ ግናኸ ኣየምልኹን፡ ምኽንያቱ ልቦም ካብኡ ርሑቕ እዩ (ማርቆስ 7:6-7)።
- ሓቀኛ ኣምልኾ። እዚ ብሓቀኛ ኣምላኺ ይፍጸም (ዮሃንስ 4:23-24)። ኣብዚ ናይ መወዳእታ ምድብ ክንቅጽል ከለና ክሕዘኩም እደሊ።
- ሓቀኛ ኣምልኾ ናብ ዘፍጥረት 22 ንመለስ፡ ኣብኡ ድማ ካብ ኣብርሃም ብዙሕ ክንመሃር ንኽእል። ኣምላኽ ንወዱ ይስሃቅ ንምቕራብ ናብ ደብረ ሞርያ ለኣኾ። ኣብርሃም እዚ ምሃብ ኣምልኾ ምዃኑ ፈለጠ፡ ምኽንያቱ ብኣምላኽ ተጸዊዑ ነበረ ንእኡ ከቕርብ ሓደ ወዱ። ምሉእ መጻኢ ኣብርሃም ኣብ ይስሃቅ ከም ዝተጠቕለለ ክሕሰብ ይኽእል። ካብዚ ኣብነት እዚ ኣምላኽ ዝደልዮ ከም ዝሰይምን ዝበለጸን ዝኸበረን ዝፈትዎ ንብረትና ከም ዝሓትትን ንርኢ።
ኣብ ዘፍጥረት 22:3 ብዛዕባ ቅልጡፍ ምላሽ ኣብርሃም ንብብ፡ «ኣብርሃም ድማ ንግሆ ኣንጊሁ ተንስአ፡ ኣድግኡ ድማ ኣሰረ፡ ክልተ ካብ ኣገልገልቱ ምስኡ ወሰደ፡ ወዱ ይስሃቅ ድማ፡ ንመስዋእቲ ዝኸውን ዕንጨይቲ ሰንጠቐ፡ ተንስአ ድማ፡ ኣምላኽ ዝነገሮ ቦታ ኸደ።» ኣምላኽ ከም ልቢ ኣብርሃም ዝኣመሰለ ልቢ ይፈቱ፡ ኣብኡ ድማ ንፍቓዱ ብቕልጡፍ ምላሽ ንምስራሕ ኣሎ። ኣምላኽና ኣብ ኣገልግሎቱ ንሃካይ ብቐሊሉ ኣይጥቀምን። «ከም ኮምጣጤ ንስኒ፡ ከም ትኪ ድማ ንዓይኒ፡ ከምኡ እዩ ሃካይ ንዝልእክዎ» (ምሳሌ 10:26)። እዚ ምስ ኣብርሃም ከምኡ ኣይነበረን። ንሱ ብቕልጡፍ፡ ወይ ብድሉውነት፡ ንፍቓድ ኣምላኽ ኣብ ኩሉ ጉዳያት ንምግባር ተንቀሳቐሰ። ብዛዕባ መስዋእቲ ወዱ ንኣምላኽ ዝኾነ ፍንጭል እኳ ኣይነበረን። ምላሽና ከምኡ ክኸውን የብሉን ድዩ?
ኣብርሃም ሓቂ ምፍላይ ተረዲእዎ ነበረ፡ እዚ ድማ ንሰለስተ መዓልቲ ብምጕዓዙ ይረአ፡ «ኣብርሃም ድማ ኣብ ሳልሰይቲ መዓልቲ ኣዒንቱ ኣልዓለ፡ ነቲ ቦታ ድማ ካብ ርሑቕ ረኣየ» (ዘፍጥረት 22:4)። ካብ ሰበይቱ፡ ቤቱን ንግዱን ርሓቐ። ሎሚ ንኣምላኽ ንምምላኽ ብግድነት ኣካላዊ ጕዕዞ ክንገብር ኣይተጸዋዕናን፡ ምኽንያቱ ንርእስና ብልብናን ኣእምሮናን ካብ ምፍንጫላት እዛ ዓለም እዚኣ ክንፈልይ ንኽእል ኢና።
ኣብርሃም ኣብ ፍቕዲ 5 ከም ዝረአ፡ ንምፍላይ ዝያዳ ስጉምቲ ወሰደ፡ «ኣብርሃም ድማ ንኣገልገልቱ፡ ንስኻትኩም ኣብዚ ምስ ኣድጊ ጽንሑ፤ ኣነን እቲ ወድን ናብኡ ኸይድና ክንምልኽ ኢና፡ ድሕሪኡ ድማ ናባኹም ክንምለስ ኢና» በሎም። ንሱ ነቶም ብኣምላኽ ዘይተጸውዑን ምናልባት ምስኡ ርክብ ዘይነበሮምን ኣገልገልቲ ሓደጎም። ንሳቶም፡ ምስ ኣድጊ፡ ወይ ኣድጊ፡ ክሕደጉ ኣለዎም። ኣብርሃምን ወዲ ፍቕሩን ዕላማኡን ጥራይ ናብኡ ኸይዶም ከምልኹ እሞ ክምለሱ ኣለዎም።
እዚ ክቡር ህያብ ንኣምላኽ ምቕራብ ካብ ኣዒንቲ ሰባት ኣዝዩ ርሑቕ ክኸውን ኣለዎ፡ ዝኾነ ዓይነት ምግላጽ ወይ ኣቓልቦ ምውሳድ እኳ የብሉን። እዚ ኩሉ ጽቡቕ ስእሊ ኣምላኽ ኣቦን ወድን፡ ጐይታ የሱስን፡ ናብ ጎልጎታ ዝኸዱ እዩ። ኣብኡ እቲ ወዲ ብዘለኣለማዊ መንፈስ ንርእሱ ብዘይነቀፋ ንኣምላኽ ከቕርብ እሞ ንሓጢኣት ዓለም ዋጋ ክኸፍል እዩ።
ኣብ ኩሉ መጽሓፍ ቅዱሳዊ ኣብነታት ኣምልኾ ዝተፈጸመሉ፡ ንኣምላኽ፡ ንበይኑ ጥራይ ክምለኽ ዝግብኦ፡ መስዋእቲ ምቕራብ የጠቓልል። ኣእምሮይ ናብ ማቴዎስ 2 ይኸይድ፡ ኣብኡ ድማ ብዛዕባ ልደት ጐይታ የሱስ ጸብጻብ ኣሎና። ኣብኡ ድማ ጠቢባን ካብ ርሑቕ ሃገር ንዝተወልደ ንጉስ ንምምላኽ ከም ዝመጹ ንርኢ። «የሱስ ድማ ኣብ ቤት-ልሄም ይሁዳ፡ ብዘመን ንጉስ ሄሮድስ ምስ ተወልደ፡ እንሆ፡ ጠቢባን ካብ ምብራቕ ናብ የሩሳሌም መጺኦም፡ ‘እቲ ንጉስ ኣይሁድ ኮይኑ ዝተወልደ ኣበይ እዩ? ንኮኾቡ ኣብ ምብራቕ ርኢናዮ ኢና እሞ ክንምልኾ መጺእና’ በሉ።» (ፍ.1-2)።
ተግባር እዞም ጠቢባን፡ ከምቲ ዝያዳ እንብቦ፡ ብዙሕ ይዛረብ፡ «ናብታ ቤት ምስ ኣተዉ ድማ፡ ነቲ ንእሽቶ ቘልዓ ምስ ማርያም ኣዲኡ ረኣይዎ፡ ሰገዱ ድማ፡ ኣምለኽዎ፡ መዝገቦም ምስ ከፈቱ ድማ፡ ወርቂ፡ ዕጣን፡ ከምኡ’ውን ከርበ ህያባት ኣቕረቡሉ» (ፍ.11)። ንሳቶም ንማርያም ኣየምለኹን፡ ምኽንያቱ ኣምላኽ በይኑ ክምለኽ ኣለዎ (ዘጸኣት 34:14፡ ማቴዎስ 4:10)፤ ከምኡ’ውን ንሳቶም ንኣኣ ዝኾነ ነገር ከም ዘቕረቡላ ኣይንብብን። እቶም ጠቢባን ንየሱስ ንምምላኽ መጺኦም! ተግባራቶም ናይ ምድናንን ህያባት ምቕራብን ኩሉ ንኣምላኽ፡ ንጉስ፡ እዩ ነይሩ።
ንሕና እውን ከም ጠቢባን ሰብኡትን ኣንስትን ቅድሚ ጐይታ ብኣምልኾ ንደኒ፡ ልብና ከፊልና ድማ ብዛዕባኡ ዝሓዘናዮ ንብረት ንፍስስ። «ስለዚ፡ ብእኡ ንኣምላኽ መስዋእቲ ምስጋና ንቕረብ ብቐጻሊ፡ ማለት ፍረ ከናፍርና ንስሙ እናኣመስገንና» (እብራውያን 13:15)።
ኣምልኾ ስምዒታዊ ወይ ስምዒታዊ ምዃን ኣይኮነን፡ እኳ ደኣ ልብና ብኣምልኾ ክትንከፍ ወይ ክጽሎ እዩ። ዋጋን ክብርን እቲ እንቕርቦ ኣብ ባህርያት ኣምላኽን ወዱን እዩ ዘሎ፡ ኣብ ስምዒታትና ኣይኮነን።
1 ጴጥሮስ 2:5 መንፈሳዊ መስዋእቲ «ብየሱስ ክርስቶስ ንኣምላኽ ቅቡል» ከም ዝኾነ ይገልጽ። ቅቡል ምዃኖም ኣብቲ ብባህርይና ዘሎና፡ ኣብ ግብራዊ ህይወትና፡ ኣብ ምልኩዕነትና፡ ወይ ኣብ ግርማ እቲ ዝጥቀመሉ ህንጻ ዘይኮነስ፡ ኣብ ጐይታ የሱስ እዩ ዝምርኮስ። ቃላትና ቀሊል ክኾኑ ይኽእሉ፡ ግናኸ ሓቀኛታት እንተኾይኖም እሞ ብዛዕባ ክርስቶስን ስርሑን እንተተዛሪቦም፡ ኣምላኽ ብሓጐስ ክቕበሎም እዩ። ከምኡ’ውን፡ ኣምላኽ ዕለታዊ ህይወትናን ኣምልኾናን ምስ ቃሉ ዝሰማማዕ ክኸውን ይደሊ። — ሚካኤል ሃርድት
