«ዎ ጐይታና፡ ጐይታ፡ ስምካ ኣብ ምድሪ ዅሉ ኽንደይ ዘደንቕ ኰን እዩ! ንኽብርኻ ኣብ ልዕሊ ሰማያት ኣንቢርካዮ። ካብ ኣፍ ቈልዑን ሕጻናትን ንጸላእትኻ ኢልካ፡ ንጸላእን ተቐናቕንቲን ከም ዝሐልቁ ኽብሪ ኣዳልኻ። ሰማያትካ፡ ግብሪ ኣጻብዕትኻ፡ ወርሕን ከዋኽብትን፡ እቲ ዘንበርካዮ ኺርኢ ኸሎኹ፡ ሰብኣይከ እንታይ እዩ እሞ እትዝክሮ፡ ወዲ ሰብከ እንታይ እዩ እሞ እትሓልየሉ?» መዝሙር 8:1-4 NIV
ኣብ ገጠር ኣብ ጽሩይ ለይቲ፡ ናብ ከዋኽብትን ህብረ ከዋኽብትን ቀናዕካ እሞ ምናልባት ወርሒ ኣብ ምዕራባዊ ሸነኽ ርኢኻ ትዝክርዶ? ግርማ ሰማያት እንደገና ኣደንቂካዶ? ግርማ ሞገስ ዩኒቨርስ ምስቲ ኣብ ምድሪ ዘሎ ንእሽቶ ሰብኣይ እንታይ እዩ? እዚ ምናልባት ዳዊት ኣብቲ ጽሩይ፡ ጸልማት ለይቲ 3000 ዓመታት ይገብር ዝተሰምዖ እዩ፡ ኣብቲ ግዜ እቲ ብዛዕባ እቲ ኣብ መዝሙር 8:4 ዘሎ ሕቶ ተገሪሙ ነይሩ፡ «ሰብኣይከ እንታይ እዩ እሞ እትዝክሮ?»
ብዛዕባ ሰብኣይ እንታይ እዩ እቲ «ዓብዪ»? እዚ ኣብ መንጎ ሳይንቲስትታት ሎሚ ዘሎ ኣገዳሲ ሕቶ እዩ። መልሲ ተመራማሪ ከዋኽብቲ፡ ሰብኣይ ኣብ ዩኒቨርስ ኣብ ዘይትጠቅም ፕላኔት ዘሎ ዘይትጠቅም ፍጥረት እዩ። መልሲ ባዮሎጂስት፡ ሰብኣይ ብሉጽ ዝማዕበለ እንስሳ እዩ። ጂኦግራፈር፡ ሰብኣይ ኣብ ምድሪ ንከባቢኡ ብንጥፈት ዝቐርጽ እዩ ይብል። ሳይኮሎጂስት፡ ሰብኣይ ብሉጽ ዝተመሃረ ምላሽ እዩ ይብል። ብዙሓት ዘመናውያን ሳይንቲስትታት፡ ሰብኣይ ብዘርኡ ዝተሰርዐ ማሽን ጥራይ እዩ ይብሉ። ካብዚ መልስታት እዚ ሓደ እኳ ነቲ ኣምላኽ ኣብ ፍጥረት ዝሃቦ ኣገዳሲ ቦታ ኣይህብን እዩ።
እቲ ሕቶ፡ «ሰብኣይ እንታይ እዩ?» ኣብ መዝሙር 144:3 ተደጊሙ ኣሎ፡ ኣብ እዮብ 7:17 ድማ ኣብ ካልእ ኣውድእ። ግናኸ ኣብዚ ኣብ መዝሙር 8፡ እቲ ሕቶ ኣብ ኣውድእ ግርማ ኣምላኽ ከምቲ ኣብ ፍጥረት ዝተራእየ ተነቢሩ ኣሎ። ነዚ ፍሉይ ኣረኣእያ እዚ ኣብ ኣእምሮና ብምሓዝ፡ ብዛዕባ ኣገዳስነት ሰብኣይ ኣብ ዩኒቨርስ ኣርባዕተ መልስታት ክንህብ ንደሊ።
ሰብኣይ ብመጠን ኣብ ማእከል ዩኒቨርስ እዩ።
ቅድሚ ኮፐርኒከስ (1473-1543)፡ ሰብኣይ ንርእሱ፡ ንፕላኔቱ ድማ፡ ማእከል ዩኒቨርስ ገይሩ ይርእያ ነይሩ። ዅሎም ከዋኽብቲ፡ ጸሓይ፡ ወርሕን ፕላኔታትን ኣብ ከባቢ ምድሪ ይዘውሩ ነይሮም ይብሃል። ሎሚ ሓደ እኳ ነዚ ኣረኣእያ እዚ ኣይሕዝን እዩ፡ ከም ክርስትያናት ክንገብር ኣየድልየናን እዩ። ኣካላዊ ቦታና ኣብ ዩኒቨርስ ምስቲ ስነ-ምግባራዊ ቦታና ክነጻጸር ከሎ ኣገዳሲ ኣይኮነን። ብምስሊ ኣምላኽን ብምስሉን ዝተፈጥርና፡ ብርግጽ ኣብ ስነ-ምግባራዊ ማእከል ዩኒቨርስ ኣምላኽ ኢና። ከምቲ ዝተጎብዐት ፕላኔት፡ እቲ ፈጣሪ ሰብ ዝኾነሉ ቦታን ከም ሰብ ኣብ መስቀል ዝሞተሉ ቦታን፡ ምድሪ ኣብቲ ዓብዪ ድራማ ምድሓን ኣብ ዩኒቨርስ ማእከል እያ።
ሓደ ኣገዳሲ ስሌት ኣሎ፡ እዚ ድማ ሰብኣይ፡ ብሓደ መገዲ፡ ኣብ ኣካላዊ ማእከል ዩኒቨርስ ከም ዘሎ የርኢ። ንዩኒቨርስ ብማይክሮስኮፒካዊ ደረጃ ንርኣዮ። እቲ መሰረታዊ ኣሃዱታት ቁስ ኣቶማት እዮም። ብዙሓት ኣቶማት ኣብ ዩኒቨርስ (93%)፡ ከዋኽብትን ጋላክሲታትን፡ ሃይድሮጅን ኣቶማት እዮም ተባሂሉ ይግመት – እቲ ዝቐለለ ኣቶማት። ክብደት ሓደ ሃይድሮጅን ኣቶም 1.7 x 10–27 ኪግ እዩ።
ሕጂ ንዩኒቨርስ ብማክሮስኮፒካዊ ደረጃ ንርኣዮ፡ ማለት ናይ ከዋኽብቲ ጉጅለታት፡ ጋላክሲታትን ጋላክሲያዊ ጉጅለታትን። እቲ መሰረታዊ ኣሃዱታት ዩኒቨርስ ኣብዚ ደረጃ እዚ ከዋኽብቲ እዮም። እቲ ማእከላይ ክብደት ከዋኽብቲ ምስቲ ናይ ጸሓይና፡ 2.0 x 130 ኪግ ቀረባ እዩ። ሕጂ እንታይ መጠን እዩ ብልክዕ ኣብ መንጎ እቲ ዝነኣሰ ኣሃዱ፡ ሃይድሮጅን ኣቶም፡ ከምኡ’ውን እቲ ዝዓበየ ኣሃዱ፡ እቲ ማእከላይ ኮኾብ? ሓደ ቀሊል ስሌት መልሲ ይህበና።1 እቲ ማእከላይ ነጥቢ ናይቲ ሚዛን ዩኒቨርስ 58 ኪግ (128 ፓውንድ) እዩ፡ እዚ ክብደት እዚ ድማ ብልክዕ ምስቲ ማእከላይ መጠን ናይ ዓቢ ሰብ ኣብ መላእ ዓለም ይሰማማዕ። ሰብኣይ ብመጠን ኣብ ማእከል ዩኒቨርስ እዩ!
እኳ ደኣ ብልክዕ ከይሰርሖ፡ እቲ ብሪጣንያዊ ተመራማሪ ከዋኽብቲ፡ ሰር ኣርተር ኤዲንግተን፡ ነዚ ኣብ 1927 ኣስተብሂሉ ነይሩ፡ ኣብቲ ግዜ እቲ ድማ ከምዚ ኢሉ ነይሩ፡ «ሰብኣይ ካብ ማእከላይ ቦታኡ፡ ንዓበይቲ ግብሪ ተፈጥሮ ምስ ተመራማሪ ከዋኽብቲ፡ ወይ ድማ ንንኣሽቱ ግብሪ ምስ ፊዚሲስት ክምርምር ይኽእል እዩ።» 2
ኤዲንግተን ክርስትያን እንተ ነይሩ ኣይንፈልጥን ኢና፡ ግናኸ ንኣና ንክርስትያናት፡ እዚ ኣገዳሲ ሓቂ እዚ ተወሳኺ ትርጉም ኣለዎ። ኣምላኽ ሰብ ምስ ኮነ፡ እቲ ፈጣሪ ድማ ብስጋ ናብ ፍጥረቱ ምስ ኣተወ፡ ብልክዕ ኣብ ኣካላዊ ማእከል ዩኒቨርስ ክገብር መረጸ። ክንደይ ዝተዋረደ ጸጋ! ግናኸ፡ ከም ሰብ ምስ መጸ፡ ኣብ ልዕሊ ዅሉ ፍጥረት ርእሲ ዝኾነ ቦታ ወሰደ፡ ከመይሲ ንሱ ፈጣሪ እዩ።
ሰብኣይ ኣብዛ ህይወት ዝሓዘት ፕላኔት ወኪል ኣምላኽ እዩ።
ካብ መላእኽቲ ቕሩብ ኣትሒትካዮ፡ ብኽብርን ብግርማን ከኣ ኣኽሊል ደፊእካሉ ኣሎኻ። ኣብ ልዕሊ ግብሪ ኣእዳውካ ገዛኢ ገበርካዮ፡ ዅሉ ኣብ ትሕቲ እግሩ ኣንበርካዮ፡ ዅሉ መጓሰን ኣባጊዕን፡ እንስሳታት ግራት፡ ኣዕዋፍ ሰማይ፡ ኣሕዋም ባሕሪ፡ ዅሉ ኣብ መገዲ ባሕሪ ዝሕምብስ።» መዝሙር 8:5-8
እዚ እቲ ብመንፈስ ዝተመርሐ መልሲ እዩ፡ እዚ ድማ ዳዊት ብዛዕባ ቦታ ሰብኣይ ኣብ ምድሪ ክሓስብ ከሎ ዝመጾ እዩ። እዚ እቲ ኣብ ዘፍጥረት 1ን 2ን እንረኽቦ መልሲ እዩ። ብምስሊ ኣምላኽ ዝተፈጥረ፡ ሰብኣይ ኣብ ልዕሊ ፍርያማዊ ፍጥረት ኣምላኽ ስልጣንን ሓልዮትን ተዋሂብዎ። ዅሉ ኣብ ትሕቲ እግሩ እዩ – ኣባጊዕ፡ ኣፍራስ፡ ኣዕዋፍ፡ ኣሕዋም፡ ወዘተ። ኣዳም ንዅሎም እንስሳታት ስም ሃቦም። ኣብ ልዕሊኦም ስልጣን ተዋሂብዎ ነይሩ።
ሕጂ እዚ ኣዝዩ ኣገዳሲ ነጥቢ እዩ፡ ከመይሲ ኣብ ዩኒቨርስ ካብ ምድሪ ወጻኢ ህይወት እንተ ዘይብሉ፡ እቲ ሰብኣይ ኣብ ልዕሊ ዅሉ ባዮሎጂካዊ ፍጥረት ኣምላኽ ርእሲ እዩ። እቲ ብብዙሓት ተስፋ ዝገብሩ ሰባት ዝቐርብ ሓሳብ፡ ኣብ ዩኒቨርስ ካልእ ህይወት ከም ዘሎ፡ እቲ ተስፋ እዚ እናተዳኸመ ይኸይድ ኣሎ፡ ከመይሲ እቲ ንምርግጋጽ ዘሎ ዕድል እናረሓቐ ይኸይድ ኣሎ። ከመይሲ ዅሎም ናብ ማርስ፡ ቬኑስ፡ ሜርኩሪ፡ ጁፒተር፡ ሳተርን ከምኡ’ውን ናብ ወርሕታቶም ዝተላእኩ ናይ ህዋ መርመርቲ – ዝኾነ ተስፋ ዝህብ ምልክት ህይወት ኣይረኸቡን፡ ንምድሪ ዝመስል ፍርያማዊ ምብዛሕ ይትረፍ። ከምኡ’ውን ኣብዚ ሕጂ እዋን ካብ ስርዓተ ጸሓይና ወጻኢ፡ ኣብ ከባቢ ካልኦት ከዋኽብቲ ዝዘውሩ ምድሪ ዝመስሉ ፕላኔታት ዝኾነ መርትዖ የለን። ግናኸ እንተ ነይሮም፡ ካብ ማርስ፡ ቬኑስ ወይ ጁፒተር ንህይወት ዝበለጹዶ ምኾኑ?
ብኻልእ ወገን፡ መጽሓፍ ቅዱስ ብንጹር የርኢ፡ ምድሪ፡ ካብ ዅሎም ፕላኔታት፡ ንሰብን ንዝተዛመደ ህይወትን ንምጥቃም ብፍሉይ ከም ዝተዳለወት (ዘፍጥረት 1፤ ኢሳይያስ 45:18)። ሰብኣይ ኣብ ምድሪ ኣዝዩ ሓላፍነት ዝመልኦን ክቡርን ቦታ ተዋሂብዎ ነይሩ። ኣዳም ኣብ ልዕሊ ባዮሎጂካዊ ዩኒቨርስ ኣምላኽ ሓላፊ ተገይሩ። ሰብኣይ ነዚ ቦታ እዚ እንታይ ገበሮ? ኣዳም ካብቲ ክልኩል ፍረ በልዐ። ቃየል ንሓዉ ቀተለ። ኖህ ሰኸረ እሞ ንስድራቤቱ ውርደት ኣምጽአ። እዚ ድማ ካብቲ ግዜ እቲ ንነጀው ታሪኽ ሓላፍነት ዝመልኦ ሰብኣይ ኣብዛ ምድሪ እያ።
ብከላን ምጥፋእ ከባብን ክልተ ኣብነታት ናይቲ ሰብኣይ ኣብቲ ኣምላኽ ዝሃቦ ሓላፍነት ዝፈሸለሉ እዩ። ኣምላኽ ንኣዳም ኣብ ገነት ኣንበሮ፡ «ክሰርሓን ክሕልዋን» (ዘፍጥረት 2:15)፡ ከጥፍኣ ኣይኮነን። እዚ ንከባቢ ዘለዎ ስጋብ ኣብቲ ኣምላኽ ንእስራኤል ዝሃቦ ሕግታት ተሰሪሑ ነይሩ፡ «ንሓንቲ ከተማ ንነዊሕ እዋን እንተ ኸበብካያ ... ኣእዋማ ኣይተጥፍእ ... ከመይሲ ፍረኣ ክትበልዕ ትኽእል ኢኻ ... ኣእዋፍ ግራት ሰባት ድዮም እሞ ክትከብቦም?» (ዘዳግም 20:19)።
ሰብኣይ ስነ-ምግባራዊ ፍጥረት እዩ፡ ብምስሊ ኣምላኽን ብምስሉን ዝተፈጥረ።
ካብ ከዋኽብትን ኣቶማትን ብተመሳሳሊ፡ ሰብኣይ ካብቲ ብዕድልን ብሕግታት ፊዚክስን ዝመሓደር ኣካላዊ ስርዓት ቁስ ንላዕሊ እዩ። ሰብኣይ ካብቲ ዝተሓላለኸ ባዮሎጂካዊ ስርዓት ንላዕሊ እዩ፡ እኳ ደኣ እዚ ዝተሓላለኸ ነገር እዚ ካብ ኣቶማትን ከዋኽብትን ንላዕሊ ክኸውን ይኽእል እዩ። ሰብኣይ ካብ እንስሳ ንላዕሊ እዩ፡ እኳ ደኣ እንስሳታት ከም ህያዋን ፍጥረታት ምስ ነፍሳት ይጥቀሱ። ሰብኣይ ህያው ነፍሲ እዩ፡ ብምስሊ ኣምላኽ ዝተፈጥረ፡ ወለዶ ኣምላኽ (ዘፍጥረት 1:26-27፤ 2:7፤ ግብሪ ሃዋርያት 17:28-29)።
ሕጂ እዚ ኣዝዩ ኣገዳሲ ሳዕቤን ኣለዎ፡ ማለት፡ ሰብኣይ ንዘለኣለም ዝነብር መንፈሳዊ ባህሪ ኣለዎ። ካብቲ ዝተረፈ ፍጥረት ብተመሳሳሊ፡ ሰብኣይ ድሕሪ ሞት ይነብር፡ ንኣምላኽ ሓላፍነት ኣለዎ። «ንእኡ ዅሎም ህያዋን እዮም፡» ጐይታ፡ ንኣሽሓት ዓመታት ቅድሚኡ ንዝሞቱ ሰባት እናጠቐሰ፡ ኢሉ (ሉቃስ 20:38)።
ሓደ ሰብ፡ ኣምላኽ ንሰብኣይ እቲ ዝለዓለ ምስጋና ይኸፍሎ፡ ንዘለኣለማዊ ዕድሉ ዝውስን ምርጫ ክገብር ምስ ፈቐደሉ – ንክርስቶስ ምቕባል ወይ ምእባይ። ሰብኣይ ማሽን ወይ እንስሳ ኣይኮነን፡ ግናኸ ንዘለኣለም ዝነብር ሓላፍነት ዝመልኦ ሰብ እዩ። ሰብኣይ ኣገዳሲ እዩ!
ክርስቶስ ፍጹም ሰብን ወዲ ሰብን እዩ።
ምናልባት ዳዊት ኣይተገንዘቦን፡ ግናኸ እቲ ዝዓመቐ ዕላማ መንፈስ ኣብ መዝሙር 8፡ ነቲ ሕቶ፡ «ሰብኣይ እንታይ እዩ?» ብምቕራብ ክርስቶስ ከም ፍጹም ሰብን ርእሲ ፍጥረቱን መልሲ ንምሃብ እዩ ነይሩ። እዚ ድማ ብጥቕስታት መዝሙር 8 ዝረጋገጽ እዩ፡ እዚ ድማ ኣብ 1 ቈረንቶስ 15:27፡ ኤፌሶን 1:22 ከምኡ’ውን ብፍላይ ኣብ እብራውያን 2:7-9 ዝርከብ እዩ፡ እዚ ድማ ከምዚ ይብል፡ «’ካብ መላእኽቲ ቕሩብ ኣትሒትካዮ፡ ብኽብርን ብግርማን ከኣ ኣኽሊል ደፊእካሉ፡ ዅሉ ኣብ ትሕቲ እግሩ ኣንበርካዮ።’ ዅሉ ኣብ ትሕቲ እግሩ ብምግባር፡ ኣምላኽ ንእኡ ዘይተገዝአ ነገር ኣይገደፈን። ግናኸ ኣብዚ ሕጂ እዋን ዅሉ ንእኡ ተገዚኡ ኣይንርእን ኢና። ግናኸ ንየሱስ ንርኢ፡ ንሱ ድማ ካብ መላእኽቲ ቕሩብ ኣትሒትዎ ነይሩ፡ ሕጂ ድማ ብኽብርን ብግርማን ኣኽሊል ደፊእዎ ኣሎ፡ ከመይሲ ሞት ተሰቒሉ፡ ብጸጋኡ ድማ ንዅሉ ሞት ክጥዕም ኢሉ።»
ሰብኣይ ኣብቲ ኣምላኽ ዝሃቦ ማእከላይ ቦታ እንተ ፈሺሉ፡ ኣምላኽ ዝዓበየ ምግላጽ የውጽእ – ምግላጽ ወዱ፡ እቲ ፍጹም ሰብን ወዲ ሰብን፡ ወራሲ ዅሉ እቲ ኣምላኽ ንሰብኣይ ዝሓሰቦ። ግናኸ ሓጥኣን ሰባት ምስኡ ንምምጻእ፡ ናብ መስቀል ክኸይድ ኣለዎ እሞ «ንዅሉ ሞት ክጥዕም» (እብራውያን 2:9)። ከመይሲ ንፍጥረታቱ ብፍቓዱ ናብቲ ናይ ዘለኣለም ስደት ቦታ ኣይሰዶምን እዩ።
ሕጂ ዅሉ ኣብ ትሕቲኡ ከም ዝተገብረ ኣይንርእን ኢና። ሕጂ ንዅሉ ንምእማን ተላዒሉ ኣሎ። ግናኸ ኣብቲ ዝመጽእ መዓልቲ፡ ክርስቶስ፡ እቲ ናይ ሓቂ ወዲ ሰብ፡ ነዚ ሓላፍነት እዚ ብፍጹም ክፍጽሞ እዩ፡ እዚ ድማ ፈለማ ንኣዳም ዝተዋህበ፡ ኣብ ልዕሊ ፍጥረት ኣምላኽ ኣብ ምድሪ ኣብ እዋን ሽሕ ዓመት ግዝኣቱ። እዚ እቲ መዝሙር 8 ብሓቂ ዝዛረበሉ እዋን እዩ።3 ሽዑ ሰብኣይ ብሓቂ እንታይ ከም ዝኾነ፡ ብክርስቶስ ክንርኢ ኢና። ኣምላኽ ሕጂ ዅሉ ኣብ ትሕቲ እግሩ ኣንቢሩ ኣሎ። እዚ ዝግለጸሉ መዓልቲ ንጽበ ኣሎና። ሽዑ ሰባት፡ «ዎ ጐይታና፡ ጐይታ፡ ስምካ ኣብ ምድሪ ዅሉ ኽንደይ ዘደንቕ ኰን እዩ!» ክብሉ እዮም።
መወከሲታት
- መጀመርታ ክብደት ሃይድሮጅን ኣቶምን ማእከላይ ኮኾብን ብኤክስፖነንሻል ኣገባብ ግለጽ፡ 1.7 x 10–27 = 10–26.77 ከምኡ’ውን 2.0 x 10 30 = 10 30.30። ቀጺሉ፡ ማእከላይ ነጥቢ ሚዛን ንምርካብ ኤክስፖነንት ኣማእክል፡ (30.30 - 26. 7) / 2 = 1.76። ድሕሪኡ ናብ ሳይንሳዊ ኣገባብ ምለስ፡ 10 1.76 = 5.8 x 10 = 58።
- ኣርተር ኤዲንግተን፡ ከዋኽብትን ኣቶማትን፡ Yale University Press, 1927, ገጽ 9።
- መዝሙር 8 ናይቲ መእተዊ ተኸታታሊ ናይቶም ፈለማ ሽሞንተ መዝሙራት ፍጻሜ እዩ። ንሳቶም ድማ ኣብ ምድሪ ዘለዉ ህዝቢ ኣምላኽ ንክርስቶስ ንሽሕ ዓመት መንግስቱ ክሰርዕ ክጽበዩ ከለዉ ዘጋጥሞም ፈተናታት የቕርቡ።
